Kolagen — czym jest i co warto wiedzieć o suplementacji
Kolagen jest podstawowym białkiem strukturalnym organizmu, budującym m.in. skórę, ścięgna, chrząstki i kości; organizm wytwarza go samodzielnie z aminokwasów, korzystając przy tym z witaminy C. W suplementach występuje najczęściej w postaci hydrolizatu, czyli rozłożonych na mniejsze fragmenty peptydów kolagenowych, które dostarczają charakterystycznych aminokwasów, takich jak glicyna, prolina i hydroksyprolina.
Dla kolagenu nie ma w Unii Europejskiej autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych, dlatego nie można mu przypisywać konkretnego działania na skórę, stawy czy włosy jako potwierdzonej korzyści. Badania nad hydrolizatami kolagenu, m.in. w kontekście kondycji skóry i dolegliwości stawowych, są prowadzone, ale ich wyniki są niejednoznaczne, a jakość dowodów ograniczona; nie pozwalają one na formułowanie pewnych zaleceń. Z fizjologicznego punktu widzenia kolagen pozostaje przede wszystkim źródłem białka i aminokwasów, a o ich pokrycie można zadbać także zróżnicowaną dietą.
Suplementacja hydrolizatem kolagenu jest na ogół dobrze tolerowana. Dowody dotyczące skóry, stawów i kości są ograniczone, a przy dolegliwościach lepiej zwrócić się do lekarza lub farmaceuty niż polegać wyłącznie na suplemencie.
Kolagen do preparatów pozyskuje się z różnych surowców: ze skór i łusek ryb, ze skór i kości bydła lub świń, a w preparatach z chrząstki — z kurczaka. Ryby i produkty pochodne wymieniono w załączniku II do rozporządzenia (UE) nr 1169/2011, zatytułowanym „SUBSTANCJE LUB PRODUKTY POWODUJĄCE ALERGIE LUB REAKCJE NIETOLERANCJI", w pozycji 4: „Ryby i produkty pochodne, z wyjątkiem: a) żelatyny rybnej stosowanej jako nośnik preparatów zawierających witaminy lub karotenoidy; b) żelatyny rybnej lub karuku stosowanych jako środki klarujące do piwa i wina". Oba wyjątki dotyczą żelatyny rybnej w innej roli i nie obejmują substancji czynnej preparatu. Preparat z kolagenem rybim jest przeciwwskazany u osób z rozpoznaną alergią na ryby. Surowiec rybi użyty jako składnik wskazuje się w wykazie składników, wyróżniony pismem odróżniającym go od reszty wykazu (art. 21 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011). Obowiązek ten nie obejmuje surowców spoza wykazu alergenów, takich jak bydło, świnia czy kurczak, a obowiązku tego nie stosuje się wtedy, gdy nazwa produktu wprost wskazuje surowiec. Wobec braku informacji o pochodzeniu preparatu przyjmować nie należy. Wystąpienie objawów reakcji alergicznej po zażyciu wymaga odstawienia preparatu i kontaktu z lekarzem.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety oraz zdrowego stylu życia.
Źródła
- Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006) — brak autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego dla kolagenu. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik II — substancje lub produkty powodujące alergie lub reakcje nietolerancji, pozycja 4. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32011R1169