Ashwagandha (Withania somnifera) — czym jest i co warto wiedzieć
Ashwagandha to roślina stosowana tradycyjnie w medycynie ajurwedyjskiej, zaliczana do tzw. adaptogenów, czyli substancji wiązanych z reakcją organizmu na stres. W ostatnich latach jest popularnym składnikiem suplementów. Należy wyraźnie zaznaczyć, że oświadczenia zdrowotne dotyczące ashwagandhy nie są w Unii Europejskiej autoryzowane, dlatego nie można jej przypisywać potwierdzonego działania, na przykład „na stres" czy „na sen". Europejska Agencja Leków oceniła korzeń ashwagandhy (Withaniae somniferae radix) i nie przyjęła dla niego monografii ziołowej Unii Europejskiej, wydając zamiast niej oświadczenie publiczne (EMA/HMPC/681519/2012).
Badania kliniczne nad ekstraktami z ashwagandhy, m.in. w kontekście odczuwanego stresu i jakości snu, są prowadzone, jednak różnią się metodyką, stosowanymi ekstraktami i jakością, co utrudnia formułowanie pewnych wniosków. Preparaty bywają standaryzowane na zawartość witanolidów, lecz nie przekłada się to wprost na potwierdzoną skuteczność.
Ze względu na aktywność biologiczną ashwagandha wymaga ostrożności. Nie zaleca się jej stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią; ostrożność wskazana jest u osób z chorobami tarczycy, chorobami autoimmunologicznymi oraz przyjmujących leki uspokajające, immunosupresyjne lub wpływające na tarczycę, ponieważ możliwe są interakcje. Opisywano przypadki uszkodzenia wątroby po ashwagandzie, a liczba zgłoszeń rośnie. W jednym z nich u wcześniej zdrowej 27-latki wystąpiły żółtaczka i świąd już po trzech dniach stosowania, a biopsja wykazała wzorzec cholestatyczny; ocena przyczynowości RUCAM dała 7 punktów, czyli związek prawdopodobny (PMID 42529606). Przeglądy bezpieczeństwa wiążą ryzyko z dłuższym lub nadmiernym spożyciem (PMID 41502355). Objawy nasuwające podejrzenie uszkodzenia wątroby — żółtaczka, ciemny mocz, uporczywy świąd skóry, ból w prawym podżebrzu — wymagają odstawienia preparatu i kontaktu z lekarzem. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety oraz zdrowego stylu życia; przed zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza przy przewlekłych chorobach i przyjmowaniu leków.
Źródła
- Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (rozporządzenie (WE) nr 1924/2006; wykaz dozwolonych oświadczeń — rozporządzenie (UE) nr 432/2012) — brak wpisu dla ashwagandhy; część oświadczeń dotyczących roślin czeka na rozpatrzenie. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- Europejska Agencja Leków, Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych — oświadczenie publiczne w sprawie Withania somnifera (L.) Dunal, radix — HMPC nie przyjął unijnej monografii ziołowej, EMA/HMPC/681519/2012 (przyjęte 03.09.2013). https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/withaniae-somniferae-radix