Witamina D3 — dawkowanie i formy
Rola fizjologiczna witaminy D
Witamina D jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach, występującą w dwóch głównych formach: cholekalcyferolu (D3, pochodzenia zwierzęcego oraz z porostów) i ergokalcyferolu (D2, pochodzenia grzybowego). W skórze pod wpływem promieniowania UVB dochodzi do syntezy cholekalcyferolu z 7-dehydrocholesterolu. Aby uzyskać formę aktywną, witamina D podlega dwuetapowej hydroksylacji: w wątrobie do 25-hydroksywitaminy D (kalcydiol) i w nerkach do 1,25-dihydroksywitaminy D (kalcytriol).
Gospodarka wapniowo-fosforanowa
Kalcytriol zwiększa jelitowe wchłanianie wapnia i fosforu oraz reguluje ich stężenie we krwi poprzez oddziaływanie na jelita, nerki i kości. Witamina D przyczynia się do prawidłowego wchłaniania/wykorzystywania wapnia i fosforu oraz do utrzymania prawidłowego poziomu wapnia we krwi — oświadczenia zdrowotne zatwierdzone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zgodnie z Rozp. (WE) nr 1924/2006 oraz Rozp. (UE) nr 432/2012.
Kości i zęby
Poprzez regulację gospodarki wapniowej witamina D uczestniczy w mineralizacji tkanki kostnej. Witamina D przyczynia się do utrzymania prawidłowego stanu kości oraz do utrzymania prawidłowego stanu zębów — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Funkcja mięśni
Witamina D bierze udział w utrzymaniu prawidłowej czynności mięśni szkieletowych. Witamina D przyczynia się do utrzymania prawidłowej funkcji mięśni — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Układ odpornościowy
Receptory witaminy D (VDR) obecne są w komórkach układu immunologicznego, a witamina D moduluje ich aktywność. Witamina D przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Podział komórek
Kalcytriol uczestniczy w regulacji cyklu komórkowego, różnicowania i proliferacji komórek. Witamina D pełni rolę w procesie podziału komórek — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Niedobór witaminy D
Niedobór witaminy D jest w populacji europejskiej powszechny, szczególnie w miesiącach jesienno-zimowych, gdy synteza skórna jest ograniczona ze względu na niski kąt padania promieni słonecznych. Czynniki ryzyka obejmują: ograniczoną ekspozycję na słońce, ciemniejszą karnację skóry, wiek podeszły (spadek wydajności syntezy skórnej), otyłość (sekwestracja witaminy D w tkance tłuszczowej), zespoły złego wchłaniania tłuszczów oraz przewlekłe choroby wątroby i nerek upośledzające hydroksylację.
Stan zaopatrzenia organizmu ocenia się na podstawie stężenia 25-hydroksywitaminy D w surowicy. Interpretację wyniku i decyzję o suplementacji powinien podejmować lekarz lub farmaceuta.
Dawkowanie
Wartości referencyjne wg European Food Safety Authority (EFSA, 2016):
| Grupa | Wystarczające spożycie (AI) |
|---|---|
| Dorośli (w tym ciąża i laktacja) | 15 µg/d (600 IU) |
| Dzieci ≥1 r.ż. i młodzież | 15 µg/d (600 IU) |
| Niemowlęta 7–11 mies. | 10 µg/d (400 IU) |
Górna tolerowana dawka (UL) wg EFSA wynosi 100 µg/d (4000 IU) dla dorosłych i młodzieży (dla dzieci wartości są niższe). Dawki lecznicze w potwierdzonym niedoborze bywają wyższe, jednak powinny być ustalane i monitorowane przez lekarza — przewlekłe przyjmowanie dawek powyżej UL grozi hiperkalcemią.
(Dawkowanie ma charakter orientacyjny. Indywidualną dawkę powinien ustalić lekarz lub farmaceuta, najlepiej w oparciu o stężenie 25(OH)D.)
Formy witaminy D — różnice
Cholekalcyferol (D3) to forma syntetyzowana w skórze i dominująca w suplementach. W badaniach porównawczych D3 skuteczniej niż D2 podnosi i utrzymuje stężenie 25-hydroksywitaminy D w surowicy, dlatego jest formą preferowaną w suplementacji.
Ergokalcyferol (D2) pochodzi ze źródeł grzybowych. Bywa stosowany m.in. w preparatach wegańskich, choć obecnie dostępny jest również wegański cholekalcyferol pozyskiwany z porostów.
D3 + K2 (menachinon) — preparaty łączone. Zarówno witamina D, jak i witamina K mają autoryzowane oświadczenia EFSA dotyczące utrzymania prawidłowego stanu kości; witamina K jest kofaktorem karboksylacji białek zależnych od witaminy K (m.in. osteokalcyny). Łączenie obu składników jest częstą praktyką formulacyjną. Zasadność suplementacji łączonej warto omówić z lekarzem lub farmaceutą.
Kalcyfediol (25-OH-D3) to forma już częściowo zhydroksylowana. Dostępność i zasadność jej stosowania zależą od sytuacji klinicznej i pozostają w gestii lekarza.
Interakcje i ostrożność
Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach — jej wchłanianie poprawia obecność tłuszczu w posiłku. Leki i preparaty zmniejszające wchłanianie tłuszczów (np. orlistat, żywice wiążące kwasy żółciowe) mogą obniżać jej przyswajanie.
Aktywacja metaboliczna witaminy D wymaga magnezu jako kofaktora enzymatycznego — witamina D i magnez wykazują zależność synergistyczną. (Zobacz również przewodnik o magnezie.)
Jednoczesne przyjmowanie witaminy D, wapnia i diuretyków tiazydowych może zwiększać ryzyko hiperkalcemii. Szczególnej ostrożności wymagają osoby z sarkoidozą i innymi chorobami ziarniniakowymi, hiperkalcemią oraz kamicą nerkową — w tych stanach suplementację należy prowadzić wyłącznie pod kontrolą lekarza.
Informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani farmaceutycznej. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przed zmianą suplementacji skonsultuj się ze specjalistą.