Probiotyki — czym są i co warto wiedzieć
Probiotyki to żywe drobnoustroje, najczęściej bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium oraz niektóre drożdże, dodawane do suplementów i żywności. W Unii Europejskiej nie ma dozwolonych oświadczeń zdrowotnych dla probiotyków, więc producenci nie mogą przypisywać im korzystnego wpływu na zdrowie.
Najważniejszą zasadą jest specyficzność szczepowa: ewentualne efekty obserwowane w badaniach dotyczą konkretnych, dokładnie oznaczonych szczepów (identyfikowanych nazwą rodzaju, gatunku i oznaczeniem szczepu) i nie można ich automatycznie przenosić na inne preparaty. Badania nad probiotykami prowadzono w różnych kontekstach, m.in. okołoantybiotykowym i czynnościowych dolegliwościach jelitowych, jednak jakość i spójność dowodów bywają zmienne. Przy wyborze preparatu warto zwracać uwagę na dokładne oznaczenie szczepów i liczbę żywych drobnoustrojów.
Według NIH ODS u osób zdrowych szkoda jest mało prawdopodobna, a działania niepożądane są zwykle łagodne i przemijające, na przykład wzdęcia. Opisano jednak ciężkie zakażenia krwi bakteriami albo grzybami. Osoby z ciężkim upośledzeniem odporności (po przeszczepieniu narządu, przy chemioterapii z głęboką neutropenią, z pierwotnymi niedoborami odporności), w stanie krytycznym oraz z utrzymywanym cewnikiem centralnym nie stosują preparatów z żywymi mikroorganizmami bez zgody lekarza prowadzącego. Kanadyjski urząd Health Canada podaje jako przeciwwskazanie upośledzenie odporności, na przykład w AIDS, w chłoniaku albo przy długotrwałym leczeniu kortykosteroidami. U wcześniaków preparaty takie stosuje się wyłącznie pod nadzorem oddziału neonatologicznego. Antybiotyk podany doustnie inaktywuje szczep probiotyczny, dlatego probiotyk bakteryjny przyjmuje się co najmniej 2 godziny po antybiotyku; nie dotyczy to drożdży Saccharomyces boulardii. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety oraz zdrowego stylu życia; przy utrzymujących się dolegliwościach należy zgłosić się do lekarza, a nie polegać wyłącznie na suplementacji. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem.
Źródła
- Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006) — brak autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych dla probiotyków. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- NIH ODS, Probiotics — Health Professional Fact Sheet, aktualizacja 2025-03-25.
- Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia Probiotics, wersja z 24.04.2026.