Interakcje suplementów diety z lekami

5-HTP zwiększa syntezę serotoniny, a tramadol hamuje jej wychwyt zwrotny. Kombinacja może wywołać zespół serotoninowy (agitacja, drżenie, hipertermia, tachykardia). Przeciwwskazanie.

Mechanizm: 5-HTP jest bezpośrednim prekursorem serotoniny — zwiększa jej syntezę w OUN, omijając etap limitujący. Tramadol, poza działaniem opioidowym, hamuje wychwyt zwrotny serotoniny. Sumowanie aktywności serotoninergicznej może wywołać zespół serotoninowy (zaburzenia świadomości, niestabilność autonomiczna, wzmożone napięcie, drżenia, hipertermia). ChPL tramadolu ostrzega przed łączeniem z lekami serotoninergicznymi. Nie łączyć bez konsultacji.

Źródło: ChPL Tramadolu (SmPC pkt 4.5) — ostrzeżenie o zespole serotoninowym przy łączeniu z lekami serotoninergicznymi (SSRI/SNRI/MAOI/TLPD/mirtazapina), stan potencjalnie zagrażający życiu. Boyer EW, Shannon M. The Serotonin Syndrome. N Engl J Med 2005;352:1112-20 (PMID 15784664, DOI 10.1056/NEJMra041867) — tramadol wśród leków wywołujących zespół serotoninowy i w interakcjach o ciężkim przebiegu; prekursory serotoniny (L-tryptofan, którego 5-HTP jest dalszym metabolitem) jako czynnik dodatkowy.

Potwierdza dokument urzędowy: „U pacjentów otrzymujących tramadol w skojarzeniu z innymi lekami o działaniu serotoninergicznym lub w monoterapii, występowały przypadki zespołu serotoninowego — stanu mogącego zagrażać życiu (patrz punkty 4.5, 4.8 i 4.9).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Tramal (Tramadoli hydrochloridum), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

5-HTP jest bezpośrednim prekursorem serotoniny, a leki z grupy SSRI hamują jej wychwyt zwrotny — działania serotoninergiczne mogą się sumować. Opisany przypadek dotyczył pacjenta przyjmującego 5-HTP w złożonej politerapii serotoninergicznej, więc udziału samego 5-HTP nie da się jednoznacznie wyodrębnić; ostrzeżenie opiera się przede wszystkim na mechanizmie.

Mechanizm: 5-HTP omija etap ograniczający tempo wytwarzania serotoniny i zwiększa jej syntezę, a SSRI jednocześnie hamują wychwyt zwrotny. Nadmierna stymulacja receptorów serotoninowych daje objawy zespołu serotoninowego.

Źródło: Patel YA, Marzella N, Am J Case Rep 2017;18:926-930 (PMID 28839121) — zespół serotoninowy u pacjenta przyjmującego 5-HTP w ramach złożonej politerapii serotoninergicznej (m.in. sertralina, bupropion, cyklobenzapryna); pojedynczy przypadek. Boyer EW, Shannon M, N Engl J Med 2005;352:1112-20 (PMID 15784664) — przegląd zespołu serotoninowego (mechanizm).

Potwierdza dokument urzędowy: „Równoczesne podawanie sertraliny z innymi produktami leczniczymi, które nasilają działanie neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego, takimi jak pochodne amfetaminy, tryptofan lub fenfluramina czy agoniści 5-HT, bądź produktami ziołowymi zawierającymi dziurawiec (Hypericum perforatum), należy podejmować ostrożnie, a w miarę możliwości należy tego unikać, ze względu na możliwość interakcji farmakodynamicznych.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Zoloft (sertralina), tabletki powlekane 50 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ KLASĘ, nie wprost: ChPL nazywa tryptofan (prekursor poprzedzający 5-HTP w tym samym szlaku) i ogólnie „produkty lecznicze nasilające neuroprzekaźnictwo serotoninergiczne". Samego 5-HTP dokument NIE wymienia.

Karbidopa hamuje dekarboksylazę aromatycznych aminokwasów poza ośrodkowym układem nerwowym. Zgodnie z wiedzą podręcznikową ogranicza to obwodową przemianę 5-HTP i zwiększa jego dostępność dla mózgu. W badaniu u pacjentów neurologicznych przewlekle przyjmujących 5-HTP wraz z inhibitorem dekarboksylazy stwierdzono jednak gromadzenie serotoniny w płytkach krwi i jej metabolitu w osoczu mimo podania inhibitora, a stężenia 5-HTP w osoczu i w płynie mózgowo-rdzeniowym były wprost proporcjonalne. Nadmiar serotoniny grozi zespołem serotoninowym.

Mechanizm: 5-HTP jest bezpośrednim prekursorem serotoniny — przekształca go dekarboksylaza aromatycznych L-aminokwasów (DOPA-dekarboksylaza). Karbidopa nie przenika bariery krew–mózg, więc blokuje ten enzym wyłącznie poza mózgiem i więcej nierozłożonego 5-HTP trafia do OUN. Rośnie tam stężenie serotoniny i ryzyko jej nadmiaru. Stężenie 5-HTP w płynie mózgowo-rdzeniowym pozostaje wprost proporcjonalne do stężenia w osoczu. Blokada nie jest pełna — mimo karbidopy opisywano wzrost stężenia serotoniny w płytkach krwi oraz 5-HIAA (metabolitu 5-HTP) w osoczu.

Źródło: Magnussen I, Van Woert MH. Human pharmacokinetics of long-term 5-HTP combined with decarboxylase inhibitors. Eur J Clin Pharmacol 1982;23(1):81-6 (PMID 6182005).

DHEA jest prekursorem czynnych androgenów i estrogenów. W zbiorczej analizie 21 badań z randomizacją u kobiet po menopauzie suplementacja DHEA istotnie statystycznie podnosiła stężenie estradiolu (17 ramion; średnia ważona różnica 7,86 pg/mL) oraz testosteronu (20 ramion; średnia ważona różnica 24,31 ng/dL). Autorzy wiążą te wzrosty z dawkami co najmniej 50 mg na dobę, a wzrost estradiolu dodatkowo z wiekiem co najmniej 60 lat. Ta praca nie podaje porównywalnych danych dla innych grup. Powiększona pula prekursora może nasilać działanie przyjmowanych hormonów, a w nowotworach hormonozależnych osłabiać działanie leków.

Mechanizm: DHEA działa głównie przez konwersję do czynnych steroidów płciowych: przechodzi w androstendion, z którego w tkankach obwodowych powstają czynne androgeny i estrogeny — u kobiet po menopauzie, według szacunków, cała pula estrogenów. Gdy estrogeny lub androgeny są równocześnie podawane z zewnątrz, ich działanie się sumuje. Jeśli natomiast lek blokuje receptor estrogenowy (tamoksyfen) lub ogranicza dostępność estrogenów, powiększona pula prekursora może osłabiać jego działanie.

Źródło: He S i wsp. Impact of DHEA supplementation on testosterone and estradiol levels in postmenopausal women: a meta-analysis of randomized controlled trials assessing dose and duration effects. Diabetol Metab Syndr 2025;17(1):258 (PMID 40616152) — metaanaliza 21 badań z randomizacją, WYŁĄCZNIE kobiety po menopauzie; źródło wartości 7,86 pg/mL i 24,31 ng/dL. Labrie F i wsp. DHEA and the intracrine formation of androgens and estrogens in peripheral target tissues: its role during aging. Steroids 1998;63(5-6):322-8 (PMID 9618795) — PRZEGLĄD, użyty wyłącznie do opisu szlaku konwersji i oszacowania obwodowej syntezy estrogenów po menopauzie. Rutkowski K i wsp. Dehydroepiandrosterone (DHEA): hypes and hopes. Drugs 2014;74(11):1195-207 (PMID 25022952) — PRZEGLĄD NARRACYJNY.

DHEA jest prekursorem estrogenów, których powstawanie ograniczają inhibitory aromatazy. W zbiorczej analizie 21 badań z randomizacją u kobiet po menopauzie, które nie były leczone onkologicznie, suplementacja DHEA podnosiła stężenie estradiolu, a średnia ważona różnica wyniosła 7,86 pg/mL. W podgrupie z dawkami co najmniej 50 mg na dobę wzrost bywał większy, choć przedziały ufności zachodziły na siebie. W obserwacji 19 pacjentek po usunięciu jajników, u których rozpoczynano podawanie inhibitora aromatazy, progresja wystąpiła u 12. Towarzyszyło jej wysokie stężenie własnego siarczanu DHEA, co najmniej 89 µg/dL. Estron i estradiol pozostawały wtedy zahamowane. Brakuje badań nad łączeniem suplementu DHEA z inhibitorem aromatazy.

Mechanizm: Inhibitory aromatazy blokują przemianę prekursorów nadnerczowych, w tym DHEA, w estron i estradiol. U kobiet po menopauzie to obwodowe przekształcanie prekursorów jest, według szacunków, jedynym źródłem estrogenów. Suplementacja DHEA powiększa więc pulę substratu, którą lek ma blokować; dodatkowo w hodowli komórek raka piersi z receptorem estrogenowym siarczan DHEA sam pobudzał namnażanie tych komórek. Kierunek jest przeciwny do celu farmakoterapii.

Źródło: Morris KT i wsp. High dehydroepiandrosterone-sulfate predicts breast cancer progression during new aromatase inhibitor therapy and stimulates breast cancer cell growth in tissue culture. Surgery 2001;130(6):947-53 (PMID 11742322) — badanie OBSERWACYJNE (19 pacjentek po owariektomii) z eksperymentem in vitro; mierzono DHEA-S ENDOGENNY, nie suplement. He S i wsp. Diabetol Metab Syndr 2025;17(1):258 (PMID 40616152) — metaanaliza 21 badań z randomizacją u kobiet po menopauzie BEZ inhibitora aromatazy. Labrie F i wsp. Steroids 1998;63(5-6):322-8 (PMID 9618795) — PRZEGLĄD, użyty wyłącznie do oszacowania udziału obwodowej syntezy estrogenów po menopauzie.

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy unikać jednoczesnego stosowania tamoksyfenu lub leków zawierających estrogeny z anastrozolem, ponieważ zmniejsza to jego działanie farmakologiczne” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Atrozol (anastrozol), tabletki powlekane 1 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ MECHANIZM, nie wprost: ChPL zakazuje łączenia z lekami ZAWIERAJĄCYMI estrogeny, bo osłabiają działanie anastrozolu. DHEA nie jest lekiem estrogenowym, tylko prekursorem — dokument go NIE wymienia, a kierunek ryzyka jest ten sam.

Opisano przypadki wzrostu INR u osób, które do leczenia przeciwkrzepliwego dołączyły glukozaminę; mechanizm pozostaje nieustalony. Charakterystyki Produktu Leczniczego obu leków wymieniają glukozaminę z nazwy, a w dokumencie acenokumarolu ostrzeżenie odnosi się do całej grupy doustnych antagonistów witaminy K.

Mechanizm: Mechanizm nie został ustalony: opisane przypadki wzrostu INR nie doczekały się wyjaśnienia farmakokinetycznego ani farmakodynamicznego, a wpływu glukozaminy na metabolizm warfaryny nie wykazano. Acenokumarol nie wchodzi tu przez analogię — Charakterystyka Produktu Leczniczego odnotowuje podwyższenie INR u pacjentów przyjmujących glukozaminę razem z doustnymi antagonistami witaminy K, a więc obejmuje go wprost.

Źródło: Knudsen JF, Sokol GH. Potential glucosamine-warfarin interaction. Pharmacotherapy 2008;28(4):540-8 (PMID 18363538, DOI 10.1592/phco.28.4.540) - opis przypadku ↑INR + 20 zgloszen MedWatch. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): podwyższenie wskaźnika INR u pacjentów przyjmujących glukozaminę z doustnymi antagonistami witaminy K, z zaleceniem monitorowania przy rozpoczęciu i zakończeniu suplementacji.

Potwierdza dokument urzędowy: „Notowano zwiększanie się wartości wskaźnika INR podczas stosowania glukozaminy z doustnymi antagonistami witaminy K.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Tryptofan jest prekursorem serotoniny. Charakterystyki Produktów Leczniczych fluoksetyny i sertraliny wymieniają tryptofan z nazwy wśród substancji serotoninergicznych: sertralina z zaleceniem unikania takiego połączenia, fluoksetyna z zaleceniem ostrożności i ścisłego nadzoru nad pacjentem. Opisano przypadki reakcji toksycznych po jednoczesnym zastosowaniu tryptofanu i fluoksetyny.

Mechanizm: Hydroksylaza tryptofanu (TPH) przekształca tryptofan w 5-hydroksytryptofan (5-HTP), który następnie ulega dekarboksylacji do serotoniny. Reakcja katalizowana przez TPH ogranicza tempo całej syntezy, a w neuronach jąder szwu, gdzie działa izoforma TPH2, zależy ono od dostępności tryptofanu. Podaż prekursora może więc zwiększać syntezę serotoniny. Leki z grupy SSRI blokują transporter SERT, czyli hamują wychwyt zwrotny serotoniny. Oba mechanizmy mogą się nakładać — serotoniny powstaje więcej i dłużej utrzymuje się ona w szczelinie synaptycznej.

Źródło: ChPL Fluoxetin, pkt 4.4 i 4.5 — tryptofan wymieniony wśród produktów serotoninergicznych; leczenie skojarzone ostrożnie i pod kontrolą. ChPL Sertralina, pkt 4.4 — takiego skojarzenia należy w miarę możliwości unikać. Steiner W, Fontaine R, Biol Psychiatry 1986;21(11):1067-71 (PMID 3488767) — pięć przypadków reakcji toksycznej przy fluoksetynie z L-tryptofanem.

Potwierdza dokument urzędowy: „Inne leki serotoninergiczne, np. tryptofan, fenfluramina i agoniści 5-HT Równoczesne podawanie sertraliny z innymi produktami leczniczymi, które nasilają działanie neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego, takimi jak pochodne amfetaminy, tryptofan lub fenfluramina czy agoniści 5-HT, bądź produktami ziołowymi zawierającymi dziurawiec (Hypericum perforatum), należy podejmować ostrożnie, a w miarę możliwości należy tego unikać, ze względu na możliwość interakcji farmakodynamicznych.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Zoloft (sertralina), tabletki powlekane 50 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: NAZYWA WPROST: tryptofan wymieniony w ChPL jako lek serotoninergiczny.

Wiadomo, że wenlafaksyna jest lekiem przeciwdepresyjnym z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, w skrócie SNRI, czyli leków zwiększających ilość serotoniny i noradrenaliny w mózgu. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że stosowanie wenlafaksyny jednocześnie z prekursorami serotoniny, czyli substancjami, z których organizm ją wytwarza, takimi jak suplementy tryptofanu, nie jest zalecane, a w punkcie o ostrzeżeniach opisuje zespół serotoninowy, czyli groźny dla życia stan wywołany nadmiarem serotoniny, który może wystąpić przy łączeniu leku z takimi substancjami.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa tryptofan prekursorem serotoniny. Wiadomo, że wenlafaksyna hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, czyli utrudnia jej usuwanie ze styków między komórkami nerwowymi, więc oba działania podnoszą jej stężenie w tych samych stykach.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Faxolet ER (wenlafaksyna), pkt 4.5 i 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „W trakcie leczenia wenlafaksyną, podobnie jak i innymi substancjami działającymi serotoninergicznie, może wystąpić potencjalnie zagrażający życiu stan zwany zespołem serotoninowym […] z prekursorami serotoniny (takimi jak suplementy tryptofanu) […] Stosowanie wenlafaksyny jednocześnie z prekursorami serotoniny (takimi jak suplementy tryptofanu) nie jest zalecane (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Faxolet ER (wenlafaksyna), kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.4 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Wiadomo, że dapoksetyna jest lekiem stosowanym w przedwczesnym wytrysku, z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, czyli leków zwiększających ilość serotoniny w mózgu. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia L-tryptofan wśród substancji o działaniu serotoninergicznym, czyli zwiększających ilość serotoniny, przy których stosowanie leku jest przeciwwskazane, także przez 14 dni od ich odstawienia, i podaje, że takie połączenie może prowadzić do zespołu serotoninowego, czyli groźnego dla życia stanu wywołanego nadmiarem serotoniny. Ten sam dokument nakazuje, żeby takich substancji nie stosować przez 7 dni od odstawienia leku.

Mechanizm: Charakterystyka zalicza L-tryptofan do substancji o działaniu serotoninergicznym i nazywa skutek połączenia: zespół serotoninowy. Wiadomo, że tryptofan jest prekursorem serotoniny, czyli substancją, z której organizm ją wytwarza, a dapoksetyna hamuje jej wychwyt zwrotny, czyli utrudnia jej usuwanie ze styków między komórkami nerwowymi, więc oba działania podnoszą jej stężenie w tych samych stykach.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Priligy (dapoksetyna), pkt 4.3 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas leczenia inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny [selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD)] oraz innymi produktami leczniczymi i (lub) preparatami ziołowymi o działaniu serotoninergicznym [np.: L-tryptofan, tryptany, tramadol, linezolid, lit, ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)] lub w ciągu 14 od odstawienia leczenia wyżej wymienionymi produktami leczniczymi i (lub) preparatami ziołowymi. Podobnie, nie należy stosować ww. produktów leczniczych i (lub) preparatów ziołowych w ciągu 7 dni od odstawienia produktu Priligy (patrz punkt 4.5). […] jednoczesne stosowanie produktów leczniczych i (lub) preparatów ziołowych o działaniu serotoninergicznym (włączając MAO-I, L-tryptofan, tryptany, tramadol, linezolid, SSRI, SNRI, lit oraz ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)) może prowadzić do występowania zespołu serotoninowego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Priligy (dapoksetyna), tabletki powlekane, sekcja 4.3 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Mirtazapina to lek przeciwdepresyjny wydawany na receptę. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia L-tryptofan z nazwy wśród substancji serotoninergicznych, czyli nasilających działanie serotoniny, i podaje, że skojarzone podawanie może prowadzić do zespołu serotoninowego. Zespół serotoninowy to stan wywołany nadmiarem serotoniny, groźny dla życia; charakterystyka odsyła przy nim do punktu o specjalnych ostrzeżeniach. Dokument zaleca zachowanie ostrożności i staranną obserwację pacjenta. Serwis ma już wpisy o L-tryptofanie z lekami z grupy SSRI i z wenlafaksyną — mirtazapina działa na ten sam układ inną drogą.

Mechanizm: Charakterystyka wymienia L-tryptofan wśród substancji czynnych leków serotoninergicznych podawanych razem z mirtazapiną. L-tryptofan jest aminokwasem, z którego organizm wytwarza serotoninę, czyli jej prekursorem. Mirtazapina nasila przekaźnictwo serotoninowe innym sposobem — przez blokowanie receptorów hamujących uwalnianie noradrenaliny i serotoniny. Dodanie prekursora do leku nasilającego to przekaźnictwo zwiększa ryzyko nadmiaru serotoniny. Charakterystyka nie podaje częstości takiego zdarzenia ani dawki progowej.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Mirzaten 30 mg (mirtazapina), pozwolenie 11400, punkt 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji" — Rejestr Produktów Leczniczych URPL. Pomiar własny na korpusie ChPL: zdanie niesie 19 z 19 charakterystyk leków o kodzie ATC N06AX11.

Potwierdza dokument urzędowy: „Dodatkowo, tak jak w przypadku leków selektywnie hamujących wychwyt zwrotny serotoniny (ang. SSRI), skojarzone podawanie mirtazapiny z innymi substancjami czynnymi leków serotoninergicznych [L-tryptofan, tryptany, buprenorfina, tramadol, linezolid, błękit metylenowy, SSRIs, wenlafaksyna, sole litu i preparaty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)] może prowadzić do objawów związanych z serotoniną (zespół serotoninowy: patrz punkt 4.4). Należy zachować ostrożność, starannie obserwując pacjenta, jeżeli podaje się mirtazapinę w skojarzeniu z tymi substancjami.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Mirzaten 30 mg (mirtazapina), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Fluwoksamina silnie hamuje CYP1A2, główny enzym rozkładający melatoninę. W badaniu u pięciu zdrowych mężczyzn, z których jeden był słabym metabolizerem CYP2D6, podanie 5 mg melatoniny razem z 50 mg fluwoksaminy zwiększyło pole pod krzywą stężenia melatoniny około siedemnastokrotnie, a stężenie maksymalne około dwunastokrotnie. Okres półtrwania nie zmienił się istotnie. U słabego metabolizera działanie fluwoksaminy było silniejsze i dłuższe niż u pozostałych uczestników.

Mechanizm: Melatonina podana doustnie podlega nasilonemu metabolizmowi pierwszego przejścia: jej 6-hydroksylacja zachodzi głównie przy udziale CYP1A2, w mniejszym stopniu CYP2C19, przez co do krążenia ogólnego trafia tylko część dawki. Fluwoksamina silnie hamuje CYP1A2 i blokuje ten szlak, zanim melatonina wejdzie do krwiobiegu — dlatego wzrost stężeń bywa nieproporcjonalnie duży, kilkunastokrotny. W badaniu z udziałem zdrowych ochotników okres półtrwania melatoniny nie zmienił się istotnie, co wskazuje, że za wzrost ekspozycji odpowiada zahamowanie metabolizmu pierwszego przejścia, a nie spowolnienie eliminacji. Następstwem może być nasilona senność i pogorszenie sprawności psychomotorycznej, także rano.

Źródło: Härtter S i wsp. Increased bioavailability of oral melatonin after fluvoxamine coadministration. Clin Pharmacol Ther 2000;67(1):1-6 (PMID 10668847) — 5 zdrowych ochotników, 5 mg melatoniny z 50 mg fluwoksaminy: AUC ok. 17-krotnie wyższe, Cmax ok. 12-krotnie, okres półtrwania bez istotnej zmiany. Härtter S i wsp. Differential effects of fluvoxamine and other antidepressants on the biotransformation of melatonin. J Clin Psychopharmacol 2001 (PMID 11270913) — melatonina metabolizowana prawie wyłącznie przez CYP1A2, minimalny udział CYP2C19. Abstrakty odczytane wprost, 2026-07-26.

Dziurawiec pobudza enzym CYP3A4, który rozkłada takrolimus, przez co stężenie leku we krwi spada. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca wśród substancji o silnej interakcji z takrolimusem, wymagającej u niemal wszystkich pacjentów zwiększenia dawki leku. Opisywano przypadki ostrego odrzucenia przeszczepionej nerki.

Mechanizm: Dziurawiec indukuje CYP3A i glikoproteinę P w jelicie i wątrobie, a takrolimus jest substratem obu — jego wchłanianie maleje, a metabolizm rośnie. U 10 zdrowych ochotników 18 dni przyjmowania dziurawca (300 mg 3 razy na dobę) obniżyło AUC pojedynczej dawki takrolimusu z 306,9 do 198,7 µg·h/l (p=0,004), a pozorny klirens doustny wzrósł (Hebert 2004). Spadek stężenia grozi odrzuceniem przeszczepu; indukcja narasta i zanika przez wiele dni, dlatego stężenie zmienia się też po odstawieniu dziurawca.

Źródło: Hebert MF et al., J Clin Pharmacol 2004; SDI 12th ed.

Potwierdza dokument urzędowy: „Silne interakcje obserwowano z ryfampicyną, fenytoiną lub zielem dziurawca (Hypericum perforatum), dlatego ich stosowanie może wymagać zwiększenia dawek takrolimusu u niemal wszystkich pacjentów.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cidimus, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Lateks aloesowy przyjmowany doustnie działa jak środek przeczyszczający i obniża stężenie potasu. Niski potas zwiększa wrażliwość serca na digoksynę i podnosi ryzyko groźnych zaburzeń rytmu. Dotyczy to lateksu (formy przeczyszczającej), nie żelu ani soku z miąższu.

Mechanizm: Lateks aloesowy jako stymulujący środek przeczyszczający powoduje utratę potasu; hipokaliemia potęguje toksyczność digoksyny.

Źródło: Mayo Clinic, Aloe — doustny lateks aloesowy obniża potas; nie stosować u osób przyjmujących digoksynę lub leki moczopędne.

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki moczopędne lub leki powodujące hipokaliemię nasilają toksyczne działanie digoksyny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva (digoksyna), tabletki 250 µg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ MECHANIZM: jak wyżej — aloes doustny (lateks) jest środkiem przeczyszczającym antranoidowym i wywołuje hipokaliemię. Aloesu dokument NIE wymienia z nazwy.

Dziurawiec pobudza aktywność enzymu CYP3A4, który rozkłada amlodypinę. Szybszy rozkład oznacza mniejsze stężenie leku we krwi, a przez to słabszą kontrolę ciśnienia tętniczego. Charakterystyka produktu leczniczego amlodypiny wymienia ziele dziurawca wśród silnych induktorów tego enzymu i nakazuje kontrolować ciśnienie zarówno w czasie przyjmowania dziurawca, jak i po jego zakończeniu.

Mechanizm: Amlodypina jest metabolizowana przez CYP3A4. Hiperforyna, składnik dziurawca, zwiększa aktywność tego enzymu, więc lek jest rozkładany szybciej i jego stężenie w osoczu maleje. Skutkiem jest osłabienie działania leku na ciśnienie tętnicze. Po odstawieniu dziurawca aktywność enzymu wraca do wartości wyjściowej w ciągu około tygodnia — w tym czasie stężenie leku rośnie z powrotem, dlatego kontrola ciśnienia jest potrzebna również po zakończeniu przyjmowania ziela.

Źródło: ChPL Amlozek (amlodypina), punkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych) — ziele dziurawca wymienione wśród silnych induktorów CYP3A4, z nakazem kontrolowania ciśnienia krwi i rozważenia modyfikacji dawki, zarówno w czasie stosowania induktora, jak i po jego zakończeniu; https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/9/characteristic. European Union herbal monograph on Hypericum perforatum L., herba (EMA/HMPC, Final, rev. 1) — zwiększona aktywność enzymu wraca do wartości wyjściowej w ciągu tygodnia od odstawienia ziela.

Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie amlodypiny jednocześnie ze znanymi induktorami CYP3A4 może zmieniać jej stężenie w osoczu. Dlatego też, zarówno podczas stosowania amlodypiny razem z induktorami CYP3A4, a szczególnie z silnymi induktorami CYP3A4 (np. ryfampicyna, ziele dziurawca), jak i po jego zakończeniu, należy kontrolować ciśnienie krwi i rozważyć konieczność modyfikacji dawki.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Amlozek, tabletki (amlodypina), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec pobudza CYP3A4 i P-glikoproteinę, czyli główne drogi usuwania apiksabanu. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca wśród silnych induktorów, których jednoczesne stosowanie może obniżyć stężenie leku w osoczu. Ten sam mechanizm dotyczy pozostałych doustnych antykoagulantów nowej generacji, w tym rywaroksabanu i edoksabanu.

Mechanizm: Dziurawiec indukuje CYP3A4 i glikoproteinę P. Ekspozycja ogólnoustrojowa na apiksaban maleje.

Źródło: EMA ChPL Eliquis (apiksaban); SDI 12th ed.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie apiksabanu z innymi silnymi induktorami CYP3A4 i P-gp (np. fenytoiną, karbamazepiną, fenobarbitalem lub zielem dziurawca) może także prowadzić do zmniejszenia stężeń apiksabanu w osoczu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Apixaban Adamed, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Berberyna spowalnia metabolizm cyklosporyny i podnosi jej stężenie we krwi. W badaniu z randomizacją u biorców przeszczepu nerki (52 osoby otrzymywały 200 mg berberyny 3 razy dziennie przez 3 miesiące, a 52 jej nie otrzymywały) stężenie minimalne cyklosporyny było pod koniec badania o 29,3% wyższe niż w grupie bez berberyny, a iloraz stężenia do dawki — o 27,8% wyższy. W podbadaniu farmakokinetycznym u 6 biorców ekspozycja (AUC) na cyklosporynę wzrosła o 34,5%.

Mechanizm: Cyklosporynę rozkłada enzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita cienkiego. Berberyna hamuje ten enzym: u zdrowych mężczyzn przyjmujących 300 mg berberyny 3 razy dziennie przez 2 tygodnie ekspozycja (AUC) na midazolam, lek testowy do oceny aktywności CYP3A4, była o 40% wyższa niż po placebo. Słabszy rozkład i wolniejsza eliminacja podnoszą stężenie cyklosporyny, a sama cyklosporyna ma wąski indeks terapeutyczny — jej wyższe stężenia wiążą się z ryzykiem działań toksycznych, w tym nerkowych.

Źródło: Wu X, Li Q, Xin H, Yu A, Zhong M. Effects of berberine on the blood concentration of cyclosporin A in renal transplanted recipients: clinical and pharmacokinetic study. Eur J Clin Pharmacol 2005;61(8):567-72 (PMID 16133554) — badanie z randomizacją 52+52 biorców z podbadaniem farmakokinetycznym (n=6). Guo Y, Chen Y, Tan ZR, Klaassen CD, Zhou HH. Repeated administration of berberine inhibits cytochromes P450 in humans. Eur J Clin Pharmacol 2012;68(2):213-7, epub 2011-08-26 (PMID 21870106) — badanie krzyżowe z randomizacją u zdrowych mężczyzn; źródło wartości AUC midazolamu +40%. ChPL cyklosporyny (Sandimmun/Sandimmun Neoral), sekcja 4.5.

Preparaty białka serwatkowego dostarczają jednorazowo dużą porcję aminokwasów. Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar zaleca, aby w miarę możliwości przyjmować lewodopę na 30 minut przed posiłkiem lub godzinę po nim — pozwala to uniknąć konkurencyjnego wpływu białek pokarmowych na wchłanianie leku. Ta sama zasada dotyczy odżywki białkowej wypitej blisko dawki leku.

Mechanizm: Lewodopa należy do dużych obojętnych aminokwasów i korzysta z tego samego układu transportującego w jelicie oraz w barierze krew-mózg co aminokwasy z pokarmu. Białko serwatkowe jest skoncentrowanym źródłem takich aminokwasów, więc porcja wypita razem z lekiem konkuruje z nim o transport. Charakterystyka Madoparu opisuje to w punkcie 5.2 słowami: „Maksymalne stężenie lewodopy w osoczu jest o 30% mniejsze i występuje później, gdy produkt leczniczy Madopar w postaci tabletek lub kapsułek zostanie przyjęty po standardowym posiłku. Stopień wchłaniania lewodopy zmniejsza się o 15%.”

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar (lewodopa + benzerazyd), punkty 4.2, 4.5 i 5.2 — Rejestr Produktów Leczniczych. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nakom (lewodopa + karbidopa), punkt 4.5: u niektórych pacjentów stosujących dietę bogatobiałkową wchłanianie lewodopy może być zaburzone ze względu na konkurencyjne działanie pewnych aminokwasów.

Potwierdza dokument urzędowy: „W miarę możliwości produkt leczniczy Madopar w postaciach o natychmiastowym uwalnianiu należy przyjmować na 30 minut przed posiłkiem lub jedną godzinę po posiłku, co pozwoli uniknąć kompetycyjnego wpływu białek z pokarmu na wychwyt lewodopy. [pkt 4.5] Jednoczesne spożywanie posiłków bogatych w białko może osłabiać działanie leku w postaciach o natychmiastowym uwalnianiu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar (lewodopa + benzerazyd), sekcja 4.2, 4.5 i 5.2, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyka produktu leczniczego z koncentratem enzymów wzbogaconych w bromelainę wymienia dwa cytostatyki, których działanie bromelaina może nasilać: fluorouracyl i winkrystynę. Dokument nakazuje monitorowanie pacjentów pod kątem nasilonych działań toksycznych. Oba leki mają wąski margines bezpieczeństwa. Toksyczność fluorouracylu obejmuje zapalenie błon śluzowych, biegunkę i zahamowanie czynności szpiku, a winkrystyny — neuropatię obwodową, która bywa nieodwracalna. Preparaty z bromelainą bywają przyjmowane w trakcie leczenia onkologicznego jako wsparcie przy obrzękach i stanach zapalnych, bez wiedzy zespołu prowadzącego.

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje mechanizmu tego nasilenia i odnotowuje, że badań interakcji nie przeprowadzono. Ten sam dokument podaje, że po wchłonięciu produkt hamuje izoenzymy cytochromu P450 2C8 i 2C9 — to jedyna wskazana w nim droga, którą ekspozycja na lek cytostatyczny mogłaby wzrosnąć. Przy braku badań klinicznych kierunek i skala zmiany pozostają nieznane, a przy lekach o wąskim marginesie bezpieczeństwa sama niewiedza jest powodem do ostrożności.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Fluorouracyl i winkrystyna. Bromelaina może nasilać działanie fluorouracylu i winkrystyny. Należy monitorować pacjentów w celu wykrycia nasilonych działań toksycznych”. Hamowanie izoenzymów cytochromu P450 — ten sam punkt tego samego dokumentu: „Po wchłonięciu produkt leczniczy jest inhibitorem cytochromu P450 2C8 (CYP2C8) i P450 2C9 (CYP2C9)”.

Potwierdza dokument urzędowy: „Bromelaina może nasilać działanie fluorouracylu i winkrystyny. Należy monitorować pacjentów w celu wykrycia nasilonych działań toksycznych.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), żel, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Warfaryna i acenokumarol działają przez hamowanie witaminy K. Chlorella to zielony glon, a zielone glony wytwarzają filochinon, czyli witaminę K1. Przyjmowanie chlorelli może więc osłabiać działanie tych leków. Opisano to u 75-letniego mężczyzny z migotaniem przedsionków, który przyjmował warfarynę po udarze zatorowym: wynik thrombotestu utrzymywał się w zakresie leczniczym do czasu, gdy chory zaczął przyjmować chlorellę, a potem przekroczył górną granicę tego zakresu. Autorzy odnotowali, że chory nie przerwał leczenia ani nie przyjmował innych produktów bogatych w witaminę K. Kierunek zmiany oznacza SŁABSZE działanie przeciwzakrzepowe, czyli większe ryzyko zakrzepu, nie krwawienia. 🔴 Granice tego wpisu są dwie i obie warto znać. Po pierwsze, to JEDEN opisany chory, nie badanie. Po drugie, nie znaleźliśmy pomiaru zawartości witaminy K w preparatach chlorelli. Wiadomo, że zielone glony ją wytwarzają, ale ile jej jest w kapsułce i przy jakiej dawce wpływ się zaczyna, pozostaje nieustalone.

Mechanizm: Witamina K jest kofaktorem w wytwarzaniu czynników krzepnięcia II, VII, IX i X. Warfaryna oraz acenokumarol blokują enzym odtwarzający jej czynną postać, przez co wytwarzanie tych czynników maleje. Dostarczenie witaminy K z pożywienia albo z suplementu przywraca część tej produkcji i osłabia działanie leku. Mechanizm jest ten sam, dla którego osobny wpis dotyczy witaminy K2; różnica polega na tym, że chlorella jest źródłem pokarmowym o niepodanej zawartości, nie preparatem o znanej dawce.

Źródło: Opis przypadku: Rinsho Shinkeigaku 1995 (PMID 8777808) — 75-letni mężczyzna z migotaniem przedsionków, wzrost thrombotestu powyżej zakresu leczniczego po włączeniu chlorelli, bez innej uchwytnej przyczyny. Filochinon (witamina K1) jest wytwarzany wyłącznie przez rośliny, zielone glony i sinice: Mini Rev Med Chem 2017 (PMID 27337968). Mechanizm podręcznikowy: antagonizm witaminy K wobec doustnych antykoagulantów. 🔴 Przeszukanie Europe PMC od 1996 nie zwróciło nowszej pracy o tej parze ani pomiaru zawartości witaminy K w preparatach chlorelli.

Jony cynku wiążą tetracyklinę w przewodzie pokarmowym i obniżają jej wchłanianie. Doksycyklina jest zmieniana w mniejszym stopniu. Charakterystyka Produktu Leczniczego doksycykliny wymienia cynk wprost; wielkość efektu zależy od dawki cynku.

Mechanizm: Cynk tworzy z tetracyklinami chelaty, które nie wchłaniają się z jelita — mechanizm ten sam co przy wapniu i magnezie.

Źródło: ChPL Doxycyclinum TZF 100 mg, pkt 4.5 — preparaty zawierające jony cynku zmniejszają wchłanianie doksycykliny; odstęp co najmniej 2 godzin. Penttilä O, Hurme H, Neuvonen PJ, Eur J Clin Pharmacol 1975;9(2-3):131-134 (PMID 786686) — cynk obniżał wchłanianie tetracykliny, doksycykliny nie zmieniał istotnie. Uwaga: ChPL Tetracyclinum TZF nie wymienia cynku z nazwy.

Potwierdza dokument urzędowy: „ Preparaty zobojętniające sok żołądkowy, zawierające wielowartościowe jony glinu, wapnia (również mleko, przetwory mleczne i soki owocowe zawierające wapń), magnezu, a także preparaty zawierające jony żelaza, cynku lub bizmutu zmniejszają wchłanianie doksycykliny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Doxycycline Genoptim, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Eltrombopag tworzy z kationami wielowartościowymi trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym. Jednoczesne przyjęcie preparatu zawierającego cynk ogranicza wchłanianie eltrombopagu, przez co stężenie leku we krwi może być niższe od zamierzonego. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia suplementy mineralne zawierające kationy wielowartościowe i podaje wielkość tego wpływu. Pomiar przytoczony w dokumencie dotyczy środka zobojętniającego kwas żołądkowy użytego w badaniu, a nie pojedynczego składnika mineralnego.

Mechanizm: Eltrombopag chelatuje kationy wielowartościowe w świetle przewodu pokarmowego; dokument wymienia wśród nich cynk. Powstały kompleks wchłania się gorzej niż sam lek, dlatego jednoczesne przyjęcie obu preparatów obniża stężenie eltrombopagu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Revolade (eltrombopag), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Eltrombopag chelatuje wielowartościowe kationy, takie jak żelazo, wapń, magnez, glin, selen i cynk. Podanie pojedynczej dawki 75 mg eltrombopagu ze środkiem zobojętniającym kwas żołądkowy zawierającym wielowartościowe kationy (1524 mg wodorotlenku glinu i 1425 mg węglanu magnezu) zmniejsza AUC[…]eltrombopagu w osoczu o 70% (90% CI: 64%, 76%) i Cmax o 70% (90% CI: 62%, 76%). Eltrombopag należy przyjmować przynajmniej dwie godziny przed lub cztery godziny po spożyciu takich produktów jak środki zobojętniające, produkty nabiałowe lub suplementy mineralne zawierające wielowartościowe kationy, by uniknąć znacznego zmniejszenia wchłaniania eltrombopagu wywołanego chelatowaniem (patrz punkty 4.2 i 5.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Monakolina K w postaci laktonowej jest tożsama z lowastatyną, substancją czynną leków dopuszczonych w Unii Europejskiej do leczenia hipercholesterolemii — tak stwierdza opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Urząd nie zdołał wskazać poziomu spożycia monakolin, który nie budzi obaw o zdrowie. Spożycie 10 mg monakoliny K na dobę uznano za istotny problem bezpieczeństwa, a pojedyncze ciężkie działania niepożądane odnotowano już przy 3 mg na dobę. Opisano ciężkie następstwa dotyczące mięśni szkieletowych, w tym rabdomiolizę, oraz wątroby; w zgłoszonych przypadkach preparaty zawierały także inne składniki. Ponieważ substancja jest ta sama, przyjmowanie czerwonych drożdży ryżowych w czasie leczenia statyną oznacza przyjmowanie dwóch źródeł tego samego leku — to wniosek z tożsamości chemicznej, a nie ustalenie cytowanej opinii.

Mechanizm: Monakolina K z czerwonych drożdży ryżowych jest strukturalnie i farmakologicznie tożsama z lowastatyną (inhibitor reduktazy HMG-CoA). Jednoczesne stosowanie ze statyną na receptę oznacza addytywne hamowanie reduktazy HMG-CoA, co zwiększa ryzyko miopatii i rabdomiolizy.

Źródło: Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 w odniesieniu do monakolin ze sfermentowanego czerwonego ryżu: „monakolina K w postaci laktonu jest identyczna z lowastatyną, substancją czynną w szeregu produktów leczniczych dopuszczonych w leczeniu hipercholesterolemii w UE". Załącznik wymaga umieszczenia na etykiecie ostrzeżenia „Nie należy spożywać, jeśli zażywasz leki obniżające poziom cholesterolu" oraz „Nie należy spożywać, jeśli już spożywasz inne produkty zawierające sfermentowany czerwony ryż", a także ostrzeżenia, aby nie spożywać dziennej ilości równej lub wyższej niż 3 mg monakolin. Motyw 9 aktu odnotowuje pojedyncze przypadki poważnych działań niepożądanych — rabdomiolizy, zapalenia wątroby i chorób skóry wymagających hospitalizacji — przy spożyciu wynoszącym zaledwie 3 mg na dobę. National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Red Yeast Rice": przegląd 28 marek z 2017 r. wykazał, że w 26 zawierających monakolinę K jej ilość różniła się ponad 60-krotnie (0,09–5,48 mg na 1200 mg produktu), a wielkość ta nie jest podawana na etykietach. Opinia EFSA 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368) — odesłanie; dokumentu nie otwierano, wydawca oddaje HTTP 403.

Czerwone drożdże ryżowe zawierają monakolinę K, chemicznie tożsamą z lowastatyną. Silne inhibitory CYP3A4 — itrakonazol i ketokonazol — hamują jej metabolizm i zwiększają stężenie tej substancji we krwi. Charakterystyka Produktu Leczniczego zawierającego lowastatynę uznaje ich jednoczesne stosowanie za przeciwwskazanie. Dokument nie wymienia flukonazolu, co nie oznacza braku ryzyka i nie zwalnia z konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Mechanizm: Monakolina K jest metabolizowana przez CYP3A4. Zahamowanie tego enzymu ogranicza jej eliminację, co prowadzi do wzrostu stężenia tej substancji we krwi, a wraz z nim ryzyka uszkodzenia mięśni — od bólów mięśniowych po rabdomiolizę. Ten sam mechanizm opisuje Charakterystyka Produktu Leczniczego zawierającego lowastatynę, w której połączenie to uznano za przeciwwskazanie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovastin (lowastatyna), rejestr URPL, numer w rejestrze 100080071 — punkt 4.3 Przeciwwskazania, punkt 4.4 (miopatia i rabdomioliza przy silnych inhibitorach CYP3A4) oraz punkt 4.5. Monakolina K z czerwonych drożdży ryżowych jest chemicznie tożsama z lowastatyną.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów enzymu CYP 3A4 (np. itrakonazolu, ketokonazolu, inhibitorów proteazy wirusa HIV, erytromycyny, klarytromycyny, telitromycyny i nefazodonu) (patrz punkt 4.5)” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovastin (Lovastatinum), tabletki, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna — stwierdza to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Charakterystyka lowastatyny wymienia erytromycynę i klarytromycynę wśród silnych inhibitorów CYP3A4, których jednoczesne stosowanie stoi w punkcie 4.3, czyli wśród przeciwwskazań. 🔴 Wpis NIE obejmuje azytromycyny, choć to również makrolid: charakterystyka lowastatyny jej w tej liście nie wymienia, a mechanizm, o którym mówi, dotyczy hamowania CYP3A4. Azytromycyna ma jednak własne ostrzeżenie o połączeniu ze statynami, o innej podstawie i innej wadze — stoi ono w osobnym wpisie tej bazy.

Mechanizm: Monakolina K jest metabolizowana przez izoenzym CYP3A4. Erytromycyna i klarytromycyna hamują ten enzym, więc zmniejszają wydalanie monakoliny K i podnoszą jej stężenie we krwi. Wraz ze stężeniem rośnie ryzyko uszkodzenia mięśni — od bólów mięśniowych po rabdomiolizę z ostrą niewydolnością nerek. Charakterystyka symwastatyny podaje skalę tego zjawiska przy innych silnych inhibitorach tego samego enzymu: telitromycyna zwiększyła narażenie na kwas symwastatyny jedenastokrotnie, itrakonazol ponad dziesięciokrotnie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 9694, punkt 4.3 Przeciwwskazania: „Jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów enzymu CYP3A4 (np. itrakonazolu, ketokonazolu, inhibitorów proteazy wirusa HIV, erytromycyny, klarytromycyny, telitromycyny i nefazodonu) (patrz punkty 4.4 i 4.5)". Punkt 4.5 tego samego dokumentu: „Substancje będące silnymi inhibitorami CYP3A4 zwiększają ryzyko wystąpienia miopatii poprzez zmniejszanie wydalania lowastatyny. Do nich należą: mibefradil, itrakonazol, ketokonazol, erytromycyna, klarytromycyna, telitromycyna, inhibitory proteazy wirusa HIV, nefazodon, cyklosporyna, danazol". Skala wzrostu narażenia przy silnych inhibitorach CYP3A4: Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (symwastatyna), rekord 10706, punkt 4.5 — „Jednoczesne podanie itrakonazolu spowodowało ponad 10-krotne zwiększenie narażenia na kwas powstający z symwastatyny (aktywnym metabolitem jest beta-hydroksykwas). Telitromycyna spowodowała 11-krotnie większe narażenie na kwas powstający z symwastatyny". Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Dostępność w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — klarytromycyna (ATC J01FA09) 47 preparatów, erytromycyna (J01FA01) 4, azytromycyna (J01FA10) 46 i ta ostatnia jest świadomie poza zakresem wpisu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów enzymu CYP3A4 (np. itrakonazolu, ketokonazolu, inhibitorów proteazy wirusa HIV, erytromycyny, klarytromycyny, telitromycyny i nefazodonu) (patrz punkty 4.4 i 4.5).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (Lovastatinum), tabletki, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna — stwierdza to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Charakterystyka lowastatyny wymienia cyklosporynę wśród silnych inhibitorów CYP3A4 zwiększających ryzyko miopatii. Charakterystyka symwastatyny idzie dalej: jednoczesne stosowanie z cyklosporyną jest w niej przeciwwskazane. Cyklosporynę przyjmują osoby po przeszczepieniu narządu oraz chorzy leczeni immunosupresyjnie — to grupa, w której uszkodzenie mięśni i nerek niesie cięższe następstwa niż w populacji ogólnej.

Mechanizm: Cyklosporyna hamuje CYP3A4 i transporter OATP1B1. Monakolina K jest metabolizowana przez CYP3A4, a powstający z niej kwas jest substratem tego transportera, więc obie drogi eliminacji zostają zwężone naraz. Stężenie substancji hamującej reduktazę HMG-CoA rośnie, a wraz z nim ryzyko miopatii i rabdomiolizy. Charakterystyka symwastatyny odnotowuje, że mechanizm nie jest w pełni wyjaśniony, i wskazuje na hamowanie CYP3A4 oraz OATP1B1 jako przypuszczalną przyczynę wzrostu pola pod krzywą.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 9694, punkt 4.5: „Substancje będące silnymi inhibitorami CYP3A4 zwiększają ryzyko wystąpienia miopatii poprzez zmniejszanie wydalania lowastatyny. Do nich należą: mibefradil, itrakonazol, ketokonazol, erytromycyna, klarytromycyna, telitromycyna, inhibitory proteazy wirusa HIV, nefazodon, cyklosporyna, danazol". Punkt 4.4 tego samego dokumentu wymienia cyklosporynę na pierwszym miejscu listy silnych inhibitorów CYP3A4 zwiększających ryzyko miopatii i rabdomiolizy. Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (symwastatyna), rekord 10706, punkt 4.5: „Ryzyko wystąpienia miopatii i (lub) rabdomiolizy jest zwiększone podczas jednoczesnego stosowania cyklosporyny z symwastatyną, dlatego stosowanie z cyklosporyną jest przeciwwskazane (patrz punkty 4.3 i 4.4). Mimo że mechanizm nie jest w pełni wyjaśniony, wykazano, że cyklosporyna zwiększa AUC inhibitorów reduktazy HMG-CoA. Zwiększenie AUC kwasu symwastatyny występowało przypuszczalnie częściowo na skutek hamowania CYP3A4 i (lub) OATP1B1". Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Dostępność w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — cyklosporyna (ATC L04AD01) 15 preparatów.

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryzyko wystąpienia miopatii i (lub) rabdomiolizy jest zwiększone podczas jednoczesnego stosowania cyklosporyny z symwastatyną, dlatego stosowanie z cyklosporyną jest przeciwwskazane (patrz punkty 4.3 i 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (Simvastatinum), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Suplementy czosnku wyraźnie obniżają stężenie sakwinawiru we krwi. W badaniu u zdrowych ochotników czosnek zmniejszył ekspozycję na sakwinawir o około połowę, co grozi utratą skuteczności terapii przeciwwirusowej. Efekt utrzymuje się także po odstawieniu czosnku.

Mechanizm: Związki czosnku indukują metabolizm jelitowy i wątrobowy leku (m.in. CYP3A4 i glikoproteinę P), obniżając jego stężenie.

Źródło: Piscitelli SC, Burstein AH, Welden N, Gallicano KD, Falloon J. The effect of garlic supplements on the pharmacokinetics of saquinavir. Clin Infect Dis 2002;34(2):234-8 (PMID 11740713) — spadek AUC sakwinawiru o 51%.

Potwierdza dokument urzędowy: „Garlic capsules (dose approx. equivalent to two 4 g cloves of garlic daily), unboosted saquinavir 1200 mg tid: Saquinavir AUC ↓ 51 % Saquinavir Ctrough ↓ 49 % (8 hours post dose) Saquinavir Cmax ↓ 54 %.” [zalecenie] „Patients on saquinavir treatment must not take garlic capsules due to the risk of decreased plasma concentrations and loss of virological response and possible resistance to one or more components of the antiretroviral regimen.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego INVIRASE (sakwinawir), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: NAZYWA WPROST kapsułki czosnkowe, podaje dawkę odpowiadającą dwóm ząbkom po 4 g dziennie i zakazuje ich pacjentom leczonym sakwinawirem. Liczba AUC −51% zgadza się co do wartości z naszym źródłem (Piscitelli 2002, PMID 11740713). INVIRASE nie jest już dopuszczony do obrotu w UE — dokument nosi znak wodny o wycofaniu, rozsypany w pliku pionowo. Zakaz łączenia dziurawca i czosnku z lekami antyretrowirusowymi podtrzymuje osobne oświadczenie publiczne EMA obejmujące całą klasę.

Uwaga redakcji o źródle: informacja o produkcie EMA; produkt NIE jest już dopuszczony do obrotu w UE (źródło archiwalne)

Charakterystyki doustnych preparatów wapnia podają, że wapń nasila działanie digoksyny i innych glikozydów nasercowych oraz może zwiększać ich toksyczność. Leczenie glikozydami naparstnicy wymieniają wśród przeciwwskazań do stosowania preparatu, a w ostrzeżeniach dodają, że u pacjentów z chorobami serca wyklucza ono podawanie węglanu wapnia.

Mechanizm: Charakterystyka digoksyny podaje, że hiperkalcemia, niezależnie od przyczyny, predysponuje do wystąpienia zatrucia digoksyną oraz że wapń — zwłaszcza szybko wstrzyknięty dożylnie — może wywołać ciężką niemiarowość u leczonych nią pacjentów.

Źródło: ChPL Calperos 1000 (węglan wapnia), pkt 4.3 i 4.5 — leczenie glikozydami naparstnicy wśród przeciwwskazań; wapń nasila działanie digoksyny i innych glikozydów nasercowych i może zwiększać ich toksyczność. ChPL Digoxin WZF, pkt 4.5 — hiperkalcemia, niezależnie od przyczyny, predysponuje do wystąpienia zatrucia digoksyną. (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl)

Potwierdza dokument urzędowy: „Wapń nasila działanie digoksyny i innych glikozydów nasercowych i może zwiększać ich toksyczność. [4.3] leczenie glikozydami naparstnicy.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Calperos 1000, tabletki (węglan wapnia), sekcja 4.3 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Hyperforyna z dziurawca jest silnym induktorem CYP3A4 i glikoproteiny P. Obniża ekspozycję na cyklosporynę — AUC skorygowane względem dawki o ok. 46% (Bauer 2003), a przy preparatach bogatych w hyperforynę nawet o ~52% (Mai 2004); utrzymanie stężeń terapeutycznych wymagało zwiększenia dawki cyklosporyny o ok. 65%. Grozi to stężeniami subterapeutycznymi; w opisanych przypadkach skutkiem było ostre odrzucenie przeszczepionego serca (Ruschitzka 2000). Bezwzględne przeciwwskazanie.

Mechanizm: Hyperforyna zawarta w dziurawcu jest silnym induktorem CYP3A4 i glikoproteiny P; nasilony metabolizm i eliminacja cyklosporyny prowadzą do spadku jej stężenia i ryzyka ekspozycji subterapeutycznej. W opisanych przypadkach (Ruschitzka 2000) skutkiem było ostre odrzucenie przeszczepionego serca.

Źródło: Ruschitzka F i wsp. Lancet 2000;355:548 (PMID 10683008); Bauer S i wsp. Br J Clin Pharmacol 2003;55(2):203-11 (PMID 12580993); Mai I i wsp. Clin Pharmacol Ther 2004;76(4):330-40 (PMID 15470332)

Potwierdza dokument urzędowy: „Produktów zawierających Hypericum perforatum (ziele dziurawca) nie wolno stosować jednocześnie z produktem leczniczym Cyclaid z uwagi na ryzyko zmniejszenia stężenia cyklosporyny we krwi i w rezultacie osłabione działanie produktu (patrz punkt 4.3).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cyclaid, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Indukcja CYP3A4 przez hiperforynę przyspiesza metabolizm progestagenów. W badaniu z randomizacją (Pfrunder 2003) ekspozycja na 3-ketodezogestrel zmniejszyła się o około 44%, ekspozycja na etynyloestradiol pozostała bez zmian, a krwawienia międzymiesiączkowe zgłaszało 77-88% uczestniczek wobec 35% przy samej antykoncepcji. Opisywano nieplanowane ciąże.

Mechanizm: Hiperforyna dziurawca jest silnym ligandem receptora jądrowego PXR (Ki 27 nM), a pobudzenie tego receptora nasila ekspresję CYP3A4 w hepatocytach. Czternastodniowe przyjmowanie wyciągu zwiększa ponadto ekspresję glikoproteiny P/MDR1 w dwunastnicy, czyli ogranicza wchłanianie substratów tego transportera. Nasilony metabolizm zwiększa klirens progestagenu: przy równoczesnym stosowaniu niskodawkowej antykoncepcji ekspozycja na 3-ketodezogestrel zmniejszyła się o około 44%, podczas gdy ekspozycja na etynyloestradiol pozostała niezmieniona. Krwawienia międzymiesiączkowe występowały wówczas istotnie częściej, a autorzy wiążą to zjawisko wraz z obniżeniem stężeń progestagenu ze zwiększonym ryzykiem nieplanowanej ciąży.

Źródło: Pfrunder A i wsp. Interaction of St John's wort with low-dose oral contraceptive therapy: a randomized controlled trial. Br J Clin Pharmacol 2003;56(6):683-90 (PMID 14616430) - 18 zdrowych kobiet, wyciąg 300 mg 2x lub 3x dziennie; AUC 3-ketodezogestrelu -43,9% (cykl A) i -41,7% (cykl B), AUC i Cmax etynyloestradiolu bez zmian, krwawienia śródcykliczne 77% i 88% wobec 35%. | Moore LB i wsp. St. John's wort induces hepatic drug metabolism through activation of the pregnane X receptor. PNAS 2000;97(13):7500-2 (PMID 10852961) - hiperforyna ligandem PXR (Ki 27 nM), indukcja CYP3A4 w pierwotnych ludzkich hepatocytach. Praca NIE obejmuje glikoproteiny P ani jelita. | Dürr D i wsp. St John's Wort induces intestinal P-glycoprotein/MDR1 and intestinal and hepatic CYP3A4. Clin Pharmacol Ther 2000;68(6):598-604 (PMID 11180019) - 8 zdrowych ochotników, 14 dni; ekspresja dwunastniczej glikoproteiny P/MDR1 1,4x, CYP3A4 1,5x, aktywność wątrobowego CYP3A4 1,4x. | ChPL Adaring, sekcja 4.5 - https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/38280/characteristic

Potwierdza dokument urzędowy: „Do tych produktów należy fenytoina, fenobarbital, prymidon, bosentan, karbamazepina, ryfampicyna, a prawdopodobnie również okskarbazepina, topiramat, felbamat, gryzeofulwina, niektóre inhibitory proteazy HIV (np. rytonawir) i nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (np. efawirenz) oraz produkty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Adaring, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec (Hypericum perforatum) silnie indukuje enzymy metabolizujące leki oraz transporter glikoproteinę P. Syrolimus i ewerolimus są substratami tych samych szlaków, dlatego ich stężenie może spaść, co grozi odrzuceniem przeszczepu lub utratą kontroli choroby. Cytowane prace dokumentują ten mechanizm dla innych leków immunosupresyjnych, przede wszystkim takrolimusu — dla samych inhibitorów mTOR badań z udziałem ludzi nie opisano, a ostrzeżenie jest ostrożnościową ekstrapolacją z mechanizmu.

Mechanizm: Hiperforyna z dziurawca aktywuje receptor PXR, a przez niego indukuje CYP3A4 i glikoproteinę P. Metabolizm i usuwanie leku będącego substratem tych szlaków ulegają przyspieszeniu. Inhibitory mTOR są takimi substratami, ale wielkości efektu dla nich nie mierzono.

Źródło: Nicolussi S i wsp. Clinical relevance of St. John's wort drug interactions revisited. Br J Pharmacol 2020;177(6):1212-1226 (PMID 31742659) — przegląd wymienia digoksynę, takrolimus, indynawir, warfarynę, alprazolam, simwastatynę i doustne środki antykoncepcyjne; inhibitorów mTOR NIE wymienia. Abushammala I. Tacrolimus and herbs interactions: a review. Pharmazie 2021;76(10):468-472 (PMID 34620272) — dotyczy TAKROLIMUSU, czyli inhibitora kalcyneuryny, nie mTOR. 🔴 Przeniesienie na syrolimus i ewerolimus jest ekstrapolacją mechanistyczną z klasy substratów CYP3A4 i glikoproteiny P, a nie wnioskiem tych prac.

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas leczenia produktem leczniczym Everolimus Accord nie należy stosować preparatów zawierających dziurawiec.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Everolimus Accord, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec silnie pobudza CYP3A4 — enzym rozkładający midazolam w ścianie jelita i w wątrobie. Stężenie leku spada, więc może on działać słabiej, niż wynika z podanej dawki. Charakterystyka preparatu doustnego zalicza dziurawiec do induktorów umiarkowanych, przy których spadek pola pod krzywą stężenia wynosi 50–80%; charakterystyki postaci do wstrzykiwań podają spadek stężenia o 20–40%. Rozpiętość bierze się między innymi z różnic między wyciągami z ziela. Przed planowanym zabiegiem znaczenie ma nie sam midazolam, lecz cała grupa leków zależnych od CYP3A4 — dlatego anestezjolog powinien wiedzieć o przyjmowaniu dziurawca.

Mechanizm: Hyperforyna z dziurawca pobudza CYP3A4. W dwóch badaniach u zdrowych ochotników około dwutygodniowe przyjmowanie dziurawca przyspieszało usuwanie midazolamu z organizmu około 2,1-krotnie i około 2,7-krotnie. Do krwi trafiało wtedy około 17% dawki doustnej zamiast około 28%. Po podaniu dożylnym efekt był słabszy, ale nadal obecny: usuwanie leku przyspieszało około 1,5-krotnie, a całkowita ilość leku docierająca do krwi zmniejszała się o około 20%. Wskazuje to, że pobudzenie enzymu zachodzi głównie w ścianie jelita, a nie w wątrobie. Działa to również w drugą stronę: odstawienie dziurawca u osoby ustabilizowanej na leku zależnym od CYP3A4 może podnieść stężenie tego leku.

Źródło: ChPL Dormicum (midazolam, tabletki powlekane, RPL 100020459) pkt 4.5 — dziurawiec zaliczony do umiarkowanych induktorów CYP3A (spadek AUC 50–80%), pacjenci mogą wymagać zwiększonych dawek midazolamu. Wang Z, Gorski JC, Hamman MA, Huang SM, Lesko LJ, Hall SD. Clin Pharmacol Ther 2001;70(4):317-26 (PMID 11673747) — 12 zdrowych ochotników, dziurawiec 300 mg 3 razy na dobę przez 2 tygodnie: klirens doustny midazolamu 121,8 → 254,5, biodostępność 0,28 → 0,17, AUC po podaniu dożylnym niższe o 20%, indukcja wybiórcza dla CYP3A ściany jelita. Dresser GK, Schwarz UI, Wilkinson GR, Kim RB. Clin Pharmacol Ther 2003;73(1):41-50 (PMID 12545142) — 21 zdrowych ochotników, 12 dni podawania, wzrost klirensu midazolamu około 2,7-krotny po podaniu doustnym i około 1,5-krotny po dożylnym.

Potwierdza dokument urzędowy: „Pacjenci leczeni jednocześnie produktem Dormicum i induktorami izoenzymu CYP3A mogą wymagać zastosowania zwiększonych dawek midazolamu, szczególnie w przypadku silnych induktorów CYP3A. Silnymi induktorami izoenzymu CYP3A (≥80% spadek AUC) są m.in.: ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina, enzalutamid oraz mitotan o długotrwałym efekcie pobudzającym CYP3A. Do umiarkowanych induktorów CYP3A (50-80% spadku AUC) zaliczamy ziele dziurawca.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Dormicum (midazolam, tabletki powlekane), RPL 100020459, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Metadon jest metabolizowany przy udziale CYP3A4 i CYP2C9, a dziurawiec te enzymy indukuje. W badaniu u czterech pacjentów leczonych substytucyjnie wprowadzenie dziurawca (900 mg na dobę) obniżyło stosunek stężenia metadonu do dawki do 47 procent wartości wyjściowej (mediana), przy rozrzucie od 19 do 60 procent tej wartości — czyli u części osób stężenie spadło o ponad cztery piąte. Dwóch pacjentów zgłosiło objawy wskazujące na zespół odstawienny.

Mechanizm: Indukcja CYP3A4 i CYP2C9 przez hiperforynę przyspiesza metabolizm metadonu, przez co jego stężenie we krwi spada, a u osoby leczonej substytucyjnie mogą wystąpić objawy odstawienne. Badanie mierzyło stosunek stężenia do dawki, nie samo stężenie.

Źródło: Eich-Höchli D i wsp. Methadone maintenance treatment and St. John's Wort - a case report. Pharmacopsychiatry 2003;36(1):35-7 (PMID 12649774) — CZTERECH pacjentów, dziurawiec 900 mg na dobę przez median 31 dni; mediana stosunku stężenie/dawka spadła DO 47 procent wartości wyjściowej, zakres 19–60 procent tej wartości; dwóch pacjentów z objawami sugerującymi zespół odstawienny. 🔴 Przy czterech osobach mediana i zakres są niestabilne — pojedynczy przypadek przesuwa oba.

Potwierdza dokument urzędowy: „Substancje będące induktorami tego enzymu [barbiturany, karbamazepina, fenytoina, newirapina, ryfampicyna, efawirenz, amprenawir, spironolakton, deksametazon, Hypericum perforatum (dziurawiec zwyczajny)], mogą nasilać metabolizm metadonu w wątrobie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Methadone hydrochloride INN-FARM, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec pobudza enzym CYP3A4, który rozkłada oksykodon. Przy jednoczesnym stosowaniu stężenie leku we krwi spada. Badanie przytoczone w charakterystyce zmierzyło zmniejszenie pola pod krzywą stężenia średnio o około 50%, w zakresie od 37 do 57%, a nie nasilenie bólu u pacjentów — o skutku klinicznym dokument nie orzeka. Charakterystyka opisuje badanie z dawką 300 mg trzy razy na dobę przez piętnaście dni. Indukcja enzymu jest odwracalna, więc po odstawieniu dziurawca jego aktywność wraca do zwykłego poziomu, a stężenie leku rośnie; dawka dobrana w czasie przyjmowania ziela może wtedy okazać się za duża. Tego następstwa charakterystyka nie opisuje — wynika ono z samej odwracalności indukcji.

Mechanizm: Hyperforyna z dziurawca pobudza CYP3A4 w wątrobie i w ścianie jelita. Oksykodon jest przez ten enzym rozkładany, więc jego szybszy metabolizm obniża stężenie leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego OxyContin (oksykodonu chlorowodorek), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „ziele dziurawca zwyczajnego, induktor CYP3A4, w dawce 300 mg trzy razy na dobę podawanej przez piętnaście dni, zmniejszył wartości AUC dla doustnego oksykodonu. Średnio, wartość AUC była o około 50% niższa (zakres 37-57%).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego OxyContin (Oxycodoni hydrochloridum), tabletki o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec pobudza enzym CYP3A4 i glikoproteinę P, czyli te same szlaki, którymi organizm usuwa wiele leków przeciwnowotworowych i immunosupresyjnych. Charakterystyki tych produktów wymieniają go wprost wśród silnych induktorów obniżających stężenie leku: dotyczy to imatynibu, dazatynibu, sunitynibu, sorafenibu, erlotynibu, nintedanibu, bortezomibu, irynotekanu, doksorubicyny, winorelbiny, eksemestanu, fingolimodu i cyklosporyny. Niższe stężenie oznacza leczenie słabsze od zamierzonego, a przy lekach po przeszczepie — ryzyko odrzucenia narządu. Ostrzeżenie nie dotyczy cyklofosfamidu ani ifosfamidu: tam charakterystyki wymieniają dziurawiec wśród substancji zwiększających stężenie cytotoksycznych metabolitów, czyli kierunek jest odwrotny i zagrożeniem jest toksyczność, nie utrata skuteczności. Te dwa leki obejmuje osobny wpis.

Mechanizm: Hyperforyna z dziurawca pobudza CYP3A4 w wątrobie i w ścianie jelita oraz zwiększa aktywność glikoproteiny P. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Indukcja narasta przez kilkanaście dni i po odstawieniu ziela ustępuje stopniowo, dlatego stężenie leku zmienia się w obie strony.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych, punkt 4.5 — m.in. bortezomib, imatynib, dazatynib, sunitynib, sorafenib, erlotynib, nintedanib, irynotekan, doksorubicyna, winorelbina, eksemestan, fingolimod, cyklosporyna

Potwierdza dokument urzędowy: „Dlatego, że skuteczność może się zmniejszyć, nie zaleca się jednoczesnego stosowania bortezomibu z silnymi induktorami CYP3A4 (np.: ryfampicyną, karbamazepiną, fenytoiną, fenobarbitalem i zielem dziurawca (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Zentiva (Bortezomibum), proszek do sporządzania roztworu, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec pobudza CYP3A4, czyli enzym rozkładający alprazolam. W czasie wspólnego stosowania stężenie leku spada i jego działanie słabnie, a po nagłym odstawieniu dziurawca może wzrosnąć — charakterystyka wskazuje wtedy na ryzyko objawów przedawkowania. Groźne są więc oba momenty: rozpoczęcie i zakończenie przyjmowania dziurawca.

Mechanizm: Alprazolam jest metabolizowany głównie przez CYP3A4. Dziurawiec należy do induktorów tego izoenzymu, więc przy jednoczesnym stosowaniu metabolizm alprazolamu przyspiesza, a stężenie leku w osoczu maleje. Indukcja ustępuje dopiero po odstawieniu dziurawca — charakterystyka wskazuje wtedy na ryzyko objawów przedawkowania alprazolamu.

Źródło: ChPL Alprox (alprazolam, RPL 100245394) pkt 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Działanie alprazolamu może być zmniejszone u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki indukujące CYP3A4, takie jak: ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina i ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum). [...] W przypadku nagłego zaprzestania leczenia dziurawcem lub innym lekiem indukującym CYP3A4 mogą wystąpić objawy przedawkowania alprazolamu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Alprox, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Marawirok jest lekiem stosowanym w leczeniu zakażenia HIV; blokuje receptor CCR5, czyli białko, przez które wirus wnika do komórek. Charakterystyka produktu leczniczego Celsentri podaje, że marawirok jest metabolizowany przez CYP3A4 i CYP3A5, a leki pobudzające CYP3A4 mogą zmniejszać jego stężenie i osłabiać działanie lecznicze. W tabeli interakcji dokument podaje, że dziurawiec obniży stężenie marawiroku, przez co lek może nie osiągnąć stężenia skutecznego. Następstwem może być utrata odpowiedzi wirusologicznej i rozwój oporności wirusa na marawirok. Ulotka dla pacjenta mówi, że leków z dziurawcem nie należy przyjmować jednocześnie z lekiem Celsentri. Dla ryfampicyny, innego silnego induktora, charakterystyka podaje, że ekspozycja na marawirok, czyli łączna ilość leku docierająca do krwi, spada do 0,37 wartości bez ryfampicyny, czyli o około trzy piąte. Dokument nakazuje wtedy zwiększyć dawkę leku do 600 mg dwa razy na dobę. Dla dziurawca pomiaru ani dawki nie podaje. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że marawirok jest metabolizowany przez CYP3A4 i CYP3A5 oraz jest substratem glikoproteiny P. Wpływ tego białka na ekspozycję na marawirok nie jest znany.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Celsentri (marawirok), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek CELSENTRI a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Równoczesne podawanie marawiroku i produktów leczniczych pobudzających aktywność CYP3A4 może zmniejszać stężenie marawiroku i osłabiać jego działanie lecznicze. […] Leki zawierające dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) mogą zaburzać prawidłowe działanie leku CELSENTRI. Nie należy ich przyjmować jednocześnie z lekiem CELSENTRI.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Celsentri (marawirok), tabletki powlekane, sekcja 4.5, wstęp i tabela 2, wiersz „Produkty ziołowe”; ulotka dla pacjenta „Lek CELSENTRI a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kobicystat jest lekiem wzmacniającym, czyli substancją, która hamuje enzym CYP3A i przez to podnosi stężenie atazanawiru albo darunawiru, leków stosowanych w leczeniu zakażenia HIV; sam nie działa na wirusa. Charakterystyka produktu leczniczego Tybost podaje, że kobicystat jest substratem CYP3A, czyli jest przez ten enzym rozkładany. Ten sam dokument wymienia dziurawca zwyczajnego w punkcie przeciwwskazań wśród silnych induktorów CYP3A i zakazuje jednoczesnego podawania z powodu możliwej utraty działania terapeutycznego. W punkcie interakcji dokument podaje, że dziurawiec może zmniejszyć stężenie kobicystatu, a przez to stężenie wzmacnianego atazanawiru lub darunawiru, co prowadzi do utraty działania terapeutycznego i możliwego powstania oporności wirusa. Wiadomo, że kobicystat wchodzi też w skład preparatów złożonych stosowanych w leczeniu zakażenia HIV. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że kobicystat jest substratem CYP3A, więc induktor tego enzymu obniża jego stężenie; niższe stężenie kobicystatu oznacza słabsze hamowanie CYP3A i w następstwie niższe stężenie atazanawiru lub darunawiru.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Tybost (kobicystat), pkt 4.3 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Przeciwskazane jest równoczesne podawanie z produktami leczniczymi, które są silnymi induktorami CYP3A z powodu możliwości utraty działania terapeutycznego. Dlatego nie należy podawać produktu Tybost równocześnie z produktami leczniczymi, do których między innymi należą (patrz punkty 4.4 i 4.5): […] produkty ziołowe: dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) […] Równoczesne podawanie kobicystatu i produktów leczniczych, które są silnymi induktorami CYP3A (takich jak dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum), ryfampicyna, karbamazepina, fenobarbital, fenytoina), może spowodować zmniejszenie stężenia kobicystatu w osoczu i tym samym stężenia wzmocnionego atazanawiru lub darunawiru, prowadząc do utraty działania terapeutycznego i możliwego powstania oporności (patrz punkt 4.3).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Tybost (kobicystat), tabletki powlekane, sekcja 4.3 i 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Tybost a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Izawukonazol jest lekiem przeciwgrzybiczym z grupy azoli, stosowanym w leczeniu inwazyjnej aspergilozy i mukormykozy, czyli ciężkich zakażeń grzybiczych. Charakterystyka produktu leczniczego Cresemba wymienia ziele dziurawca w punkcie przeciwwskazań wśród silnych induktorów CYP3A4/5 i zakazuje jednoczesnego podawania, ponieważ induktory te mogą znacznie zmniejszyć stężenie izawukonazolu w osoczu, czyli w płynnej części krwi. W tabeli interakcji dokument mówi, że badań z dziurawcem nie przeprowadzono, a stężenie leku może ulec znacznemu zmniejszeniu; dla ryfampicyny podaje zmierzony spadek ekspozycji, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, o 90%. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków, przy których nie należy stosować leku Cresemba. Skutkiem dla pacjenta jest mniejsza ilość leku przeciwgrzybiczego we krwi w czasie leczenia ciężkiego zakażenia; następstw klinicznych tego spadku przy dziurawcu dokument nie opisuje. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że izawukonazol jest substratem CYP3A4 i CYP3A5, czyli jest przez te enzymy rozkładany, więc induktor tych enzymów obniża jego stężenie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cresemba (izawukonazol), pkt 4.3 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne podawanie z silnymi induktorami cytochromu CYP3A4/5, takimi jak ryfampicyna, ryfabutyna, karbamazepina, długo działające barbiturany (np. fenobarbital), fenytoina i ziele dziurawca lub umiarkowanymi induktorami cytochromu CYP3A4/5, takimi jak efawirenz, nafcylina i etrawiryna (patrz punkt 4.5). […] jest przeciwwskazane, ponieważ mogą one znacznie zmniejszyć stężenia izawukonazolu w osoczu (patrz punkt 4.3).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cresemba (izawukonazol), kapsułki twarde, sekcja 4.3 i 4.5; ulotka dla pacjenta „Kiedy nie stosować leku Cresemba”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Lefamulina jest antybiotykiem z grupy pleuromutylin, stosowanym w leczeniu pozaszpitalnego zapalenia płuc u dorosłych. Charakterystyka produktu leczniczego Xenleta podaje, że produkty o umiarkowanym lub silnym działaniu indukującym CYP3A, wśród których wymienia ziele dziurawca, mogą zmniejszać stężenie lefamuliny w osoczu, czyli w płynnej części krwi, i osłabiać jej działanie terapeutyczne. Jednoczesne podawanie jest według tego dokumentu przeciwwskazane. W tabeli interakcji dokument podaje przy dziurawcu, że badań nie przeprowadzono, a spodziewany jest spadek stężenia lefamuliny. Dla ryfampicyny podaje spadek ekspozycji, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, do 0,28 wartości bez ryfampicyny, czyli o niemal trzy czwarte. Punkt przeciwwskazań wymienia silne i umiarkowane induktory CYP3A na przykładzie efawirenzu, fenytoiny i ryfampicyny; dziurawiec z nazwy stoi w punkcie interakcji. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka wymienia induktory CYP3A i glikoproteiny P razem i podaje spadek stężenia lefamuliny jako skutek działania obu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenleta (lefamulina), pkt 4.3 i 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty lecznicze o umiarkowanym lub silnym działaniu indukującym CYP3A (np. ryfampicyna, ziele dziurawca zwyczajnego [Hypericum perforatum], karbamazepina, fenytoina, bozentan, efawirenz, prymidon) mogą znacząco zmniejszać stężenie lefamuliny w osoczu i zmniejszać jej działanie terapeutyczne. Jednoczesne podawanie tych produktów leczniczych z lefamuliną jest przeciwwskazane (patrz punkt 4.3).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenleta (lefamulina), tabletki powlekane, sekcja 4.5; 4.3, klasa induktorów CYP3A, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Eliglustat jest lekiem stosowanym w długotrwałym leczeniu choroby Gauchera typu 1, czyli rzadkiej choroby spichrzeniowej. Charakterystyka produktu leczniczego Cerdelga podaje, że eliglustat jest metabolizowany głównie przez CYP2D6 i w mniejszym stopniu przez CYP3A4. Ryfampicyna zmniejszała ekspozycję na lek, czyli łączną ilość leku docierającą do krwi, o około 85% u osób o średnim i szybkim metabolizmie CYP2D6 oraz o około 95% u osób o słabym metabolizmie. Na tej podstawie dokument mówi, że silnych induktorów CYP3A nie należy stosować z eliglustatem u pacjentów o średnim, szybkim i słabym metabolizmie. Są to wszystkie grupy, w których lek jest stosowany, a wśród tych induktorów dokument wymienia ziele dziurawca. Dla dziurawca pomiaru nie podaje. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków mogących zmniejszać stężenie leku Cerdelga we krwi. Następstw klinicznych mniejszego stężenia eliglustatu przy dziurawcu dokument nie opisuje. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że eliglustat jest metabolizowany głównie przez CYP2D6 i w mniejszym stopniu przez CYP3A4. Ryfampicyna, czyli induktor CYP3A i glikoproteiny P, zmniejszała ekspozycję o około 85% i 95%. Dokument nie podaje, w jakim stopniu za ten spadek odpowiada każda z tych dróg.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cerdelga (eliglustat), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy stosować silnych induktorów CYP3A (np. ryfampicyny, karbamazepiny, fenobarbitalu, fenytoiny, ryfabutyny i ziela dziurawca zwyczajnego) z eliglustatem u pacjentów o średnim, szybkim i słabym metabolizmie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cerdelga (eliglustat), kapsułki twarde, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Cerdelga a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Edoksaban to lek przeciwkrzepliwy przyjmowany doustnie, stosowany w migotaniu przedsionków oraz w zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca zwyczajnego wśród induktorów glikoproteiny P, czyli substancji pobudzających białko, które usuwa lek z komórek jelita. Dokument podaje, że jednoczesne stosowanie może prowadzić do zmniejszenia stężeń edoksabanu w osoczu krwi, i zaleca ostrożność. Mniejsze stężenie leku przeciwkrzepliwego oznacza słabszą ochronę przed zakrzepem. Serwis ma już wpisy o dziurawcu z rywaroksabanem i apiksabanem — edoksaban należy do tej samej grupy leków i ma w charakterystyce ten sam zapis.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa ziele dziurawca induktorem glikoproteiny P. Glikoproteina P to białko transportowe w ścianie jelita, które wypycha wchłonięty lek z powrotem do światła przewodu pokarmowego. Pobudzenie tego transportu zmniejsza ilość edoksabanu docierającą do krwi. Skutek indukcji dokument opisuje na przykładzie ryfampicyny: średnie pole pod krzywą stężenia maleje, a okres półtrwania się skraca, czemu może towarzyszyć osłabienie działania leku. Dla dziurawca charakterystyka nie podaje liczb.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lixiana (edoksaban), punkt 4.5 — EMA; to samo zdanie w Charakterystyce Produktu Leczniczego Delianda (edoksaban), punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL. Pomiar własny na korpusie ChPL: zdanie o zielu dziurawca niesie 27 z 27 charakterystyk leków o kodzie ATC B01AF03.

Potwierdza dokument urzędowy: „Zastosowanie edoksabanu jednocześnie z induktorem P-gp, ryfampicyną, prowadziło do zmniejszenia średniego AUC edoksabanu oraz skrócenia okresu półtrwania, czemu mogło towarzyszyć zmniejszenie jego działań farmakodynamicznych. Jednoczesne stosowanie edoksabanu z innymi induktorami P-gp (np. fenytoina, karbamazepina, fenobarbital lub ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)) może także prowadzić do zmniejszenia stężeń edoksabanu w osoczu krwi. Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania edoksabanu oraz induktorów P-gp.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Delianda (edoksaban), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Lurazydon to lek przeciwpsychotyczny wydawany na receptę. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca zwyczajnego wśród silnych induktorów CYP3A4 i umieszcza takie połączenie w punkcie o przeciwwskazaniach, a nie wśród ostrzeżeń. To najmocniejsza forma zapisu, jaką charakterystyka dysponuje. Powodem jest spadek stężenia leku we krwi: dokument podaje, że przy ryfampicynie, wzorcowym silnym induktorze, ekspozycja na lurazydon zmniejszyła się sześciokrotnie. Słabsze działanie leku przeciwpsychotycznego oznacza ryzyko nawrotu objawów choroby.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa ziele dziurawca silnym induktorem CYP3A4, czyli substancją pobudzającą enzym wątrobowy rozkładający lurazydon. Pobudzony enzym usuwa lek szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Dokument podaje wielkość efektu dla ryfampicyny — sześciokrotne zmniejszenie ekspozycji na lurazydon. Dla dziurawca liczby nie podaje, wymienia go w tej samej grupie co ryfampicynę.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Latuda (lurazydon), punkty 4.3 i 4.5 — EMA; to samo w Charakterystyce Produktu Leczniczego Alurazen (lurazydon), punkty 4.3 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL. Pomiar własny na korpusie ChPL: zapis niesie 26 z 26 charakterystyk leków o kodzie ATC N05AE05.

Potwierdza dokument urzędowy: „Przeciwwskazane jest stosowanie lurazydonu z silnymi induktorami CYP3A4 (np. karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, ryfampicyna, ziele dziurawca [Hypericum perforatum]) (patrz punkt 4.3). Podawanie lurazydonu jednocześnie z silnym induktorem CYP3A4 ryfampicyną spowodowało 6-krotne zmniejszenie ekspozycji na lurazydon.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Alurazen (lurazydon), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyka produktu leczniczego mirtazapiny wymienia preparaty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego wśród substancji serotoninergicznych i podaje, że skojarzone podawanie może prowadzić do zespołu serotoninowego, czyli stanu wywołanego nadmiarem serotoniny. Dokument zaleca ostrożność i staranną obserwację pacjenta. Ziele dziurawca stoi w tej samej liście co L-tryptofan, leki z grupy SSRI i wenlafaksyna — charakterystyka nie różnicuje siły działania wymienionych substancji.

Mechanizm: Charakterystyka umieszcza preparaty z zielem dziurawca w jednej liście z L-tryptofanem, lekami z grupy SSRI i wenlafaksyną — jako substancje o działaniu serotoninergicznym podawane razem z mirtazapiną. Skutek opisany w dokumencie to objawy związane z serotoniną. Dokument nie podaje mechanizmu działania samego ziela, nie wskazuje jego składnika odpowiedzialnego za ten efekt i nie omawia przy nim innych dróg oddziaływania.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Mirzaten 30 mg (mirtazapina), pozwolenie 11400, punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL. Pomiar własny na korpusie ChPL: zdanie niesie 19 z 19 charakterystyk leków o kodzie ATC N06AX11.

Potwierdza dokument urzędowy: „skojarzone podawanie mirtazapiny z innymi substancjami czynnymi leków serotoninergicznych [L-tryptofan, tryptany, buprenorfina, tramadol, linezolid, błękit metylenowy, SSRIs, wenlafaksyna, sole litu i preparaty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)] może prowadzić do objawów związanych z serotoniną (zespół serotoninowy: patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Mirzaten 30 mg (mirtazapina), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dabigatran to lek przeciwkrzepliwy przyjmowany doustnie, stosowany w migotaniu przedsionków oraz w zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca zwyczajnego wśród induktorów glikoproteiny P i opatruje całą tę grupę jednym zdaniem: należy unikać jednoczesnego stosowania. To mocniejszy zapis niż przy pozostałych lekach przeciwkrzepliwych z tej grupy, gdzie dokumenty mówią o zachowaniu ostrożności. Mniejsze stężenie leku oznacza słabsze działanie przeciwkrzepliwe, czyli ryzyko zakrzepicy i zatorowości — a przy migotaniu przedsionków także ryzyko udaru, przed którym ten lek ma chronić. Serwis opisuje osobno pary dziurawca z rywaroksabanem, apiksabanem i edoksabanem — ten wpis domyka grupę.

Mechanizm: Charakterystyka zalicza ziele dziurawca do induktorów glikoproteiny P, czyli substancji pobudzających białko transportowe, które usuwa dabigatran ze ściany jelita z powrotem do jego światła. Silniejszy transport oznacza mniejsze wchłanianie leku. Wielkość efektu dokument podaje dla ryfampicyny, wzorcowego induktora: siedmiodniowe podawanie 600 mg na dobę zmniejszyło największe stężenie dabigatranu o 65,5 procent, a całkowitą ekspozycję o 67 procent. Dla samego dziurawca liczb nie podaje. Charakterystyka odnotowuje też, że działanie induktora słabnie i po siedmiu dniach od jego odstawienia ekspozycja wraca blisko wartości wyjściowych.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Pradaxa (eteksylan dabigatranu), punkt 4.5, tabela induktorów glikoproteiny P — EMA. Pomiar własny na korpusie ChPL 12.09: spośród dokumentów leków o kodzie ATC B01AE07 wymieniających ziele dziurawca (84) zapis „nie zaleca się" albo „należy unikać" niesie 81.

Potwierdza dokument urzędowy: „Induktory P-gp — Należy unikać jednoczesnego stosowania. np. ryfampicyna lub ziele dziurawca (Hypericum perforatum), karbamazepina lub fenytoina: Jednoczesne podawanie tych leków może zmniejszać stężenia dabigatranu. Wcześniejsze podanie induktora ryfampicyny w dawce 600 mg raz na dobę przez 7 dni zmniejszyło całkowite największe stężenie dabigatranu i całkowitą ekspozycję, odpowiednio, o 65,5 % i 67 %.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pradaxa (eteksylan dabigatranu), kapsułki twarde, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Tiagabina jest lekiem przeciwpadaczkowym. Charakterystyka podaje, że jej bezpieczeństwa ani skuteczności nie ustalono dla żadnego wskazania poza leczeniem skojarzonym napadów częściowych lub częściowych wtórnie uogólnionych u dorosłych i dzieci powyżej 12 lat, u których inne leki przeciwpadaczkowe nie zadziałały. Ten sam dokument wymienia ziele dziurawca zwyczajnego wśród przeciwwskazań, obok nadwrażliwości na substancję czynną i ciężkiej niewydolności wątroby, a powód wyjaśnia w punkcie o interakcjach: dziurawiec silnie pobudza enzym CYP3A4, który rozkłada tiagabinę, więc leku pozostaje w organizmie mniej i traci on skuteczność. Przy leku przeciwpadaczkowym utrata skuteczności oznacza powrót napadów, a przy leku stosowanym dopiero wtedy, gdy inne zawiodły — powrót napadów, których nie opanowało poprzednie leczenie.

Mechanizm: Charakterystyka podaje mechanizm wprost: ziele dziurawca silnie pobudza CYP3A4, czyli enzym rozkładający tiagabinę, a pobudzenie tego enzymu zwiększa tempo rozkładu leku. Skutkiem jest mniejsza ekspozycja na tiagabinę, czyli mniej leku działającego w organizmie przy tej samej dawce, i — jak nazywa to dokument — utrata jego skuteczności. Sam mechanizm działa w jedną stronę: to dziurawiec przyspiesza rozkład leku, nie lek rozkład dziurawca. Zakaz jest natomiast obustronny — dokument przeciwwskazuje jednoczesne przyjmowanie obu, nie dołączanie jednego do drugiego w określonej kolejności. Wielkości spadku ani progu dawki dziurawca dokument nie podaje.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Gabitril (tiagabina), pkt 4.3 „Przeciwwskazania", pkt 4.5 oraz pkt 4.4 (zakres wskazania) — Rejestr Produktów Leczniczych URPL. Zapis identyczny w 3 z 3 charakterystyk leków o kodzie ATC N03AG06 obecnych w korpusie ChPL (pomiar własny 2026-09-19).

Potwierdza dokument urzędowy: „Przeciwwskazania (4.3): Produktu Gabitril nie należy stosować w przypadkach: - stwierdzonej nadwrażliwości na tiagabinę lub którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w punkcie 6.1; - ciężkiej niewydolności wątroby; - jednocześnie stosując ziele dziurawca zwyczajnego (patrz punkt 4.5). Interakcje (4.5): Jednoczesne stosowanie ziela dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) może prowadzić do mniejszej ekspozycji na tiagabinę i utraty jej skuteczności ze względu na silną indukcję CYP3A4 przez ziele dziurawca (powoduje zwiększenie metabolizmu tiagabiny). Z tego powodu jednoczesne stosowanie ziela dziurawca i tiagabiny jest przeciwskazane (patrz punkt 4.3).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Gabitril (tiagabina), tabletki powlekane, sekcja 4.3 i 4.5; 4.4 zakres wskazania, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Ganaksolon jest lekiem przeciwpadaczkowym. Charakterystyka produktu leczniczego w punkcie o ostrzeżeniach nakazuje unikać jednoczesnego stosowania z silnymi induktorami CYP3A4 i wymienia wśród nich ziele dziurawca zwyczajnego, obok karbamazepiny, fenobarbitalu, fenytoiny, prymidonu i ryfampicyny; powodem jest zmniejszenie ilości leku w organizmie. Wielkość efektu dokument podaje dla ryfampicyny: zmniejszenie pola powierzchni pod krzywą stężenia ganaksolonu o około 57 do 68 procent. Dla dziurawca liczb nie podaje, zapisuje natomiast, że może on prowadzić do podobnego skutku. Chroniony jest tu lek.

Mechanizm: Charakterystyka zalicza ziele dziurawca do silnych induktorów CYP3A4, czyli substancji pobudzających enzym rozkładający ganaksolon, i podaje, że takie pobudzenie zmniejsza ekspozycję na lek. Dokument nie poprzestaje na zaleceniu unikania: w punkcie o interakcjach dodaje, że u osoby, która rozpoczyna przyjmowanie ziela dziurawca albo zwiększa jego dawkę, konieczne może być zwiększenie dawki leku, przy czym nie wolno przekroczyć maksymalnej dawki dobowej. Te dwa zapisy nie są sprzeczne: pierwszy mówi, czego unikać, drugi — co zrobić, gdy uniknąć się nie da. O jednym i drugim rozstrzyga lekarz.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Ztalmy (ganaksolon), pkt 4.4 „Induktory CYP3A4" oraz pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków. Jedyny lek o kodzie ATC N03AX27 w rejestrze; zapis obecny w jego charakterystyce (pomiar własny 2026-09-19).

Potwierdza dokument urzędowy: „Ostrzeżenia (4.4), Induktory CYP3A4: Należy unikać jednoczesnego stosowania z silnymi induktorami cytochromu P450 (CYP) 3A4, np. karbamazepiną, fenobarbitalem, fenytoiną, prymidonem, ryfampicyną i zielem dziurawca zwyczajnego, ponieważ mogą one zmniejszyć ekspozycję na ganaksolon (patrz punkt 4.5). Interakcje (4.5): Jednoczesne stosowanie ryfampicyny powodowało zmniejszenie wartości AUC0-inf ganaksolonu o około 57-68%. Leki przeciwpadaczkowe indukujące enzymy oraz dziurawiec mogą podobnie prowadzić do zmniejszenia ekspozycji na ganaksolon w osoczu. U pacjentów, którzy rozpoczynają lub zwiększają dawkę ziela dziurawca, konieczne może być zwiększenie dawki; nie należy jednak przekraczać maksymalnej dawki dobowej.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Ztalmy (ganaksolon), zawiesina doustna, sekcja 4.4 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dwadzieścia dwie grupy leków przeciwwirusowych wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego wśród przeciwwskazań, czyli w punkcie charakterystyki mówiącym, czego z danym lekiem stosować nie wolno. Dotyczy to leków na zakażenie HIV (m.in. efawirenz — sam i w skojarzeniu z emtrycytabiną i tenofowirem, newirapina, rylpiwiryna — sama i w skojarzeniu z dolutegrawirem, dorawiryna, lopinawir z rytonawirem, elwitegrawir z kobicystatem, lenakapawir, fostemsawir), na wirusowe zapalenie wątroby typu C (m.in. sofosbuwir, ledipaswir, welpataswir, glekaprewir z pibrentaswirem) oraz letermowiru, stosowanego przy zakażeniu wirusem cytomegalii. 🔴 Nie dotyczy natomiast wszystkich leków przeciwwirusowych: charakterystyka raltegrawiru wymienia dziurawiec wśród słabszych induktorów, które MOGĄ być podawane z zalecaną dawką tego leku w schemacie 1200 mg raz na dobę, a przy maribawirze dokument mówi „nie zaleca się”, co jest stopniem słabszym niż zakaz, ale mocniejszym niż ostrożność. Powód zakazu jest w tych dokumentach nazwany wprost: dziurawiec pobudza szlaki usuwające lek z organizmu, przez co jego stężenie we krwi znacznie spada. Charakterystyka sofosbuwiru podaje, że równoczesne podawanie „spowoduje znaczne zmniejszenie stężenia sofosbuwiru w osoczu i może prowadzić do utraty skuteczności”.

Mechanizm: Dokumenty nie wskazują jednego wspólnego szlaku i nie należy im tego przypisywać. Większość charakterystyk wiąże tę wzmiankę z pobudzeniem CYP3A, czyli enzymu rozkładającego lek; część wymienia glikoproteinę P, białko wypychające lek ze ściany jelita z powrotem do jego światła; niektóre podają obie drogi naraz. Charakterystyka lenakapawiru dokłada trzecią drogę (UGT1A1), a charakterystyki efawirenzu — samego i w skojarzeniu z emtrycytabiną oraz tenofowirem — czwartą: wiążą spadek jego stężenia z pobudzeniem CYP3A4 lub CYP2B6. Przy dolutegrawirze z rylpiwiryną dokument mówi o indukcji UGT1A1 i CYP3A. 🔴 Przy sofosbuwirze i przy skojarzeniu ledipaswiru z sofosbuwirem dokument mówi WYŁĄCZNIE o glikoproteinie P i nie wymienia cytochromu — przypisanie im indukcji enzymatycznej byłoby dopisaniem czegoś, czego charakterystyka nie twierdzi. Wspólne dla całej grupy jest nie tyle szlak, ile skutek i miejsce zapisu: mniej leku dociera do krwi albo szybciej z niej znika, a dziurawiec stoi w jednym szeregu z ryfampicyną, karbamazepiną, fenobarbitalem i fenytoiną. 🔴 Zastrzeżenie: nie każda charakterystyka wymienia je razem — punkt 4.3 Stocrinu nie podaje żadnej z tych czterech substancji, a sam dziurawiec. Charakterystyka dolutegrawiru z rylpiwiryną podaje porównanie zamiast liczby: spodziewane zmniejszenie ekspozycji jest „podobne do zaobserwowanego po zastosowaniu karbamazepiny”. Wielkości spadku dla samego dziurawca nie podaje żadna z tych charakterystyk.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych 22 grup ATC klasy J05A, punkt 4.3 „Przeciwwskazania" — Europejska Agencja Leków. Przemiat własny 2026-09-19: wszystkie 45 pozwoleń pierwszych osiemnastu gałęzi ma charakterystykę w korpusie i każda wymienia ziele dziurawca w punkcie 4.3. Cztery gałęzie dołączone tego samego dnia (efawirenz; efawirenz z emtrycytabiną i tenofowirem; elwitegrawir z kobicystatem, emtrycytabiną i tenofowirem; dolutegrawir z rylpiwiryną) to 15 pozwoleń, z czego 11 ma charakterystykę w korpusie i wszystkie jedenaście wymieniają ziele dziurawca w punkcie 4.3. Pozostałe cztery to pozwolenia produktu Sustiva, dla którego wykaz nie podaje odnośnika do charakterystyki; substancją czynną jest ten sam efawirenz, opisany w charakterystykach pozostałych produktów tej gałęzi. Żadna charakterystyka nie zawiera zwrotu dopuszczającego łączenie; kontrolą wzorca był raltegrawir, wykryty tym samym przemiatem jako dopuszczający. Zakaz nie stoi wyłącznie w punkcie 4.3: w oryginałach sprawdzonych 2026-09-20 (Stocrin, Juluca oraz efawirenz z emtrycytabiną i tenofowirem firmy Aurovitas) powtarza się także w punkcie 4.5, razem z mechanizmem i skutkiem. Cytat wiodący: ChPL Sovaldi (sofosbuwir).

Potwierdza dokument urzędowy: „Sovaldi, 4.3: Produkty lecznicze, będące silnymi induktorami glikoproteiny P (P-gp) w jelitach (karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, ryfampicyna oraz ziele dziurawca zwyczajnego). Równoczesne podawanie spowoduje znaczne zmniejszenie stężenia sofosbuwiru w osoczu i może prowadzić do utraty skuteczności produktu Sovaldi. — Prevymis, 4.3: Jednoczesne podawanie z zielem dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum). — Sunlenca, 4.3: Równoczesne podawanie z silnymi induktorami CYP3A, P-gp i UGT1A1, takimi jak: leki przeciwprątkowe: ryfampicyna, leki przeciwdrgawkowe: karbamazepina, fenytoina, produkty ziołowe: ziele dziurawca zwyczajnego. — Stocrin (efawirenz), 4.3: Jednoczesne stosowanie z produktami roślinnymi zawierającymi ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum), gdyż istnieje ryzyko zmniejszenia stężenia efawirenzu w osoczu i osłabienia jego działania leczniczego. — Juluca (dolutegrawir z rylpiwiryną), 4.3: Równoczesne podawanie z następującymi produktami leczniczymi: […] dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum). — Stribild, 4.3: Przeciwwskazane jest równoczesne podawanie z produktami leczniczymi, które są silnymi induktorami CYP3A […] produkty ziołowe: dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Sovaldi (sofosbuwir), Prevymis (letermowir), Sunlenca (lenakapawir), Stocrin (efawirenz), Juluca (dolutegrawir z rylpiwiryną) i 17 dalszych grup ATC, sekcja 4.3 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyki worykonazolu wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego wśród przeciwwskazań, obok ryfampicyny, karbamazepiny i długo działających barbituranów. Przeciwwskazanie to najmocniejszy zapis charakterystyki: mówi, czego z lekiem stosować nie wolno. Charakterystyki stwierdzają, że dziurawiec przyjmowany razem z worykonazolem znacząco zmniejsza jego stężenie w osoczu. Dla pacjenta znaczy to ryzyko, że lek nie osiągnie stężenia, przy którym działa, a leczenia zakażenia grzybiczego nie da się w ten sposób prowadzić. Zakaz zawierają charakterystyki wszystkich postaci zarejestrowanych w Polsce — tabletek powlekanych, zawiesiny doustnej i roztworu do infuzji — i nie jest ograniczony do żadnej dawki ani postaci ziela.

Mechanizm: Charakterystyki opisują ziele dziurawca jako induktor cytochromu P450 i podają, że produkty lecznicze indukujące CYP3A4 znacząco zmniejszają stężenie worykonazolu w osoczu. Worykonazol jest metabolizowany przez izoenzymy CYP2C19, CYP2C9 i CYP3A4, co mówi jego własna charakterystyka, więc pobudzenie tych szlaków przyspiesza usuwanie leku z organizmu. W tabeli interakcji dziurawiec jest opisany jednocześnie jako induktor cytochromu i jako induktor glikoproteiny P; charakterystyki nie rozstrzygają, w jakiej części spadek stężenia wynika z jednego, a w jakiej z drugiego. Dokumenty wymieniają dziurawiec obok ryfampicyny, karbamazepiny i długo działających barbituranów, czyli w tej samej klasie zakazu co leki, których z worykonazolem nie łączy się nigdy. Wielkość wpływu pochodzi z opublikowanych wyników niezależnych badań klinicznych: dziurawiec podawano w dawce 300 mg trzy razy na dobę, worykonazol jednorazowo w dawce 400 mg, a pole pod krzywą stężenia worykonazolu było wtedy mniejsze o 59%. Charakterystyki nie podają, jak szybko wpływ ziela ustępuje po jego odstawieniu.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych worykonazolu (kod ATC J02AC03), punkt 4.3 „Przeciwwskazania” oraz tabela interakcji w punkcie 4.5. Wszystkie 17 pozwoleń zarejestrowanych w Polsce (11 nazw handlowych) ma charakterystykę w korpusie i każda wymienia ziele dziurawca w punkcie 4.3. Wielkość wpływu sprawdzono 2026-09-20 w oryginałach: dziesięć charakterystyk pobrano z rejestru produktów leczniczych, a charakterystykę produktu Vfend z Europejskiej Agencji Leków. Razem obejmują dziesięć z jedenastu nazw handlowych; w oryginale nie sprawdzono wyłącznie produktu Voriconazole Hikma, dla którego wykaz nie podaje adresu dokumentu. Każdy ze sprawdzonych dokumentów podaje w tabeli interakcji ten sam wynik: pole pod krzywą stężenia worykonazolu mniejsze o 59% przy dziurawcu w dawce 300 mg trzy razy na dobę i pojedynczej dawce 400 mg worykonazolu. Żaden nie zawiera zwrotu dopuszczającego łączenie. Skutek kliniczny zmniejszonego stężenia, czyli ryzyko nieskutecznego leczenia, jest oceną farmaceuty wynikającą z przeciwwskazania i z wielkości spadku, nie cytatem z dokumentu. Cytat wiodący: ChPL Vfend.

Potwierdza dokument urzędowy: „Vfend, 4.3: Jednoczesne podawanie worykonazolu jest przeciwwskazane w przypadku stosowania produktów leczniczych, które indukują CYP3A4 i znacząco zmniejszają stężenie worykonazolu w osoczu: Jednoczesne podawanie z ryfampicyną, karbamazepiną, długo działającymi barbituranami np. fenobarbitalem lub zielem dziurawca (patrz punkt 4.5). — Voriconazol Adamed, 4.5, tabela interakcji: Ziele dziurawca [induktor CYP450; induktor P-gp], 300 mg TID (jednoczesne stosowanie z worykonazolem 400 mg w pojedynczej dawce) — Opublikowane wyniki niezależnych badań klinicznych. Worykonazol AUC0-∞ ↓ 59% — Przeciwwskazane (patrz punkt 4.3).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vfend (worykonazol) i 10 dalszych nazw handlowych tej samej gałęzi ATC, sekcja 4.3 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyki rasagiliny wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego wprost w punkcie przeciwwskazań — w zdaniu zakazującym łączenia z innymi inhibitorami monoaminooksydazy, „w tym produktami leczniczymi i roślinnymi wydawanymi bez recepty”. Rasagilinę stosuje się w chorobie Parkinsona. 🔴 Dokumenty uzasadniają ten zakaz skutkiem dodanym, a nie spadkiem stężenia leku: wiążą połączenie z ryzykiem przełomu nadciśnieniowego, czyli gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego. Zakaz stoi w charakterystykach wszystkich ośmiu pozycji tej grupy w wykazie, pod ośmioma nazwami handlowymi.

Mechanizm: Rasagilina hamuje monoaminooksydazę wybiórczo, to znaczy działa głównie na jedną z dwóch postaci tego enzymu (MAO-B). Charakterystyki traktują ziele dziurawca jako kolejny inhibitor monoaminooksydazy i zakazują łączenia ze względu na „zagrożenie niewybiórczym hamowaniem aktywności MAO”, czyli utratę tej wybiórczości. Następstwo, które dokumenty wiążą z tym zagrożeniem, to przełom nadciśnieniowy; charakterystyki piszą, że niewybiórcze hamowanie „może prowadzić” do niego, a nie że prowadzi zawsze. Dokumenty podają też jeden odstęp czasowy: między odstawieniem rasagiliny a rozpoczęciem leczenia inhibitorem monoaminooksydazy musi upłynąć co najmniej 14 dni. Odstępu w drugą stronę, czyli po odstawieniu dziurawca przed rozpoczęciem rasagiliny, charakterystyki nie podają — nie znaczy to, że jest zbędny, tylko że dokument go nie reguluje.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych rasagiliny (kod ATC N04BD02, substancja czynna Rasagilinum), punkt 4.3 „Przeciwwskazania” i punkt 4.5. Przemiat własny 2026-09-19: wszystkie 8 pozycji tej grupy w wykazie ma charakterystykę w korpusie i każda wymienia ziele dziurawca w punkcie 4.3; żadna nie zawiera zwrotu dopuszczającego łączenie. Kontrolą wzorca był raltegrawir, wykryty tym samym przemiatem jako dopuszczający w 6 z 6 dokumentów. Treść punktów 4.3 i 4.5 sprawdzona 2026-09-20 w oryginale charakterystyki Asanix PPH, pobranym z rejestru produktów leczniczych. Objawy wymienione w zaleceniu to wiedza podręcznikowa o przełomie nadciśnieniowym, nie cytat z charakterystyki. Cytat wiodący: ChPL Asanix PPH.

Potwierdza dokument urzędowy: „Asanix PPH, 4.3: Jednoczesne leczenie innymi inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) (w tym produktami leczniczymi i roślinnymi wydawanymi bez recepty - na przykład zielem dziurawca) lub petydyną (patrz punkt 4.5). Musi upłynąć co najmniej 14 dni między odstawieniem rasagiliny a rozpoczęciem leczenia inhibitorami MAO lub petydyną. — tamże, 4.5: Rasagilina jest przeciwwskazana do stosowania z innymi inhibitorami MAO (włączając w to produkty lecznicze i środki roślinne wydawane bez przepisu lekarza - na przykład ziele dziurawca) ze względu na zagrożenie niewybiórczym hamowaniem aktywności MAO, które może prowadzić do przełomu nadciśnieniowego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Asanix PPH, Azilect i 6 dalszych nazw handlowych rasagiliny, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyka dapoksetyny wymienia ziele dziurawca zwyczajnego w punkcie przeciwwskazań, wśród preparatów o działaniu serotoninergicznym, obok L-tryptofanu, tryptanów, tramadolu, litu i linezolidu. 🔴 Dokument nazywa następstwo tego połączenia wprost: zespół serotoninowy, czyli stan z nadmiaru serotoniny. Podaje też odstępy w obie strony: preparatu serotoninergicznego, a więc także dziurawca, nie należy stosować przez 7 dni od odstawienia dapoksetyny, a dapoksetyny przez 14 dni od odstawienia takiego preparatu. 🔴 Ten sam punkt przeciwwskazań wymienia osobno manię i ciężką depresję w wywiadzie — to ważne, bo po dziurawiec sięga się najczęściej przy obniżonym nastroju. Zakaz stoi w charakterystykach obu pozycji tego leku w wykazie, pod jedną nazwą handlową.

Mechanizm: Dapoksetyna należy do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, czyli zwiększa ilość serotoniny pozostającej między komórkami nerwowymi. Charakterystyka zalicza ziele dziurawca do preparatów o działaniu serotoninergicznym i wskazuje, że jednoczesne stosowanie „może prowadzić do występowania zespołu serotoninowego”. Dokument nie podaje, o ile dziurawiec nasila to działanie, ani żadnej innej miary siły tej interakcji. Reguluje natomiast czas: 14 dni od odstawienia preparatu serotoninergicznego przed rozpoczęciem dapoksetyny oraz 7 dni od odstawienia dapoksetyny przed powrotem do takiego preparatu. Powodu, dla którego odstępy różnią się długością, charakterystyka nie wyjaśnia.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Priligy (dapoksetyna, kod ATC G04BX14), punkt 4.3 „Przeciwwskazania” i punkt 4.5 „Interakcje”. Przemiat własny 2026-09-19: obie pozycje tego leku w wykazie URPL mają charakterystykę w korpusie i obie wymieniają ziele dziurawca w punkcie 4.3; żadna nie zawiera zwrotu dopuszczającego łączenie. Kontrolą wzorca był raltegrawir, wykryty tym samym przemiatem jako dopuszczający w 6 z 6 dokumentów. Cały punkt 4.3 przeczytany 2026-09-20 w oryginale pobranym z rejestru produktów leczniczych; wzmianka o dziurawcu stoi zarówno w punkcie 4.3, jak i w punkcie 4.5. Objawy wymienione w zaleceniu to wiedza podręcznikowa o zespole serotoninowym, nie cytat z charakterystyki. Cytat wiodący: ChPL Priligy.

Potwierdza dokument urzędowy: „Priligy, 4.3 „Przeciwwskazania” — wśród wymienionych tam przeciwwskazań: „Podczas leczenia inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny [selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD)] oraz innymi produktami leczniczymi i (lub) preparatami ziołowymi o działaniu serotoninergicznym [np.: L-tryptofan, tryptany, tramadol, linezolid, lit, ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)] lub w ciągu 14 [dni] od odstawienia leczenia wyżej wymienionymi produktami leczniczymi i (lub) preparatami ziołowymi. Podobnie, nie należy stosować ww. produktów leczniczych i (lub) preparatów ziołowych w ciągu 7 dni od odstawienia produktu Priligy (patrz punkt 4.5).” — w dokumencie stoi „w ciągu 14 od odstawienia”, bez słowa „dni”; jednostkę uzupełniono w nawiasie kwadratowym, a potwierdza ją równoległy zapis w tym samym punkcie: „lub w ciągu 14 dni od odstawienia MAO-I”. — tamże, 4.3: „Mania lub ciężka depresja w wywiadzie.” — tamże, 4.5: „jednoczesne stosowanie produktów leczniczych i (lub) preparatów ziołowych o działaniu serotoninergicznym (włączając … ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)) może prowadzić do występowania zespołu serotoninowego”.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Priligy (dapoksetyna), 30 mg i 60 mg, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego przy ostrzeżeniach o jednoczesnym stosowaniu, a siła tego zapisu jest różna w zależności od leku. Dokumenty cytalopramu mówią wprost, że nie należy stosować go równocześnie z preparatami ziołowymi zawierającymi dziurawiec. Dokumenty escytalopramu ostrzegają, że takie połączenie może zwiększyć częstość działań niepożądanych, i mają dla dziurawca osobny podnagłówek. Przy paroksetynie, fluwoksaminie i sertralinie dziurawiec stoi w wyliczeniu substancji o działaniu serotoninergicznym, wobec których dokumenty nakazują ostrożność i ścisłą kontrolę; charakterystyka fluwoksaminy podaje ponadto, że takie skojarzenie może doprowadzić do stanu potencjalnie zagrażającego życiu. Sertralina niesie ponadto drugie ryzyko: jej dokumenty wymieniają dziurawiec także wśród substancji, które mogą zmniejszyć stężenie leku we krwi. Fluoksetyny ten wpis nie obejmuje: ma ona osobny wpis o tej samej wadze.

Mechanizm: Dwa mechanizmy, z których drugi dotyczy wyłącznie sertraliny. Pierwszy jest wspólny dla całej grupy: leki z grupy SSRI blokują transporter wychwytu zwrotnego serotoniny, a po stronie dziurawca za hamowanie tego wychwytu odpowiada głównie hiperforyna. Działania sumują się, a nadmiar serotoniny w szczelinie synaptycznej daje obraz określany jako zespół serotoninowy — z pobudzeniem, drżeniem mięśni, obfitym poceniem, gorączką i przyspieszonym tętnem. Nasilenia nie da się przewidzieć z samej dawki preparatu ziołowego, gdyż zawartość hiperforyny bywa w takich preparatach różna. Drugi mechanizm opisują charakterystyki sertraliny: dziurawiec działa jak induktor cytochromu CYP3A4, czyli przyspiesza rozkład leku, przez co stężenie sertraliny we krwi może się zmniejszyć. Skutek jest odwrotny do pierwszego — nie nadmiar działania, lecz ryzyko, że leczenie przestanie działać, a przy odstawieniu ziela stężenie leku może wrócić do poprzedniego poziomu.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych pięciu gałęzi ATC grupy SSRI: cytalopram (N06AB04), escytalopram (N06AB10), paroksetyna (N06AB05), sertralina (N06AB06), fluwoksamina (N06AB08), punkty 4.4 „Specjalne ostrzeżenia” i 4.5 „Interakcje”. Przemiat własny 2026-09-19 na korpusie produkcyjnym: 120 dokumentów, wszystkie 120 wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego. Rozkład siły zapisu ustalony na całych zdaniach, nie na oknie wokół wzmianki: zakaz łączenia niesie wyłącznie cytalopram (6 zdań), pozostałe cztery gałęzie ostrzegają bez zakazu, a żadna nie zawiera zwrotu dopuszczającego łączenie. Wzorzec zakazu sprawdzony kontrolą pozytywną na rasagilinie (7 trafień w gałęzi o znanym zakazie). Zasięg: 192 pozwolenia, 68 nazw handlowych w wykazie URPL. Fluoksetyna (N06AB03, 10 pozwoleń) jest poza zakresem tego wpisu, ma podpisane ostrzeżenie #6. Dobór wagi „danger” przy zapisie ostrzegawczym w czterech z pięciu gałęzi jest oceną farmaceuty, nie cytatem z dokumentu — tak samo jak przy wpisie #6.

Potwierdza dokument urzędowy: „Cipramil (cytalopram), 4.4: W związku z tym nie należy stosować równocześnie cytalopramu i preparatów ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (patrz punkt 4.5). — Escytalopram, 4.4, podnagłówek „Dziurawiec zwyczajny”: Stosowanie w skojarzeniu leków z grupy SSRI i preparatów ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) może doprowadzić do zwiększenia częstości występowania działań niepożądanych (patrz punkt 4.5). — Seroxat (paroksetyna), 4.5: Wymagane jest zachowanie ostrożności i ścisła kontrola podczas skojarzonego leczenia paroksetyną i serotoninergicznymi produktami leczniczymi (takimi jak L-tryptofan, tryptany, tramadol, linezolid, chlorek metylotioniny (błękit metylenowy), produkty lecznicze z grupy SSRI, lit, petydyna, buprenorfina i preparaty zawierające ziele dziurawca – Hypericum Perforatum). — Fevarin (fluwoksamina), 4.5: Działanie serotoninergiczne fluwoksaminy może się nasilać, jeżeli jest ona stosowana w skojarzeniu z innymi lekami serotoninergicznymi (w tym tramadolem, buprenorfiną, buprenorfiną z naloksonem, tryptanami, lekami z grupy SSRI i preparatami dziurawca) i może spowodować stan potencjalnie zagrażający życiu (patrz także punkt 4.4). — Zoloft (sertralina), 4.5: Nie można wykluczyć, że induktory CYP3A4, np. fenobarbital, karbamazepina, ziele dziurawca zwyczajnego i ryfampicyna, mogą powodować zmniejszenie stężenia sertraliny w osoczu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cipramil, Escipram, Seroxat, Fevarin, Zoloft i 63 dalsze nazwy handlowe pięciu gałęzi ATC, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Selegilinę stosuje się w chorobie Parkinsona. Jej charakterystyki zakazują łączenia z lekami nasilającymi przekaźnictwo serotoninergiczne: z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI i SNRI, z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, z agonistami serotoniny i z częścią opioidów. Dla pozostałych inhibitorów wychwytu serotoniny, których dokument nie nazywa z osobna, każą zachować tygodniowy odstęp przed rozpoczęciem leczenia selegiliną. 🔴 Ziela dziurawca charakterystyki selegiliny nie wymieniają. Ostrzeżenie wynika z zakazu klasowego w tych dokumentach i z mechanizmu działania dziurawca, nie z zapisu o samym zielu — i tak trzeba je czytać. Osobno wymieniony jest natomiast w charakterystykach rasagiliny, leku z tej samej grupy, gdzie stoi w punkcie przeciwwskazań.

Mechanizm: Selegilina hamuje monoaminooksydazę wybiórczo: w dawkach zalecanych, to jest do 10 mg na dobę, działa głównie na jedną z dwóch postaci tego enzymu (MAO-B) i ogranicza rozkład dopaminy. Serotoninę rozkłada przede wszystkim druga postać enzymu, MAO-A, więc samo hamowanie MAO-B nie podnosi stężenia serotoniny i ten wpis tego nie twierdzi. Ryzyko bierze się z dwóch innych rzeczy, obu zapisanych w charakterystykach selegiliny. Pierwsza: wybiórczość nie jest bezwarunkowa — dokumenty mówią, że powyżej 10 mg na dobę lek może stracić swoje właściwości selektywnego inhibitora MAO-B, a wtedy pojawiają się interakcje typowe dla inhibitorów nieselektywnych. Druga: mimo tej wybiórczości charakterystyki zakazują łączenia selegiliny z lekami hamującymi wychwyt zwrotny serotoniny i opisują przy takich połączeniach ciężkie reakcje, które nazywają zespołem serotoninowym — stanem potencjalnie zagrażającym życiu, z pobudzeniem, drżeniem mięśni, obfitym poceniem, gorączką i przyspieszonym tętnem. Po stronie dziurawca za hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny odpowiada głównie hiperforyna, a jej zawartość w preparatach ziołowych bywa różna, więc siły tego działania nie da się przewidzieć z samej dawki preparatu. Dziurawiec trafia więc do klasy, o której mówi punkt 4.5 — pozostałe inhibitory wychwytu serotoniny — a nie do klasy inhibitorów MAO: hamowanie MAO przez wyciągi z dziurawca wykazano w warunkach laboratoryjnych, nie u ludzi. Przeniesienie zakazu klasowego na to ziele jest wnioskiem z mechanizmu, a nie cytatem z dokumentu.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych selegiliny (kod ATC N04BD01, substancja czynna Selegilinum), punkt 4.3 „Przeciwwskazania", punkt 4.4 i punkt 4.5. Przemiat własny 2026-09-20 na korpusie produkcyjnym: obie pozycje tej grupy w wykazie mają charakterystykę w korpusie i żadna nie wymienia ziela dziurawca zwyczajnego — kontrola pozytywna na gałęzi cytalopramu (N06AB04) daje w tym samym zapytaniu 15 dokumentów z 15. Podstawą wpisu jest zakaz klasowy z punktu 4.3 wraz z klauzulą o „pozostałych inhibitorach wychwytu serotoniny" z punktu 4.5, nie zapis o samym zielu. Mechanizm hamowania wychwytu zwrotnego serotoniny przez hiperforynę jest ten sam, który niesie podpisany wpis #520. Przeniesienie zakazu klasowego na dziurawiec jest oceną farmaceuty, nie cytatem z dokumentu — tak samo jak dobór wagi „danger". Rasagilina (N04BD02) ma osobny wpis #518, oparty na wymienieniu ziela WPROST; safinamid (N04BD03) jest poza zakresem, bo jego charakterystyka dopuszcza jednoczesne stosowanie SSRI z zachowaniem ostrożności.

Potwierdza dokument urzędowy: „Selgres, 4.4: Jeśli selegilina jest stosowana w dawce większej niż zalecana (10 mg), może stracić swoje właściwości selektywnego inhibitora MAO-B i tym samym zwiększać ryzyko nadciśnienia. — Segan, 4.4: Podawanie leku w dawkach dobowych większych niż 10 mg może wiązać się z utratą selektywności hamowania MAO-B i wówczas mogą się pojawić zarówno działania niepożądane, jak i interakcje typowe dla nieselektywnych inhibitorów MAO. — Selgres, 4.3: Nie należy stosować selegiliny w skojarzeniu z selektywnymi inhibitorami zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI), inhibitorami zwrotnego wychwytu noradrenaliny i serotoniny (SNRI) (wenlafaksyna), trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi, sympatykomimetykami, inhibitorami monoaminooksydazy (np. linezolid) i z opioidami (petydyna) - patrz punkt 4.5. — Segan, 4.5: W przypadku pozostałych inhibitorów wychwytu serotoniny zaleca się 1-tygodniowy odstęp pomiędzy zakończeniem ich stosowania a rozpoczęciem leczenia selegiliną. — Segan, 4.4: Objawy zespołu serotoninowego mogą obejmować zmiany stanu psychicznego, niestabilność autonomicznego układu nerwowego, zaburzenia nerwowo-mięśniowe i (lub) objawy dotyczące układu pokarmowego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Selgres, Segan — obie nazwy handlowe selegiliny w wykazie, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Cyklofosfamid i ifosfamid podaje się w postaci nieczynnej — działać zaczynają dopiero po przemianie w wątrobie przez enzymy cytochromu P450. Dziurawiec pobudza te same enzymy, a charakterystyki obu leków wymieniają go wprost wśród substancji, przy których należy wziąć pod uwagę zwiększone wytwarzanie metabolitów odpowiedzialnych za cytotoksyczność i inne działania toksyczne. Kierunek ryzyka jest tu odwrotny niż przy pozostałych lekach przeciwnowotworowych rozkładanych przez CYP3A4: zagrożeniem nie jest słabsze działanie leku, lecz nasilenie jego działań niepożądanych. Oba dokumenty odnoszą ostrzeżenie zarówno do stosowania jednoczesnego, jak i wcześniejszego. Ostrzeżenie dotyczy wyłącznie tych dwóch substancji, nie wszystkich leków alkilujących.

Mechanizm: Cyklofosfamid i ifosfamid to proleki: cząsteczka podana choremu nie działa na komórki, dopóki enzymy mikrosomalne wątroby nie przekształcą jej w metabolity czynne i toksyczne. Dziurawiec zwiększa aktywność tych enzymów, więc przemiana może zachodzić szybciej i dawać więcej metabolitów. Indukcja narasta przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela i po odstawieniu ustępuje stopniowo, dlatego jej nasilenie zmienia się w czasie.

Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych, punkt 4.5 — Endoxan (Cyclophosphamidum, ATC L01AA01, trzy postacie) i Holoxan (Ifosfamidum, ATC L01AA06, dwie postacie), odczyt z rejestru URPL 2026-09-21. Obie wymieniają ziele dziurawca WPROST, każda po stronie zwiększonego wytwarzania metabolitów cytotoksycznych. Kierunek ustalony dla każdej substancji osobno, nie przez analogię. Waga „danger" wynika z wąskiego okna terapeutycznego obu leków i z tego, że pod-ostrzeżenie waży tu więcej niż nad-ostrzeżenie — to ocena farmaceuty, nie cytat z dokumentu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Holoxan, 4.5: Możliwość zwiększonej produkcji metabolitów odpowiedzialnych za cytotoksyczność i inne działania toksyczne (w zależności od indukowanych enzymów) musi być wzięta pod uwagę w przypadku wcześniejszego lub jednoczesnego stosowania takich środków jak: karbamazepina; kortykosteroidy; ryfampicyna; fenobarbital; fenytoina; dziurawiec zwyczajny. — Endoxan, 4.5, pod nagłówkiem „Zwiększenie stężenia cytotoksycznych metabolitów może wystąpić przy podawaniu takich substancji jak": induktory ludzkich wątrobowych i pozawątrobowych enzymów mikrosomalnych (np. cytochrom P450 enzymów): W przypadku uprzedniego lub jednoczesnego leczenia substancjami, które wywołują zwiększoną aktywność wątrobowych i pozawątrobowych enzymów mikrosomalnych, takimi jak ryfampicyna, fenobarbital, karbamazepina, fenytoina, ziele dziurawca i kortykosteroidy, należy wziąć pod uwagę możliwość indukcji tych enzymów.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Holoxan (Ifosfamidum), proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań; Endoxan (Cyclophosphamidum), tabletki drażowane i proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec hamuje wychwyt zwrotny serotoniny; tak samo działa fluoksetyna, lek z grupy SSRI. Jednoczesne stosowanie może prowadzić do nadmiaru serotoniny — w przeglądzie zgłoszeń i publikacji opisywano po takim połączeniu objawy zespołu serotoninowego. Fluoksetyna ma długi okres półtrwania, a jej czynny metabolit utrzymuje się w organizmie do kilkunastu dni, więc ryzyko nie znika natychmiast po odstawieniu leku.

Mechanizm: Fluoksetyna i dziurawiec podnoszą stężenie serotoniny w szczelinie synaptycznej, każde inną drogą, a mechanizmy te są niezależne, więc ich działanie się sumuje. Fluoksetyna blokuje transporter SERT. Po stronie dziurawca za hamowanie wychwytu zwrotnego odpowiada głównie hiperforyna, a nie hiperycyna: podnosi ona wewnątrzkomórkowe stężenie sodu i zmniejsza gradient sodowy, od którego zależy praca transportera. W badaniach kinetycznych obniża szybkość maksymalną wychwytu przy niewielkiej zmianie powinowactwa, co odpowiada hamowaniu głównie niekompetycyjnemu. Nasilenia efektu serotoninergicznego nie można przewidzieć na podstawie samej dawki.

Źródło: Henderson L i wsp. St John's wort (Hypericum perforatum): drug interactions and clinical outcomes. Br J Clin Pharmacol 2002;54(4):349-56 (PMID 12392581 / PMC1874438). Singer A, Wonnemann M, Müller WE. Hyperforin, a major antidepressant constituent of St. John's wort, inhibits serotonin uptake by elevating free intracellular Na+. J Pharmacol Exp Ther 1999;290(3):1363-8 (PMID 10454515). Charakterystyki Produktu Leczniczego fluoksetyny, punkt 4.5 — dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) wymieniony wśród leków o działaniu serotoninergicznym, z nakazem prowadzenia leczenia skojarzonego ostrożnie i przy częstym monitorowaniu stanu klinicznego pacjenta; punkt 4.4 (ChPL Andepin) — jednoczesne stosowanie SSRI i produktów ziołowych z dziurawcem może nasilić działania serotoninergiczne, w tym zespół serotoninowy. European Union herbal monograph on Hypericum perforatum L., herba (EMA/HMPC, Final, rev. 1) — preparaty dziurawca mogą nasilać działanie serotoninergiczne w skojarzeniu z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny; zespół serotoninowy występuje bardzo rzadko. Żaden z tych dokumentów nie zakazuje tego połączenia — decyzja o niełączeniu jest oceną farmaceuty, nie cytatem z dokumentu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki o działaniu serotoninergicznym (lit, buprenorfina, tramadol, tryptany, tryptofan, selegilina (IMAO-B), dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum)): Istnieją doniesienia o występowaniu zespołu serotoninowego o łagodnym nasileniu podczas stosowania selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) z lekami, które również mają działanie serotoninergiczne. Dlatego też, jednoczesne leczenie fluoksetyną i wymienionymi lekami należy przeprowadzać ostrożnie, dokładnie i często monitorując stan kliniczny pacjenta (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Fluoksetyna EGIS, kapsułki twarde (fluoksetyna), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Jony cynku łączą się trwale (chelatują) z antybiotykami z grupy fluorochinolonów — takimi jak cyprofloksacyna, lewofloksacyna czy moksyfloksacyna — i obniżają wchłanianie antybiotyku. W badaniu u 12 zdrowych mężczyzn, po jednorazowej dawce 500 mg na czczo, multiwitamina z cynkiem obniżyła pole pod krzywą stężenia cyprofloksacyny, czyli miarę całkowitej ilości leku docierającej do krwi, do 11,3 µg·h/ml wobec 14,5 i 15,7 µg·h/ml w dwóch pomiarach kontrolnych bez suplementu — o około jedną czwartą. Dla porównania: siarczan żelaza obniżył ją w tym samym badaniu aż do 5,4 µg·h/ml, a więc znacznie silniej niż cynk. Mniejsze wchłanianie antybiotyku może oznaczać niedoleczenie zakażenia, dlatego odstępu nie należy lekceważyć.

Mechanizm: Połączenie jonów cynku z cząsteczką fluorochinolonu (chelatacja) w świetle przewodu pokarmowego zmniejsza ilość antybiotyku dostępnego do wchłonięcia. Dochodzi do niego tylko wtedy, gdy oba preparaty znajdą się w jelicie w tym samym czasie, dlatego interakcję ogranicza odstęp między nimi, a nie zmniejszenie dawki. Badanie objęło cyprofloksacynę, ale mechanizm dotyczy całej grupy fluorochinolonów.

Źródło: Polk RE, Healy DP, Sahai J, Drwal L, Racht E. Effect of ferrous sulfate and multivitamins with zinc on absorption of ciprofloxacin in normal volunteers. Antimicrob Agents Chemother 1989;33(11):1841-4 (PMID 2610494) — badanie naprzemienne, 12 zdrowych mężczyzn, cyprofloksacyna 500 mg na czczo. AUC: podanie samego antybiotyku 14,5 µg·h/ml (schemat A) i 15,7 µg·h/ml (schemat D, po okresie wypłukania), z multiwitaminą z cynkiem 11,3 µg·h/ml (schemat C), z siarczanem żelaza 5,4 µg·h/ml (schemat B). Przy schemacie z żelazem stężenia maksymalne spadały poniżej MIC dla 90% szczepów wielu drobnoustrojów uznawanych za wrażliwe.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie fluorochinolonów i multiwitamin zawierających cynk, wydaje się zmniejszać ich wchłanianie po podaniu doustnym.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Levofloxacin Aurovitas, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec pobudza enzym CYP3A4 w ścianie jelita i w wątrobie oraz białko transportowe glikoproteinę P, czyli główne drogi metabolizmu i transportu inhibitorów proteazy. W badaniu u zdrowych ochotników ekspozycja na indynawir przy jednoczesnym przyjmowaniu dziurawca była średnio o 57% niższa. Mniejsza ilość leku we krwi grozi niepowodzeniem leczenia antyretrowirusowego i powstaniem oporności wirusa.

Mechanizm: Dziurawiec działa jak induktor: po 14 dniach podawania wyciągu u zdrowych ochotników ekspresja glikoproteiny P i CYP3A4 w dwunastnicy była 1,4- i 1,5-krotnie wyższa, a czynność wątrobowego CYP3A4 1,4-krotnie (Dürr 2000). Indynawir jest substratem obu: jest rozkładany w ścianie jelita i w wątrobie, a część dawki glikoproteina P wypompowuje z komórek jelita do jego światła. Ekspozycja na lek (AUC) była o 57% niższa, a stężenie minimalne po 8 h o 81% (Piscitelli 2000) — to grozi opornością wirusa.

Źródło: Piscitelli SC, Burstein AH, Chaitt D, Alfaro RM, Falloon J. Indinavir concentrations and St John's wort. Lancet 2000;355(9203):547-8 (PMID 10683007, DOI 10.1016/S0140-6736(99)05712-8) — typ wg PubMed: Clinical Trial, Letter (NIE RCT); AUC indynawiru -57%, ekstrapolowane stężenie minimalne po 8 h -81%. Liczebność 8 ochotników pochodzi z pełnego tekstu, w abstrakcie jej nie ma. Dürr D i wsp. St John's Wort induces intestinal P-glycoprotein/MDR1 and intestinal and hepatic CYP3A4. Clin Pharmacol Ther 2000;68(6):598-604 (PMID 11180019) — 8 zdrowych mężczyzn, 14 dni; źródło wartości 1,4- i 1,5-krotnych.

Potwierdza dokument urzędowy: „Concurrent use of indinavir with herbal preparations containing St John's wort (Hypericum perforatum) is contraindicated (see section 4.5).” [4.5, tabela interakcji] St. John's wort (Hypericum perforatum) 300 mg TID przy indynawirze 800 mg TID: AUC indynawiru niższe o 54%, stężenie minimalne niższe o 81%; „Herbal preparations containing St. John's wort are contraindicated with Crixivan.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego CRIXIVAN (indynawir), sekcja 4.3 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Uwaga redakcji o źródle: informacja o produkcie EMA. Produkt NIE jest już dopuszczony do obrotu w UE (dokument nosi znak wodny „Product no longer authorised”), więc jest to źródło archiwalne; zakaz łączenia dziurawca z lekami antyretrowirusowymi podtrzymuje osobne oświadczenie publiczne EMA obejmujące całą klasę.

Inhibitory ACE blokują układ renina-angiotensyna-aldosteron, przez co nerki wydzielają mniej potasu. Suplementacja potasu może doprowadzić do niebezpiecznej hiperkaliemii powyżej 6 mmol/l, a w jej następstwie do zaburzeń rytmu serca.

Mechanizm: Inhibitory ACE hamują przemianę angiotensyny I w angiotensynę II, a przez to uwalnianie aldosteronu — hormonu, który w dystalnej części nefronu napędza wydzielanie potasu do moczu. Słabszy bodziec aldosteronowy zmniejsza zdolność nerek do usuwania potasu, więc dodatkowa podaż z suplementu lub substytutu soli kumuluje się we krwi. Ryzyko rośnie przy upośledzonej czynności nerek i przy lekach dodatkowo blokujących oś aldosteronu — w takim skojarzeniu opisywano hiperkaliemię zagrażającą życiu.

Źródło: Mechanizm: Juurlink DN i wsp. NEJM 2004;351:543-51 (PMID 15295047) — wzrost hiperkaliemii przy ACE-inhibitorach + lek oszczędzający potas (spironolakton); ten sam mechanizm retencji K⁺ dotyczy suplementów potasu. Wsparcie: Stockley's Drug Interactions; Micromedex.

Potwierdza dokument urzędowy: „Inhibitory ACE mogą powodować hiperkaliemię, ponieważ hamują uwalnianie aldosteronu. Działanie to jest zazwyczaj nieistotne u pacjentów z prawidłową czynnością nerek. Jednak u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i (lub) u pacjentów przyjmujących suplementy potasu (w tym substytuty soli), leki moczopędne oszczędzające potas, trimetoprym lub ko-trimoksazol (znany także jako trimetoprim z sulfametoksazolem), a zwłaszcza leczonych antagonistami aldosteronu lub blokerami receptora angiotensyny, może wystąpić hiperkaliemia.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Axtil (ramipryl), tabletki 2,5 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: NAZYWA WPROST: „suplementy potasu (w tym substytuty soli)" jako czynnik hiperkaliemii przy inhibitorze ACE.

Monoaminooksydaza typu A rozkłada serotoninę. Przy zahamowaniu tego enzymu podaż tryptofanu, z którego serotonina powstaje, może prowadzić do jej nadmiaru. Opisano przypadek ostrej toksyczności behawioralnej i neurologicznej bezpośrednio po podaniu tryptofanu pacjentowi przyjmującemu fenelzynę. Charakterystyka moklobemidu, jedynego inhibitora MAO typu A dostępnego w Polsce, zakazuje łączenia go z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny i trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu ryzyka zespołu serotoninowego; tryptofanu dokument ten nie wymienia. Objawy zespołu serotoninowego obejmują zmiany stanu psychicznego, niestabilność autonomiczną i zaburzenia nerwowo-mięśniowe. Stan ten może zagrażać życiu. Dodawanie tryptofanu do inhibitora monoaminooksydazy bywało zalecane u chorych, u których sam lek nie przynosił poprawy, więc opisana toksyczność wystąpiła przy zastosowaniu prowadzonym celowo, a nie przypadkowym.

Mechanizm: Fenelzyna i tranylcypromina hamują monoaminooksydazę A, więc rozkład serotoniny słabnie. Nadmiar tryptofanu jednocześnie zwiększa syntezę serotoniny. Oba mechanizmy łącznie prowadzą do nadmiernego pobudzenia układu serotoninergicznego.

Źródło: Thomas JM, Rubin EH. Case report of a toxic reaction from combined tryptophan and phenelzine. Am J Psychiatry 1984;141(2):281-3 (PMID 6691495); Stockley's Drug Interactions.

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy stosować produktu Aurorix z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny oraz trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu możliwości wystąpienia zespołu serotoninowego (patrz punkt 4.4 i 4.5).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Aurorix (Moclobemidum), tabletki powlekane, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kava nasila hamujące działanie benzodiazepin na ośrodkowy układ nerwowy. Opisano przypadek dezorientacji i śpiączki u mężczyzny, który trzy dni wcześniej zaczął przyjmować kavę, biorąc jednocześnie alprazolam i cymetydynę. Dodatkowo kava bywa hepatotoksyczna. Na świecie zgłoszono ponad 100 przypadków jawnego klinicznie uszkodzenia wątroby, a preparaty wycofano w części krajów.

Mechanizm: Kavalaktony działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy; efekt sumuje się z benzodiazepinami.

Źródło: National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Kava": „Kava should not be used together with other substances that have sedative effects, such as benzodiazepines or alcohol". LiverTox (NBK548637, NIDDK/NIH) — hepatotoksyczność kavy oraz opis przypadku: 54-letni mężczyzna, u którego wystąpiła dezorientacja i śpiączka trzy dni po rozpoczęciu kavy, przyjmujący jednocześnie alprazolam i cymetydynę (Almeida JC, Grimsely EW. Ann Intern Med 1996;125:940-1, PMID 8967683); LiverTox wskazuje interakcje leków jako możliwe wyjaśnienie tego zdarzenia. Merck Manual (Professional), Kava — nasilenie działania środków uspokajających.

Teofilina i kofeina to ksantyny z podobnym mechanizmem działania. Łącznie powodują addytywną tachykardię, tremor, bezsenność i w ciężkich przypadkach drgawki.

Mechanizm: Oba blokują receptory adenozyny (A1, A2A) i hamują fosfodiesterazy, podnosząc cAMP. Kofeina konkurencyjnie HAMUJE metabolizm teofiliny przez CYP1A2, dodatkowo podnosząc jej stężenie.

Źródło: Med Klin 1986 (PMID 3785042) — interakcja kofeina–teofilina (addytywna toksyczność ksantynowa). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Potwierdza dokument urzędowy: „Teofilina działa synergistycznie z innymi lekami zawierającymi ksantyny, z β-sympatykomimetykami, kofeiną i podobnymi substancjami.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Euphyllin long, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Efedryna i kofeina pobudzają układ współczulny, a ich działanie się sumuje. W randomizowanym badaniu krzyżowym u piętnastu zdrowych ochotników pojedyncza dawka preparatu zawierającego efedrę i kofeinę wydłużyła odstęp QTc średnio z 396 do 419 milisekund i podniosła ciśnienie skurczowe średnio ze 119 do 124 mm Hg. Wydłużenie QTc o co najmniej 30 milisekund wystąpiło u ośmiu z piętnastu osób wobec jednej po placebo. Badany preparat zawierał dziewiętnaście składników, więc autorzy nie przypisali tego efektu konkretnej substancji. Wydłużenie odstępu QTc zwiększa ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca.

Mechanizm: Kofeina hamuje adenozyny (rozszerza naczynia) i nasila uwalnianie amin katecholowych. Efedryna mimetycznie pobudza receptory α i β-adrenergiczne. Efekt addytywny na ciśnienie i HR.

Źródło: JAMA 2004 RCT (PMID 14722148) — efekty ECG/hemodynamiczne suplementu z efedrą i kofeiną; zakaz FDA efedry 2004. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Kurkuma może zwiększać stężenie takrolimusu we krwi. Opisano pierwszy taki przypadek. U 56-letniego mężczyzny po przeszczepieniu wątroby stężenie leku wzrosło do 29,9 ng/mL, choć wcześniej mieściło się w zakresie docelowym, a dawkowania nie zmieniano. Chory zgłosił, że spożywał wtedy duże ilości kurkumy z posiłkami. Stężenie kreatyniny było podwyższone: 4,2 mg/dL. Po przerwaniu podawania takrolimusu czynność nerek się poprawiła. Autorzy ocenili tę interakcję jako prawdopodobną. Dane dotyczą kurkumy spożywanej z posiłkami, a nie izolowanej kurkuminy w dawkach suplementacyjnych. Nie wiadomo, czy suplementy działają tak samo, dlatego bezpieczniej ich nie łączyć z takrolimusem bez konsultacji z lekarzem.

Mechanizm: Takrolimus jest rozkładany w wątrobie przez enzym CYP3A4 z rodziny cytochromu P450, a jego okno terapeutyczne jest wąskie: granica między stężeniem skutecznym a toksycznym jest niewielka. Kurkumę wymienia się wśród substancji hamujących ten enzym. Gdy enzym pracuje słabiej, lek jest rozkładany wolniej, więc jego stężenie we krwi może rosnąć nawet przy niezmienionej dawce. Taki wzrost może ujawnić działania niepożądane takrolimusu, przede wszystkim uszkodzenie nerek (nefrotoksyczność).

Źródło: Opis przypadku: turmeryk/kurkuma podniosła stężenie takrolimusu do 29,9 ng/mL z ostrą nefrotoksycznością kalcyneuryny (Acute Calcineurin Inhibitor Nephrotoxicity Secondary to Turmeric Intake: A Case Report. Transplant Proc 2017;49(1):198-200); przegląd: Controversial Interactions of Tacrolimus with Dietary Supplements, Herbs and Food. Pharmaceutics 2022;14(10):2154. Mechanizm: inhibicja CYP3A4/P-gp.

Potwierdza dokument urzędowy: „W czasie przyjmowania produktu Prograf należy unikać stosowania produktów ziołowych zawierających ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) lub innych produktów roślinnych ze względu na ryzyko wystąpienia interakcji prowadzących do zmniejszenia stężenia takrolimusu we krwi i zmniejszenia działania leczniczego takrolimusu lub zwiększenia stężenia takrolimusu we krwi i związanego z nim ryzyka toksycznego działania takrolimusu” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Prograf (takrolimus), kapsułki twarde 5 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ KLASĘ, nie wprost: ChPL każe unikać „innych produktów roślinnych" i opisuje ryzyko w OBIE strony. Kurkumy ani kurkuminy dokument NIE wymienia z nazwy.

Talazoparyb jest lekiem przeciwnowotworowym, którego wchłanianie zależy od białka transportującego BCRP. Kurkumina silnie hamuje działanie tego białka, a charakterystyka produktu leczniczego nakazuje unikać takiego połączenia. Ulotka mówi wprost, że w trakcie przyjmowania leku nie należy przyjmować kurkuminy w suplementach diety, ponieważ może ona nasilać działania niepożądane leku.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że jednoczesne podawanie talazoparybu z substancjami hamującymi BCRP może sprawić, że w organizmie pozostanie więcej leku. Kurkuminę wymienia wśród tych substancji z nazwy. Zaznacza też, że wpływu takich substancji na wchłanianie i usuwanie talazoparybu nie badano u ludzi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego i ulotka Talzenna (talazoparyb), pkt 4.5 oraz sekcja „Stosowanie leku Talzenna z jedzeniem i piciem” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne podawanie talazoparybu z inhibitorami BCRP może zwiększyć ekspozycję na talazoparyb. Należy unikać jednoczesnego stosowania talazoparybu z silnymi inhibitorami BCRP (w tym m. in. z kurkuminą i cyklosporyną). Jeśli nie można uniknąć jednoczesnego stosowania silnych inhibitorów BCRP, pacjenta należy monitorować pod kątem potencjalnych nasilonych działań niepożądanych. […] Podczas przyjmowania leku Talzenna nie należy przyjmować kurkuminy w suplementach diety, ponieważ może ona nasilać działania niepożądane leku Talzenna. Kurkumina występuje w korzeniu kurkumy i nie należy spożywać dużych ilości korzenia kurkumy, natomiast stosowanie przypraw w posiłkach nie powinno spowodować problemu.” — Talzenna (talazoparyb), kapsułki twarde, sekcja Ulotka, „Stosowanie leku Talzenna z jedzeniem i piciem”; ChPL pkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Leniolisyb jest przenoszony przez białko BCRP, a kurkumina silnie hamuje działanie tego białka. Charakterystyka produktu leczniczego nakazuje unikać jednoczesnego stosowania obu substancji, a ulotka wymienia kurkuminę wśród leków, których nie należy przyjmować razem z leniolisybem.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że jednoczesne stosowanie z substancją silnie hamującą BCRP może sprawić, że w organizmie pozostanie więcej leniolisybu, a to grozi nasileniem działań niepożądanych. Zaznacza, że nie przeprowadzono badań nad takim połączeniem.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego i ulotka Joenja (leniolisyb), pkt 4.5 oraz sekcja „Joenja a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Leniolisib jest substratem transporterów BCRP. Nie przeprowadzono żadnych badań dotyczących interakcji między leniolisibem a silnymi inhibitorami BCRP. Jednoczesne stosowanie może zwiększać ekspozycję na leniolisib, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Należy więc unikać jednoczesnego stosowania leniolisibu z silnymi inhibitorami BCRP (np. kurkuminą, cyklosporyną (patrz punkt 4.4). […] Należy powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie, jeśli pacjent przyjmuje którykolwiek z następujących leków, ponieważ nie należy przyjmować ich razem z lekiem Joenja: […] kurkumina – lek ziołowy stosowany w przypadku stanów zapalnych;” — Joenja (leniolisyb), tabletki powlekane, sekcja Ulotka, „Joenja a inne leki”; ChPL pkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kwas foliowy przyjmowany bez witaminy B12 może ukryć niedobór tej drugiej. Ulotka leku Acidum Folicum Richter podaje, że przy niedokrwistości megaloblastycznej związanej z niedoborem witaminy B12 kwas foliowy — zwłaszcza w dużych dawkach i bez witaminy B12 — daje częściową poprawę w badaniach krwi, ale może nasilić objawy neurologiczne. Charakterystyka produktu leczniczego Methofill zaleca sprawdzenie stężenia witaminy B12 przed rozpoczęciem suplementacji kwasem foliowym, szczególnie u osób powyżej pięćdziesiątego roku życia, bo spożycie kwasu foliowego może maskować niedobór witaminy B12. Dokumenty nie podają progu dawki, powyżej którego zjawisko występuje.

Mechanizm: Niedokrwistość megaloblastyczna powstaje przy niedoborze którejkolwiek z tych dwóch witamin. Kwas foliowy przywraca prawidłowe wytwarzanie krwinek także wtedy, gdy przyczyną był brak witaminy B12 — poprawia obraz krwi, po którym niedobór B12 zwykle się rozpoznaje. Ulotka nie opisuje mechanizmu dalej; podaje skutek: kwas foliowy stosowany w tym przypadku bez witaminy B12 może nasilić objawy neurologiczne.

Źródło: Ulotka Acidum Folicum Richter (kwas foliowy), „Ostrzeżenia i środki ostrożności”; ChPL Methofill (metotreksat), 4.4

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku niedokrwistości megaloblastycznej związanej z niedoborem witaminy B12 (w tym również typu zwanego niedokrwistością złośliwą), kwas foliowy należy stosować ostrożnie i równocześnie należy przyjmować witaminę B12 . Kwas foliowy stosowany w tym przypadku, szczególnie w dużych dawkach i bez witaminy B12 , zapewnia częściową poprawę w badaniach krwi, może jednak nasilić objawy neurologiczne.” — Ulotka dla pacjenta Acidum Folicum Richter (Acidum folicum), sekcja ulotka, „Ostrzeżenia i środki ostrożności”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kwercetyna hamuje CYP3A4 i glikoproteinę P w jelitach; w badaniu u ludzi zwiększa biodostępność cyklosporyny (Choi 2004), co grozi nefrotoksycznością. Badania zwierzęce dają kierunek odwrotny, a spadek stężenia grozi odrzuceniem przeszczepu. Kontrola stężenia we krwi chroni w obie strony.

Mechanizm: Kwercetyna hamuje CYP3A4 i glikoproteinę P w ścianie jelita, czyli obie drogi ograniczające wchłanianie cyklosporyny. W kontrolowanym badaniu naprzemiennym u dorosłych skutkiem był wzrost biodostępności i stężenia we krwi. Modele zwierzęce dają wynik odwrotny: kwercetyna pobudza tam glikoproteinę P i CYP3A4, a stężenie cyklosporyny spada. Kierunku u konkretnego pacjenta nie da się więc przewidzieć, a spadek stężenia grozi odrzuceniem przeszczepu tak samo, jak wzrost grozi toksycznością.

Źródło: Choi JS, Choi BC, Choi KE. Effect of quercetin on PK of oral cyclosporine. Am J Health Syst Pharm 2004;61(22):2406-9 (PMID 15581264). Kontrolowane badanie naprzemienne u dorosłych, wzrost AUC o 18-47%. Wartości tej nie potwierdza rekord PubMed, który dla tej pracy nie zawiera abstraktu; kierunek działania potwierdzają źródła wtórne, sama liczba wymaga pełnego tekstu i pozostaje niezweryfikowana u źródła. Kierunek przeciwny w modelach zwierzęcych: Hsiu i wsp. (PMID 12427482), świnie i szczury; Yu i wsp. (PMID 21466223), szczury i preparat Neoral, spadek AUC(0-540) o 43,3% i Cmax o 67,8% przy pobudzeniu glikoproteiny P i CYP3A4.

Sole wapnia chelatują tyroksynę w jelicie.

Mechanizm: Jony Ca²⁺ tworzą kompleksy z tyroksyną.

Źródło: Singh N, Singh PN, Hershman JM. JAMA 2000;283(21):2822-5 (PMID 10838651)

Potwierdza dokument urzędowy: „Według doniesień literaturowych leki zawierające glin (leki zobojętniające, sukralfat) mogą osłabiać działanie lewotyroksyny, dlatego produkty zawierające lewotyroksynę należy stosować co najmniej 2 godziny przed podaniem leków zawierających glin. To samo dotyczy produktów leczniczych zawierających żelazo i sole wapnia.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Levothyroxine Accord, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Długotrwałe lub wysokie dawki lukrecji obniżają stężenie potasu we krwi. Hipokaliemia zwiększa wrażliwość mięśnia sercowego na digoksynę i podnosi ryzyko groźnych zaburzeń rytmu — nawet gdy stężenie samego leku mieści się w normie. Monografia EMA wskazuje, że korzenia lukrecji nie należy stosować równocześnie z glikozydami nasercowymi.

Mechanizm: Metabolity glicyryzyny hamują 11β-HSD2, dając pseudoaldosteronizm: utratę potasu i retencję sodu. Niskie stężenie potasu potęguje toksyczność digoksyny.

Źródło: European Medicines Agency, HMPC. EU herbal monograph on Glycyrrhiza glabra L. i in., radix — wersja finalna (Rev 1, EMA/HMPC/108399/2024, przyjęta 20.07.2026): nie stosować równocześnie z glikozydami nasercowymi/lekami zaburzającymi równowagę elektrolitową. Dosłowne brzmienie w poprzedniej wersji finalnej EMA/HMPC/571119/2010 (2012), pkt 4.5. Mechanizm: Clinical Risk Factors of Licorice-Induced Pseudoaldosteronism, Front Nutr 2021;8:719197 (PMC8484325).

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki moczopędne lub leki powodujące hipokaliemię nasilają toksyczne działanie digoksyny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva (digoksyna), tabletki 250 µg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ MECHANIZM: ChPL wiąże nasilenie toksyczności digoksyny z HIPOKALIEMIĄ, a lukrecja ją wywołuje (efekt mineralokortykoidowy). Lukrecji dokument NIE wymienia z nazwy.

Jony Mg2+ tworzą słabo rozpuszczalne chelaty z chinolonami (m.in. cyprofloksacyną, norfloksacyną, lewofloksacyną). W badaniu z lekiem zobojętniającym zawierającym glin i magnez biodostępność cyprofloksacyny wyniosła 15% wartości kontrolnej przy podaniu antybiotyku bezpośrednio po antacydzie, 23% przy odstępie 2 godzin i 70% przy odstępie 4 godzin (Nix 1989). Tak znaczne ograniczenie wchłaniania może przełożyć się na mniejszą skuteczność leczenia zakażenia.

Mechanizm: W świetle przewodu pokarmowego jony Mg2+ tworzą z cząsteczką chinolonu kompleks chelatowy, wiążąc się jednocześnie z grupą karboksylową (pozycja 3) i ketonową (pozycja 4) pierścienia. Taki kompleks jest słabo rozpuszczalny i zbyt polarny, by przeniknąć przez ścianę jelita, więc słabo się wchłania - do krwi trafia jedynie część przyjętej dawki antybiotyku. Chelatacja zachodzi tylko wtedy, gdy obie substancje spotykają się w jelicie, dlatego rozdzielenie dawek w czasie ma znaczenie: im dłuższy odstęp, tym mniejszy ubytek wchłaniania.

Źródło: Nix DE i wsp. Effects of aluminum and magnesium antacids and ranitidine on the absorption of ciprofloxacin. Clin Pharmacol Ther 1989;46(6):700-5 (PMID 2598571) - zdrowi ochotnicy, cyprofloksacyna 750 mg, antacyd Maalox; biodostępność względna 15,1% (odstęp 5-10 min), 23,2% (2 h) i 70% (4 h) wobec kontroli. | Lomaestro BM, Bailie GR. Quinolone-cation interactions: a review. DICP 1991;25(11):1249-58 (PMID 1763542) - przegląd narracyjny chelatacji chinolonów przez kationy wielowartościowe (czasopismo od 1992 r. wydawane jako Ann Pharmacother). | Walden DM, Khotimchenko M, Hou H, Chakravarty K, Varshney J. Effects of Magnesium, Calcium, and Aluminum Chelation on Fluoroquinolone Absorption Rate and Bioavailability: A Computational Study. Pharmaceutics 2021;13(5):594 (PMID 33919271) - praca OBLICZENIOWA (obliczenia kwantowo-mechaniczne energii wiązania chinolon-metal + model farmakokinetyczny QSPR), nie badanie kliniczne ani przegląd. | ChPL Levofloxacin Aurovitas, sekcja 4.5 - https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/34869/characteristic

Potwierdza dokument urzędowy: „Zaleca się, aby nie przyjmować produktów zawierających kationy dwu- lub trójwartościowe, takie jak: sole żelaza, sole cynku, leki zobojętniające sok żołądkowy zawierające magnez lub glin, czy dydanozynę (tylko preparaty dydanozyny z aluminium i magnezem zawierające środki buforujące) w ciągu 2 godzin przed przyjęciem lub po przyjęciu tabletek Levofloxacin Aurovitas.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Levofloxacin Aurovitas, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Jony magnezu wiążą tetracykliny w przewodzie pokarmowym, tworząc nierozpuszczalne kompleksy. Antybiotyk gorzej się wchłania, co może obniżyć skuteczność leczenia. Charakterystyki Produktu Leczniczego nie zabraniają łączenia — wymagają zachowania odstępu.

Mechanizm: Dwuwartościowe kationy wiążą układ ketoenolowy cząsteczki tetracykliny, tworząc nierozpuszczalny chelat, który nie wchłania się z jelita.

Źródło: ChPL Doxycyclinum TZF 100 mg, pkt 4.5 — preparaty zawierające jony magnezu zmniejszają wchłanianie doksycykliny; należy zachować odstęp co najmniej 2 godzin. ChPL Tetracyclinum TZF 250 mg, pkt 4.4 i 4.5 — odstęp 1 do 3 godzin od produktów zawierających jony metali. Neuvonen PJ, Drugs 1976;11:45-54.

Potwierdza dokument urzędowy: „ Preparaty zobojętniające sok żołądkowy, zawierające wielowartościowe jony glinu, wapnia (również mleko, przetwory mleczne i soki owocowe zawierające wapń), magnezu, a także preparaty zawierające jony żelaza, cynku lub bizmutu zmniejszają wchłanianie doksycykliny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Doxycycline Genoptim, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Eltrombopag tworzy z kationami wielowartościowymi trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym. Jednoczesne przyjęcie preparatu zawierającego magnez ogranicza wchłanianie eltrombopagu, przez co stężenie leku we krwi może być niższe od zamierzonego. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia suplementy mineralne zawierające kationy wielowartościowe i podaje wielkość tego wpływu. Pomiar przytoczony w dokumencie dotyczy środka zobojętniającego kwas żołądkowy użytego w badaniu, a nie pojedynczego składnika mineralnego.

Mechanizm: Eltrombopag chelatuje kationy wielowartościowe w świetle przewodu pokarmowego; dokument wymienia wśród nich magnez. Powstały kompleks wchłania się gorzej niż sam lek, dlatego jednoczesne przyjęcie obu preparatów obniża stężenie eltrombopagu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Revolade (eltrombopag), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Eltrombopag chelatuje wielowartościowe kationy, takie jak żelazo, wapń, magnez, glin, selen i cynk. Podanie pojedynczej dawki 75 mg eltrombopagu ze środkiem zobojętniającym kwas żołądkowy zawierającym wielowartościowe kationy (1524 mg wodorotlenku glinu i 1425 mg węglanu magnezu) zmniejsza AUC[…]eltrombopagu w osoczu o 70% (90% CI: 64%, 76%) i Cmax o 70% (90% CI: 62%, 76%). Eltrombopag należy przyjmować przynajmniej dwie godziny przed lub cztery godziny po spożyciu takich produktów jak środki zobojętniające, produkty nabiałowe lub suplementy mineralne zawierające wielowartościowe kationy, by uniknąć znacznego zmniejszenia wchłaniania eltrombopagu wywołanego chelatowaniem (patrz punkty 4.2 i 5.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Biktegrawir, dolutegrawir i elwitegrawir to leki z grupy inhibitorów integrazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV, czyli leków blokujących enzym, za pomocą którego wirus wbudowuje swój materiał genetyczny do komórki. Ulotka produktu leczniczego z biktegrawirem podaje, że lek przyjmuje się co najmniej dwie godziny przed suplementem zawierającym magnez albo razem z posiłkiem co najmniej dwie godziny po suplemencie. Charakterystyka tego produktu podaje, że przy podaniu na czczo razem z lekiem zobojętniającym kwas żołądkowy, który zawiera magnez lub glin, ilość leku we krwi spada o około cztery piąte, a przy podaniu razem z posiłkiem o blisko połowę. Ulotki produktów z dolutegrawirem i elwitegrawirem podają dla magnezu inne odstępy. Zalecenia odstępu obejmują także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe zawierające magnez. To samo zalecenie obejmuje wapń, żelazo i cynk, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm chelatacją kationów poliwalentnych, czyli wiązaniem leku przez jony metali o ładunku większym niż jeden. Jon magnezu wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.

Źródło: Ulotka dla pacjenta i Charakterystyka Produktu Leczniczego Biktarvy (biktegrawir), „Lek Biktarvy a inne leki” i pkt 4.5; ulotka i Charakterystyka Tivicay (dolutegrawir), pkt 4.4 i 4.5; ulotka Genvoya (elwitegrawir), „Lek Genvoya a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki zobojętniające sok żołądkowy i suplementy zawierające glin i (lub) magnez: lek Biktarvy należy przyjmować co najmniej 2 godziny przed przyjęciem leków zobojętniających sok żołądkowy lub suplementów zawierających glin i (lub) magnez lub równocześnie z pożywieniem co najmniej 2 godziny po ich przyjęciu. Jednakże, jeśli pacjentka jest w ciąży, patrz punkt Ciąża i karmienie piersią.” — Biktarvy (biktegrawir, emtrycytabina, alafenamid tenofowiru), tabletki powlekane, sekcja Ulotka dla pacjenta, „Lek Biktarvy a inne leki”; ChPL Biktarvy pkt 4.5; ulotka i ChPL Tivicay (pkt 4.4, 4.5); ulotka Genvoya, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kalcytriol to aktywna postać witaminy D, stosowana m.in. u osób z przewlekłą chorobą nerek. Charakterystyka produktu leczniczego Detriol podaje, że produkty lecznicze zawierające magnez — jako przykład wymienia leki zobojętniające kwas żołądkowy — mogą powodować hipermagnezemię, czyli nadmiar magnezu we krwi, i dlatego należy unikać ich stosowania podczas leczenia kalcytriolem u pacjentów przewlekle dializowanych. Zastrzeżenie dokument kieruje wprost do osób dializowanych; o osobach z prawidłową czynnością nerek nie mówi nic. Nie podaje progu dawki magnezu ani odstępu czasowego. Wpis siostrzany dotyczący parykalcytolu to #399.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu — podaje sam skutek i warunek, w którym on zachodzi. Wyjaśnienie poniżej jest wiedzą podręcznikową, nie treścią dokumentu: nadmiar magnezu usuwają nerki, a przy przewlekłej dializie ta droga jest ograniczona, więc magnez z preparatu może się gromadzić. Dokument łączy oba warunki — preparat magnezu i dializę — i dopiero dla tego połączenia formułuje zakaz.

Źródło: ChPL Detriol (kalcytriol), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty lecznicze zawierające magnez (np. leki zobojętniające kwas żołądkowy) mogą powodować hipermagnezemię i dlatego należy unikać ich stosowania podczas leczenia kalcytriolem u pacjentów przewlekle dializowanych.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Detriol (Calcitriolum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Nattokinaza to enzym pochodzący ze sfermentowanej soi (natto), rozkładający fibrynę — białko tworzące rusztowanie skrzepu. Opisano przypadek krwotoku móżdżkowego u chorego przyjmującego kwas acetylosalicylowy, po siedmiu dniach stosowania nattokinazy w dawce 400 mg na dobę; w badaniu rezonansu magnetycznego uwidoczniono u niego ponadto liczne mikrokrwawienia mózgowe. Autorzy uznali, że nattokinaza może zwiększać ryzyko krwotoku wewnątrzczaszkowego u osób z mikroangiopatią mózgową predysponującą do krwawień, przyjmujących jednocześnie inne leki hamujące krzepnięcie (Intern Med 2008, PMID 18310985). Istnieje badanie obserwacyjne, w którym 153 chorych otrzymywało nattokinazę i nie odnotowano działań niepożądanych ani interakcji (Nutrients 2021, PMID 34199189). Nie znosi ono jednak powyższego ostrzeżenia: dawka wynosiła tam 100 mg na dobę, czyli czterokrotnie mniej, chorzy przed włączeniem nie byli leczeni przeciwzakrzepowo ani przeciwpłytkowo, a część z nich otrzymywała samą nattokinazę.

Mechanizm: Nattokinaza rozkłada fibrynę, czyli działa fibrynolitycznie: nasila rozpuszczanie już powstałego skrzepu. Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe utrudniają powstawanie skrzepu innymi drogami: antagoniści witaminy K zmniejszają wytwarzanie czynników krzepnięcia, heparyny drobnocząsteczkowe hamują czynnik Xa, a leki przeciwpłytkowe hamują zlepianie się płytek. Utrudnione powstawanie skrzepu i jednoczesne nasilenie jego rozkładu mogą się sumować i zwiększać skłonność do krwawień.

Źródło: Chang YY i wsp. Cerebellar hemorrhage provoked by combined use of nattokinase and aspirin in a patient with cerebral microbleeds. Intern Med 2008;47(5):467-9 (PMID 18310985); wniosek autorów: „nattokinase may increase risk of intracerebral hemorrhage in patients who have bleeding-prone cerebral microangiopathy and are receiving other antithrombotic agent at the same time”. Dane o mniejszej wymowie: Nutrients 2021 (PMID 34199189) — nattokinaza 100 mg/d, chorzy „naïve to specific pharmacological treatments (anticoagulants or anti-platelets)”, 153 chorych łącznie w trzech grupach.

Kwasy omega-3 mają łagodne działanie przeciwpłytkowe, a badania z randomizacją nie wykazały u osób leczonych przeciwzakrzepowo wzrostu liczby istotnych krwawień. Charakterystyka Produktu Leczniczego preparatu omega-3 zaleca mimo to kontrolę czasu protrombinowego przy skojarzeniu z warfaryną, a dokument acenokumarolu przewiduje częste badania krzepnięcia po każdym dołączeniu lub odstawieniu preparatu.

Mechanizm: EPA i DHA konkurują z kwasem arachidonowym o cyklooksygenazę, słabo hamując agregację płytek. Warfaryna i acenokumarol działają inaczej — hamują powstawanie czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K. Ryzyko bierze się z nakładania dwóch różnych mechanizmów wpływu na hemostazę, a ta jest wspólna dla obu leków — Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki wpływające na hemostazę do leków zwiększających ryzyko krwotoku.

Źródło: ChPL Omacor 1000 mg, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): przy skojarzeniu z warfaryną nie obserwowano powikłań krwotocznych, jednak w razie takiego skojarzenia lub odstawienia produktu należy kontrolować czas protrombinowy. Javaid M i wsp., J Am Heart Assoc 2024 (PMID 38742535). Opis przypadku wzrostu INR: Buckley MS i wsp., Ann Pharmacother 2004 (PMID 14742793). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): przy wprowadzaniu lub odstawianiu produktu stosowanego jednocześnie z acenokumarolem zaleca się częste badania krzepnięcia, np. dwa razy w tygodniu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Gdy Omacor był podawany równocześnie z warfaryną nie wystąpiły powikłania krwotoczne. Jednakże w razie stosowania takiego skojarzenia lub odstawienia produktu Omacor należy kontrolować czas protrombinowy. [pkt 4.4] Ze względu na umiarkowane wydłużenie czasu krwawienia (w przypadku stosowania wysokich dawek, tj. 4 kapsułek) u pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe należy wykonywać regularne badania kontrolne i w razie potrzeby korygować dawkowanie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Omacor 1000 mg, kapsułki miękkie (estry etylowe kwasów omega-3), sekcja 4.4 i 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Karbamazepina ma wąskie okno terapeutyczne: różnica między stężeniem skutecznym a toksycznym jest niewielka. W badaniu wzięło udział 20 chorych na padaczkę, leczonych karbamazepiną w stałej dawce — 300 mg albo 500 mg dwa razy na dobę, po 10 osób w każdej grupie. Pojedyncza dawka 20 mg piperyny istotnie zwiększyła w obu grupach pole pod krzywą stężenia leku oraz jego średnie stężenie w stanie stacjonarnym. W grupie przyjmującej 500 mg dwa razy na dobę wzrosło także stężenie maksymalne. Autorzy uznali, że piperyna może istotnie zwiększać biodostępność karbamazepiny po podaniu doustnym (Phytother Res 2009, PMID 19283724). Suplementy zawierają zwykle od 1 do 10 mg piperyny na porcję, czyli mniej niż podano w badaniu, a wpływu takich ilości nie oceniano.

Mechanizm: Karbamazepina jest rozkładana głównie przez izoenzym CYP3A4 cytochromu P450. Piperyna hamuje ten enzym oraz glikoproteinę P w ścianie jelita. Gdy enzym pracuje wolniej, mniejsza część dawki zostaje rozłożona, zanim lek przedostanie się do krwi, więc jego stężenie może rosnąć mimo niezmienionej dawki. Objawy przedawkowania karbamazepiny to między innymi zawroty głowy, podwójne widzenie, niezborność ruchów i senność.

Źródło: Pattanaik S i wsp. Pharmacokinetic interaction of single dose of piperine with steady-state carbamazepine in epilepsy patients. Phytother Res 2009 (PMID 19283724). Mechanizm: Bhardwaj RK i wsp. J Pharmacol Exp Ther 2002 (PMID 12130727), badanie in vitro.

Fenytoina ma wąskie okno terapeutyczne, a jej stężenie rośnie nieproporcjonalnie do dawki, więc nawet niewielki wzrost wchłaniania może mieć znaczenie kliniczne. W badaniu z udziałem 20 chorych na padaczkę, leczonych fenytoiną w stałych dawkach, pojedyncza dawka 20 mg piperyny istotnie zwiększyła pole pod krzywą stężenia leku oraz jego stężenie maksymalne (Phytother Res 2006, PMID 16767797). Suplementy zawierają zwykle od 1 do 10 mg piperyny na porcję, czyli mniej niż podano w badaniu, a wpływu takich ilości nie oceniano.

Mechanizm: Fenytoina jest rozkładana głównie przez izoenzymy CYP2C9 i CYP2C19, a nie przez CYP3A4. Autorzy badania wiążą wzrost jej stężenia ze zwiększonym wchłanianiem, a nie z wolniejszym rozkładem leku. Piperyna hamuje glikoproteinę P, czyli białko wypompowujące wchłonięte substancje z komórek jelita z powrotem do światła przewodu pokarmowego, więc do krwi przedostaje się większa część przyjętej dawki. Objawy przedawkowania fenytoiny to między innymi oczopląs, niezborność ruchów, zaburzenia mowy i senność.

Źródło: Pattanaik S i wsp. Effect of piperine on the steady-state pharmacokinetics of phenytoin in patients with epilepsy. Phytother Res 2006 (PMID 16767797); wniosek autorów: „piperine enhanced the bioavailability of phenytoin significantly, possibly by increasing the absorption”.

Łączne przyjmowanie suplementów potasu z diuretykami oszczędzającymi potas (spironolakton, eplerenon, triamteren, amiloryd) może prowadzić do groźnej hiperkaliemii, zwłaszcza przy upośledzonej czynności nerek.

Mechanizm: Addytywne zatrzymywanie potasu: diuretyk hamuje jego wydalanie w nerkach, a suplement zwiększa podaż.

Źródło: Drug-induced hyperkalemia (Medicine 1985) PMID 2865667; Clinically Relevant Drug-Drug Interactions in Primary Care (Am Fam Physician 2019) PMID 31038898

Potwierdza dokument urzędowy: „Równoczesne stosowanie suplementów potasu (preparatów mineralnych z potasem lub diety bogatej w zamienniki soli kuchennej zawierające potas), innych diuretyków oszczędzających potas, inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny, antagonistów aldosteronu, heparyny (w tym heparyny drobnocząsteczkowej) może prowadzić do ciężkiej hiperkaliemii (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Finospir, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Eplerenon zatrzymuje potas w organizmie. Charakterystyka produktu leczniczego wiąże to wprost z mechanizmem działania leku i podaje, że podczas jego stosowania może wystąpić hiperkaliemia, czyli nadmierne stężenie potasu we krwi. Przyjmowanie preparatów potasu po rozpoczęciu leczenia jednoskładnikowym eplerenonem nie jest zalecane.

Mechanizm: Charakterystyka wskazuje przyczynę ogólnie: hiperkaliemia wynika z mechanizmu działania eplerenonu. Bliżej tego mechanizmu nie opisuje. Wiadomo, że eplerenon blokuje w nerkach receptor dla aldosteronu, czyli hormonu sterującego wydalaniem potasu z moczem. Potas z suplementu dochodzi wtedy do tego, który lek już zatrzymał.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Nonpres Duo (eplerenon, furosemid), pkt 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Ze względu na mechanizm działania eplerenonu, podczas jego stosowania może wystąpić hiperkaliemia. Należy monitorować stężenie potasu w surowicy u wszystkich chorych na początku leczenia oraz po zmianie dawki. W trakcie dalszego leczenia okresowe monitorowanie stężenia potasu jest szczególnie zalecane u chorych narażonych na rozwój hiperkaliemii, takich jak pacjenci w podeszłym wieku, pacjenci z niewydolnością nerek (patrz punkt 4.2) oraz pacjenci z cukrzycą. Stosowanie preparatów potasu po rozpoczęciu leczenia eplerenonem w postaci produktu jednoskładnikowego nie jest zalecane ze względu na zwiększone ryzyko hiperkaliemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Nonpres Duo (eplerenon + furosemid), tabletki, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Finerenon zatrzymuje potas w organizmie. Charakterystyka produktu leczniczego nakazuje ostrożność i kontrolę stężenia potasu we krwi, gdy pacjent przyjmuje jednocześnie suplementy potasu albo zamienniki soli wzbogacone w potas. Podaje też, że ryzyko hiperkaliemii, czyli nadmiaru potasu we krwi, rośnie przy jednoczesnym przyjmowaniu preparatów zwiększających jego stężenie.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek: jednoczesne przyjmowanie preparatów zwiększających stężenie potasu we krwi podnosi ryzyko hiperkaliemii. Nie opisuje, na czym ten mechanizm polega. Wiadomo, że finerenon blokuje w nerkach receptor dla aldosteronu, czyli hormonu sterującego wydalaniem potasu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Kerendia (finerenon), pkt 4.4 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryzyko hiperkaliemii może się również zwiększyć w przypadku jednoczesnego przyjmowania produktów leczniczych, które mogą zwiększać stężenie potasu w surowicy (patrz punkt 4.5). […] Finerenon należy stosować z zachowaniem ostrożności i należy kontrolować stężenie potasu w surowicy w przypadku przyjmowania jednocześnie z - suplementami potasu lub substytutów soli wzbogaconych w potas, - trimetoprimem lub trimetoprimem/sulfametoksazolem. Może być konieczne tymczasowe przerwanie leczenia finerenonem.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Kerendia (finerenon), tabletki powlekane, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Glikopironium spowalnia przechodzenie treści przez przewód pokarmowy. Charakterystyka produktu leczniczego umieszcza stały doustny preparat chlorku potasu wśród przeciwwskazań do jednoczesnego stosowania. Takie połączenie wiąże z krwawieniem w górnym odcinku przewodu pokarmowego, a także z owrzodzeniem, zwężeniem, przedziurawieniem i niedrożnością jelita cienkiego. Przeciwwskazanie dotyczy postaci stałej, a nie potasu w płynie czy w preparacie wielowitaminowym.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wprost: wydłużony czas przechodzenia przez przewód pokarmowy i wysokie miejscowe stężenie jonów potasu. Dokument nie rozwija tego dalej. Tabletka zatrzymana w jednym miejscu drażni błonę śluzową znacznie dłużej, niż trwa jej zwykłe przejście przez jelito.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Sialanar (glikopironium), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Przeciwwskazania dotyczące jednoczesnego stosowania z innymi lekami (patrz punkt 4.3) Doustny preparat chlorku potasu w postaci stałej Glikopironium może zwiększać ryzyko urazu górnego odcinka przewodu pokarmowego związanego z doustną, stałą postacią preparatu chlorku potasu ze względu na wydłużony czas pasażu przez przewód pokarmowy i wysokie miejscowe stężenie jonów potasu. Obserwowano związek z przypadkami krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego, a także owrzodzenia, zwężenia, perforacji i niedrożności jelita cienkiego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Sialanar (glikopironium), roztwór doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Lewodopa wchłania się w jelicie cienkim z udziałem nośnika wspólnego dla aminokwasów obojętnych o dużej cząsteczce, obecnych w białku pokarmowym. Transport ten jest wysycalny, więc lewodopa i te aminokwasy konkurują o ten sam nośnik. Autorzy pracy przeglądowej zalecają z tego powodu standaryzację przyjmowania lewodopy względem pór posiłków oraz kontrolowaną podaż białka w diecie (Clin Pharmacokinet 1996, PMID 8792058). U chorych z wahaniami sprawności ruchowej stosuje się dietę z redystrybucją białka. Przegląd systematyczny objął 16 badań, określonych przez autorów jako wyraźnie niejednorodne; dla diety niskobiałkowej dowodów nie wystarczyło, natomiast odpowiedź na dietę z redystrybucją białka autorzy ocenili jako bardzo dobrą, odnotowując równocześnie powikłania i słabnące z czasem stosowanie się do zaleceń (Mov Disord 2010, PMID 20669318). Suplementację zbadano osobno: w badaniu z pojedynczą ślepą próbą, u 51 chorych na chorobę Parkinsona przyjmujących preparat białka serwatkowego albo magnez dwa razy na dobę przez 28 dni, nie stwierdzono pogorszenia odpowiedzi na leczenie dopaminergiczne (Int J Neurosci 2024, PMID 36786430). Wynik ten dotyczy jednak chorych, którzy przez cały czas badania stosowali standardową dietę z redystrybucją białka, więc nie znosi zalecenia o rozłożeniu białka względem dawek leku.

Mechanizm: Lewodopa jest aminokwasem i przechodzi przez ścianę jelita z udziałem nośnika wspólnego dla aminokwasów obojętnych o dużej cząsteczce. Nośnik ma ograniczoną przepustowość, więc duża porcja takich aminokwasów przyjęta razem z dawką leku może zmniejszyć ilość leku docierającą do krwi. Białko serwatkowe, kazeina, białko sojowe i inne białka roślinne oraz preparaty aminokwasów rozgałęzionych (BCAA) i aminokwasów egzogennych (EAA) są źródłem takich aminokwasów.

Źródło: Mechanizm i zalecenie standaryzacji: Pharmacokinetic optimisation in the treatment of Parkinson's disease. Clin Pharmacokinet 1996 (PMID 8792058) — „rapid adsorption in the proximal small bowel by a saturable facilitated transport system shared with other large neutral amino acids”; „standardisation of levodopa administration with respect to meal times and a controlled dietary protein intake”. Diety: Low-protein and protein-redistribution diets for Parkinson's disease patients with motor fluctuations: a systematic review. Mov Disord 2010 (PMID 20669318) — „We identified 16 eligible studies, but they were markedly heterogeneous”; „There was not enough evidence to support the use of LPD”; „Response to PRD seemed very good”. Suplementacja: Int J Neurosci 2024 (PMID 36786430) — „randomised single blind monocentric study”, „All patients received a standard protein redistribution dietary regimen”, komparator: „Magnesium (N = 25) twice daily for 28 days”.

Kwasy ganoderowe zawarte w reishi hamują agregację płytek krwi, a ich działanie sumuje się z działaniem leków przeciwzakrzepowych, zwiększając INR i ryzyko krwawienia. Opisano przypadek, w którym u dializowanego pacjenta leczonego warfaryną INR wzrósł kolejno do 6,92 i 8,22, a po odstawieniu reishi wrócił do normy.

Mechanizm: Kwasy ganoderowe osłabiają agregację płytek krwi, przez co dokładają się do przeciwkrzepliwego działania leku. Ponieważ punktem uchwytu są płytki, ryzyko dotyczy obu doustnych antagonistów witaminy K — Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku.

Źródło: Opis przypadku: podejrzenie interakcji Ganoderma lucidum z warfaryną u pacjenta dializowanego — INR do 6,92 i 8,22, normalizacja po odstawieniu (Riv Ital Med Lab 2020;16(4):305-8). Merck Manual (Professional) — Reishi. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki hamujące agregację płytek krwi zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin (warfaryna), tabletki 3 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ KLASĘ, słabo: ChPL wymienia z nazwy miłorząb, czosnek, arcydzięgiel, papaję, szałwię, żeń-szeń i dziurawiec — reishi (Ganoderma lucidum) NIE jest wymienione. Cytat pokrywa wyłącznie ogólne stwierdzenie o preparatach ziołowych i wymóg monitorowania INR.

Dziurawiec pobudza CYP3A4 i P-glikoproteinę, czyli główne drogi usuwania rywaroksabanu z organizmu. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca wśród silnych induktorów, których jednoczesne stosowanie może obniżyć stężenie leku w osoczu. Słabsze działanie przeciwkrzepliwe oznacza ryzyko zakrzepicy i zatorowości.

Mechanizm: Dziurawiec indukuje CYP3A4 i glikoproteinę P. Pole pod krzywą stężenia (AUC) rywaroksabanu spada o około 25% (GMR 0,76; 90% CI 0,70–0,82; Scholz 2021), a działanie anty-Xa słabnie proporcjonalnie.

Źródło: EMA Product Information Xarelto (rywaroksaban); Scholz i wsp. Effects of Hypericum perforatum (St John's wort) on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of rivaroxaban in humans. Br J Clin Pharmacol 2021 (DOI 10.1111/bcp.14553). Mechanizm: indukcja CYP3A4/P-gp → obniżenie stężenia rywaroksabanu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie rywaroksabanu z innymi silnymi induktorami CYP3A4 (np. fenytoina, karbamazepina, fenobarbital lub ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)) może także prowadzić do zmniejszenia stężeń rywaroksabanu w osoczu krwi.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Rivaroxaban APC, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Mechanizm jest taki sam jak przy inhibitorach ACE: blokada receptora AT1 obniża stężenie aldosteronu, a potas gromadzi się w organizmie. Suplementacja potasu grozi hiperkaliemią.

Mechanizm: Sartany blokują receptor AT1, przez co stężenie aldosteronu spada, a nerki wydalają mniej potasu. Dodatkowa suplementacja potasu może doprowadzić do hiperkaliemii.

Źródło: ChPL Losartan Genoptim, pkt 4.5 (Rejestr Produktow Leczniczych) - cytat doslowny w polu chpl_quote; potwierdzone w korpusie 26.08 fraza "zwiekszenie stezenia potasu" w sekcji interakcji 31 dokumentow losartanu

Potwierdza dokument urzędowy: „Podobnie jak w przypadku innych produktów leczniczych, które blokują angiotensynę II lub jej działanie, podczas jednoczesnego przyjmowania innych leków, które zatrzymują potas (np. leków moczopędnych oszczędzających potas: amilorydu, triamterenu, spironolaktonu) lub leków mogących zwiększać stężenie potasu (np. heparyny), suplementów potasu lub substytutów soli zawierających potas, może wystąpić zwiększenie stężenia potasu w surowicy krwi.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Losartan Genoptim, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Lignany cytryńca hamują CYP3A4/5 i P-glikoproteinę — główne szlaki eliminacji takrolimusu. Zmniejszony metabolizm podnosi stężenie leku, co przy jego wąskim oknie terapeutycznym grozi toksycznością (m.in. nefrotoksycznością).

Mechanizm: Lignany cytryńca hamują CYP3A4/5 i P-glikoproteinę — główne szlaki eliminacji takrolimusu. Zmniejszony metabolizm podnosi stężenie leku, co przy jego wąskim oknie terapeutycznym grozi toksycznością (m.in. nefrotoksycznością).

Źródło: Effects of Schisandra sphenanthera extract on the pharmacokinetics of tacrolimus (PMC2048562); Controversial Interactions of Tacrolimus with Dietary Supplements, Herbs and Food. Pharmaceutics 2022;14(10):2154.

Potwierdza dokument urzędowy: „(chińskie) produkty roślinne zawierające wyciągi z cytryńca chińskiego (Schisandra sphenanthera)” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Prograf (takrolimus), kapsułki twarde 5 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: NAZYWA WPROST: cytryniec chiński (Schisandra sphenanthera) w tabeli interakcji, po stronie substancji zwiększających stężenie takrolimusu.

Eltrombopag tworzy z kationami wielowartościowymi trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym. Jednoczesne przyjęcie preparatu zawierającego selen ogranicza wchłanianie eltrombopagu, przez co stężenie leku we krwi może być niższe od zamierzonego. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia suplementy mineralne zawierające kationy wielowartościowe i podaje wielkość tego wpływu. Pomiar przytoczony w dokumencie dotyczy środka zobojętniającego kwas żołądkowy użytego w badaniu, a nie pojedynczego składnika mineralnego.

Mechanizm: Eltrombopag chelatuje kationy wielowartościowe w świetle przewodu pokarmowego; dokument wymienia wśród nich selen. Powstały kompleks wchłania się gorzej niż sam lek, dlatego jednoczesne przyjęcie obu preparatów obniża stężenie eltrombopagu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Revolade (eltrombopag), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Eltrombopag chelatuje wielowartościowe kationy, takie jak żelazo, wapń, magnez, glin, selen i cynk. Podanie pojedynczej dawki 75 mg eltrombopagu ze środkiem zobojętniającym kwas żołądkowy zawierającym wielowartościowe kationy (1524 mg wodorotlenku glinu i 1425 mg węglanu magnezu) zmniejsza AUC[…]eltrombopagu w osoczu o 70% (90% CI: 64%, 76%) i Cmax o 70% (90% CI: 62%, 76%). Eltrombopag należy przyjmować przynajmniej dwie godziny przed lub cztery godziny po spożyciu takich produktów jak środki zobojętniające, produkty nabiałowe lub suplementy mineralne zawierające wielowartościowe kationy, by uniknąć znacznego zmniejszenia wchłaniania eltrombopagu wywołanego chelatowaniem (patrz punkty 4.2 i 5.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Klasyczna interakcja: Ca²⁺ tworzy chelat z tetracykliną w świetle jelita. Dotyczy produktów mlecznych i suplementów wapnia.

Mechanizm: Chelatacja Ca²⁺–tetracyklina → nierozpuszczalny kompleks → ↓wchłanianie antybiotyku.

Źródło: SDI 12th ed.; klasyczna farmakologia kliniczna

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty zobojętniające sok żołądkowy, zawierające wielowartościowe jony glinu, wapnia (również mleko, przetwory mleczne i soki owocowe zawierające wapń), magnezu, a także preparaty zawierające jony żelaza, cynku lub bizmutu zmniejszają wchłanianie doksycykliny. Tego typu leki i pokarmy należy przyjmować w odstępie co najmniej 2 godzin od przyjęcia doksycykliny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Doxycycline Genoptim, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Fe²⁺/Fe³⁺ tworzy trwały kompleks z tetracykliną. Interakcja bardzo podobna do chelatu z magnezem i wapniem.

Mechanizm: Chelatacja Fe–tetracyklina → ↓AUC o 50–90%.

Źródło: ChPL Doxycycline Genoptim, pkt 4.5 (Rejestr Produktow Leczniczych) - cytat dolowny w polu chpl_quote; potwierdzone w korpusie 26.08 fraza "jonami metali" w sekcji interakcji

Potwierdza dokument urzędowy: „ Preparaty zobojętniające sok żołądkowy, zawierające wielowartościowe jony glinu, wapnia (również mleko, przetwory mleczne i soki owocowe zawierające wapń), magnezu, a także preparaty zawierające jony żelaza, cynku lub bizmutu zmniejszają wchłanianie doksycykliny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Doxycycline Genoptim, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Wapń (Ca²⁺) wiąże alendronian, ryzedronian i inne bisfosfoniany w nierozpuszczalne kompleksy, obniżając ich i tak minimalną biodostępność. W badaniach nad alendronianem przyjęcie leku razem ze śniadaniem lub 2 godziny po śniadaniu wiązało się z biodostępnością o ponad 85% niższą niż przy zachowaniu odstępu od posiłku (Gertz 1995) — to efekt samego posiłku, a nie wyłącznie wapnia.

Mechanizm: Bisfosfoniany to analogi pirofosforanu — dwie grupy fosfonianowe wiążą jony wapnia, tworząc w przewodzie pokarmowym nierozpuszczalne, trudno wchłanialne kompleksy. Wchłanianie doustne jest i tak minimalne (dla alendronianu ok. 0,76% dawki przyjętej na czczo u kobiet po menopauzie), a wapń z suplementu, mleka czy twardej wody może je jeszcze ograniczyć. U szczurów wchłanianie ryzedronianu z roztworu chlorku wapnia było o 54% niższe niż z wody ultraczystej.

Źródło: Gertz BJ i wsp. Studies of the oral bioavailability of alendronate. Clin Pharmacol Ther 1995;58(3):288-98 (PMID 7554702) — biodostępność na czczo 0,76% u kobiet po menopauzie, pogorszenie >85% przy przyjęciu z posiłkiem lub 2 h po nim. Itoh A, Akagi Y, Shimomura H, Aoyama T. Interaction between Bisphosphonates and Mineral Water: Study of Oral Risedronate Absorption in Rats. Biol Pharm Bull 2016;39(3):323-8 (PMID 26934925) — badanie NA SZCZURACH; wchłanianie ryzedronianu z roztworu chlorku wapnia o 54% niższe niż z wody ultraczystej. ChPL Alendronat Bluefish, sekcje 4.2 i 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkt leczniczy Alendronat Bluefish należy przyjmować co najmniej 30 minut przed pierwszym posiłkiem, napojem lub innym lekiem spożytym danego dnia i popić zwykłą wodą. [4.5] Podczas jednoczesnego stosowania, istnieje prawdopodobieństwo, że pokarm i napoje (w tym woda mineralna), suplementy wapnia, leki zobojętniające sok żołądkowy i niektóre doustne produkty lecznicze mogą wpływać na wchłanianie alendronianu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Alendronat Bluefish, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Jony wapnia wiążą cyprofloksacynę i norfloksacynę w przewodzie pokarmowym, przez co antybiotyk gorzej się wchłania. Charakterystyki Produktu Leczniczego lewofloksacyny i moksyfloksacyny nie wykazują istotnej klinicznie interakcji z preparatami wapnia — ten wpis ich nie dotyczy.

Mechanizm: Wapń tworzy z cząsteczką chinolonu nierozpuszczalny kompleks w świetle jelita. Wapń przyjęty jako składnik posiłku nie wpływa istotnie na wchłanianie — problemem jest suplement, nabiał albo napój wzbogacany minerałami przyjęty osobno, a nie razem z jedzeniem. Charakterystyki cyprofloksacyny wymieniają w tym miejscu obok mleka i jogurtu także sok pomarańczowy wzbogacony wapniem.

Źródło: ChPL Cipronex, pkt 4.5 — cyprofloksacynę należy stosować 1-2 godziny przed lub co najmniej 4 godziny po preparatach z kationami wielowartościowymi; wapń z posiłku nie wpływa znacząco. ChPL Nolicin, pkt 4.5 i 4.2. ChPL Levofloxacin Sanovel, pkt 4.5 — nie stwierdzono interakcji z węglanem wapnia. ChPL Moxifloxacin Accord, pkt 4.5 — badania kliniczne nie wykazały interakcji z preparatami wapnia. Kays MB i wsp., Am J Kidney Dis 2003 (PMID 14655198).

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy jednak unikać jednoczesnego przyjmowania cyprofloksacyny z produktami nabiałowymi lub popijania tabletki tylko napojami wzbogaconymi minerałami (np. mleko, jogurt, sok pomarańczowy wzbogacony wapniem), ponieważ może to zmniejszać wchłanianie cyprofloksacyny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cipronex, tabletki powlekane (cyprofloksacyna), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Eltrombopag tworzy z kationami wielowartościowymi trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym. Jednoczesne przyjęcie preparatu zawierającego wapń ogranicza wchłanianie eltrombopagu, przez co stężenie leku we krwi może być niższe od zamierzonego. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia suplementy mineralne zawierające kationy wielowartościowe i podaje wielkość tego wpływu. Pomiar przytoczony w dokumencie dotyczy środka zobojętniającego kwas żołądkowy użytego w badaniu, a nie pojedynczego składnika mineralnego.

Mechanizm: Eltrombopag chelatuje kationy wielowartościowe w świetle przewodu pokarmowego; dokument wymienia wśród nich wapń. Powstały kompleks wchłania się gorzej niż sam lek, dlatego jednoczesne przyjęcie obu preparatów obniża stężenie eltrombopagu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Revolade (eltrombopag), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Eltrombopag chelatuje wielowartościowe kationy, takie jak żelazo, wapń, magnez, glin, selen i cynk. Podanie pojedynczej dawki 75 mg eltrombopagu ze środkiem zobojętniającym kwas żołądkowy zawierającym wielowartościowe kationy (1524 mg wodorotlenku glinu i 1425 mg węglanu magnezu) zmniejsza AUC[…]eltrombopagu w osoczu o 70% (90% CI: 64%, 76%) i Cmax o 70% (90% CI: 62%, 76%). Eltrombopag należy przyjmować przynajmniej dwie godziny przed lub cztery godziny po spożyciu takich produktów jak środki zobojętniające, produkty nabiałowe lub suplementy mineralne zawierające wielowartościowe kationy, by uniknąć znacznego zmniejszenia wchłaniania eltrombopagu wywołanego chelatowaniem (patrz punkty 4.2 i 5.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dolutegrawir i elwitegrawir to leki z grupy inhibitorów integrazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV, czyli leków blokujących enzym, za pomocą którego wirus wbudowuje swój materiał genetyczny do komórki. Ulotka produktu leczniczego z dolutegrawirem podaje, że jeśli lek jest przyjmowany bez pokarmu, suplementów z wapniem nie należy przyjmować przez sześć godzin przed lekiem ani przez dwie godziny po nim; jeśli lek jest przyjmowany z posiłkiem, suplement wapnia można przyjąć razem z nim. Charakterystyka tego produktu podaje, że suplement wapnia przyjęty na czczo obniża ilość leku we krwi o około dwie piąte. Ulotka produktu z elwitegrawirem nakazuje odstęp czterech godzin dla suplementów z wapniem. Ulotka produktu z biktegrawirem nie wymienia wapnia. Zalecenia odstępu obejmują także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe zawierające wapń. To samo zalecenie obejmuje magnez, żelazo i cynk, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wiązaniem w formie kompleksów z jonami wielowartościowymi, czyli jonami metali o ładunku większym niż jeden. Jon wapnia wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi; pokarm zmniejsza ten efekt.

Źródło: Ulotka dla pacjenta i Charakterystyka Produktu Leczniczego Tivicay (dolutegrawir), „Lek Tivicay a inne leki” oraz pkt 4.4 i 4.5; ulotka Genvoya (elwitegrawir), „Lek Genvoya a inne leki”; ulotka i Charakterystyka Biktarvy (biktegrawir) — brak wzmianki o wapniu — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „suplementy lub preparaty wielowitaminowe zawierające wapń, żelazo lub magnez. Jeśli pacjent przyjmuje lek Tivicay z pokarmem, może przyjmować suplementy lub preparaty wielowitaminowe zawierające wapń, żelazo lub magnez jednocześnie z lekiem Tivicay. Jeśli pacjent nie przyjmuje leku Tivicay z pokarmem, nie należy przyjmować suplementów ani preparatów wielowitaminowych zawierających wapń, żelazo lub magnez w okresie 6 godzin przed przyjęciem leku Tivicay lub przez co najmniej 2 godziny po jego przyjęciu (patrz również punkt 3).” — Tivicay (dolutegrawir), tabletki powlekane, sekcja Ulotka dla pacjenta, „Lek Tivicay a inne leki”; ChPL Tivicay pkt 4.4 i 4.5, Tabela 3; ulotka Genvoya; ulotka i ChPL Biktarvy (brak wapnia), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dziurawiec pobudza enzymy rozkładające leki przeciwzakrzepowe; odpowiada za to głównie hiperforyna. Przy warfarynie działanie leku słabnie, a wskaźnik INR spada — w serii 7 zgłoszeń opisano spadek INR bez powikłań zakrzepowych. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu wymienia dziurawca wśród czynników osłabiających działanie leku, zastrzegając zarazem, że interakcję obserwowano z warfaryną i fenprokumonem, a przy acenokumarolu może ona nie zachodzić.

Mechanizm: Indukcja CYP2C9 i glikoproteiny P przyspiesza usuwanie warfaryny z organizmu i obniża INR. Acenokumarol jest metabolizowany głównie przez CYP2C9 (enancjomer R także przez CYP1A2 i CYP2C19), a jego Charakterystyka Produktu Leczniczego podaje, że substancje indukujące CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4 mogą osłabiać jego działanie przeciwzakrzepowe. W odniesieniu do samego dziurawca ta sama Charakterystyka zastrzega jednak, że obserwacje pochodzą z warfaryny i fenprokumonu i mogą acenokumarolu nie dotyczyć — dlatego mowa tu o ostrożności, a nie o potwierdzonej interakcji.

Źródło: Yue QY et al., Lancet 2000;355:576-577 (seria 7 przypadków, ↓INR) ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): dziurawiec wymieniony wśród produktów zmniejszających działanie przeciwzakrzepowe, z zastrzeżeniem, że interakcję obserwowano z warfaryną i fenprokumonem i może ona nie zachodzić przy acenokumarolu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Działanie warfaryny można również zmniejszyć poprzez jednoczesne stosowanie preparatu ziołowego z dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Izotretynoina jest pochodną witaminy A. Łączne stosowanie suplementu wit.A zwiększa ryzyko teratogenności, hepatotoksyczności i toksyczności OUN.

Mechanizm: Addytywne działanie retinoidowe — izotretynoina działa jak retinoid na receptory RAR/RXR. Nadmiar agonistów prowadzi do zespołu hiperwitaminozy A.

Źródło: ChPL/FDA Accutane·Roaccutane (addytywna toksyczność retinoidowa); mechanizm hiperwitaminozy A — J Am Acad Dermatol 1987 (PMID 3294938). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Potwierdza dokument urzędowy: „Ze względu na ryzyko hiperwitaminozy A pacjentom nie wolno jednocześnie przyjmować leków zawierających witaminę A.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Isotretinoin Aristo, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Oba czynniki niezależnie mogą powodować łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe (pseudotumor cerebri). Łączne stosowanie wielokrotnie zwiększa to ryzyko.

Mechanizm: Witamina A (retinol) zwiększa ciśnienie CSF przez mechanizm nie do końca wyjaśniony (prawdopodobnie zaburzenie wchłaniania CSF). Tetracykliny niezależnie hamują wchłanianie CSF w zatoce strzałkowej.

Źródło: Ann Ophthalmol 1993 (PMID 8239326) — pseudotumor cerebri wywołany wit. A + minocykliną; przegląd medication-induced intracranial hypertension (PMID 15675888). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jeśli doksycyklinę stosuje się krótko przed, podczas albo po leczeniu retinoidami (np. acytretyna, izotretynoina) istnieje ryzyko wystąpienia przemijającego zwiększenia ciśnienia śródczaszkowego ze względu na wzajemną potencjalizację działania tych produktów leczniczych. Należy unikać jednoczesnego stosowania doksycykliny i retinoidów.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Unidox Solutab (doksycyklina), tabletki 100 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ KLASĘ, z zastrzeżeniem: ChPL nazywa RETINOIDY jako leki (acytretyna, izotretynoina), a NIE witaminę A. Mechanizm jest ten sam (potencjalizacja wzrostu ciśnienia śródczaszkowego), ale dokument nie orzeka o witaminie A.

Acytretyna, retinoid, czyli pochodna witaminy A, jest stosowana w ciężkich chorobach skóry, takich jak łuszczyca. Ulotka produktu leczniczego podaje, że leku nie należy przyjmować jednocześnie z witaminą A ze względu na ryzyko jej przedawkowania, i odsyła do listy przeciwwskazań.

Mechanizm: Ulotka podaje skutek, czyli ryzyko przedawkowania witaminy A. Wiadomo, że acytretyna działa w organizmie w tych samych miejscach co witamina A, więc ich skutki się sumują.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Acitren (acytretyna), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Leku Acitren nie należy przyjmować jednocześnie z następującymi lekami […] - witaminą A, ponieważ istnieje ryzyko przedawkowania witaminy A,” — Ulotka dla pacjenta Acitren (acytretyna), kapsułki, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Alitretynoina, retinoid, czyli pochodna witaminy A, jest stosowana w ciężkim przewlekłym wyprysku rąk. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że pacjenci nie powinni jednocześnie przyjmować witaminy A ani innych retinoidów ze względu na ryzyko nadmiaru witaminy A.

Mechanizm: Charakterystyka podaje skutek, czyli ryzyko nadmiaru witaminy A. Wiadomo, że alitretynoina działa w organizmie w tych samych miejscach co witamina A, więc ich skutki się sumują.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Toctino (alitretynoina), pkt 4.5 i 4.3 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Pacjenci nie powinni jednocześnie przyjmować witaminy A ani innych retynoidów z powodu ryzyka nadmiaru witaminy A.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Toctino (alitretynoina), kapsułki miękkie, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Tretynoina doustna, retinoid, czyli pochodna witaminy A, jest stosowana w ostrej białaczce promielocytowej. Charakterystyka produktu leczniczego zalicza witaminę A do połączeń przeciwwskazanych ze względu na ryzyko objawów hiperwitaminozy A, czyli zatrucia witaminą, przy dawkach dobowych większych niż 10 000 jednostek międzynarodowych.

Mechanizm: Charakterystyka podaje skutek, czyli objawy hiperwitaminozy A. Wiadomo, że tretynoina jest kwasową postacią witaminy A i działa w organizmie w tych samych miejscach, więc ich skutki się sumują.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Vesanoid (tretynoina), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Przeciwwskazane skojarzenie z (patrz też punkt 4.3): […] - Witaminą A: ryzyko wystąpienia objawów sugerujących hiperwitaminozę A dla dobowych dawek większych niż 10 000 UI.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vesanoid (tretynoina), kapsułki miękkie, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Kapecytabina i cisplatyna to leki przeciwnowotworowe stosowane razem w niektórych schematach. Charakterystyka produktu leczniczego Xeloda podaje, że przy leczeniu kapecytabiną w skojarzeniu z cisplatyną nie zaleca się stosowania witaminy B6, czyli pirydoksyny, w leczeniu objawowym ani we wtórnej profilaktyce zespołu dłoniowo-podeszwowego, ze względu na doniesienia sugerujące, że taka terapia może zmniejszyć skuteczność cisplatyny. Charakterystyka cisplatyny podaje osobno wynik randomizowanego badania w zaawansowanym raku jajnika: jednoczesne podanie pirydoksyny i altretaminy z cisplatyną miało negatywny wpływ na odpowiedź na leczenie. To był INNY schemat — trójlekowy, z altretaminą — więc sam nie dowodzi nic o skojarzeniu z kapecytabiną; stoi tu jako drugi, niezależny sygnał w tę samą stronę. Dokumenty nie podają progu dawki witaminy B6 ani nie odnoszą się do zawartości pirydoksyny w preparatach wieloskładnikowych.

Mechanizm: Żaden z dokumentów nie nazywa mechanizmu. Charakterystyka Xelody powołuje się na doniesienia sugerujące zmniejszenie skuteczności cisplatyny, a charakterystyka cisplatyny na wynik badania randomizowanego. Podstawą zastrzeżenia jest obserwacja kliniczna, nie opisany szlak biochemiczny.

Źródło: ChPL Xeloda (kapecytabina), 4.4, EMA; ChPL Cisplatinum Accord (cisplatyna), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku leczenia kapecytabiną w skojarzeniu z cisplatyną nie zaleca się stosowania witaminy B6 (pirydoksyna) w celu leczenia objawowego lub wtórnej profilaktyki zespołu dłoniowo-podeszwowego ze względu na doniesienia sugerujące, że taka terapia może zmniejszyć skuteczność cisplatyny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xeloda (Capecitabinum), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Deferoksamina jest lekiem wiążącym żelazo, stosowanym u osób z nadmiarem żelaza w organizmie, na przykład po wielokrotnych przetoczeniach krwi. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że u pacjentów z ciężkim przewlekłym nadmiarem żelaza przyjmujących jednocześnie deferoksaminę i witaminę C w dawce ponad 500 mg na dobę zgłaszano zaburzenia czynności serca, ustępujące po odstawieniu witaminy C. Ten sam dokument zakazuje witaminy C u osób z niewydolnością serca, pozwala na nią dopiero po pierwszym miesiącu regularnego leczenia, tylko wtedy, gdy lek jest podawany regularnie, najlepiej wkrótce po podłączeniu pompy z lekiem, i pod kontrolą czynności serca. Dawkę dobową ogranicza do 200 mg w dawkach podzielonych, a u dzieci poniżej 10. roku życia wskazuje dawkę 50 mg i u dzieci starszych 100 mg.

Mechanizm: Charakterystyka podaje skutek i próg dawki, a mechanizmu nie opisuje. Wiadomo, że witamina C uwalnia żelazo z zapasów tkankowych, co przy jego nadmiarze zwiększa ilość jonów zdolnych uszkadzać mięsień sercowy.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Desferal (deferoksamina), pkt 4.5, 4.4 i 4.2 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „U pacjentów z ciężkim przewlekłym nadmiernym gromadzeniem żelaza w organizmie przyjmujących jednocześnie produkt leczniczy Desferal i duże dawki witaminy C (więcej niż 500 mg na dobę) zgłaszano zaburzenia czynności serca (patrz punkt 4.4), ustępujące po odstawieniu witaminy C. […] Nie należy uzupełniać leczenia witaminą C u pacjentów z niewydolnością serca. […] Nie należy stosować dobowej dawki witaminy C większej niż 200 mg, podawanej w dawkach podzielonych. […] U dzieci w wieku poniżej 10 lat odpowiednia jest dawka 50 mg, a dla dzieci starszych […] 100 mg.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Desferal (deferoksamina), proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, sekcja 4.5, 4.4 i 4.2, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Parykalcytol to syntetyczna pochodna witaminy D podawana dożylnie podczas dializy. Lek hamuje wydzielanie parathormonu, czyli hormonu przytarczyc, u osób z przewlekłą chorobą nerek. Charakterystyka produktu leczniczego Paricalcitol Fresenius podaje, że jednocześnie z parykalcytolem nie należy przyjmować fosforanu ani pochodnych witaminy D z powodu zwiększonego ryzyka hiperkalcemii, czyli nadmiaru wapnia we krwi, oraz podwyższenia iloczynu stężeń wapnia i fosforanów. Ulotka dla pacjenta wymienia wprost produkty zawierające wapń lub witaminę D, włącznie z suplementami i preparatami wielowitaminowymi dostępnymi bez recepty. Charakterystyka wymienia zatrucie witaminą D i hiperkalcemię wśród przeciwwskazań do stosowania parykalcytolu, a ulotka mówi, że leku nie stosuje się przy bardzo dużym stężeniu wapnia lub witaminy D we krwi. Charakterystyka podaje też, że przewlekła hiperkalcemia może wiązać się z uogólnionym wapnieniem naczyń i innych tkanek miękkich. Podaje również, że duże dawki preparatów wapnia lub tiazydowe leki moczopędne zwiększają ryzyko hiperkalcemii, a hiperkalcemia nasila toksyczne działanie glikozydów naparstnicy, czyli leków nasercowych. Ta sama charakterystyka zakazuje łączenia preparatów witaminy D z preparatami zawierającymi magnez z powodu ryzyka hipermagnezemii, czyli nadmiaru magnezu we krwi. Zakazuje też długotrwałego łączenia preparatów witaminy D z preparatami zawierającymi glin, na przykład z lekami zobojętniającymi sok żołądkowy i lekami wiążącymi fosforany. Stężenie glinu we krwi może wtedy wzrosnąć, a glin działa toksycznie na kości. Oba te zdania charakterystyka odnosi do preparatów witaminy D; nie mówi, czy dotyczą także samego parykalcytolu.

Mechanizm: Wiadomo, że parykalcytol jest wybiórczym aktywatorem receptora witaminy D, czyli białka w jądrze komórki, przez które witamina D i jej pochodne zwiększają wchłanianie wapnia i fosforanów z jelita. Witamina D z preparatu działa przez ten sam receptor, więc oba działania sumują się i podnoszą stężenie wapnia i fosforanów we krwi ponad wartość, którą lekarz ustalił dawką leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), pkt 4.5, 4.4 i 4.2, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Paricalcitol Fresenius a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednocześnie z parykalcytolem nie należy przyjmować fosforanu lub pochodnych witaminy D, z powodu zwiększonego ryzyka hiperkalcemii i podwyższenia iloczynu Ca x P (patrz: punkt 4.4). […] Duże dawki preparatów zawierających wapń lub tiazydowe leki moczopędne mogą zwiększyć ryzyko hiperkalcemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), roztwór do wstrzykiwań, sekcja 4.5, 4.4 i 4.2; ulotka dla pacjenta, „Lek Paricalcitol Fresenius a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyki hydrochlorotiazydu mówią wprost, że pobudza on zwrotne wchłanianie wapnia w cewkach nerkowych i może powodować hiperkalcemię, czyli zbyt duże stężenie wapnia we krwi. Jednoczesne stosowanie z witaminą D lub solami wapnia może to stężenie dodatkowo zwiększać. Część charakterystyk nakazuje kontrolować je, gdy suplementacja witaminy D lub wapnia jest konieczna — bez ograniczenia do wysokich dawek.

Mechanizm: Tiazydy hamują transport sodowo-chlorkowy w kanaliku krętym dalszym nerki, przez co zwiększa się zwrotne wchłanianie wapnia i mniej wapnia trafia do moczu. Witamina D działa z drugiej strony — zwiększa wchłanianie wapnia w jelicie. Oba mechanizmy podnoszą stężenie wapnia we krwi i sumują się, a charakterystyki tiazydów opisują hiperkalcemię jako możliwe następstwo samego leku.

Źródło: ChPL Tritace 2,5 comb i Ampril HL, pkt 4.4 — nagłówek „Hiperkalcemia”: hydrochlorotiazyd pobudza nerkowe wchłanianie zwrotne wapnia i może spowodować hiperkalcemię. ChPL Lisiprol HCT, pkt 4.5 — przy konieczności stosowania suplementów wapnia lub witaminy D należy monitorować stężenie wapnia w surowicy i dostosować dawkę; to samo brzmienie niosą Carzap HCT, Candepres HCT, Karbicombi i Toptelmi HCT. ChPL Inhibace Plus, pkt 4.5 — jednoczesne podawanie hydrochlorotiazydu z witaminą D lub solami wapnia może powodować zwiększenie stężenia wapnia w surowicy krwi. (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Christensson T. Hypercalcemia and primary hyperparathyroidism. Prevalence in patients receiving thiazides as detected in a health screen. Arch Intern Med 1977;137(9):1138-42 (PMID 901082) — badanie przesiewowe 15 903 osób: częstość hiperkalcemii wśród 1034 leczonych tiazydem wyniosła 1,9% wobec 0,6% w całej populacji badanej. Praca dotyczy samego tiazydu, nie łączenia go z witaminą D.

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku konieczności stosowania suplementów wapnia lub witaminy D, należy monitorować stężenie wapnia w surowicy i odpowiednio dostosować dawkę.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lisiprol HCT (lizynopryl + hydrochlorotiazyd), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Charakterystyka produktu leczniczego z cholekalcyferolem podaje, że u osób przyjmujących naparstnicę i inne glikozydy nasercowe witamina D może zwiększać ryzyko toksycznego działania naparstnicy, w tym zaburzeń rytmu serca. Dokument nakazuje nadzór medyczny oraz, w razie potrzeby, wykonanie zapisu czynności serca i oznaczenie stężenia wapnia. Digoksyna należy do leków o wąskim marginesie bezpieczeństwa, a jej działanie niepożądane bywa trudne do odróżnienia od objawów samej choroby serca. Preparaty z witaminą D w dawkach 2000 jednostek i wyższych są w Polsce powszechne i przyjmowane przewlekle, często bez wiedzy kardiologa.

Mechanizm: Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego i podnosi jego stężenie w surowicy. Glikozydy nasercowe hamują pompę sodowo-potasową w komórkach mięśnia sercowego, a ich działanie zależy od stężenia jonów: podwyższony wapń nasila kurczliwość i zwiększa pobudliwość komórek, przez co próg wystąpienia zaburzeń rytmu obniża się przy stężeniu leku, które w innych warunkach byłoby bezpieczne. Ten sam mechanizm stoi za podpisaną już w tej bazie parą wapń z digoksyną.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholecalciferol IBSA, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 48162, punkt 4.5: „Naparstnica i inne glikozydy nasercowe. W przypadku stosowania leków zawierających naparstnicę i inne glikozydy nasercowe, przyjmowanie witaminy D może zwiększać ryzyko wystąpienia toksycznego działania naparstnicy (arytmii). Konieczny jest nadzór medyczny i w razie potrzeby, wykonanie EKG i monitorowanie stężenia wapnia”. Ten sam mechanizm opisuje podpisana para 114 w tej bazie (wapń z digoksyną, severity danger).

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku stosowania leków zawierających naparstnicę i inne glikozydy nasercowe, przyjmowanie witaminy D może zwiększać ryzyko wystąpienia toksycznego działania naparstnicy (arytmii).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholecalciferol IBSA (Cholecalciferolum), roztwór doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Witamina E w dawkach powyżej 400 IU na dobę osłabia aktywację czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K i hamuje agregację płytek. Oba efekty mogą sumować się z działaniem warfaryny i acenokumarolu, zwiększając ryzyko krwawienia.

Mechanizm: Tokoferol w wysokich dawkach zaburza cykl witaminy K, od którego zależy powstawanie czynników II, VII, IX i X, a jednocześnie osłabia czynność płytek. Pierwszy z tych mechanizmów działa w tym samym miejscu co warfaryna i acenokumarol, bo oba leki hamują gamma-karboksylację tych czynników; drugi dokłada się do działania obu leków od strony hemostazy płytkowej, którą Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu wskazuje jako źródło zwiększonego ryzyka krwotoku. Dane kliniczne pochodzą z obserwacji osób leczonych warfaryną; Charakterystyka acenokumarolu witaminy E nie wymienia, dlatego przy tym leku ostrożność opiera się na mechanizmie.

Źródło: Pastori D i wsp. Vitamin E serum levels and bleeding risk on OAC. J Am Heart Assoc 2013;2(6):e000364 (PMID 24166490) - wyzszy poziom wit. E zaleznie od dawki ↑ ryzyko krwawienia u leczonych warfaryna. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 5.1 (Rejestr Produktów Leczniczych): działanie acenokumarolu polega na zaburzeniu gamma-karboksylacji czynników krzepnięcia II, VII, IX i X.

Potwierdza dokument urzędowy: „Następujące leki mają znane działanie wpływające na skuteczność warfaryny (lista nie jest wyczerpująca): Zwiększenie działania: […] Witaminy: Witamina A, witamina E.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Acenokumarol jest doustnym lekiem przeciwzakrzepowym. Wiadomo, że należy do antagonistów witaminy K, czyli leków blokujących jej działanie. Ulotka produktu leczniczego podaje, że wrażliwość na lek zmienia się wraz z dietą, zwłaszcza gdy pojawią się w niej pokarmy bogate w witaminę K, i nakazuje ograniczyć spożycie produktów zawierających witaminę K, żeby leczenie było skuteczne.

Mechanizm: Ulotka podaje skutek, czyli słabsze działanie leku przy większej ilości witaminy K w diecie. Wiadomo, że acenokumarol hamuje odtwarzanie aktywnej witaminy K w wątrobie, a witamina dostarczona z zewnątrz to hamowanie omija. Ulotka mówi o pokarmach, a odniesienie do preparatów witaminy K wykracza poza treść ulotki i wynika z ostrożności.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Acenocumarol WZF (acenokumarol), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Wrażliwość poszczególnych osób na acenokumarol jest różna i może ulec zmianie w przypadku zastosowania innej diety, zwłaszcza gdy włączone zostaną do niej pokarmy bogate w witaminę K (np. szpinak, kapusta, kalafior, kalarepa, brokuł, brukselka). Należy ograniczyć spożycie warzyw z rodzaju kapustnych oraz innych produktów zawierających witaminę K, aby leczenie acenokumarolem było skuteczne.” — Ulotka dla pacjenta Acenocumarol WZF (acenokumarol), tabletki, sekcja Ten lek a inne leki (Acenocumarol WZF z jedzeniem, piciem i alkoholem), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Witamina K2 w postaci MK-7 utrzymuje się w organizmie długo, a jej okres półtrwania sięga około 72 godzin. Nawet w małych dawkach wspiera gamma-karboksylację czynników krzepnięcia II, VII, IX i X, czyli dokładnie ten proces, który blokują warfaryna i acenokumarol.

Mechanizm: Witamina K2 w postaci MK-7 jest kofaktorem gamma-karboksylazy i umożliwia powstawanie czynnych postaci czynników II, VII, IX i X. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu opisuje działanie tego leku jako zaburzenie gamma-karboksylacji tych samych czynników, więc przeciwstawność jest bezpośrednia i nie zależy od tego, który z dwóch leków pacjent przyjmuje.

Źródło: Schurgers LJ et al., Blood 2007; Rombouts EK et al., J Thromb Haemost 2007 ChPL Acenocumarol WZF, pkt 5.1 i 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): działanie leku polega na zaburzeniu gamma-karboksylacji czynników II, VII, IX i X; zalecana względnie stała podaż pokarmów zawierających witaminę K1.

Potwierdza dokument urzędowy: „Duże dostarczanie witaminy K w diecie ogranicza działanie warfaryny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Johimbina pobudza układ współczulny i podnosi ciśnienie tętnicze. Przebadano 25 osób z nadciśnieniem, które w tym czasie nie przyjmowały żadnych leków. Jednorazowa dawka 21,6 mg podniosła u nich średnie ciśnienie o 5 mm Hg, a stężenie noradrenaliny w osoczu wzrosło o 66 procent. Autorzy zalecili ostrożność u osób z wysokim ciśnieniem, zwłaszcza przy wzmożonym napięciu układu współczulnego oraz u leczonych trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi i innymi lekami wpływającymi na wychwyt lub rozkład noradrenaliny. Johimbinę wiązano też z zaburzeniami rytmu serca, zawałami i drgawkami. Nie wiadomo, jak silnie działa w dawkach spotykanych w suplementach: większość produktów nie podaje jej zawartości, a ilość bywa bardzo różna w różnych preparatach.

Mechanizm: Johimbina blokuje receptory alfa-2 na zakończeniach nerwów. Receptory te normalnie hamują wydzielanie noradrenaliny, czyli substancji, która przyspiesza serce i podnosi ciśnienie. Kiedy zostaną zablokowane, noradrenaliny uwalnia się więcej i ciśnienie rośnie, czyli dzieje się odwrotnie, niż zakłada przyjmowany lek. Osobno wygląda sprawa klonidyny. W jej oficjalnej informacji o leku, zatwierdzonej przy rejestracji, wymieniono substancje blokujące receptory alfa-2 jako mogące osłabiać działanie tego leku, tym silniej, im większa jest ich dawka. Johimbina należy do tej grupy.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Iporel (chlorowodorek klonidyny), punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych, RPL 20350: „Leki blokujące receptory α2-adrenergiczne mogą osłabiać działanie klonidyny w stopniu zależnym od dawki". Dokument wymienia KLASĘ, nie johimbinę z nazwy; przypisanie johimbiny do tej klasy pochodzi z pracy niżej. Grossman E, Rosenthal T, Peleg E, Holmes C, Goldstein DS. Oral yohimbine increases blood pressure and sympathetic nervous outflow in hypertensive patients. J Cardiovasc Pharmacol 1993;22(1):22-6 (PMID 7690091): „Yohimbine is an alpha 2-adrenoceptor antagonist"; badanie objęło 25 pacjentów nieleczonych farmakologicznie, więc NIE mierzy interakcji z lekami. National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Yohimbe": johimbinę wiązano z zaburzeniami rytmu serca, problemami ciśnieniowymi, zawałami i drgawkami; większość produktów nie podaje zawartości johimbiny, a jej ilość bywa bardzo różna między preparatami. Charakterystyk innych leków stosowanych w nadciśnieniu nie sprawdzano — ostrzeżenie dla nich opiera się na własnym działaniu presyjnym johimbiny, nie na dokumencie rejestrowym.

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki blokujące receptory α2-adrenergiczne mogą osłabiać działanie klonidyny w stopniu zależnym od dawki.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Iporel, tabletki (chlorowodorek klonidyny), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Yohimbina nasila uwalnianie noradrenaliny. U osób przyjmujących inhibitory MAO grozi to gwałtownym wzrostem ciśnienia (przełom nadciśnieniowy). Skojarzenia należy unikać w trakcie terapii inhibitorem MAO i przez około 2 tygodnie po jej zakończeniu.

Mechanizm: Inhibitory MAO ograniczają rozkład noradrenaliny; yohimbina zwiększa jej uwalnianie — efekt presyjny sumuje się.

Źródło: National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Yohimbe": „Do not use yohimbe if you are taking types of antidepressant medications called monoamine oxidase inhibitors or tricyclic antidepressants. Yohimbe can interact with these medications". Tamże: johimbinę wiązano z zaburzeniami rytmu serca, problemami ciśnieniowymi, zawałami i drgawkami; w siedmioletnim przeglądzie zgłoszeń do kalifornijskiego ośrodka zatruć osoby dzwoniące w sprawie johimbiny częściej niż inne wymagały pomocy medycznej. Grossman E i wsp. Oral yohimbine increases blood pressure and sympathetic nervous outflow in hypertensive patients. J Cardiovasc Pharmacol 1993;22(1):22-6 (PMID 7690091) — johimbina jest antagonistą receptora alfa-2-adrenergicznego i zwiększa uwalnianie noradrenaliny. Hansten PD, Horn JR. Yohimbine: Old Drug with New Interactions (2012).

Żelazo wiąże się z lewotyroksyną, tworząc słabo rozpuszczalny kompleks, co zmniejsza jej wchłanianie. W badaniu Campbella (1992) 14 pacjentów z niedoczynnością tarczycy przyjmowało 300 mg siarczanu żelaza(II) równocześnie z lewotyroksyną przez 12 tygodni: średnie stężenie TSH wzrosło z 1,6 do 5,4 mU/l, a u dziewięciu osób nasiliły się objawy niedoczynności. Wskaźnik wolnej tyroksyny nie zmienił się przy tym istotnie, co pokazuje, że nasilenie interakcji bywa różne u różnych osób.

Mechanizm: Po zmieszaniu żelaza z lewotyroksyną w warunkach in vitro powstaje słabo rozpuszczalny, purpurowy kompleks, co wskazuje na bezpośrednie wiązanie żelaza z tyroksyną; autorzy badania określają ten mechanizm jako prawdopodobny, nie ustalony ostatecznie. Cząsteczka związana w takim kompleksie nie wchłania się w jelicie czczym i krętym, gdzie wchłania się około połowy dawki doustnej. Przy wąskim indeksie terapeutycznym lewotyroksyny nawet częściowe ograniczenie wchłaniania może przełożyć się na wzrost stężenia TSH i nasilenie objawów niedoczynności tarczycy.

Źródło: Campbell NR i wsp. Ferrous sulfate reduces thyroxine efficacy in patients with hypothyroidism. Ann Intern Med 1992;117(12):1010-3 (PMID 1443969) - 14 pacjentów, 300 mg siarczanu żelaza(II) równocześnie z tyroksyną przez 12 tygodni; TSH 1,6 ± 0,4 → 5,4 ± 2,8 mU/l (P < 0,01), wskaźnik wolnej tyroksyny bez istotnej zmiany, u 9 osób wzrost nasilenia objawów. | ChPL Levothyroxine Accord, sekcja 4.5 - https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/40818/characteristic (produkty z żelazem i solami wapnia: zachować odstęp od lewotyroksyny). | 70 Years of Levothyroxine - rozdział przeglądowy, NCBI Bookshelf NBK585644 - wchłania się około 70-80% dawki doustnej, przy czym około połowa dawki w jelicie czczym i krętym.

Potwierdza dokument urzędowy: „Według doniesień literaturowych leki zawierające glin (leki zobojętniające, sukralfat) mogą osłabiać działanie lewotyroksyny, dlatego produkty zawierające lewotyroksynę należy stosować co najmniej 2 godziny przed podaniem leków zawierających glin. To samo dotyczy produktów leczniczych zawierających żelazo i sole wapnia.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Levothyroxine Accord, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Suplementy żelaza wiążą fluorochinolony w przewodzie pokarmowym i wyraźnie obniżają wchłanianie antybiotyku. Dotyczy to także lewofloksacyny i moksyfloksacyny, przy których wapń nie stanowi problemu.

Mechanizm: Żelazo tworzy z grupami karboksylową i ketonową cząsteczki chinolonu nierozpuszczalny kompleks, który nie wchłania się z jelita.

Źródło: ChPL Cipronex, pkt 4.5; ChPL Moxifloxacin Accord, pkt 4.5 — około 6-godzinna przerwa od preparatów zawierających żelazo; ChPL Levofloxacin Sanovel, pkt 4.5 — nie przyjmować w ciągu 2 godzin przed i po. Lehto P, Kivistö KT, Neuvonen PJ, Br J Clin Pharmacol 1994;37(1) (PMID 8148225) — siarczan żelaza wyraźnie obniżał ekspozycję na norfloksacynę i cyprofloksacynę, słabiej na ofloksacynę. Pletz MW i wsp., Antimicrob Agents Chemother 2003 (PMID 12821462) — przy zachowaniu 2-godzinnego odstępu efekt zanikał.

Potwierdza dokument urzędowy: „Wpływ innych produktów leczniczych na lewofloksacynę Sole żelaza, sole cynku, leki zobojętniające kwas żołądkowy zawierające magnez lub glin, dydanozyna Wchłanianie lewofloksacyny jest znacznie zmniejszone, jeśli tabletki Levofloxacin Aurovitas podaje się razem z solami żelaza lub lekami zobojętniającymi sok żołądkowy, zawierającymi magnez lub glin lub z dydanozyną (tylko preparaty dydanozyny z glinem i magnezem zawierające środki buforujące).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Levofloxacin Aurovitas, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Jony żelaza wiążą bisfosfoniany w przewodzie pokarmowym i obniżają biodostępność leku. Wymagany odstęp zależy od cząsteczki i podaje go charakterystyka konkretnego preparatu.

Mechanizm: Bisfosfoniany mają duże powinowactwo do kationów dwu- i trójwartościowych; związanie z jonami żelaza w świetle przewodu pokarmowego zmniejsza wchłanianie i skuteczność leku. Dotyczy wyłącznie postaci doustnych — preparaty podawane dożylnie (zoledronian, pamidronian) omijają wchłanianie jelitowe i ta interakcja ich nie dotyczy.

Źródło: ChPL Ossica (kwas ibandronowy, RPL 100225836) pkt 4.5; ChPL Risendros 35 (ryzedronian sodu, RPL 100182245) pkt 4.4; ChPL Ostenil 70 (kwas alendronowy, RPL 100039967) pkt 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Suplementy wapnia, leki zobojętniające sok żołądkowy i niektóre inne doustne produkty lecznicze zawierające wielowartościowe kationy (takie jak glin, magnez, żelazo) mogą mieć wpływ na wchłanianie produktu leczniczego Ossica. Z tego powodu w czasie co najmniej 6 godzin przed i 1 godziny po przyjęciu produktu leczniczego Ossica nie należy przyjmować żadnych doustnych produktów leczniczych.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Ossica (kwas ibandronowy), RPL 100225836, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Eltrombopag tworzy z kationami wielowartościowymi trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym. Jednoczesne przyjęcie preparatu zawierającego żelazo ogranicza wchłanianie eltrombopagu, przez co stężenie leku we krwi może być niższe od zamierzonego. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia suplementy mineralne zawierające kationy wielowartościowe i podaje wielkość tego wpływu. Pomiar przytoczony w dokumencie dotyczy środka zobojętniającego kwas żołądkowy użytego w badaniu, a nie pojedynczego składnika mineralnego.

Mechanizm: Eltrombopag chelatuje kationy wielowartościowe w świetle przewodu pokarmowego; dokument wymienia wśród nich żelazo. Powstały kompleks wchłania się gorzej niż sam lek, dlatego jednoczesne przyjęcie obu preparatów obniża stężenie eltrombopagu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Revolade (eltrombopag), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Eltrombopag chelatuje wielowartościowe kationy, takie jak żelazo, wapń, magnez, glin, selen i cynk. Podanie pojedynczej dawki 75 mg eltrombopagu ze środkiem zobojętniającym kwas żołądkowy zawierającym wielowartościowe kationy (1524 mg wodorotlenku glinu i 1425 mg węglanu magnezu) zmniejsza AUC[…]eltrombopagu w osoczu o 70% (90% CI: 64%, 76%) i Cmax o 70% (90% CI: 62%, 76%). Eltrombopag należy przyjmować przynajmniej dwie godziny przed lub cztery godziny po spożyciu takich produktów jak środki zobojętniające, produkty nabiałowe lub suplementy mineralne zawierające wielowartościowe kationy, by uniknąć znacznego zmniejszenia wchłaniania eltrombopagu wywołanego chelatowaniem (patrz punkty 4.2 i 5.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Dolutegrawir, biktegrawir i elwitegrawir to leki z grupy inhibitorów integrazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV, czyli leków blokujących enzym, za pomocą którego wirus wbudowuje swój materiał genetyczny do komórki. Ulotka produktu leczniczego z dolutegrawirem podaje, że jeśli lek jest przyjmowany bez pokarmu, suplementów z żelazem nie należy przyjmować przez sześć godzin przed lekiem ani przez dwie godziny po nim; jeśli lek jest przyjmowany z posiłkiem, suplement żelaza można przyjąć razem z nim. Charakterystyka tego produktu podaje, że suplement żelaza przyjęty na czczo obniża ilość leku we krwi o ponad połowę. Ulotki produktów z biktegrawirem i elwitegrawirem zawierają własne zalecenia odstępu dla suplementów żelaza. Zalecenia odstępu obejmują także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe zawierające żelazo. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń i cynk, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wiązaniem w formie kompleksów z jonami wielowartościowymi, czyli jonami metali o ładunku większym niż jeden. Jon żelaza wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi; pokarm zmniejsza ten efekt.

Źródło: Ulotka dla pacjenta i Charakterystyka Produktu Leczniczego Tivicay (dolutegrawir), „Lek Tivicay a inne leki” oraz pkt 4.4 i 4.5; ulotka Biktarvy (biktegrawir), „Lek Biktarvy a inne leki”; ulotka Genvoya (elwitegrawir), „Lek Genvoya a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jeśli pacjent nie przyjmuje leku Tivicay z pokarmem, nie należy przyjmować suplementów ani preparatów wielowitaminowych zawierających wapń, żelazo lub magnez w okresie 6 godzin przed przyjęciem leku Tivicay lub przez co najmniej 2 godziny po jego przyjęciu (patrz również punkt 3).” — Tivicay (dolutegrawir), tabletki powlekane, sekcja Ulotka dla pacjenta, „Lek Tivicay a inne leki”; ChPL Tivicay pkt 4.4 i 4.5, Tabela 3; ulotka Biktarvy; ulotka Genvoya, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Ulotka produktu ACENOCUMAROL WZF, 4 mg, tabletki zawiera zakaz picia soku żurawinowego oraz produktów zawierających koncentrat soku żurawinowego w czasie stosowania acenokumarolu. Jako powód dokument podaje nasilenie działania leku i możliwość wystąpienia krwawień. Zakaz sformułowano dla soku i produktów z jego koncentratem; o innych postaciach żurawiny, w tym o ekstraktach w kapsułkach, ulotka nie wspomina.

Mechanizm: Ulotka podaje, że sok żurawinowy nasila działanie acenokumarolu, nie wskazuje jednak, na czym to nasilenie polega. W tym dokumencie mechanizm pozostaje nieokreślony.

Źródło: Ulotka ACENOCUMAROL WZF, 4 mg, tabletki (URPL), sekcja: Acenocumarol WZF z jedzeniem, piciem i alkoholem

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas stosowania acenokumarolu nie należy pić soku żurawinowego ani produktów zawierających koncentrat soku żurawinowego, ponieważ nasila on działanie leku i może spowodować wystąpienie krwawień.” — Ulotka dla pacjenta ACENOCUMAROL WZF, 4 mg, tabletki, sekcja Acenocumarol WZF z jedzeniem, piciem i alkoholem, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Ostrożność w stosowaniu glukozaminy przy cukrzycy wynika z rozważań teoretycznych oraz z badań, w których podawano ją dożylnie, a nie z wyników badań nad suplementacją doustną u ludzi. Doustna glukozamina w porcjach stosowanych w suplementach nie pogarszała wrażliwości na insulinę w badaniu z randomizacją i grupą kontrolną placebo. Badanie to nie obejmowało jednak osób z cukrzycą, więc nie rozstrzyga o wpływie glukozaminy na kontrolę glikemii w tej grupie — i to jest powód, dla którego ostrożność zostaje.

Mechanizm: Glukozamino-6-fosforan zasila szlak heksozaminowy, z którym w badaniach z podaniem dożylnym wiązano upośledzenie przekaźnictwa insulinowego. Przy podaniu doustnym efektu tego nie potwierdzono: w sześciotygodniowym badaniu z randomizacją, grupą kontrolną placebo i układem naprzemiennym u 40 osób bez cukrzycy — 20 szczupłych i 20 otyłych — glukozamina w dawce 500 mg trzy razy na dobę nie wywołała ani nie nasiliła insulinooporności ocenianej metodą klamry hiperinsulinemiczno-izoglikemicznej, czyli badania, w którym przy stałym wlewie insuliny mierzy się, ile glukozy pobierają tkanki (PMID 17065354).

Źródło: Muniyappa R, Karne RJ, Hall G i wsp. Oral glucosamine for 6 weeks at standard doses does not cause or worsen insulin resistance or endothelial dysfunction in lean or obese subjects. Diabetes 2006;55(11):3142-3150 (PMID 17065354) — 40 osób bez cukrzycy, glukozamina 500 mg trzy razy na dobę przez 6 tygodni. Simon RR, Marks V, Leeds AR, Anderson JW. A comprehensive review of oral glucosamine use and effects on glucose metabolism in normal and diabetic individuals. Diabetes Metab Res Rev 2011;27(1):14-27 — przegląd obejmujący także osoby z cukrzycą.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli chorujesz na cukrzycę i przyjmujesz leki obniżające stężenie glukozy, poinformuj lekarza lub farmaceutę o przyjmowaniu glukozaminy, a po jej włączeniu zwróć uwagę na wyniki swoich pomiarów glikemii. Nie zmieniaj dawek leków przeciwcukrzycowych na własną rękę.

Kwas alfa-liponowy jest silnym przeciwutleniaczem, a część leków przeciwnowotworowych działa przez wytwarzanie reaktywnych form tlenu. Przegląd badań z randomizacją odradza przyjmowanie przeciwutleniaczy w czasie chemioterapii i radioterapii z powodu możliwej ochrony komórek nowotworowych i krótszego przeżycia. Przegląd ten ocenia przeciwutleniacze jako grupę i nie wymienia z nazwy ani kwasu alfa-liponowego, ani konkretnych cytostatyków; przeniesienie wniosku na tę substancję jest rozszerzeniem z klasy.

Mechanizm: Mechanizm działania wielu cytostatyków opiera się na oksydacyjnym uszkodzeniu DNA komórek nowotworowych.

Źródło: Lawenda BD i wsp. J Natl Cancer Inst 2008;100(11):773-83 (PMID 18505970). Nie laczyc antyoksydantow z chemioterapia bez konsultacji onkologa.

Postępowanie opisane w źródle: Unikaj w trakcie chemioterapii bez konsultacji z onkologiem.

Kwas alfa-liponowy może hamować obwodową przemianę tyroksyny w trijodotyroninę, czyli w postać czynną hormonu. W badaniu na szczurach podanie kwasu alfa-liponowego razem z tyroksyną przez dziewięć dni stłumiło przyrost trijodotyroniny o 56 procent, podobnie jak propylotiouracyl, a przy dłuższym podawaniu spadek wyniósł 22 procent. Wartości pochodzą ze streszczenia pracy; liczebności grup i dawek nie podano. Badań u ludzi brak. Osoby przyjmujące lewotyroksynę powinny omówić przyjmowanie tego suplementu z lekarzem prowadzącym.

Mechanizm: Hamowanie obwodowej dejodynacji T4->T3 (nie chelacja/wchłanianie).

Źródło: Segermann J i wsp. Effect of alpha-lipoic acid on the peripheral conversion of thyroxine to triiodothyronine. Arzneimittelforschung 1991;41(12):1294-8 (PMID 1815532) — badanie na SZCZURACH wg MeSH (Animals, Rats, Inbred Strains, Male); wartosci 56 i 22 procent pochodza ze streszczenia, pelny tekst niedostepny (brak PMC, brak otwartego dostepu)

Postępowanie opisane w źródle: Monitoruj TSH/fT3 przy łączeniu z lewotyroksyną; konsultacja z lekarzem.

ALA poprawia wrażliwość na insulinę. W połączeniu z metforminą, sulfonylomocznikami lub insuliną może addytywnie obniżać glikemię.

Mechanizm: ALA aktywuje kinazę AMPK i zwiększa translokację GLUT4 do błony komórkowej — niezależnie od insuliny. Efekt addytywny do leków zwiększających wrażliwość na insulinę.

Źródło: Diabetes Technol Ther 2000 (PMID 11467343) — kwas alfa-liponowy poprawia wrażliwość na insulinę w cukrzycy typu 2; możliwe nasilenie działania hipoglikemizującego. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Monitoruj glikemię przy włączeniu kwasu alfa-liponowego, jeśli przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe. Wczesne objawy niedocukrzenia to drżenie, poty, kołatanie serca i nagły głód. Wymagają natychmiastowego spożycia cukru prostego i kontaktu z lekarzem. Jeżeli pojawia się splątanie albo inne zaburzenie świadomości, nie podawaj niczego doustnie i wezwij pogotowie. O ewentualnej zmianie dawki leku decyduje lekarz prowadzący. Nie modyfikuj jej samodzielnie.

Witamina B6 przyspiesza przemianę lewodopy w dopaminę już poza mózgiem. Dopamina nie przechodzi bariery krew–mózg, więc do mózgu dociera mniej leku i jego działanie słabnie. Dotyczy to jednak wyłącznie lewodopy podawanej bez inhibitora dekarboksylazy. Wszystkie zarejestrowane w Polsce preparaty doustne, dojelitowe i infuzyjne z lewodopą zawierają karbidopę albo benserazyd, które ten mechanizm blokują. Jedynym zarejestrowanym preparatem samej lewodopy jest Inbrija (kod ATC N04BA01, Rejestr Produktów Leczniczych) — lewodopa wziewna w dawce 33 mg, stosowana doraźnie u osób leczonych już preparatem złożonym.

Mechanizm: Lewodopa przekształca się w dopaminę przy udziale dekarboksylazy aromatycznych L-aminokwasów, a jej kofaktorem jest aktywna postać witaminy B6. Gdy lewodopa jest podawana sama, dodatkowa podaż witaminy B6 nasila tę przemianę już w tkankach obwodowych, więc do mózgu dociera mniej leku. Inhibitor dekarboksylazy — karbidopa w preparatach Nakom i Stalevo, benserazyd w preparatach Madopar — hamuje tę przemianę poza mózgiem i tym samym znosi opisany wpływ witaminy.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Nakom (lewodopa + karbidopa) — Rejestr Produktów Leczniczych: „Nakom można stosować u pacjentów z chorobą i zespołem Parkinsona, przyjmujących preparaty witaminowe zawierające chlorowodorek pirydoksyny (witamina B6)"; identyczne brzmienie w charakterystyce Nakom Mite. Skład zarejestrowanych preparatów lewodopy sprawdzony w Rejestrze Produktów Leczniczych (przemiat po klasie ATC, odczyt 2026-09-10): 53 preparaty, z tego 29 w klasie N04BA02 i 22 w N04BA03 — wszystkie z inhibitorem dekarboksylazy. W klasie N04BA01 (lewodopa bez inhibitora) jest jeden preparat w obrocie: Inbrija, proszek do inhalacji, Levodopum 33 mg — Rejestr Produktów Leczniczych, kod ATC N04BA01, charakterystyka pod adresem ema.europa.eu (rejestracja centralna). Charakterystyka Inbriji nie wymienia pirydoksyny w sekcji interakcji, co nie jest równoznaczne z jej brakiem. Mechanizm dekarboksylacji obwodowej i rola fosforanu pirydoksalu jako kofaktora — farmakologia podręcznikowa.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lewodopę w preparacie złożonym z karbidopą albo benserazydem — a takie są wszystkie zarejestrowane preparaty doustne, dojelitowe i infuzyjne — nie musisz ograniczać witaminy B6 z suplementu ani z diety. Charakterystyka produktu leczniczego Nakom stwierdza to wprost: „Nakom można stosować u pacjentów z chorobą i zespołem Parkinsona, przyjmujących preparaty witaminowe zawierające chlorowodorek pirydoksyny (witamina B6)". Nie zmieniaj dawki leku ani nie odstawiaj suplementu na własną rękę — o każdej zmianie w terapii rozstrzyga neurolog prowadzący. Jeśli zauważysz nasilenie sztywności lub spowolnienia ruchowego po rozpoczęciu przyjmowania nowego preparatu, zgłoś to lekarzowi.

Piwmecylinam jest antybiotykiem stosowanym w zakażeniach dróg moczowych. Charakterystyka produktu leczniczego nakazuje ostrożność przy leczeniu długim lub często powtarzanym ze względu na możliwą utratę karnityny i wymienia jej objawy: bóle mięśni, zmęczenie i splątanie. Zależność biegnie tu odwrotnie niż zwykle: to lek obniża zasób karnityny, a nie suplement zmienia działanie leku.

Mechanizm: Z charakterystyki wynika, że lek należy do produktów uwalniających kwas piwalinowy, a ten łączy się z karnityną w piwaloilokarnitynę. Wiadomo, że to połączenie jest wydalane z moczem, co obniża zasób karnityny w organizmie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego X-Systo (piwmecylinam), pkt 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkt leczniczy X-Systo w postaci tabletek powlekanych należy stosować ostrożnie w przypadku terapii długoterminowych lub często powtarzanych ze względu na możliwość utraty karnityny. Objawy utraty karnityny obejmują bóle mięśni, zmęczenie i splątanie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego X-Systo (piwmecylinamu chlorowodorek), tabletki powlekane, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przy długim lub powtarzanym leczeniu piwmecylinamem omówić z lekarzem bóle mięśni, zmęczenie lub splątanie. O tym, czy uzupełnianie karnityny jest potrzebne, decyduje lekarz. Antybiotyku nie należy odstawiać samodzielnie.

Charakterystyka produktu leczniczego zawierającego buspiron wymienia L-tryptofan wśród leków serotoninergicznych, przy których opisano pojedyncze przypadki zespołu serotoninowego, czyli groźnego nadmiaru serotoniny w organizmie. Nakazuje ostrożność przy takim połączeniu i podaje, co zrobić przy podejrzeniu tego stanu.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu. Wskazuje wspólną cechę wymienionych substancji, czyli wpływ na serotoninę. Przy takich połączeniach opisano pojedyncze przypadki zespołu serotoninowego.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Spamilan (buspironu chlorowodorek), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Buspiron należy stosować ostrożnie w połączeniu z lekami serotoninergicznymi (w tym IMAO, L-tryptofan, tryptan, tramadol, buprenorfina, linezolid, SSRI, lit i ziele dziurawca), gdyż istnieją pojedyncze zgłoszenia o występowaniu zespołu serotoninowego. W przypadku podejrzenia tego stanu, leczenie buspironem należy natychmiast przerwać i włączyć leczenie objawowe (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Spamilan (buspironu chlorowodorek), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć preparatów z L-tryptofanem z buspironem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przy podejrzeniu zespołu serotoninowego leczenie buspironem przerywa się natychmiast, a decyzję podejmuje lekarz. Objawy alarmowe to pobudzenie, drżenie mięśni, przyspieszone tętno i gorączka.

Melatonina nasila działanie uspokajające benzodiazepin. Unikaj łączenia lub zmniejsz dawki. Ryzyko nadmiernej sedacji i zaburzeń oddychania we śnie.

Mechanizm: Oba związki tłumią czynność ośrodkowego układu nerwowego: melatonina działa jako dodatni modulator allosteryczny receptora GABA-A, a benzodiazepiny nasilają przewodnictwo przez ten sam kompleks receptorowy. Ich działanie sumuje się.

Źródło: Mechanizm GABA-ergiczny (synergizm melatonina-GABA); RCT alprazolam+melatonina (PMC3913512); NIH ODS Melatonin. Addytywna sedacja.

Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć bez konsultacji z lekarzem/farmaceutą - możliwa nadmierna sedacja. Nie prowadzić pojazdów; rozważyć redukcję dawek.

Etanol hamuje nocne wydzielanie melatoniny. W badaniu u siedmiu zdrowych osób dawka 0,52 grama na kilogram masy ciała zmniejszyła nocne wydzielanie melatoniny o 20 procent, natomiast dawka niższa, 0,34 grama na kilogram, takiego działania nie wywołała. Wydalanie melatoniny z moczem pozostało niezmienione przy obu dawkach. Alkoholowi przypisuje się także zaburzanie fazy REM snu; to twierdzenie pochodzi z odrębnego piśmiennictwa, nie z badania opisanego wyżej.

Mechanizm: Alkohol obniża nocne wydzielanie melatoniny; efekt netto — mniej dostępnej melatoniny.

Źródło: Rojdmark S i wsp. Metabolism 1993 (PMID 8345809); Ekman i wsp. J Clin Endocrinol Metab 1993 (PMID 8370699) — etanol hamuje sekrecję melatoniny; Stevens, Chronobiol Int 2007 (PMID 17612945)

Postępowanie opisane w źródle: Unikaj alkoholu w dniu suplementacji melatoniny.

Kofeina blokuje receptory adenozynowe i opóźnia dobowy wzrost stężenia melatoniny. W badaniu z podwójnie ślepą próbą dawka odpowiadająca podwójnemu espresso, przyjęta trzy godziny przed zwykłą porą snu, przesunęła ten wzrost o około czterdzieści minut. Dla porównania: trzygodzinna ekspozycja na jasne światło wieczorem przesuwa go mniej więcej dwa razy silniej. Kawa wypita rano nie była przedmiotem tego badania.

Mechanizm: Antagonizm receptorów adenozynowych A2A podnosi poziom cAMP hamując szyszynkę.

Źródło: Burke TM, Sci Translational Med 2015 (PMID 26378246)

Postępowanie opisane w źródle: Nie spożywaj kawy <6h przed snem, suplementacja melatoniny może wymagać wyższej dawki.

N-acetylocysteina dostarcza grup sulfhydrylowych potrzebnych do uwolnienia tlenku azotu z nitrogliceryny i nasila jej działanie rozszerzające naczynia. W badaniu u dziesięciu pacjentów poddawanych cewnikowaniu serca podanie N-acetylocysteiny dożylnie w dawce 100 mg na kilogram masy ciała zmniejszyło dawkę nitrogliceryny potrzebną do obniżenia średniego ciśnienia tętniczego o 10 procent — z 25,8 do 9,3 mikrograma na minutę. Badanie dotyczyło podania dożylnego w dawce znacznie wyższej niż stosowane w suplementach doustnych, więc siła tego działania po suplemencie pozostaje nieustalona. Skutkiem może być pogłębienie spadku ciśnienia i ból głowy. Połączenie bywa stosowane celowo, ponieważ N-acetylocysteina znosi tolerancję na azotany.

Mechanizm: NAC redukuje disiarczki → uwalnia wolny tiolet → konwersja organicznych azotanów do NO.

Źródło: Horowitz JD i wsp. Circulation 1983;68(6):1247-53 (PMID 6139183) — potencjacja efektow wazodylatacyjnych azotanow; Iversen HK 1992 (PMID 1505148). Hipotensja — ostroznie, konsultacja.

Postępowanie opisane w źródle: Łącz wyłącznie pod kontrolą lekarza; monitoruj ciśnienie. Nie modyfikuj leczenia azotanami bez konsultacji.

Ajoen i allicyna z czosnku hamują agregację płytek addytywnie z NSAID. Opisywane przypadki przedłużonego krwawienia.

Mechanizm: Addytywna inhibicja płytek (allicyna/ajoen + inhibicja PG przez NSAID).

Źródło: Rose KD, Croissant PD, Parliament CF, Levin MB. Spontaneous spinal epidural hematoma with associated platelet dysfunction from excessive garlic ingestion: a case report. Neurosurgery 1990;26(5):880-2 (PMID 2352608) — opis pojedynczego przypadku: samoistny krwiak nadtwardówkowy kręgosłupa z niedowładem kończyn dolnych i jakościowym zaburzeniem czynności płytek u osoby po dziewięćdziesiątce, spożywającej bardzo duże ilości czosnku. W opisie nie występuje lek z grupy NLPZ, a źródłem czosnku była dieta, nie suplement. Addytywność z NLPZ pozostaje wnioskiem z mechanizmu działania obu składników, nie obserwacją z tej pracy.

Postępowanie opisane w źródle: Przy regularnym stosowaniu NSAID ogranicz suplementy czosnku. Kulinarne – bezpieczne.

Miłorząb japoński osłabia zlepianie się płytek krwi, a leki przeciwbólowe z grupy NLPZ — ibuprofen, diklofenak i pokrewne — robią to samo własnym mechanizmem. Charakterystyki produktów leczniczych ibuprofenu i diklofenaku wymieniają miłorząb wprost i mówią o zwiększonym ryzyku krwawienia, bez wskazywania jednego miejsca w organizmie.

Mechanizm: Ginkgolidy z miłorzębu hamują czynnik aktywujący płytki (PAF), przez co płytki trudniej się zlepiają. Leki z grupy NLPZ hamują cyklooksygenazę, więc ograniczają powstawanie tromboksanu potrzebnego do agregacji płytek. Oba działania dokładają się do siebie, a NLPZ osobno drażnią błonę śluzową żołądka. Dokumenty rejestrowe opisują skutek jako zwiększone ryzyko krwawienia i nie ograniczają go do przewodu pokarmowego.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibumax Forte 600 mg, tabletki powlekane (ibuprofen), punkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych) — stosowanie ibuprofenu z produktami ziołowymi zawierającymi miłorząb japoński może zwiększyć ryzyko krwawień na skutek addytywnego działania przeciwagregacyjnego; https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/19333/characteristic. Charakterystyka Produktu Leczniczego MIG, punkt 4.5 (tamże) — miłorząb japoński w połączeniu z lekami z grupy NLPZ może nasilać ryzyko krwawienia.

Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie ibuprofenu z produktami ziołowymi zawierającymi miłorząb japoński (Ginkgo biloba) lub wiązówkę błotną (Filipendula ulmaria) może zwiększyć ryzyko krwawień na skutek addytywnego działania przeciwagregacyjnego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibumax Forte 600 mg, tabletki powlekane (ibuprofen), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Zachowaj ostrożność i nie łącz miłorzębu z lekami przeciwbólowymi z grupy NLPZ przez dłuższy czas bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Powiedz o przyjmowaniu miłorzębu przed planowanym zabiegiem chirurgicznym lub stomatologicznym. Niepokojące objawy — przedłużone krwawienie z drobnej rany, częste siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł, czarny stolec — zgłoś lekarzowi. Nie odstawiaj samodzielnie leku przeciwbólowego przepisanego przez lekarza.

SAMe jest donorem grup metylowych do metylacji L-DOPY do 3-O-metylodopy (3-OMD), konkurującej z L-DOPĄ o transporter przez barierę krew-mózg.

Mechanizm: COMT (katecholo-O-metylotransferaza) metyluje L-DOPĘ używając SAMe jako substratu. Wzrost SAMe → więcej 3-OMD → mniejsze wchłanianie L-DOPY do mózgu.

Źródło: Podręcznik/Natural Medicines — SAMe wspiera metylację (COMT); teoretyczne interakcje z lewodopą (modulacja metabolizmu katecholamin). Dane ograniczone. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Ostrożność przy stosowaniu SAMe u pacjentów z chorobą Parkinsona na L-DOPIE. Konsultacja neurologiczna.

SAMe bywa stosowana jako dodatek do leczenia przeciwdepresyjnego. Dowodów na interakcję farmakologiczną z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny brakuje: w przeglądzie piśmiennictwa nie opisano przypadków zespołu serotoninowego przypisywanych SAMe w badaniach, w których dołączano ją do leku z tej grupy (PMID 28682528). Ostrożność wynika z ogólnej zasady dotyczącej łączenia dwóch środków o możliwym działaniu serotoninergicznym, a nie z potwierdzonej interakcji.

Mechanizm: Mechanizm nie został ustalony. SAMe jest donorem grup metylowych, natomiast szlak syntezy serotoniny — od tryptofanu przez 5-hydroksytryptofan do serotoniny — nie obejmuje etapu metylacji, więc addytywne działanie serotoninergiczne pozostaje hipotezą. W piśmiennictwie opisano jeden przypadek zespołu serotoninowego u 71-letniej pacjentki przyjmującej SAMe: objawy wystąpiły po trzykrotnym zwiększeniu dawki klomipraminy — trójpierścieniowego leku przeciwdepresyjnego, nie zaś preparatu z grupy SSRI — przy niezmienionej dawce SAMe. Autorzy przeglądu wiążą wystąpienie objawów właśnie z tą zmianą dawkowania (PMID 28682528).

Źródło: Papakostas GI, Mischoulon D, Shyu I, Alpert JE, Fava M. S-adenosyl methionine (SAMe) augmentation of serotonin reuptake inhibitors for antidepressant nonresponders with major depressive disorder: a double-blind, randomized clinical trial. Am J Psychiatry 2010;167(8):942-948 (PMID 20595412) — SAMe 1600 mg na dobę przez 6 tygodni, n = 73, odsetek przerwań z powodu działań niepożądanych 5,1% wobec 8,8% w grupie placebo. Sharma A, Gerbarg P, Bottiglieri T i wsp. S-Adenosylmethionine (SAMe) for neuropsychiatric disorders: a clinician-oriented review of research. J Clin Psychiatry 2017;78(6):e656-e667 (PMID 28682528) — brak przypisywanych SAMe przypadków zespołu serotoninowego w badaniach z lekami z grupy SSRI, jeden opisany przypadek przy zwiększaniu dawki klomipraminy, indukcja hipomanii i manii w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Charakterystyka Produktu Leczniczego Sertralina Krka, 50 mg, tabletki powlekane — punkty 4.3 i 4.4 (Rejestr Produktów Leczniczych).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz SAMe z lekami przeciwdepresyjnymi bez wiedzy lekarza prowadzącego, a przy każdej zmianie dawki takiego leku zachowaj szczególną czujność i nie odstawiaj go na własną rękę. Charakterystyka produktu leczniczego sertraliny wymienia jako objawy zespołu serotoninowego pobudzenie, drżenie oraz hipertermię i określa je jako potencjalnie zagrażające życiu — ich wystąpienie wymaga pilnego kontaktu z lekarzem. Jeśli masz rozpoznaną chorobę afektywną dwubiegunową, nie przyjmuj SAMe bez decyzji lekarza prowadzącego: opisywano wywoływanie przez nią objawów hipomanii i manii (PMID 28682528).

Saccharomyces boulardii to drożdżak, czyli mikroskopijny grzyb, stosowany jako probiotyk, czyli preparat zawierający żywe drobnoustroje. Charakterystyka produktu leczniczego z tym drożdżakiem stwierdza, że nie należy go podawać jednocześnie z lekami przeciwgrzybiczymi stosowanymi doustnie lub dożylnie, ponieważ sam jest gatunkiem drożdżaków. Innych rodzajów interakcji dokument nie przewiduje.

Mechanizm: Charakterystyka podaje przyczynę: Saccharomyces boulardii jest gatunkiem drożdżaków, a charakterystyka innego produktu z tym drożdżakiem mówi, że leki przeciwgrzybicze mogą zaburzać działanie tego drożdżaka. Wiadomo, że lek przeciwgrzybiczy niszczy drożdżaki, a probiotyk jest drożdżakiem.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Enterol (Saccharomyces boulardii), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL; to samo ostrzeżenie w ChPL Enterol Forte 4.5, a ChPL Lakcid ENTERO 4.5 mówi, że leki przeciwgrzybicze mogą zaburzać działanie Saccharomyces

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy podawać jednocześnie z lekami przeciwgrzybiczymi stosowanymi doustnie lub dożylnie, ponieważ zawarty w produkcie Enterol Saccharomyces boulardii jest gatunkiem drożdżaków. Nie przewiduje się występowania innych rodzajów interakcji.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Enterol (Saccharomyces boulardii CNCM I-745), kapsułki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatów z Saccharomyces boulardii razem z lekiem przeciwgrzybiczym doustnym lub dożylnym. Rozpoczęcie przyjmowania probiotyku dopiero po zakończeniu leczenia przeciwgrzybiczego i uzgodnienie tego z lekarzem lub farmaceutą wykracza poza treść charakterystyki i wynika z ostrożności. Dokument wymienia tylko grupę leków, a flukonazol i nystatyna to przykłady dodane w tym opisie. Leków przeciwgrzybiczych stosowanych na skórę lub dopochwowo nie wymienia.

Inhibitory monoaminooksydazy to grupa leków wydawanych na receptę, stosowanych w depresji i w chorobie Parkinsona. Charakterystyka produktu leczniczego z drożdżakiem Saccharomyces boulardii podaje, że jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy może zwiększyć ciśnienie tętnicze. Dokument nie nazywa mechanizmu, nie podaje wielkości wzrostu ani częstości. Ten sam punkt charakterystyki wymienia drugą interakcję drożdżaka — z lekami przeciwgrzybiczymi — którą serwis opisuje osobno.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu, podaje sam możliwy skutek. Leki z grupy IMAO hamują enzym rozkładający aminy, między innymi tyraminę pochodzącą z pożywienia; przy ich stosowaniu obowiązują ograniczenia dietetyczne dotyczące produktów bogatych w tyraminę, w tym niektórych produktów fermentowanych. Charakterystyka nie łączy jednak wprost drożdżaka z tyraminą i tego wyjaśnienia nie podaje.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lakcid ENTERO (Saccharomyces cerevisiae var. boulardii), pozwolenie 26594, punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie tego produktu leczniczego i leków przeciwgrzybiczych może zaburzać działanie Saccharomyces cerevisiae var. boulardii. Jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy może zwiększyć ciśnienie tętnicze.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lakcid ENTERO (Saccharomyces cerevisiae var. boulardii), kapsułki twarde, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmując lek z grupy IMAO, nie zaczynaj preparatu z Saccharomyces boulardii bez wiedzy lekarza lub farmaceuty. Dotyczy to zwłaszcza osób, które mają rozpoznane nadciśnienie tętnicze albo przyjmują leki obniżające ciśnienie — u nich skutek opisany w charakterystyce waży więcej. Przy stosowaniu leków z grupy IMAO obowiązują zalecenia dietetyczne, które ustala lekarz prowadzący — preparat z żywymi drożdżakami omów razem z nim. Leku z grupy IMAO nie wolno odstawiać samodzielnie. Osobne, mocniejsze zastrzeżenie dotyczy leków przeciwgrzybiczych: charakterystyka nie zaleca podawania ich razem z tym drożdżakiem.

Lateks aloesowy przyjmowany doustnie jako środek przeczyszczający obniża potas. W połączeniu z lekami moczopędnymi utrata potasu może się sumować, prowadząc do hipokaliemii i osłabienia mięśni, a w skrajnych przypadkach zaburzeń rytmu serca. Dotyczy lateksu, nie żelu.

Mechanizm: Addytywna utrata potasu: efekt przeczyszczający lateksu aloesowego nakłada się na kaliurezę wywołaną diuretykiem.

Źródło: Mayo Clinic, Aloe — doustny lateks aloesowy obniża potas; nie stosować u osób przyjmujących leki moczopędne lub digoksynę.

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz doustnego lateksu aloesowego z lekami moczopędnymi bez wiedzy lekarza. Zgłoś osłabienie mięśni, kurcze, kołatanie serca.

Wpływ na gospodarkę magnezową opisano w dwóch różnych sytuacjach i warto je rozróżnić. U pięciu zdrowych ochotników po pojedynczej dawce gentamycyny podanej dożylnie frakcyjne wydalanie magnezu wzrosło z 3,4 do 11,8 procent, a wapnia z 1,8 do 6,8 procent; efekt był przemijający, stężenia w surowicy się nie zmieniły, a wydalanie sodu, potasu i fosforanów pozostało bez zmian. Osobno opisano siedmioro chorych, u których po leczeniu gentamycyną wystąpiła objawowa hipomagnezemia wraz z hipokalcemią i hipokaliemią, przy nadmiernym wydalaniu magnezu i potasu z moczem; stwierdzono tam zależność od łącznej dawki leku. Autorzy tego opisu nazywają je powikłaniem bardzo rzadkim, występującym najczęściej u osób starszych, przy dużych dawkach podawanych przez dłuższy czas.

Mechanizm: Nie został ustalony — piszą to wprost autorzy obu cytowanych prac. Utrata magnezu i wapnia pojawia się, zanim widać jakiekolwiek dowody uszkodzenia cewek nerkowych, więc nie tłumaczy jej samo uszkodzenie kanalika. Zdaniem autorów badania u zdrowych ochotników rozkład wydalanych elektrolitów sugeruje raczej kanalik dystalny niż proksymalny — jest to ich wniosek z obserwowanego wzorca, nie wynik pomiaru miejsca działania.

Źródło: Elliott C, Newman N, Madan A. Gentamicin effects on urinary electrolyte excretion in healthy subjects. Clin Pharmacol Ther 2000;67(1):16-21 (PMID 10668849) — 5 zdrowych ochotników, pojedyncza dawka; stąd wartości wydalania frakcyjnego, brak wpływu na potas i sód oraz wskazanie na kanalik dystalny. Kes P, Reiner Z. Symptomatic hypomagnesemia associated with gentamicin therapy. Magnes Trace Elem 1990;9(1):54-60 (PMID 2331318) — siedmioro chorych; stąd obraz objawowy z hipokaliemią i zależność od dawki skumulowanej.

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia aminoglikozydem kontrolę magnezu i pozostałych elektrolitów zleca lekarz prowadzący; ryzyko rośnie przy dużych dawkach skumulowanych, długim leczeniu i u osób starszych. O ewentualnej suplementacji rozstrzyga lekarz — magnez wydala się przez nerki, a ich czynność w trakcie takiego leczenia bywa upośledzona.

Obniżenie aktywności protrombiny podczas antybiotykoterapii jest zjawiskiem stosunkowo rzadkim u chorych w szpitalu, a gdy wystąpi, zwykle towarzyszą mu inne okoliczności: zabieg operacyjny, niedobór witaminy K w diecie, zaburzenia czynności nerek albo choroba nowotworowa. Cytowany przegląd wiąże je najczęściej z antybiotykami o szerokim zakresie działania albo ze stosowaniem kilku naraz, a częstsze występowanie przy moksalaktamie i cefoperazonie każe pytać o rolę łańcucha bocznego NMTT w ich cząsteczkach. 🔴 Autorzy zaznaczają wprost, że u zdrowych ochotników zjawisko to nie występuje, a u chorych bez czynników obciążających jest rzadkie. Praca dotyczy aktywności protrombiny, nie mierzy stężenia witaminy K2 ani wielkości puli menachinonów wytwarzanych przez bakterie jelitowe.

Mechanizm: Cytowany przegląd wymienia kilka mechanizmów jako PROPOZYCJE, nie jako ustalenia: wyjałowienie bakterii przewodu pokarmowego, bezpośrednie hamowanie krzepnięcia zależnego od witaminy K oraz hamowanie pośrednie. Łańcuch NMTT hamuje karboksylację zależną od witaminy K w warunkach laboratoryjnych, ale same cefalosporyny już nie; nie wiadomo, czy w organizmie uwalnia się go dość, by wpłynąć na krzepnięcie. Twierdzenia, że antybiotyki zmniejszają pulę menachinonów o określony odsetek, ta praca nie zawiera.

Źródło: Schentag JJ, Welage LS, Grasela TH, Adelman MH. Determinants of antibiotic-associated hypoprothrombinemia. Pharmacotherapy 1987;7(3):80-6 (PMID 3306622) — przegląd; stąd dane o współistniejących czynnikach, o roli łańcucha NMTT oraz zdanie o braku zjawiska u zdrowych ochotników. Arkusz NIH ODS Vitamin K.

Potwierdza dokument urzędowy: „Niektóre cefalosporyny (takie jak cefamandol, cefazolina i cefotetan) mogą zakłócać metabolizm witaminy K1, zwłaszcza u pacjentów z jej niedoborem. Może być konieczne podawanie witaminy K1.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cefazolin Sandoz (cefazolina), proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz doustny lek przeciwzakrzepowy, o kontroli INR w trakcie i po antybiotykoterapii rozstrzyga lekarz prowadzący — to najważniejsze zabezpieczenie w tej sytuacji. Ryzyko jest większe przy antybiotykach o szerokim zakresie działania, przy kilku naraz oraz gdy dochodzą inne obciążenia: zabieg, niedobór witaminy K w diecie, choroba nerek lub nowotworowa. Nie odstawiaj samodzielnie ani antybiotyku, ani leku przeciwzakrzepowego. 🔴 Osobna uwaga o samej witaminie K2: przy doustnym leku przeciwzakrzepowym z grupy antagonistów witaminy K nie wprowadzaj jej samodzielnie — działa przeciwstawnie do leku i destabilizuje INR. Siniaki bez urazu, krwawienie z dziąseł lub nosa, krew w moczu albo czarny stolec zgłoś niezwłocznie.

Indukcja CYP2C19 i CYP3A4 przez hipeforynę → przyspieszony metabolizm amitryptyliny, imipraminy, klomipraminy. Ryzyko nawrotu depresji.

Mechanizm: Ziele dziurawca indukuje enzymy cytochromu P450 i nasila metabolizm trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych, zmniejszając ich stężenie w osoczu i osłabiając odpowiedź przeciwdepresyjną. U 12 pacjentów przyjmujących amitryptylinę o przedłużonym uwalnianiu, 75 mg dwa razy na dobę, dodanie 900 mg wyciągu na dobę przez 14–16 dni obniżyło ekspozycję (AUC w przedziale dawkowania) na amitryptylinę o 22%, a na nortryptylinę o 41%; jako możliwe wyjaśnienie wskazano indukcję CYP450 lub glikoproteiny P.

Źródło: Johne A et al., J Clin Psychopharmacol 2002;22:46 (amitryptylina AUC ↓22%); Natural Medicines Database

Potwierdza dokument urzędowy: „Induktory cytochromu P450: Doustne środki antykoncepcyjne, ryfampicyna, fenytoina, barbiturany, karbamazepina i ziele dziurawca (Hypericum perforatum) mogą zwiększać metabolizm trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, czego efektem będzie zmniejszenie ich stężenia w osoczu i zmniejszona odpowiedź przeciwdepresyjna.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Amitriptylinum VP, 25 mg, tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć. Jeśli odstawiasz dziurawiec – monitoruj poziom antydepresantu i nastrój przez 2–4 tygodnie.

Wyciąg z korzenia witanii ospałej wpływa na układ odpornościowy, a kierunek tego wpływu nie jest jednolity. W badaniu na myszach podanie wyciągu zwiększyło liczbę krwinek białych, komórkowość szpiku, miano przeciwciał oraz aktywność żerną makrofagów, a jednocześnie hamowało reakcję nadwrażliwości typu późnego, czyli działało w kierunku przeciwnym. Przy leczeniu immunosupresyjnym każda niepewność co do kierunku działa na niekorzyść chorego, ponieważ pobudzenie odporności może osłabić skuteczność leczenia, a jej tłumienie zwiększyć ryzyko zakażeń.

Mechanizm: Immunostymulacja przez witanolidy może obniżać skuteczność azatiopryny, cyklosporyny.

Źródło: Davis L, Kuttan G. J Ethnopharmacol 2000;71(1-2):193-200 (PMID 10904163). UWAGA: dowody przedkliniczne (model zwierzecy)

Postępowanie opisane w źródle: Unikaj przy transplantacjach narządów i chorobach autoimmunologicznych.

Witania ospała działa uspokajająco, a jej działanie może sumować się z benzodiazepinami, barbituranami i lekami nasennymi. Podstawą tego ostrzeżenia jest farmakologia, nie badanie kliniczne: cytowana praca oceniała działanie przeciwlękowe i przeciwdepresyjne glikowitanolidów u szczurów i nie obejmowała łączenia z lekami uspokajającymi. Skutkiem może być nadmierna senność i spowolnienie.

Mechanizm: Aktywacja receptorów GABA-A przez withanozydy ashwagandhy addytywna z benzodiazepiną.

Źródło: Bhattacharya SK i wsp. Anxiolytic-antidepressant activity of Withania somnifera glycowithanolides: an experimental study. Phytomedicine 2000;7(6):463-9 (PMID 11194174) — badanie na SZCZURACH, oceniajace dzialanie przeciwlekowe glikowitanolidow; NIE badalo laczenia z lekami uspokajajacymi i NIE dotyczylo wyciagu KSM-66

Postępowanie opisane w źródle: Obserwuj senność i zgłoś ją lekarzowi prowadzącemu. O ewentualnej zmianie dawki leku uspokajającego rozstrzyga lekarz — nie odstawiaj go ani nie zmieniaj dawki na własną rękę.

Witanolidy mogą podnosić stężenie tyroksyny, co przy jednoczesnym przyjmowaniu lewotyroksyny budzi obawę o nadmiar hormonów tarczycy. Dane są jednak bardzo skąpe. W badaniu z placebo u osób z chorobą afektywną dwubiegunową wskaźniki tarczycy mierzono wyłącznie dla bezpieczeństwa, a wyciąg otrzymały tylko trzy osoby; u wszystkich trzech tyroksyna wzrosła o 7, 12 i 24 procent, natomiast w grupie placebo u sześciu z siedmiu osób spadła. Autorzy nazywają te zmiany subtelnymi i piszą, że uzasadniają czujność wobec nadczynności tarczycy, a nie że ją potwierdzają. Wcześniej opisano pojedynczy przypadek tyreotoksykozy po tym wyciągu oraz wzrost tyroksyny u myszy. Osoby leczone lewotyroksyną powinny omówić przyjmowanie ashwagandhy z lekarzem prowadzącym i kontrolować wyniki badań tarczycy.

Mechanizm: Stymulacja osi tyreotropowej przez witanolidy → addytywny wzrost T4 przy lewotyroksynie.

Źródło: Gannon JM, Forrest PE, Roy Chengappa KN. Subtle changes in thyroid indices during a placebo-controlled study of an extract of Withania somnifera in persons with bipolar disorder. J Ayurveda Integr Med 2014;5(4):241-5 (PMID 25624699) — wskazniki tarczycy mierzone jako BEZPIECZENSTWO, nie cel glowny; wyciag otrzymaly TYLKO 3 osoby, placebo 7; autorzy nazywaja zmiany subtelnymi i pisza, ze uzasadniaja czujnosc wobec nadczynnosci. Natural Medicines Database (kompendium platne, tresc niesprawdzona u zrodla)

Postępowanie opisane w źródle: Ashwagandha może wpływać na stężenie hormonów tarczycy, dlatego przy leczeniu lewotyroksyną istnieje ryzyko zmiany skuteczności leku. Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę, rozpoczęcie lub odstawienie ashwagandhy omów z lekarzem prowadzącym — to on decyduje o kontroli TSH, fT4 i fT3 oraz o ewentualnej korekcie dawki. Nie należy zmieniać dawki lewotyroksyny samodzielnie. Objawy takie jak kołatanie serca, nietolerancja ciepła, nadmierna senność lub przyrost masy ciała wymagają konsultacji.

Opisano przypadki nadczynności tarczycy u osób przyjmujących ashwagandhę. Opisy te dotyczyły osób nieleczonych lewotyroksyną; u osoby przyjmującej lewotyroksynę taki epizod nałożyłby się na działanie leku i mógłby dać objawy nadmiaru hormonów tarczycy.

Mechanizm: Mechanizm nie został ustalony. Dostępne są opisy pojedynczych przypadków. U 32-letniej kobiety objawy nadczynności tarczycy ustąpiły po odstawieniu preparatu, bez leczenia. U 47-letniego mężczyzny obraz odpowiadał zapaleniu tarczycy, w którym badanie obrazowe (scyntygrafia) wykazało obniżony wychwyt, a objawy i wyniki badań poprawiły się po odstawieniu preparatu. Wzrost stężeń hormonów tarczycy po ashwagandzie opisywano w badaniach na zwierzętach.

Źródło: van der Hooft CS, Hoekstra A, Winter A, de Smet PA, Stricker BH. Thyrotoxicosis following the use of ashwagandha. Ned Tijdschr Geneeskd 2005;149(47):2637-8 (PMID 16355578) — opis przypadku 32-letniej kobiety bez innych leków, objawy ustąpiły samoistnie po odstawieniu preparatu; autorzy przywołują badania na zwierzętach wskazujące na wzrost stężeń hormonów tarczycy. Hayashi M, Hamada H, Azuma SI, Hayashi K. Painless thyroiditis by Withania somnifera (Ashwagandha). Cureus 2024;16(3):e55804 (PMID 38559552) — opis przypadku 47-letniego mężczyzny, scyntygrafia z obniżonym wychwytem, poprawa po odstawieniu preparatu.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę lub inny preparat hormonów tarczycy, nie zaczynaj przyjmowania ashwagandhy na własną rękę. Jeśli już ją przyjmujesz, powiedz o tym lekarzowi — przy takim połączeniu uzasadniona jest kontrola TSH, a w razie potrzeby fT3 i fT4, także wtedy, gdy nic Ci nie dolega. Zgłoś lekarzowi objawy takie jak kołatanie serca, chudnięcie, niepokój czy gorsze znoszenie ciepła i odstaw preparat. Nie zmieniaj samodzielnie dawki lewotyroksyny. Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli masz rozpoznaną nadczynność tarczycy.

Benzodiazepiny to leki uspokajające i nasenne wydawane na receptę. Ashwagandzie przypisuje się w piśmiennictwie działanie na układ GABA, przy czym źródło zaznacza, że dane pochodzą głównie z badań przedklinicznych, czyli nie z badań u ludzi. Przy jednoczesnym stosowaniu działanie uspokajające leku może ulec nasileniu: grozi to nadmierną sedacją, czyli głębokim spowolnieniem i sennością, pogorszeniem sprawności psychoruchowej, zaburzeniami równowagi i upadkami. U osób starszych, po innych lekach działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy albo po alkoholu następstwa bywają cięższe, do zaburzeń świadomości i spłycenia oddechu włącznie.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże składniki ashwagandhy z modulacją receptora GABA-A, na który działają również benzodiazepiny. Źródło opatruje to zastrzeżeniem, że dane są głównie przedkliniczne, więc przeniesienie ich na człowieka pozostaje założeniem, a nie wnioskiem z pomiaru. Nie zmienia to postępowania: przy substancjach działających na ten sam receptor zakłada się sumowanie efektu hamującego na ośrodkowy układ nerwowy.

Źródło: Natural Medicines — monografia ashwagandhy: opisywane działanie na układ GABA oraz teoretyczne nasilenie działania benzodiazepin; monografia zaznacza, że dane pochodzą głównie z badań przedklinicznych (PMID 33934670).

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmując benzodiazepinę, nie zaczynaj preparatu z ashwagandhą bez wiedzy lekarza lub farmaceuty. Do czasu poznania własnej reakcji nie prowadź pojazdów i nie obsługuj maszyn. Nie łącz obu z alkoholem. Przy nadmiernej senności, splątaniu, zaburzeniach równowagi lub spłyceniu oddechu skontaktuj się pilnie z lekarzem. Leku uspokajającego nie wolno odstawiać samodzielnie: nagłe przerwanie leczenia benzodiazepiną grozi zespołem odstawiennym — niepokojem, bezsennością, drżeniem, a przy dłuższym leczeniu także drgawkami. O sposobie zakończenia leczenia decyduje lekarz. To samo zastrzeżenie dotyczy barbituranów i innych leków o działaniu uspokajającym.

Alfa-tokoferol hamuje agregację płytek krwi zależną od kinazy białkowej C, a działanie to sumuje się z kwasem acetylosalicylowym. W badaniu obejmującym 409 mężczyzn palących w wieku od 55 do 74 lat, uczestników próby ATBC, suplementacja alfa-tokoferolem w dawce 50 mg na dobę zwiększała częstość krwawienia dziąseł. Największe ryzyko wystąpiło u osób przyjmujących jednocześnie alfa-tokoferol i kwas acetylosalicylowy: krwawiło 33,4 procent badanych miejsc wobec 25,8 procent u osób nieprzyjmujących żadnej z tych substancji. W tej samej próbie odnotowano więcej zgonów z powodu udaru krwotocznego wśród przyjmujących alfa-tokoferol. Efekt opisano przy dawce 50 mg na dobę, czyli znacznie niższej niż dawki spotykane w suplementach.

Mechanizm: Hamowanie PKC.

Źródło: Liede KE i wsp. Ann Med 1998;30(6):542-6 (PMID 9920356) — badanie z wit. E 50 mg/d + ASA

Postępowanie opisane w źródle: Przy aspirynie profilaktycznej (75–100 mg) ryzyko małe. Dawki >400 IU omów z lekarzem.

Metformina jest lekiem obniżającym stężenie glukozy we krwi, stosowanym w cukrzycy typu 2. Berberynie przypisuje się w piśmiennictwie wpływ na gospodarkę glukozową: opisano badanie z udziałem chorych na cukrzycę typu 2, w którym w grupie przyjmującej berberynę hemoglobina glikowana zmieniła się z 9,5 do 7,5 procent, a glukoza na czczo z 10,6 do 6,9 mmol/l. Badanie porównywało berberynę z metforminą osobno i nie oceniało ich jednoczesnego stosowania; nie odnotowano w nim niedocukrzeń, zgłaszano natomiast przemijające dolegliwości żołądkowo-jelitowe u 34,5 procent uczestników. Ostrzeżenie w tym wpisie wynika z możliwego sumowania się działania dwóch substancji wpływających na stężenie glukozy, a nie z wyniku tego badania.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże berberynę z pobudzeniem kinazy AMPK, co miałoby zmniejszać wytwarzanie glukozy w wątrobie i zwiększać jej wychwyt w mięśniach; metformina działa na ten sam szlak. Siła i powtarzalność tego efektu u ludzi nie są ustalone, a przytoczone badanie oceniało obie substancje osobno, nie w połączeniu. Dla praktyki istotne jest to, że działanie hipoglikemizujące metforminy może ulec nasileniu.

Źródło: Yin J, Xing H, Ye J. Metabolism 2008;57(5):712-7 (PMID 18442638)

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz metforminę, nie zaczynaj przyjmowania berberyny bez wiedzy lekarza. Kontroluj stężenie glukozy ściślej, zwłaszcza na początku. Wczesne objawy niedocukrzenia to drżenie, poty, kołatanie serca i nagły głód. Wymagają natychmiastowego spożycia cukru prostego i kontaktu z lekarzem. Jeżeli pojawia się splątanie albo inne zaburzenie świadomości, nie podawaj niczego doustnie i wezwij pogotowie. O ewentualnej zmianie dawki metforminy decyduje lekarz prowadzący i nie modyfikuj jej samodzielnie.

Berberyna hamuje CYP2C9, czyli główny enzym metabolizmu obu doustnych antagonistów witaminy K, a także CYP3A4, który uczestniczy w rozkładzie R-warfaryny. Opisy przypadków i badania laboratoryjne wskazują na możliwy wzrost INR, danych klinicznych jest jednak niewiele.

Mechanizm: Berberyna hamuje CYP2C9, odpowiedzialny za metabolizm S-warfaryny oraz obu enancjomerów acenokumarolu, a dodatkowo CYP3A4, istotny dla R-warfaryny. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy. Nasilenie zależy od dawki i od indywidualnego tempa metabolizmu.

Źródło: Natural Medicines Comprehensive Database — berberyna a warfaryna: ograniczone dane (możliwa modulacja CYP/P-gp); brak twardych danych klinicznych. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu; jego metabolizm prowadzi CYP2C9, a dla enancjomeru R także CYP1A2 i CYP2C19.

Postępowanie opisane w źródle: Po włączeniu berberyny kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.

Berberyna może zwiększać stężenie takrolimusu we krwi. Ponieważ takrolimus ma wąskie okno terapeutyczne, nawet niewielki wzrost stężenia grozi nasileniem działań niepożądanych, w tym uszkodzenia nerek. Opisano taką interakcję u pacjenta po przeszczepie.

Mechanizm: Berberyna hamuje CYP3A4 i glikoproteinę P, które odpowiadają za metabolizm i wydalanie takrolimusu — jego stężenie rośnie.

Źródło: Pharmacokinetic interaction between tacrolimus and berberine — opis przypadku (dziecko z idiopatycznym zespołem nerczycowym): szybki wzrost stężenia takrolimusu. Mechanizm CYP3A4/P-gp; analogia do udokumentowanego wzrostu stężenia cyklosporyny przy berberynie u biorców przeszczepu.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz takrolimus (lub inny lek po przeszczepie), nie stosuj berberyny bez wiedzy zespołu transplantacyjnego. Zgłoś stosowanie suplementu lekarzowi prowadzącemu.

Bergamotka zawiera furanokumaryny, te same związki, przez które sok grejpfrutowy zwiększa stężenie niektórych statyn we krwi. Zawartość tych związków w suplementach nie jest kontrolowana, a badań stężenia statyn po ekstrakcie z bergamotki u ludzi nie przeprowadzono.

Mechanizm: Furanokumaryny (bergamotyna, bergapten) hamują jelitowy izoenzym CYP3A4, przez który metabolizowane są simwastatyna, atorwastatyna i lowastatyna. Rosuwastatyna i prawastatyna są metabolizowane innymi szlakami.

Źródło: Gardana C i wsp., Molecules 2008;13(9):2220-8 (PMID 18830151) — w soku z bergamotki oznaczono bergamotynę 18,2 mg/l i bergapten 9,0 mg/l. VanderMolen KM i wsp., J Pharm Biomed Anal 2014 (PMID 24951959) — deklarowana zawartość furanokumaryn w suplementach nie odpowiadała rzeczywistej. Gliozzi M i wsp., Int J Cardiol 2013;170:140-145 (PMID 24239156) — badanie skojarzenia z rosuwastatyną, statyną niemetabolizowaną istotnie przez CYP3A4. ChPL simwastatyny, pkt 4.5 (sok grejpfrutowy).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Szczególna ostrożność przy simwastatynie, atorwastatynie i lowastatynie. Zgłoś lekarzowi bóle, tkliwość lub osłabienie mięśni. Bergamotka nie zastępuje statyny ani nie upoważnia do zmiany jej dawki.

W badaniu wzięło udział 12 zdrowych osób z prawidłowym ciśnieniem, którym przed wypiciem kawy podano propranolol, metoprolol albo placebo. Kawa podnosiła ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, a wzrost był taki sam niezależnie od tego, czy wcześniej podano lek — nie chronił on przed nim. Tętno po kawie w tym badaniu malało, a spadek był większy przy propranololu. Po kawie rosło stężenie adrenaliny w osoczu.

Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową kofeina blokuje receptory adenozynowe i nasila wyrzut amin katecholowych. Cytowana praca opisuje wynik hemodynamiczny i stężenia hormonów, a nie szlak, przez który zachodzi; nie wykazała też, by leki beta-adrenolityczne zmieniały wpływ kawy na ciśnienie.

Źródło: Smits P, Hoffmann H, Thien T i wsp. Hemodynamic and humoral effects of coffee after beta 1-selective and nonselective beta-blockade. Clin Pharmacol Ther 1983;34(2):153-8 (PMID 6347498) — kontrolowane badanie kliniczne, 12 osób, propranolol i metoprolol wobec placebo. Natural Medicines Database (źródło komercyjne, treści nie weryfikowano wobec niego).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lek beta-adrenolityczny, uwzględnij łączną ilość kofeiny z kawy, herbaty, napojów energetyzujących i preparatów przedtreningowych — sumuje się. Wzrost ciśnienia po kawie opisano również u osób, którym podano taki lek. Badanie objęło niewielką grupę osób zdrowych, więc u osoby leczonej z powodu nadciśnienia lub choroby serca skutki mogą być inne. O skokach ciśnienia lub niepokojącym odczuciu bicia serca poinformuj lekarza prowadzącego.

Betaina bezwodna, w suplementach nazywana trimetyloglicyną, jest zarejestrowana także jako lek stosowany w homocystynurii. Charakterystyka tego leku podaje, że badań interakcji nie przeprowadzono, oraz że na podstawie danych z badań poza organizmem znane jest ryzyko interakcji bezwodnej betainy z mieszaninami aminokwasów i z lekami zawierającymi wigabatrynę oraz analogi kwasu gamma-aminomasłowego. Dokument nie wymienia z nazwy żadnego analogu — gabapentyna i pregabalina należą do tej grupy jako strukturalne analogi kwasu gamma-aminomasłowego, co jest przypisaniem farmakologicznym, nie cytatem z charakterystyki. Wigabatryna jest lekiem przeciwpadaczkowym stosowanym w padaczce lekoopornej i w zespole Westa — sytuacjach, w których osłabienie skuteczności leczenia oznacza nawrót napadów.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu i wskazuje wyłącznie na dane z badań poza organizmem. Betaina jest dawcą grup metylowych i aminokwasem strukturalnie zbliżonym do glicyny, a wigabatryna oraz analogi kwasu gamma-aminomasłowego są aminokwasami pod względem budowy. Wspólne układy transportu aminokwasów w jelicie i przez barierę krew-mózg pozostają możliwym, lecz niepotwierdzonym wyjaśnieniem.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cystadane (betaina bezwodna), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji. Na podstawie danych pochodzących z badań in vitro wiadomo, że istnieje ryzyko interakcji bezwodnej betainy z mieszaninami aminokwasów i produktami leczniczymi zawierającymi wigabatrynę oraz analogi GABA”.

Potwierdza dokument urzędowy: „Na podstawie danych pochodzących z badań in vitro wiadomo, że istnieje ryzyko interakcji bezwodnej betainy z mieszaninami aminokwasów i produktami leczniczymi zawierającymi wigabatrynę oraz analogi GABA” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cystadane (Betainum anhydricum), proszek doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz wigabatrynę, gabapentynę lub pregabalinę, powiedz lekarzowi prowadzącemu o preparacie z betainą — także wtedy, gdy na opakowaniu widnieje nazwa trimetyloglicyna lub TMG. W padaczce nie zaczynaj suplementu bez wiedzy neurologa. Nawrót lub nasilenie napadów w czasie przyjmowania suplementu wymaga pilnego kontaktu z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwpadaczkowe.

Izolat i koncentrat białka sojowego to produkty zawierające soję, a charakterystyki leków z lewotyroksyną wymieniają takie produkty wśród czynników zmniejszających wchłanianie hormonu w jelicie. Ten sam dokument odnotowuje, że u dzieci z wrodzoną niedoczynnością tarczycy pozostających na diecie bogatej w produkty sojowe zgłaszano przypadki zwiększenia stężenia TSH w surowicy, i dodaje, że dla uzyskania prawidłowych wartości T4 i TSH konieczne może być podawanie niezwykle dużych dawek lewotyroksyny. Charakterystyka mówi o DIECIE bogatej w produkty sojowe i każe kontrolować stężenia zarówno w trakcie jej stosowania, jak i po zakończeniu — opisuje więc stan utrzymujący się tygodniami, nie pojedynczą kolizję odżywki z tabletką.

Mechanizm: Charakterystyka produktu leczniczego nie podaje mechanizmu — stwierdza wyłącznie mniejsze wchłanianie lewotyroksyny z jelita w obecności produktów sojowych. Skutek opisany w dokumencie to wzrost stężenia TSH przy niezmienionej dawce leku, czyli obraz niedostatecznego zaopatrzenia w hormon, a zapotrzebowanie na lewotyroksynę może wzrosnąć bardzo znacznie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Letrox 100 (Levothyroxinum natricum), pozwolenie 01689, punkt 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji" oraz punkt 4.2 „Dawkowanie i sposób podawania". Charakterystyka Produktu Leczniczego Novothyral (Levothyroxinum natricum + Liothyroninum natricum), pozwolenie 01783, punkt 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty sojowe: Produkty sojowe mogą zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny w jelitach.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Letrox 100 (Levothyroxinum natricum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie zaczynaj ani nie odstawiaj preparatu z białkiem sojowym bez powiedzenia o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie tarczycy. Charakterystyka zaleca, by w obu tych okresach — w trakcie przyjmowania i po jego zakończeniu — dokładnie kontrolować stężenia T4 i TSH w surowicy, bo dawkę leku może trzeba będzie dostosować, czasem znacznie. Rozdzielenie pór przyjmowania jest rozsądne i wynika ze sposobu dawkowania samego leku (całkowitą dawkę dobową przyjmuje się rano, na czczo, co najmniej pół godziny przed śniadaniem, popijając wodą), ale samo w sobie NIE zastępuje kontroli badań: dokument opisuje wpływ diety, a nie wyłącznie jednoczesnego przyjęcia. Dawki lewotyroksyny nie zmieniaj samodzielnie.

W badaniu u dzieci leczonych długotrwale lekami przeciwpadaczkowymi — siedmiorga otrzymujących karbamazepinę albo fenytoinę i sześciorga fenobarbital, wobec szesnaściorga dzieci bez takiego leczenia — stwierdzono zwiększone wydalanie bisnorbiotyny, czyli produktu rozkładu biotyny, w obu leczonych grupach. W grupie karbamazepiny i fenytoiny wzrosło też wydalanie sulfotlenku biotyny oraz kwasu 3-hydroksyizowalerianowego, wskaźnika niedoboru enzymu zależnego od biotyny. 🔴 Obniżone wydalanie samej biotyny stwierdzono jednak tylko u JEDNEGO dziecka, a autorzy kończą wprost: dane świadczą o przyspieszonym rozkładzie biotyny, ale wskaźniki jej stanu odżywienia są rozbieżne. Praca nie badała prymidonu.

Mechanizm: Przyspieszony rozkład biotyny ma pokrycie w pomiarze — rośnie wydalanie jej produktów przemiany. Mechanizmu prowadzącego do niedoboru nie ustalono: autorzy cytowanej pracy piszą wprost, że nie został on dotąd określony. Twierdzenia o hamowaniu wchłaniania biotyny w jelicie ani o blokowaniu transportera SMVT ta praca nie zawiera.

Źródło: Mock DM, Mock NI, Nelson RP i wsp. Disturbances in biotin metabolism in children undergoing long-term anticonvulsant therapy. J Pediatr Gastroenterol Nutr 1998;26(3):245-50 (PMID 9523856) — 13 leczonych dzieci wobec 16 kontroli; stąd wszystkie dane o wydalaniu metabolitów oraz zdanie o nieustalonym mechanizmie. Arkusz NIH ODS Biotin — stąd uwaga o zaburzaniu oznaczeń laboratoryjnych.

Postępowanie opisane w źródle: Długotrwałe leczenie karbamazepiną, fenytoiną lub fenobarbitalem może przyspieszać rozkład biotyny. Potrzebę kontroli i ewentualnej suplementacji ustala lekarz prowadzący leczenie padaczki — samodzielne dołączanie preparatów przy tym leczeniu nie jest wskazane. 🔴 Osobna, ważna uwaga: biotyna w wysokich dawkach zaburza wyniki oznaczeń laboratoryjnych — hormonów tarczycy, troponiny i PSA. O przyjmowaniu preparatu z biotyną należy poinformować lekarza zlecającego badania oraz laboratorium.

Biotyna (>5 mg/d) interferuje z immunotestami opartymi na technologii streptawidyna-biotyna (ST-biotyna), powodując fałszywie niskie lub wysokie wyniki TSH, fT4, fT3, troponiny, PSA, PTH, wit.D.

Mechanizm: Biotyna nasyca streptawidynę w testach immunologicznych, blokując wiązanie biotynylowanego antygenu lub przeciwciała → fałszywe wyniki zależnie od formatu testu (kanapkowy vs. konkurencyjny).

Źródło: FDA Safety Communication 2017 — biotyna zaburza testy immunologiczne (m.in. troponina, TSH, hormony tarczycy). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Odstawiaj biotynę co najmniej 2 doby przed oznaczeniami hormonów tarczycy, troponiny, PSA i witaminy D. Informuj lekarza o suplementacji biotyną.

Bromelaina to mieszanina enzymów proteolitycznych z ananasa. Charakterystyka produktu leczniczego, którego substancją czynną jest koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę, odnotowuje wpływ bromelainy na krzepnięcie po podaniu doustnym: zmniejszenie agregacji płytek krwi, obniżenie stężenia fibrynogenu w osoczu oraz umiarkowane wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny i czasu protrombinowego. Dokument zaleca ostrożność i monitorowanie pacjenta, gdy jednocześnie przepisywane są leki wpływające na krzepliwość. Dane doświadczalne są niejednoznaczne: badanie tromboelastograficzne z 2016 roku wykazało wydłużenie czasu protrombinowego o 47 procent i hamowanie agregacji płytek wywołanej difosforanem adenozyny o 19 procent po dodaniu bromelainy do krwi poza organizmem, ale po podaniu dootrzewnowym myszom zaobserwowano efekt odwrotny, w kierunku nadkrzepliwości, bez istotności statystycznej. Autorzy tej pracy zaznaczają wprost, że nie badali ani drogi doustnej, ani dożylnej. Badania klinicznego, w którym podano doustną bromelainę osobom leczonym lekiem przeciwzakrzepowym i zmierzono wpływ na krzepnięcie, nie opublikowano — ostrożność wynika z właściwości substancji i z zalecenia dokumentu rejestrowego, nie z pomiaru u pacjentów.

Mechanizm: Bromelaina rozkłada białka, a wśród opisanych działań ma modulowanie kaskady kwasu arachidonowego i hamowanie agregacji płytek krwi. Obniżenie stężenia fibrynogenu i sprzyjanie fibrynolizie opisano w badaniach poza organizmem i na zwierzętach. Leki przeciwzakrzepowe oraz przeciwpłytkowe działają na krzepnięcie innymi drogami — hamują czynniki krzepnięcia albo aktywację płytek — więc ryzyko krwawienia może pochodzić z dwóch niezależnych źródeł naraz.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Zgłaszano zmniejszenie agregacji płytek krwi i stężenia fibrynogenu w osoczu i umiarkowane wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny i czasu protrombinowego jako możliwe skutki podania doustnego bromelainy. Dane z badań in vitro i na zwierzętach wskazują na to, że bromelaina może również sprzyjać fibrynolizie. Z tego względu, w razie przepisania jednocześnie stosowanych produktów leczniczych mających wpływ na krzepliwość, konieczne jest zachowanie ostrożności i monitorowanie pacjenta”. Dane doświadczalne: PMID 25517253 (Blood Coagul Fibrinolysis 2016, tromboelastografia — efekt przeciwkrzepliwy poza organizmem, paradoksalny kierunek po podaniu dootrzewnowym myszom, droga doustna niebadana); PMID 34681298 (Foods 2021, przegląd — hamowanie agregacji płytek przez modulowanie kaskady kwasu arachidonowego).

Potwierdza dokument urzędowy: „Zgłaszano zmniejszenie agregacji płytek krwi i stężenia fibrynogenu w osoczu i umiarkowane wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny i czasu protrombinowego jako możliwe skutki podania doustnego bromelainy.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), żel, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz acenokumarol, warfarynę, lek z grupy nowych doustnych antykoagulantów, kwas acetylosalicylowy w dawce przeciwpłytkowej albo klopidogrel, powiedz lekarzowi o preparacie z bromelainą przed rozpoczęciem jego przyjmowania. Przy leczeniu antagonistą witaminy K ustal z lekarzem kontrolę wskaźnika INR. Ta sama ostrożność dotyczy przewlekle przyjmowanych leków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych — one również wpływają na czynność płytek krwi. Przed planowanym zabiegiem chirurgicznym i stomatologicznym poinformuj o suplemencie — dokument rejestrowy przewiduje monitorowanie pacjenta, a nie samo odstawienie na własną rękę. Sińce pojawiające się bez urazu, krwawienie z nosa lub dziąseł, krew w moczu albo czarny stolec wymagają kontaktu z lekarzem.

Charakterystyka produktu leczniczego z koncentratem enzymów wzbogaconych w bromelainę podaje, że bromelaina może nasilać hipotensyjne działanie inhibitorów konwertazy angiotensyny i powodować większe niż przewidziane obniżenie ciśnienia krwi. Dokument zaleca monitorowanie ciśnienia u pacjentów przyjmujących te leki. Do grupy należą między innymi ramipryl, peryndopryl, lizynopryl, enalapryl i zofenopryl — leki stosowane przewlekle w nadciśnieniu tętniczym, niewydolności serca i po zawale.

Mechanizm: Charakterystyka nie rozstrzyga mechanizmu. Inhibitory konwertazy angiotensyny obniżają ciśnienie dwiema drogami: hamują powstawanie angiotensyny II i ograniczają rozkład bradykininy, która rozszerza naczynia. Badanie na komórkach śródbłonka z 2025 roku wskazuje, że bromelaina rozkłada kininogen do bradykininy i tą drogą zwiększa dostępność tlenku azotu. Obie substancje podnosiłyby więc stężenie tego samego mediatora. Praca dotyczy komórek i modelu zwierzęcego, nie osób przyjmujących suplement, a skali nasilenia nie zmierzono w badaniu klinicznym.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Inhibitory ACE. Bromelaina może nasilać hipotensyjne działanie inhibitorów ACE, powodując większe niż przewidziane obniżenie ciśnienia krwi. U pacjentów przyjmujących inhibitory ACE należy monitorować ciśnienie krwi”. Możliwa droga mechanizmu: PMID 40680670 (Biomed Pharmacother 2025 — bromelaina rozkłada kininogen do bradykininy i zwiększa dostępność tlenku azotu w komórkach śródbłonka; badanie komórkowe z częścią na modelu zwierzęcym).

Potwierdza dokument urzędowy: „Bromelaina może nasilać hipotensyjne działanie inhibitorów ACE, powodując większe niż przewidziane obniżenie ciśnienia krwi.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), żel, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lek na nadciśnienie z końcówką -pryl, mierz ciśnienie częściej przez pierwsze dwa tygodnie przyjmowania preparatu z bromelainą i zapisuj wyniki. O suplemencie powiedz lekarzowi prowadzącemu — zwłaszcza gdy dawka leku była niedawno zmieniana. Zawroty głowy przy wstawaniu, osłabienie, zasłabnięcie albo wynik pomiaru wyraźnie niższy niż zwykle wymagają kontaktu z lekarzem. Nie zmniejszaj dawki leku samodzielnie.

Charakterystyka produktu leczniczego z koncentratem enzymów wzbogaconych w bromelainę odnotowuje, że bromelaina może nasilać senność wywoływaną przez niektóre leki, i wymienia benzodiazepiny, barbiturany, leki opioidowe oraz leki przeciwdepresyjne. Dokument zaleca uwzględnienie takiego działania przy jednoczesnym stosowaniu. Senność większa niż przewidziana ma znaczenie przy prowadzeniu pojazdów, obsłudze maszyn oraz u osób starszych, u których nasilona sedacja zwiększa ryzyko upadku.

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje mechanizmu, a badań klinicznych tego skojarzenia nie przeprowadzono. Wymienione leki hamują ośrodkowy układ nerwowy własnymi drogami: benzodiazepiny i barbiturany przez receptor GABA-A, opioidy przez receptory opioidowe, część leków przeciwdepresyjnych przez blokadę receptorów histaminowych. Nasilenie sedacji opisano jako obserwację, bez wskazania, czy pochodzi ze zmiany stężenia leku, czy z sumowania działań.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Benzodiazepiny, barbiturany, leki opioidowe i leki przeciwdepresyjne. Bromelaina może nasilać senność spowodowaną przez niektóre produkty lecznicze (np. benzodiazepiny, barbiturany, leki opioidowe i leki przeciwdepresyjne). Należy uwzględnić występowanie takiego działania podczas stosowania takich produktów”.

Potwierdza dokument urzędowy: „Bromelaina może nasilać senność spowodowaną przez niektóre produkty lecznicze (np. benzodiazepiny, barbiturany, leki opioidowe i leki przeciwdepresyjne).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), żel, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lek nasenny, uspokajający, opioidowy lek przeciwbólowy albo lek przeciwdepresyjny, obserwuj senność w pierwszych dniach przyjmowania preparatu z bromelainą. Nie prowadź pojazdu, dopóki nie wiesz, jak działa na Ciebie to połączenie. O suplemencie powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie. Nadmierna senność w ciągu dnia, spowolnienie, splątanie albo trudność w wybudzeniu wymagają kontaktu z lekarzem — u osoby starszej pilnie.

Charakterystyka produktu leczniczego z koncentratem enzymów wzbogaconych w bromelainę podaje, że po wchłonięciu produkt hamuje izoenzymy cytochromu P450 2C8 i 2C9, i wymienia leki będące ich substratami: amiodaron, amodiachinę, chlorochinę, fluwastatynę, paklitaksel, pioglitazon, repaglinid i torasemid dla 2C8 oraz ibuprofen, tolbutamid, glipizyd, losartan, celekoksyb, warfarynę i fenytoinę dla 2C9. Zdanie o hamowaniu dotyczy produktu leczniczego — koncentratu enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę — a nie preparatu doustnego z bromelainą, i opiera się na badaniach poza organizmem. Nie wiadomo, czy suplement doustny osiąga stężenia, przy których to hamowanie ma znaczenie kliniczne; taki pomiar nie został opublikowany.

Mechanizm: Izoenzymy CYP2C9 i CYP2C8 odpowiadają za przemianę leków o wąskim marginesie bezpieczeństwa. Hamowanie CYP2C9 podnosi stężenie fenytoiny, warfaryny i pochodnych sulfonylomocznika, hamowanie CYP2C8 — repaglinidu i pioglitazonu. Skutkiem bywa nasilenie działania leku: przy fenytoinie objawy neurologiczne, przy lekach przeciwcukrzycowych hipoglikemia. Wielkości tego hamowania dla preparatów doustnych z bromelainą nie zmierzono, więc twierdzenie o ryzyku pochodzi z właściwości substancji, nie z badania u ludzi przyjmujących suplement.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), Europejska Agencja Leków, wersja polska, punkt 4.5: „Po wchłonięciu produkt leczniczy jest inhibitorem cytochromu P450 2C8 (CYP2C8) i P450 2C9 (CYP2C9). Należy wziąć to pod uwagę, jeśli ten produkt leczniczy jest stosowany u pacjentów przyjmujących substraty CYP2C8 (w tym amiodaron, amodiachinę, chlorochinę, fluwastatynę, paklitaksel, pioglitazon, repaglinid i torasemid) i substraty CYP2C9 (w tym ibuprofen, tolbutamid, glipizyd, losartan, celekoksyb, warfarynę i fenytoinę)”. Zastrzeżenie przypisania: cytat opisuje produkt leczniczy stosowany na ranę oparzeniową, którego składnikiem czynnym jest koncentrat enzymów wzbogaconych w bromelainę.

Potwierdza dokument urzędowy: „Po wchłonięciu produkt leczniczy jest inhibitorem cytochromu P450 2C8 (CYP2C8) i P450 2C9 (CYP2C9).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego NexoBrid (koncentrat enzymów proteolitycznych wzbogaconych w bromelainę), żel, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz fenytoinę, lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych sulfonylomocznika albo repaglinid, powiedz lekarzowi o preparacie z bromelainą przed rozpoczęciem jego przyjmowania. Przy lekach przeciwcukrzycowych mierz glikemię częściej przez pierwsze dwa tygodnie. Objawy niedocukrzenia — drżenie, poty, kołatanie serca, dezorientacja — oraz zawroty głowy, chwiejność chodu lub podwójne widzenie przy fenytoinie wymagają kontaktu z lekarzem. Nie zmieniaj dawki leku samodzielnie.

Lewotyroksynę przyjmuje się na czczo, a jej wchłanianie łatwo zaburzyć składnikami pokarmu. Charakterystyka wymienia wśród nich diety bogate w błonnik oraz produkty zawierające soję. Mniejsze wchłanianie oznacza niższe stężenie hormonu, czyli leczenie słabsze od zamierzonego.

Mechanizm: Charakterystyka wymienia diety bogate w błonnik obok produktów sojowych jako czynnik zmniejszający wchłanianie lewotyroksyny z jelita. Samego mechanizmu nie nazywa.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Eferox (lewotyroksyna sodowa), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty zawierające soję i diety bogate w błonnik mogą zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny z jelita.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Zachować odstęp między lewotyroksyną a preparatem błonnika: lek na czczo, błonnik najwcześniej cztery godziny później. Nie zmieniać dawki hormonu samodzielnie. Przy stałym stosowaniu błonnika omówić z lekarzem kontrolę TSH.

Odstęp między dawką skuteczną a szkodliwą jest przy digoksynie bardzo mały, więc nawet niewielka zmiana wchłaniania wpływa na skuteczność i bezpieczeństwo leczenia. Charakterystyka produktu leczniczego zaleca unikanie pokarmów bogatych w błonnik przy podaniu leku w trakcie posiłku i podaje, że przy diecie bogatej w błonnik dostępność biologiczna digoksyny maleje.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek: pokarmy bogate w błonnik mogą zmniejszyć wchłanianie digoksyny, a przy diecie obfitej w błonnik do krwi trafia jej mniej. Nie opisuje, na czym to polega. Wiadomo, że błonnik wiąże lek w jelicie i przez to utrudnia jego wchłanianie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva (digoksyna), pkt 4.2 oraz pkt 5.2 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Najlepiej jest stosować lek przed posiłkami. Jeżeli jednak podawanie leku na czczo powoduje ból brzucha, to można go podać w trakcie posiłku. Należy wówczas unikać przyjmowania pokarmów bogatych w błonnik (otręby, chleb razowy), gdyż mogą one zmniejszyć wchłanianie. […] Dostępność biologiczna digoksyny jest większa po podaniu leku na czczo. Maleje w zawale serca i ciężkiej niewydolności krążenia, podczas biegunki, po resekcji jelit, po radioterapii brzucha i przy diecie bogatej w błonnik.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva, tabletki, sekcja 4.2 i 5.2, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu błonnika razem z digoksyną, tylko zachować odstęp. Charakterystyka mówi o pokarmach bogatych w błonnik, a preparat błonnika dostarcza tego samego składnika w większym stężeniu. Przy stałym stosowaniu błonnika omówić z lekarzem kontrolę stężenia digoksyny we krwi i nie zmieniać dawki leku samodzielnie.

Charakterystyka doustnego preparatu żelaza wymienia produkty zawierające błonnik wśród tego, co przyjmowane razem z lekiem zmniejsza wchłanianie żelaza; w tym samym zdaniu stoją mleko i jego przetwory, herbata, kawa, jaja oraz pieczywo pełnoziarniste. Suplement błonnika — otręby, babka płesznik, preparaty z łuskami nasion — jest takim właśnie produktem. Dokument nie wymienia poszczególnych rodzajów błonnika i nie rozstrzyga, czy każdy działa tak samo. Rzecz dotyczy jednoczesnego przyjęcia, nie samej obecności błonnika w diecie.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu, wymienia jedynie skutek. Błonnik wiąże jony w świetle przewodu pokarmowego i przyspiesza pasaż treści, przez co pozostaje mniej czasu i mniej dostępnego żelaza do wchłonięcia w dwunastnicy.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascofer (Ferrosi gluconas), pozwolenie 03253, punkt 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji".

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne spożywanie herbaty, kawy, jajek, pożywienia lub leków zawierających wodorowęglany, węglany, szczawiany lub fosforany, mleka lub jego przetworów, chleba pełnoziarnistego lub płatków zbożowych oraz innych produktów zawierających błonnik może zmniejszać wchłanianie żelaza.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascofer (Ferrosi gluconas), tabletki drażowane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj preparat żelaza i porcję błonnika w odstępie kilku godzin, nie razem. Jeśli suplementujesz żelazo z powodu stwierdzonego niedoboru, powiedz lekarzowi lub farmaceucie o preparacie błonnika — kontrolne badanie morfologii i ferrytyny pokaże, czy wchłanianie jest wystarczające. Nie zwiększaj dawki żelaza samodzielnie: nadmiar żelaza jest szkodliwy, a objawy niedoboru mogą mieć inną przyczynę.

Chmiel bywa stosowany razem z kozłkiem jako środek wspomagający zasypianie. Podstawą tego zastosowania jest głównie tradycja: autorzy badania, na którym stoi ten wpis, piszą wprost, że użycie chmielu w preparatach nasennych opiera się przede wszystkim na tradycyjnym stosowaniu i skąpych danych naukowych. W tym badaniu wyciągi kozłka i chmielu oraz ich ustalone połączenie sprawdzono w probówce na czternastu podtypach receptorów ośrodkowych; powinowactwo wykazano przy części receptorów melatoninowych i serotoninowych. Abstrakt nie rozdziela, które z tych powinowactw dotyczy chmielu, a które kozłka. Sumowania się działania chmielu z lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy nie wykazała żadna z prac cytowanych przy tym wpisie — nie znaczy to, że sumowania nie ma; znaczy, że nie zostało tu wykazane. Ostrzeżenie poniżej ma charakter ostrożnościowy.

Mechanizm: Badanie wiązania w probówce wykazało powinowactwo badanych wyciągów do niektórych receptorów melatoninowych (ML1 i ML2) oraz serotoninowych (5-HT4e, 5-HT6 i 5-HT7). Wiązanie z receptorem w probówce nie dowodzi działania u człowieka ani tego, że efekt sumuje się z lekiem — takiego badania przy tym wpisie nie ma.

Źródło: Abourashed EA, Koetter U, Brattström A. In vitro binding experiments with a Valerian, hops and their fixed combination extract (Ze91019) to selected central nervous system receptors. Phytomedicine 2004;11(7-8):633-8 (PMID 15636177) — badanie wiązania w probówce, 14 podtypów receptorów; stąd dane o powinowactwie i cytat o tradycyjnej podstawie stosowania chmielu.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz leki nasenne lub inne hamujące ośrodkowy układ nerwowy, nie łącz ich z chmielem bez wiedzy lekarza. Uważaj na senność za kierownicą i nie łącz z alkoholem. Zalecenie wynika z ostrożności wobec zbieżnego kierunku działania, nie z wykazanej interakcji.

Żywice jonowymienne (cholestyramina, kolestipol) wiążą kwasy żółciowe niezbędne do wchłaniania witamin lipofilnych, w tym K.

Mechanizm: Sekwestranty kwasów żółciowych redukują pulę miceli → upośledzone wchłanianie wit.K, A, D, E.

Źródło: NIH ODS Vitamin K; ChPL cholestyraminy (Questran) — sekwestrant kwasów żółciowych upośledza wchłanianie wit. K. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj wit.K co najmniej 4h przed lub po cholestyraminie.

U osób stabilnie leczonych warfaryną opisano wzrost INR oraz krwawienia i siniaki po dołączeniu chondroityny, najczęściej przyjmowanej razem z glukozaminą. W bazach nadzoru nad bezpieczeństwem leków zebrano kilkadziesiąt takich zgłoszeń, zwłaszcza po zwiększeniu dawki suplementu.

Mechanizm: Mechanizm nie został poznany; obserwacje pochodzą z opisów przypadków i zgłoszeń nadzoru — FDA MedWatch oraz WHO — dotyczących warfaryny, a w wielu z nich INR wracał do normy po odstawieniu suplementu. Dla samej glukozaminy, z którą chondroityna zwykle występuje, Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu odnotowuje podwyższenie INR u osób leczonych doustnymi antagonistami witaminy K; stąd ta sama ostrożność dotyczy acenokumarolu.

Źródło: Potential Glucosamine-Warfarin Interaction Resulting in Increased International Normalized Ratio: Case Report and Review of the Literature and MedWatch Database. Pharmacotherapy 2008;28(4):540 (DOI 10.1592/phco.28.4.540) — kilkadziesiąt zgłoszeń wzrostu INR przy glukozaminie/chondroitynie z warfaryną. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): podwyższenie wskaźnika INR u pacjentów przyjmujących glukozaminę z doustnymi antagonistami witaminy K.

Potwierdza dokument urzędowy: „Istnieją doniesienia sugerujące, że noskapina oraz siarczan chondroityny mogą zwiększać wskaźnik INR u pacjentów stosujących warfarynę.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, tabletki (warfaryna), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem nie włączać chondroityny bez wiedzy lekarza. Po włączeniu i po odstawieniu sprawdzić INR oraz zgłaszać nietypowe krwawienia i siniaki.

Charakterystyka produktu leczniczego z siarczanem glukozaminy podaje, że jednoczesne podawanie glukozaminy i chondroityny może zmniejszać wchłanianie glukozaminy i obniżać skuteczność leczenia. Dokument przywołuje analizy, według których połączenie działa słabiej niż każda z substancji osobno.

Mechanizm: Charakterystyka podaje skutek, czyli zmniejszone wchłanianie glukozaminy, i nie opisuje, na czym ono polega.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Sanoflexan (glukozaminy siarczan), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne podawanie glukozaminy i chondroityny może zmniejszać wchłanianie glukozaminy, czego następstwem może być obniżenie skuteczności leczenia (niektóre analizy wskazują na niższą skuteczność jednoczesnego stosowania tych substancji czynnych w porównaniu do stosowania każdej z nich w monoterapii).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Sanoflexan (glukozaminy siarczan z chlorkiem potasu), proszek do sporządzania roztworu doustnego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba przyjmująca glukozaminę jako lek powinna omówić z lekarzem lub farmaceutą dołączenie chondroityny, także w preparatach złożonych. Charakterystyka nie nakazuje odstępu ani nie zakazuje łączenia.

Chrom bywa łączony z poprawą wrażliwości na insulinę, choć dowody są niejednoznaczne. Przy jednoczesnym stosowaniu metforminy, insuliny lub pochodnych sulfonylomocznika działanie obniżające stężenie glukozy może się sumować, co zwiększa ryzyko hipoglikemii.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże chrom ze zwiększeniem wrażliwości receptora insulinowego; szczegóły na poziomie molekularnym pozostają przedmiotem badań i nie są ustalone. Dla praktyki istotne jest to, że działanie hipoglikemizujące leków przeciwcukrzycowych może ulec nasileniu.

Źródło: NIH ODS, Chromium — Health Professional Fact Sheet: chrom może nasilać działanie hipoglikemizujące insuliny i metforminy, zalecane monitorowanie glikemii. Ta sama karta ocenia dowody na sam efekt metaboliczny ostrożnie (wrażliwość na insulinę — dowody niejednoznaczne) i nie podaje zalecanej dawki suplementacyjnej przy cukrzycy. Sprawdzone 2026-07-26; z tego powodu zdjęto z zalecenia dawkę 200-1000 ug/d.

Postępowanie opisane w źródle: Monitoruj stężenie glukozy, szczególnie na początku stosowania chromu, i omów suplementację z lekarzem prowadzącym. Nie zmieniaj samodzielnie dawek leków przeciwcukrzycowych.

Suplementy chromu (szczególnie pikolinian) przyjmowane jednocześnie z lewotyroksyną mogą zmniejszać jej wchłanianie, prowadząc do niedoczynności tarczycy.

Mechanizm: Chrom może chelatować lewotyroksynę w środowisku jelitowym lub interferować z jej transportem.

Źródło: Thyroid 2007 (PMID 17725434) — leki zmniejszające wchłanianie lewotyroksyny (m.in. pikolinian chromu). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj lewotyroksynę ≥3–4h od suplementów chromu. Monitoruj TSH.

Cynamon cassia, najpopularniejszy w handlu, zawiera kumarynę, która w wysokich dawkach obciąża wątrobę. Sama kumaryna z cynamonu nie działa przeciwzakrzepowo — ryzyko bierze się z obciążenia wątroby, od której sprawności zależy powstawanie czynników krzepnięcia i metabolizm leku. U osób leczonych warfaryną opisywano wahania INR. Odmiana cejlońska ma znikomą zawartość kumaryny.

Mechanizm: Wysoka podaż kumaryny z cynamonu cassia może upośledzać czynność wątroby, a Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu nakazuje szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ może być wtedy upośledzone powstawanie czynników krzepnięcia. Łańcuch prowadzi więc przez wątrobę, a nie przez sumowanie działania przeciwzakrzepowego — kumaryna spożywcza nie jest lekiem przeciwzakrzepowym mimo podobieństwa nazwy do acenokumarolu.

Źródło: EFSA — tolerowane dzienne pobranie kumaryny 0,1 mg/kg mc. ANSES, VigilAnses nr 15 (2021) — ryzyko uszkodzenia wątroby przy nadmiernym spożyciu cynamonu (kumaryna). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.4 (Rejestr Produktów Leczniczych): szczególna ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ może być upośledzony proces powstawania czynników krzepnięcia.

Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem unikać dużych ilości cynamonu cassia w suplementach i wybierać odmianę cejlońską. Kontrolować INR i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Cynk i miedź konkurują o wchłanianie w jelicie cienkim — tak opisuje to wiedza podręcznikowa. W cytowanej pracy opisano dwóch chorych, u których długotrwałe przyjmowanie dużych ilości cynku doprowadziło do niedoboru miedzi z niedokrwistością syderoblastyczną. U obu zmiany ustąpiły po usunięciu źródła cynku.

Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową cynk nasila wytwarzanie metalotioneiny w komórkach nabłonka jelita. Białko to wiąże miedź i zatrzymuje ją w komórce, która złuszcza się do światła jelita razem ze związanym pierwiastkiem. Cytowana praca opisuje następstwa kliniczne i nie badała tego mechanizmu.

Źródło: Broun ER, Greist A, Tricot G, Hoffman R. Excessive zinc ingestion. A reversible cause of sideroblastic anemia and bone marrow depression. JAMA 1990;264(11):1441-3 (PMID 2094240) — opis dwóch przypadków: u jednego chorego źródłem cynku był suplement, u drugiego połknięte monety. ChPL Zincteral (siarczan cynku), pkt 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty miedzi – duże dawki cynku mogą hamować wchłanianie miedzi (sole cynku powinny być stosowane co najmniej 2 godziny po zastosowaniu preparatów miedzi).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Zincteral (siarczan cynku), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Długotrwałe przyjmowanie cynku w ilościach przekraczających zalecaną dzienną porcję może prowadzić do niedoboru miedzi. Jeśli stosujesz preparat cynku w wyższej podaży, omów z lekarzem lub farmaceutą, czy potrzebna jest kontrola gospodarki miedzią i czy preparat złożony nie byłby właściwszy niż sam cynk.

Diuretyki tiazydowe zwiększają wydalanie cynku przez nerki. W badaniu u 20 osób z łagodnym nadciśnieniem leczonych tiazydami przez 6–36 miesięcy stężenie cynku we włosach było istotnie niższe niż u nieleczonych diuretykiem, natomiast stężenie cynku w SUROWICY nie różniło się istotnie między grupami.

Mechanizm: Mechanizm opisano jako nasilone wydalanie cynku z moczem. Cytowana praca nie wskazuje, przez który transporter to zachodzi.

Źródło: Mountokalakis T i wsp. Zinc deficiency in mild hypertensive patients treated with diuretics. J Hypertens Suppl 1984;2(3):S571-2 (PMID 6152785) — 20 leczonych tiazydem wobec 19 nieleczonych: cynk we WŁOSACH istotnie niższy, cynk w SUROWICY bez istotnej różnicy. Johns Hopkins Med J 1975 (PMID 804069).

Postępowanie opisane w źródle: Przy długotrwałym leczeniu tiazydem o zasadności oznaczenia cynku i o ewentualnej suplementacji decyduje lekarz prowadzący. Sama surowica może nie oddawać zasobów ustrojowych cynku, dlatego wyniku nie interpretuj samodzielnie.

Jony cynku (Zn²⁺) mogą chelatować kwas alendronowy i inne bisfosfoniany, tworząc nierozpuszczalne kompleksy i obniżając biodostępność leku.

Mechanizm: Chelatowanie grup fosfonianowych przez Zn²⁺ → nierozpuszczalny kompleks → zmniejszone wchłanianie bisfosfonianu.

Źródło: ChPL/FDA Fosamax — kationy dwuwartościowe (Zn) chelatują bisfosfonian → ↓wchłanianie; odstęp ≥2h. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj bisfosfoniany ≥2h przed lub po suplementach cynku.

Biktegrawir i elwitegrawir to leki z grupy inhibitorów integrazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV, czyli leków blokujących enzym, za pomocą którego wirus wbudowuje swój materiał genetyczny do komórki. Ulotka produktu leczniczego z biktegrawirem podaje, że lek przyjmuje się co najmniej dwie godziny przed suplementem cynku albo razem z posiłkiem w dowolnym czasie. Charakterystyka tego produktu podaje, że badań z cynkiem nie przeprowadzono, a zalecenie wynika z mechanizmu wiązania leku przez jony metali. Ulotka produktu z elwitegrawirem nakazuje odstęp czterech godzin dla suplementów z cynkiem. Ulotka produktu z dolutegrawirem nie wymienia cynku. Zalecenia odstępu obejmują także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe zawierające cynk. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń i żelazo, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm chelatacją kationów poliwalentnych, czyli wiązaniem leku przez jony metali o ładunku większym niż jeden. Jon cynku wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.

Źródło: Ulotka dla pacjenta i Charakterystyka Produktu Leczniczego Biktarvy (biktegrawir), „Lek Biktarvy a inne leki” i pkt 4.5; ulotka Genvoya (elwitegrawir), „Lek Genvoya a inne leki”; ulotka i Charakterystyka Tivicay (dolutegrawir) — brak wzmianki o cynku — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Suplementy żelaza i (lub) cynku: lek Biktarvy należy przyjmować co najmniej 2 godziny przed przyjęciem suplementów żelaza i (lub) cynku lub można je przyjąć równocześnie z pożywieniem w dowolnym czasie. Jednakże, jeśli pacjentka jest w ciąży, patrz punkt Ciąża i karmienie piersią.” — Biktarvy (biktegrawir, emtrycytabina, alafenamid tenofowiru), tabletki powlekane, sekcja Ulotka dla pacjenta, „Lek Biktarvy a inne leki”; ChPL Biktarvy pkt 4.5; ulotka Genvoya; ulotka i ChPL Tivicay (brak cynku), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przy biktegrawirze przyjmować lek co najmniej dwie godziny przed preparatem cynku albo razem z posiłkiem w dowolnym czasie. Przy elwitegrawirze odstęp wynosi cztery godziny przed lekiem i po nim. Osoba przyjmująca dolutegrawir powinna ustalić sposób przyjmowania preparatu cynku z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ ulotka tego leku nie wymienia cynku. Osoba w ciąży przyjmująca biktegrawir powinna ustalić odstęp z lekarzem prowadzącym; charakterystyka podaje dla niej osobne zalecenie, czyli lek co najmniej dwie godziny przed cynkiem albo sześć godzin po nim, oraz wariant alternatywny; o wyborze decyduje lekarz. Jeśli lek i preparat cynku zostały raz przyjęte razem, dokumenty nie podają postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku na HIV nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać pory jego przyjmowania bez uzgodnienia z lekarzem.

Baloksawir marboksyl to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu grypy, czyli lek hamujący namnażanie wirusa grypy. Charakterystyka produktu leczniczego Xofluza podaje, że produkty zawierające kationy wielowartościowe, czyli jony metali o ładunku większym niż jeden, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Dokument zakazuje przyjmowania leku razem z produktami zawierającymi takie kationy. Wymienia wśród nich środki przeczyszczające, leki zobojętniające i doustne suplementy z żelazem, cynkiem, selenem, wapniem lub magnezem. Ulotka dla pacjenta powtarza ten zakaz i podaje, że wymienione produkty mogą osłabiać działanie leku. Dokument nie podaje wielkości spadku ani odstępu czasowego, który usuwałby interakcję. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń, żelazo i selen, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; wskazuje kationy wielowartościowe jako przyczynę niższego stężenia leku. Wiadomo, że mechanizmem jest chelatacja, czyli wiązanie leku przez jon metalu. Jon cynku wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu cynku razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu cynku w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z cynkiem. Jeśli lek i preparat cynku zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Badanie z randomizacją i grupą kontrolną objęło 114 osób z cukrzycą typu 2, które PRZYJMOWAŁY JUŻ doustne leki przeciwcukrzycowe. Połowa dostawała dodatkowo 2 g czarnuszki na dobę przez rok, połowa placebo. W grupie z czarnuszką stężenie cukru na czczo spadło ze 195 do 172 mg/dl, a hemoglobina glikowana z 8,6 do 8,2 procent; w grupie kontrolnej nie zmieniło się ono wcale (180 do 180), a hemoglobina glikowana wzrosła z 8,2 do 8,5 procent. W tym badaniu dołożenie czarnuszki do dotychczasowego leczenia wiązało się z niższymi wynikami obu pomiarów niż w grupie, która jej nie dostawała. 🔴 Czego to badanie NIE pokazało: nie odnotowano w nim hipoglikemii ani nie badano jej częstości. Wniosek o ryzyku zbyt niskiego cukru przy niezmienionej dawce leku bierze się z kierunku działania, nie z pomiaru. Dlatego ten wpis ostrzega, zamiast obiecywać korzyść.

Mechanizm: Badanie podaje obok wyniku glikemii niższą insulinooporność i wyższą aktywność komórek beta w grupie z czarnuszką. Oznacza to dwie drogi naraz: lepszą odpowiedź tkanek na insulinę i sprawniejsze jej wydzielanie. Obie sumują się z działaniem leków przeciwcukrzycowych, które obniżają stężenie cukru własnymi mechanizmami.

Źródło: Badanie z randomizacją i placebo, 114 chorych na cukrzycę typu 2 przyjmujących doustne leki przeciwcukrzycowe, 2 g czarnuszki na dobę przez rok: PLoS One 2015 (PMID 25706772), rejestracja CTRI/2013/06/003781. Wcześniejsze badanie tej samej grupy obejmowało 3 miesiące.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz doustne leki przeciwcukrzycowe i rozważasz czarnuszkę, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu ZANIM zaczniesz ją przyjmować. Może być potrzebna częstsza kontrola cukru, a przy dłuższym stosowaniu także zmiana dawki leku, o której rozstrzyga lekarz. Nie odstawiaj ani nie zmniejszaj dawki leku przeciwcukrzycowego samodzielnie na podstawie lepszych wyników pomiaru. Zwróć uwagę na objawy niskiego cukru: drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód, zaburzenia koncentracji. Nie zaczynaj też przyjmowania czarnuszki tuż przed planowanym zabiegiem bez wiedzy lekarza.

Surowiec wykazuje działanie immunomodulujące (wpływ na wydzielanie cytokin). U osób przyjmujących leki immunosupresyjne (np. po przeszczepie lub w chorobach autoimmunologicznych) pobudzenie odpowiedzi immunologicznej mogłoby teoretycznie przeciwdziałać działaniu tych leków. Brak danych klinicznych — ostrzeżenie ma charakter ostrożnościowy.

Mechanizm: Surowiec wykazuje działanie immunomodulujące (wpływ na wydzielanie cytokin). U osób przyjmujących leki immunosupresyjne (np. po przeszczepie lub w chorobach autoimmunologicznych) pobudzenie odpowiedzi immunologicznej mogłoby teoretycznie przeciwdziałać działaniu tych leków. Brak danych klinicznych — ostrzeżenie ma charakter ostrożnościowy.

Źródło: Memorial Sloan Kettering Cancer Center — Elderberry: teoretyczna interakcja z lekami immunosupresyjnymi przez stymulację odpowiedzi immunologicznej.

Postępowanie opisane w źródle: Osoby po przeszczepie lub leczone immunosupresyjnie powinny skonsultować z lekarzem prowadzącym stosowanie preparatów z czarnego bzu.

Monakolina K z czerwonego ryżu drożdżowego w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna, substancja czynna leków stosowanych w hipercholesterolemii — tak stwierdza Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności. Charakterystyki produktów leczniczych z lowastatyną i symwastatyną ostrzegają, że łączenie ich z niacyną w porcjach stosowanych do obniżania lipidów grozi uszkodzeniem mięśni. To ostrzeżenie przenosi się na preparaty z czerwonym ryżem drożdżowym.

Mechanizm: Monakolina K hamuje reduktazę HMG-CoA, czyli ten sam enzym co statyny. Opinia EFSA z 2018 roku dodaje dwie rzeczy istotne dla czytelnika: przyjmowanie monakolin z suplementów może dawać ekspozycję mieszczącą się w zakresie dawek leczniczych lowastatyny, a ekspozycja na monakolinę K może prowadzić do ciężkich działań niepożądanych ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, w tym rabdomiolizy, oraz ze strony wątroby. Niacyna w porcjach obniżających stężenie lipidów sama bywa przyczyną uszkodzenia mięśni. Charakterystyka lowastatyny (Lovasterol, punkt 4.5) wymienia niacynę wśród produktów zmniejszających stężenie lipidów, które same mogą wywołać miopatię: „Ryzyko wystąpienia miopatii jest zwiększone podczas stosowania następujących produktów leczniczych zmniejszających stężenie lipidów we krwi: gemfibrozyl, inne fibraty, niacyna (kwas nikotynowy) (≥1 g na dobę)". Charakterystyka symwastatyny (Apo-Simva, punkt 4.5) opisuje to samo: „Rzadkie przypadki miopatii i (lub) rabdomiolizy były związane z podawaniem symwastatyny jednocześnie z niacyną (kwasem nikotynowym) w dawkach modyfikujących stężenie lipidów (≥ 1 g na dobę)".

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych: „Ryzyko wystąpienia miopatii jest zwiększone podczas stosowania następujących produktów leczniczych zmniejszających stężenie lipidów we krwi: gemfibrozyl, inne fibraty, niacyna (kwas nikotynowy) (≥1 g na dobę)". Charakterystyka Produktu Leczniczego Apo-Simva (symwastatyna), punkt 4.5: „Rzadkie przypadki miopatii i (lub) rabdomiolizy były związane z podawaniem symwastatyny jednocześnie z niacyną (kwasem nikotynowym) w dawkach modyfikujących stężenie lipidów (≥ 1 g na dobę)". Tożsamość i ryzyko: EFSA, Scientific opinion on the safety of monacolins in red yeast rice, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016) — „The Panel considered that monacolin K in lactone form is identical to lovastatin, the active ingredient of several medicinal products authorised for the treatment of hypercholesterolaemia in the EU"; „intake of monacolins from RYR via food supplements, could lead to estimated exposure to monacolin K within the range of the therapeutic doses of lovastatin"; „exposure to monacolin K from RYR could lead to severe adverse effects on musculoskeletal system, including rhabdomyolysis, and on the liver". Stan regulacyjny monakolin (rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B) — za naszą podpisaną monografią czerwonego ryżu drożdżowego (substance_facts 23).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz preparatu z czerwonym ryżem drożdżowym z niacyną przyjmowaną w porcjach obniżających stężenie lipidów, czyli od 1 g na dobę wzwyż, bez decyzji lekarza. Próg ten pochodzi z charakterystyk produktów leczniczych i dotyczy niacyny stosowanej jako środek na lipidy — nie odnosi się do niacyny obecnej w preparatach witaminowych w ilościach wielokrotnie mniejszych. Ból, tkliwość lub osłabienie mięśni, zwłaszcza z gorączką lub ciemnym moczem, wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Osobno: sam czerwony ryż drożdżowy działa jak statyna i nie jest preparatem obojętnym — w Unii Europejskiej monakoliny z tego surowca objęto ograniczeniami rozporządzeniem 2022/860, a zaburzenia lipidowe wymagają opieki lekarskiej, nie samodzielnej suplementacji.

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna, substancja czynna leków na hipercholesterolemię — stwierdza to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Charakterystyka lowastatyny wymienia fibraty wśród leków obniżających stężenie lipidów, które same mogą wywołać miopatię, a stosowane razem ze statyną to ryzyko zwiększają. 🔴 Zakres tego wpisu został zawężony do fibratów DOSTĘPNYCH W POLSCE. Fibratem o najsilniejszej udokumentowanej interakcji ze statyną jest gemfibrozyl — przeciwwskazany z symwastatyną, zwiększa ekspozycję na kwas symwastatyny 1,9 razy. Gemfibrozylu nie ma w polskim Rejestrze Produktów Leczniczych ani w jednym preparacie, więc polski czytelnik spotyka fenofibrat (20 leków) albo cyprofibrat (1 lek). 🔴 Czego charakterystyki NIE mówią: przy fenofibracie charakterystyka symwastatyny podaje wprost, że nie ma dowodów, by ryzyko miopatii przy tym połączeniu było większe niż łączne ryzyko każdego z tych leków osobno. Dlatego ten wpis ostrzega i każe skonsultować połączenie, zamiast go zakazywać.

Mechanizm: Monakolina K hamuje reduktazę HMG-CoA, ten sam enzym, na który działają statyny przepisywane przez lekarza. Fibraty obniżają stężenie lipidów innym mechanizmem, przez receptory PPAR-alfa, ale w monoterapii także potrafią wywołać miopatię. Ryzyko uszkodzenia mięśni pochodzi więc z dwóch niezależnych źródeł naraz. Osobnym powodem ostrożności jest dawka: przegląd 28 marek preparatów z czerwonym ryżem wykazał ponad 60-krotne różnice zawartości monakoliny K między produktami, a wielkości tej nie podaje się na etykietach.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 9694, punkt 4.5: „Ryzyko wystąpienia miopatii jest zwiększone podczas stosowania następujących produktów leczniczych zmniejszających stężenie lipidów we krwi: gemfibrozyl, inne fibraty, niacyna (kwas nikotynowy) (≥1 g na dobę). Produkty te nie są silnymi inhibitorami izoenzymu CYP3A4, ale stosowane w monoterapii mogą spowodować wystąpienie miopatii". Punkt 4.4 tego samego dokumentu wymienia „Gemfibrozyl i inne fibraty oraz niacyna w dawkach zmniejszających stężenie lipidów (≥1 g na dobę)" wśród substancji zwiększających ryzyko miopatii i rabdomiolizy. Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (symwastatyna), rekord 10706, punkt 4.5: „Nie ma dowodów, że ryzyko wystąpienia miopatii podczas jednoczesnego stosowania symwastatyny i fenofibratu jest większe niż łączne ryzyko stosowania każdego z tych produktów osobno" oraz „Gemfibrozyl zwiększa 1,9-krotnie wartość AUC kwasu symwastatyny prawdopodobnie w wyniku zahamowania szlaku glukuronidowego i (lub) OATP1B1". Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Zmienność zawartości monakoliny: National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Red Yeast Rice", przegląd 28 marek z 2017 roku. Dostępność fibratów w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — gemfibrozyl (ATC C10AB04) 0 preparatów, fenofibrat (C10AB05) 20, cyprofibrat (C10AB08) 1.

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryzyko wystąpienia miopatii jest zwiększone podczas stosowania następujących produktów leczniczych zmniejszających stężenie lipidów we krwi: gemfibrozyl, inne fibraty, niacyna (kwas nikotynowy) (≥1 g na dobę).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (Lovastatinum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz fenofibrat albo cyprofibrat, powiedz lekarzowi o preparacie z czerwonym ryżem drożdżowym ZANIM zaczniesz go przyjmować. Nie dokładaj go do leczenia hipercholesterolemii samodzielnie. Ból mięśni, ich tkliwość lub osłabienie, zwłaszcza z gorączką albo złym samopoczuciem, oraz ciemne zabarwienie moczu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem — to objawy, po których charakterystyki statyn każą oznaczyć aktywność kinazy kreatynowej. Nie odstawiaj samodzielnie leku przepisanego przez lekarza.

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna — stwierdza to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Charakterystyka lowastatyny wymienia amiodaron i werapamil jako leki, których jednoczesne stosowanie z dużymi dawkami inhibitorów reduktazy HMG-CoA zwiększa ryzyko miopatii. Przy symwastatynie oba wymuszają ograniczenie dawki: tabela interakcji w charakterystyce produktu Simvasterol (punkt 4.5) każe dla amiodaronu i werapamilu nie stosować dawki większej niż 20 mg symwastatyny na dobę. 🔴 Charakterystyka lowastatyny wyłącza z tego ostrzeżenia pozostałe leki blokujące kanał wapniowy — pisze o werapamilu, „lecz nie innych produktach blokujących kanał wapniowy". Amlodypina i diltiazem trafiają do tego ostrzeżenia dopiero w charakterystyce symwastatyny, czyli innego leku.

Mechanizm: Amiodaron i werapamil hamują izoenzym CYP3A4, który odpowiada za metabolizm monakoliny K. Zahamowanie tego szlaku podnosi stężenie substancji hamującej reduktazę HMG-CoA, a wraz z nim ryzyko bólów mięśniowych, miopatii i rabdomiolizy. Skalę zjawiska podaje charakterystyka symwastatyny: werapamil zwiększał narażenie na kwas symwastatyny 2,3-krotnie, a w badaniu klinicznym z symwastatyną w dawce 80 mg i amiodaronem miopatię obserwowano u 6 procent pacjentów. Istotny jest tu problem dawki: zawartość monakoliny K w preparatach różni się ponad 60-krotnie i nie stoi na etykiecie, więc czytelnik nie wie, jak dużą dawkę statynopodobną przyjmuje.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 9694, punkt 4.5: „Jednoczesne stosowanie amiodaronu lub werapamilu (lecz nie innych produktów blokujących kanał wapniowy) z dużymi dawkami produktów leczniczych z grupy inhibitorów reduktazy HGM-CoA zwiększa ryzyko miopatii (patrz punkt 4.4)". To samo zdanie stoi w punkcie 4.4 tego dokumentu, pod nagłówkiem „Inne produkty lecznicze". Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (symwastatyna), rekord 10706, punkt 4.5: „W badaniach farmakokinetycznych jednoczesne podawanie z werapamilem powodowało 2,3-krotne zwiększenie narażenia na kwas symwastatyny, przypuszczalnie na skutek hamowania CYP3A4" oraz „W badaniu klinicznym wystąpienie miopatii obserwowano u 6% pacjentów otrzymujących symwastatynę w dawce 80 mg i amiodaron". Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Zmienność zawartości monakoliny: National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Red Yeast Rice", przegląd 28 marek z 2017 roku. Dostępność w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — amiodaron (ATC C01BD01) 17 preparatów, werapamil (C08DA01) 22.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie amiodaronu lub werapamilu (lecz nie innych produktów blokujących kanał wapniowy) z dużymi dawkami produktów leczniczych z grupy inhibitorów reduktazy HGM-CoA zwiększa ryzyko miopatii (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (Lovastatinum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz amiodaron albo werapamil, skonsultuj z lekarzem preparat z czerwonym ryżem drożdżowym ZANIM zaczniesz go przyjmować. Nie dokładaj go do leczenia kardiologicznego samodzielnie. Ból mięśni, ich tkliwość lub osłabienie oraz ciemne zabarwienie moczu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku kardiologicznego nie odstawiaj samodzielnie.

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna — stwierdza to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Charakterystyka lowastatyny odnotowuje, że u niektórych pacjentów jednoczesne stosowanie z pochodnymi kumaryny wydłuża czas protrombinowy, i każe oznaczyć go przed rozpoczęciem leczenia oraz okresowo w jego trakcie. Charakterystyka symwastatyny podaje zmierzone wartości: wskaźnik INR wzrósł z 1,7 do 1,8 u zdrowych ochotników i z 2,6 do 3,4 u chorych. 🔴 Czego dokumenty NIE mówią: nie opisują tego zjawiska dla monakoliny K z suplementu ani nie podają, jaka porcja preparatu odpowiada badanej dawce statyny. Ostrzeżenie bierze się z tożsamości cząsteczki, nie z pomiaru przy suplemencie.

Mechanizm: Mechanizm nie jest w dokumentach nazwany. Charakterystyki obu statyn opisują skutek — wydłużenie czasu protrombinowego u części pacjentów przyjmujących równocześnie pochodne kumaryny — i wiążą go z rozpoczęciem, zmianą dawki albo odstawieniem statyny. Dla czytelnika istotna jest właśnie ta zależność od zmian: ryzyko pojawia się w momencie, w którym suplement zostaje włączony, zmieniony albo odstawiony, a leczenie przeciwzakrzepowe pozostaje bez zmian.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (lowastatyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 9694, punkt 4.5, nagłówek „Pochodne kumaryny": „Podczas jednoczesnego stosowania lowastatyny i pochodnych kumaryny może nastąpić u niektórych pacjentów wydłużenie czasu protrombinowego. Jeśli wskazane jest u tych pacjentów stosowanie leków przeciwzakrzepowych, czas protrombinowy należy oznaczyć przed rozpoczęciem podawania lowastatyny, a potem okresowo w czasie leczenia, w celu upewnienia się, że nie nastąpiła istotna zmiana czasu protrombinowego". Charakterystyka Produktu Leczniczego Simvasterol (symwastatyna), rekord 10706, punkt 4.5: „symwastatyna w dawce 20 mg - 40 mg na dobę umiarkowanie nasilała działanie leków przeciwzakrzepowych, pochodnych kumaryny: czas protrombinowy (podawany jako International Normalized Ratio, INR) zwiększył się z wartości sprzed podania leku wynoszącej 1,7 do wartości 1,8 oraz z 2,6 do 3,4 odpowiednio u zdrowych ochotników i osób chorych". Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Dostępność w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — acenokumarol (ATC B01AA07) 13 preparatów, warfaryna (B01AA03) 2.

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas jednoczesnego stosowania lowastatyny i pochodnych kumaryny może nastąpić u niektórych pacjentów wydłużenie czasu protrombinowego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lovasterol (Lovastatinum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz acenokumarol albo warfarynę, powiedz lekarzowi o preparacie z czerwonym ryżem drożdżowym ZANIM zaczniesz go przyjmować, i powiedz również wtedy, gdy planujesz go odstawić. Po każdej takiej zmianie potrzebna jest kontrola wskaźnika INR w terminie ustalonym przez lekarza. Nie zmieniaj samodzielnie dawki leku przeciwzakrzepowego na podstawie wyniku. Nasilone albo przedłużone krwawienie, krew w moczu lub stolcu, rozległe siniaki bez urazu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

Monakolina K w postaci laktonowej jest tym samym związkiem co lowastatyna — stwierdza to rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860 i opinia Europejskiego Urzędu do spraw Bezpieczeństwa Żywności z 2018 roku. Azytromycyna zachowuje się inaczej niż erytromycyna i klarytromycyna: jej charakterystyka nazywa ją SŁABYM inhibitorem CYP450, a w badaniu z atorwastatyną nie odnotowano zmiany ani pola pod krzywą, ani stężenia maksymalnego. 🔴 Mimo to dokument każe zachować ostrożność, i to z podaniem powodu: w tabeli interakcji, przy wierszu o atorwastatynie, jako uzasadnienie zalecenia podano zgłaszane po wprowadzeniu leku do obrotu przypadki rabdomiolizy u pacjentów przyjmujących azytromycynę jednocześnie ze statynami. Ostrzeżenie opiera się więc na zgłoszeniach z praktyki, nie na pomiarze stężenia. 🔴 Czego NIE wiadomo: badania przeprowadzono z atorwastatyną, nie z lowastatyną ani z monakoliną K z suplementu. Przeniesienie tej ostrożności na czerwony ryż drożdżowy wynika z tożsamości cząsteczki, nie z pomiaru przy tym preparacie. Waga wpisu jest niższa niż przy erytromycynie i klarytromycynie właśnie dlatego, że mechanizm nie został tu potwierdzony.

Mechanizm: Charakterystyka azytromycyny nie wyklucza całkowicie hamowania CYP3A4 i z tego powodu zaleca ostrożność przy substratach tego izoenzymu o wąskim indeksie terapeutycznym. Monakolina K jest substratem CYP3A4. Druga droga to glikoproteina P: azytromycyna jest inhibitorem tego transportera, a dokument wymienia zwiększenie ekspozycji jego substratów — digoksyny i kolchicyny — jako skutek jednoczesnego podania. Przy statynach charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; odnotowuje sam skutek zgłaszany po wprowadzeniu leku do obrotu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Sumamed (azytromycyna), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 7864, punkt 4.5, akapit wstępny: „Chociaż azytromycyna jest słabym inhibitorem CYP450 i nie wchodzi w znaczące interakcje z substratami CYP450, nie można całkowicie wykluczyć hamowania CYP3A4. Z tego powodu zaleca się ostrożność w przypadku jednoczesnego podawania z substratami CYP3A4 o wąskim indeksie terapeutycznym". Hamowanie transportera: „Azytromycyna jest inhibitorem transportera glikoproteiny P (P-gp). Jednoczesne podawanie azytromycyny z substratami P-gp, takimi jak digoksyna i kolchicyna, może zwiększać ich ekspozycję". 🔴 ZALECENIE DOTYCZĄCE STATYN STOI W TYM DOKUMENCIE W TABELI, NIE W PROZIE, i dlatego NIE jest tu podane jako cytat ciągły: tabela „Klinicznie istotne interakcje między azytromycyną a innymi produktami leczniczymi" ma cztery kolumny, a zdanie z ostatniej kolumny jest w warstwie tekstowej PDF połamane wierszami przeplatanymi treścią kolumn sąsiednich — złożenie go w jedno zdanie byłoby rekonstrukcją, nie cytatem. Treść tego wiersza tabeli, odczytana kolumna po kolumnie: produkt leczniczy — atorwastatyna, opisana jako inhibitor reduktazy HMG-CoA; wpływ na ekspozycję przy azytromycynie 500 mg raz na dobę przez 3 dni i atorwastatynie 10 mg raz na dobę — pole pod krzywą i stężenie maksymalne oznaczone znakiem braku zmiany; mechanizm — atorwastatyna jest substratem CYP3A4 i P-gp; zalecenie — zachować ostrożność, ponieważ po wprowadzeniu do obrotu zgłaszano przypadki rabdomiolizy u pacjentów przyjmujących azytromycynę jednocześnie ze statynami. Tożsamość monakoliny K z lowastatyną: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/860, załącznik III część B; opinia EFSA, EFSA Journal 2018 (DOI 10.2903/j.efsa.2018.5368, PMID 32626016). Dostępność w Polsce: Rejestr Produktów Leczniczych, odczyt 2026-09-11 — azytromycyna (ATC J01FA10) 46 preparatów.

Potwierdza dokument urzędowy: „Chociaż azytromycyna jest słabym inhibitorem CYP450 i nie wchodzi w znaczące interakcje z substratami CYP450, nie można całkowicie wykluczyć hamowania CYP3A4. Z tego powodu zaleca się ostrożność w przypadku jednoczesnego podawania z substratami CYP3A4 o wąskim indeksie terapeutycznym.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Sumamed (Azithromycinum), proszek do sporządzania zawiesiny doustnej, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli lekarz przepisał azytromycynę, powiedz mu o preparacie z czerwonym ryżem drożdżowym. Na czas antybiotykoterapii najbezpieczniej suplement odstawić — jest to preparat, który można przerwać bez szkody, inaczej niż lek. Zwróć uwagę na ból mięśni, ich tkliwość albo osłabienie i na ciemne zabarwienie moczu; objawy te wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Uwzględnij długi okres półtrwania azytromycyny — ostrożność obowiązuje także przez kilka dni po ostatniej dawce. Antybiotyku nie odstawiaj samodzielnie.

Allicyna i ajoeny z czosnku hamują agregację płytek krwi, więc teoretycznie mogą nasilać działanie warfaryny i acenokumarolu; badania z randomizacją, w tym z czosnkiem starzonym, nie wykazały jednak istotnej klinicznie zmiany INR. Opisano natomiast pojedyncze przypadki jego wzrostu, a przy niepewnych dowodach bezpieczniej jest zachować ostrożność.

Mechanizm: Allicyna i ajoeny hamują agregację płytek krwi, a efekt ten sumuje się z przeciwkrzepliwym działaniem warfaryny i acenokumarolu. Ponieważ punktem uchwytu są płytki, a nie metabolizm leku, mechanizm nie zależy od tego, który z antagonistów witaminy K pacjent przyjmuje. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku, a danych klinicznych dostarczyły badania u osób leczonych warfaryną.

Źródło: Choi S i wsp. Systematic review herb-warfarin. PLoS One 2017;12(8):e0182794 (PMID 28797065) - RCT bez istotnej klinicznie zmiany INR; opisane pojedyncze przypadki ↑INR. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki hamujące agregację płytek krwi zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przy dużych dawkach czosnku w suplementach zaleca się kontrolę INR i konsultację z lekarzem, niezależnie od tego, czy stosowana jest warfaryna, czy acenokumarol. Czosnek w kuchni nie wymaga takich środków.

Koncentraty czosnku mogą hamować agregację płytek krwi. W połączeniu z lekami przeciwpłytkowymi (aspiryna, klopidogrel) teoretycznie zwiększają ryzyko krwawień, szczególnie przy wysokich dawkach suplementów i przed zabiegami. Udokumentowane przypadki są rzadkie.

Mechanizm: Związki siarki czosnku (m.in. allicyna) hamują agregację płytek różnymi drogami; działanie może sumować się z lekami przeciwpłytkowymi.

Źródło: Navigating the Effects of Anti-Atherosclerotic Supplements and Associated Bleeding Risks (Int J Mol Sci 2025, PMC12564107) — czosnek wśród suplementów o działaniu przeciwpłytkowym; zalecane odstawienie 7-14 dni przed zabiegiem.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lek przeciwpłytkowy, informuj lekarza o suplementach z czosnku, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem. Ilości kulinarne czosnku mają niewielkie znaczenie.

W badaniu 136 próbek od chorych przyjmujących preparaty naparstnicy hipomagnezemię stwierdzono u 19 procent, czyli dwukrotnie częściej niż hipokaliemię. Autorzy wskazują, że do objawów toksyczności naparstnicy może przyczyniać się niedobór magnezu, niedobór potasu albo oba naraz, i zalecają rutynowe oznaczanie magnezu w tej grupie. Praca nie mierzyła samego nasilenia toksyczności.

Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową magnez uczestniczy w pracy pompy sodowo-potasowej, na którą działa digoksyna. Cytowana praca opisuje częstość niedoboru w tej grupie chorych, a nie ten mechanizm.

Źródło: Whang R, Oei TO, Watanabe A. Frequency of hypomagnesemia in hospitalized patients receiving digitalis. Arch Intern Med 1985;145(4):655-6 (PMID 3985729) — badanie częstości, 136 próbek. Natural Medicines Database.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz digoksynę, o kontroli stężenia magnezu i o ewentualnej suplementacji decyduje lekarz prowadzący. Nie dobieraj dawki magnezu samodzielnie.

Składniki kumarynowe dong quai wykazują działanie przeciwzakrzepowe, które może sumować się z działaniem doustnych antagonistów witaminy K i podnosić INR oraz ryzyko krwawienia. W opisanym przypadku u 46-letniej pacjentki z migotaniem przedsionków, ustabilizowanej na warfarynie, po czterech tygodniach jednoczesnego przyjmowania dong quai doszło do ponad dwukrotnego wzrostu czasu protrombinowego i INR; wartości wróciły do akceptowalnego zakresu miesiąc po odstawieniu zioła.

Mechanizm: Prawdopodobny mechanizm jest farmakodynamiczny: dong quai zawiera pochodne kumaryny i składniki o działaniu przeciwzakrzepowym, a badanie na zwierzętach sugeruje sumowanie się tego działania z działaniem warfaryny. Autorzy opisu przypadku zaznaczają jednak, że rzeczywisty mechanizm pozostaje nieznany. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki wpływające na hemostazę do zwiększających ryzyko krwotoku, dlatego ostrożność odnosi się do obu doustnych antagonistów witaminy K. Obserwacja kliniczna dotyczy warfaryny.

Źródło: Page RL 2nd, Lawrence JD. Potentiation of Warfarin by Dong Quai. Pharmacotherapy 1999;19(7):870-876 (PMID 10417036; DOI 10.1592/phco.19.10.870.31558) — opis przypadku: 46-letnia pacjentka na warfarynie, ponad dwukrotny wzrost czasu protrombinowego i INR po czterech tygodniach przyjmowania dong quai, normalizacja miesiąc po odstawieniu; autorzy podają, że rzeczywisty mechanizm pozostaje nieznany. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki wpływające na hemostazę, w tym hamujące agregację płytek, zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.

Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć dong quai z leczeniem przeciwkrzepliwym bez konsultacji z lekarzem. U osób przyjmujących warfarynę lub acenokumarol konieczna jest kontrola INR, a przy objawach krwawienia — pilny kontakt z lekarzem.

Dong quai zawiera pochodne kumaryny i składniki o działaniu przeciwzakrzepowym, dlatego łączenie go z lekami przeciwpłytkowymi (kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) może addytywnie zwiększać ryzyko krwawienia. Dostępne obserwacje kliniczne i przegląd piśmiennictwa dotyczą jednak dong quai łączonego z warfaryną, a nie z lekami przeciwpłytkowymi. Ostrzeżenie dla tej grupy jest ostrożnościową ekstrapolacją opartą na mechanizmie działania, a nie wnioskiem z badań nad tymi lekami.

Mechanizm: Mechanizm jest farmakodynamiczny: składniki dong quai osłabiają agregację płytek krwi, czyli działają w tym samym punkcie uchwytu co leki przeciwpłytkowe, a działanie obu może się sumować. Autorzy opisu przypadku dotyczącego warfaryny zaznaczają jednak, że rzeczywisty mechanizm interakcji dong quai z lekami wpływającymi na krzepnięcie pozostaje nieznany. Dla samych leków przeciwpłytkowych nie ma badań klinicznych oceniających to połączenie.

Źródło: Chua YT, Ang XL, Zhong XM, Khoo KS. Interaction between warfarin and Chinese herbal medicines. Singapore Med J 2015;56(1):11-18 (PMID 25640094; PMC4325561) — przegląd dotyczy WARFARYNY; przeniesienie na leki przeciwpłytkowe (kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) jest ekstrapolacją mechanistyczną z klasy, a nie wnioskiem tej pracy. Mechanizm kumarynowy i obserwacja kliniczna: Page RL 2nd, Lawrence JD. Pharmacotherapy 1999;19(7):870-876 (PMID 10417036).

Postępowanie opisane w źródle: Zachować ostrożność i nie łączyć dong quai z lekami przeciwpłytkowymi bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza przy planowanych zabiegach. Objawy krwawienia wymagają kontaktu z lekarzem.

Indukcja P-glikoproteiny przez hiperforynę obniża ekspozycję na digoksynę: po 10 dniach przyjmowania wyciągu pole pod krzywą stężenia (AUC 0–24 h) zmalało o 25%, stężenie minimalne o 33%, a maksymalne o 26% (Johne 1999). Ryzyko subterapeutycznego stężenia i nawrotu objawów.

Mechanizm: Hiperforyna z dziurawca indukuje glikoproteinę P w jelicie, co nasila usuwanie digoksyny do światła przewodu pokarmowego i zmniejsza jej wchłanianie. Po 10 dniach przyjmowania wyciągu ekspozycja na digoksynę (AUC 0–24 h) spada o około 25%.

Źródło: Johne A, Brockmöller J, Bauer S, Maurer A, Langheinrich M, Roots I. Pharmacokinetic interaction of digoxin with an herbal extract from St John's wort (Hypericum perforatum). Clin Pharmacol Ther 1999;66(4):338-45 (PMID 10546917) — badanie z placebo, zdrowi ochotnicy; po 10 dniach AUC(0-24) digoksyny -25%, stezenie minimalne -33%, Cmax -26%. Abstrakt sprawdzony u zrodla 29.07.2026.

Potwierdza dokument urzędowy: „Skojarzenia leków, które podczas jednoczesnego podawania mogą zmniejszać działanie digoksyny: Leki zobojętniające sok żołądkowy, niektóre środki przeczyszczające, kaolin-pektyna, akarboza, neomycyna, penicylamina, ryfampicyna, niektóre cytostatyki, metoklopramid, sulfasalazyna, adrenalina, salbutamol, cholestyramina, fenytoina, ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin WZF, 0,25 mg, tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Może obniżać stężenie i skuteczność digoksyny (indukcja P-glikoproteiny) - nie łączyć bez konsultacji z lekarzem; kontrolować stężenie digoksyny.

Indukcja enzymów wątrobowych przez dziurawiec może przyspieszać metabolizm teofiliny i osłabiać kontrolę astmy oraz POChP.

Mechanizm: Dziurawiec (Hypericum perforatum) indukuje enzymy cytochromu P450 i glikoproteinę P, obniżając stężenia leków rozkładanych z ich udziałem. Teofilina jest metabolizowana przez CYP1A2 i CYP3A4, więc indukcja przyspiesza jej eliminację. W opisach przypadków i przeglądach piśmiennictwa opisano zmniejszenie stężenia teofiliny, a charakterystyka produktu leczniczego z teofiliną wymienia dziurawiec wśród czynników zmniejszających jej stężenie we krwi. Może to osłabiać kontrolę objawów astmy i POChP.

Źródło: Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review (Drugs 2009) PMID 19719333; Herb-drug interactions: mechanistic and clinical considerations (Curr Drug Metab 2012) PMID 22292789

Potwierdza dokument urzędowy: „Barbiturany, karbamazepina, primidon, ryfampicyna, sulfinpirazon, dziurawiec oraz palenie tytoniu zmniejszają stężenie teofiliny we krwi.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Theophyllinum Tramco, 1,2 mg/ml, roztwór do infuzji (RPL 6640), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; przy jednoczesnym stosowaniu może być konieczna kontrola stężenia teofiliny.

Charakterystyka iwabradyny podaje, że jednoczesne przyjmowanie preparatu dziurawca zmniejszyło pole pod krzywą stężenia leku o połowę, i nakazuje ograniczyć stosowanie preparatów dziurawca w trakcie leczenia. Chroniony jest tu lek: mniejsza ekspozycja oznacza słabsze działanie iwabradyny, a nie działanie niepożądane dziurawca.

Mechanizm: Iwabradyna jest metabolizowana wyłącznie przez CYP3A4 — tak podaje charakterystyka. Dziurawiec pobudza ten izoenzym, a dokument wymienia go wprost wśród leków pobudzających CYP3A4, obok ryfampicyny, barbituranów i fenytoiny.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Disocor (iwabradyna), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki pobudzające CYP3A4 (w tym ryfampicyna, barbiturany, fenytoina, Hypericum perforatum [preparaty dziurawca zwyczajnego]) mogą zmniejszać narażenie na iwabradynę i jej działanie. Podczas jednoczesnego stosowania produktów leczniczych pobudzających CYP3A4 może być konieczne dostosowanie dawki iwabradyny. Stwierdzono zmniejszenie AUC iwabradyny o połowę podczas jej jednoczesnego przyjmowania w dawce 10 mg dwa razy na dobę z preparatem dziurawca zwyczajnego. Należy ograniczyć stosowanie preparatów dziurawca zwyczajnego podczas leczenia iwabradyną.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Disocor, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać iwabradyny ani nie zmieniać jej dawki samodzielnie. Preparatów z dziurawcem nie łączyć z iwabradyną bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; przy stosowaniu już rozpoczętym omówić to przy najbliższej wizycie.

Charakterystyka arypiprazolu zalicza ziele dziurawca do silnych induktorów CYP3A4 i podaje, że przy takim skojarzeniu dawkę leku należy zwiększyć — tak samo jak przy karbamazepinie, dla której dokument podaje zmierzone wartości. Dla dziurawca pomiaru charakterystyka nie zawiera; mówi jedynie, że można spodziewać się podobnego działania. Chroniony jest tu lek.

Mechanizm: Dziurawiec pobudza CYP3A4, izoenzym odpowiadający za metabolizm arypiprazolu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Abilium (arypiprazol), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Dawkę arypiprazolu należy podwoić, gdy jednocześnie stosuje się ten produkt z karbamazepiną. Można się spodziewać, że jednoczesne podawanie arypiprazolu i innych silnych induktorów CYP3A4 (takich, jak ryfampicyna, ryfabutyna, fenytoina, fenobarbital, prymidon, efawirenz, newirapina i ziele dziurawca) mogą działać podobnie, dlatego dawkę należy podobnie zwiększyć. Po zakończeniu stosowania silnego induktora CYP3A4, dawkę arypiprazolu należy zmniejszyć do zalecanej.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Abilium, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać arypiprazolu ani nie zmieniać jego dawki samodzielnie. Preparatów z dziurawcem nie łączyć z arypiprazolem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Dotyczy to również odstawienia dziurawca w trakcie leczenia — charakterystyka nakazuje wtedy zmniejszyć dawkę leku do zalecanej.

Charakterystyka lakozamidu wymienia dziurawiec zwyczajny obok ryfampicyny jako silny induktor enzymów, który może umiarkowanie zmniejszyć ekspozycję układową na lek, i nakazuje ostrożność przy rozpoczynaniu oraz kończeniu takiego skojarzenia. Chroniony jest tu lek.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa dziurawiec silnym induktorem enzymów metabolizujących lakozamid, nie wskazując pojedynczego izoenzymu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Epilantin (lakozamid), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Silne induktory enzymów, takie jak ryfampicyna lub dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) mogą umiarkowanie zmniejszać ekspozycję układową na lakozamid. Dlatego należy zachować ostrożność podczas rozpoczynania lub kończenia leczenia tymi induktorami enzymów.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Epilantin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać lakozamidu ani nie zmieniać jego dawki samodzielnie. Preparatów z dziurawcem nie zaczynać ani nie odstawiać w trakcie leczenia lakozamidem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Pretomanid jest lekiem stosowanym w leczeniu gruźlicy opornej na leki, zawsze w skojarzeniu z bedakiliną i linezolidem. Charakterystyka produktu leczniczego Dovprela podaje, że pretomanid jest częściowo metabolizowany przez CYP3A4, i nakazuje unikać regularnego stosowania z umiarkowanymi lub silnymi induktorami tego enzymu, wśród których wymienia ziele dziurawca, z powodu możliwego zmniejszenia działania terapeutycznego. Dla ryfampicyny i efawirenzu dokument podaje zmierzony spadek ekspozycji na pretomanid, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, o odpowiednio 66% i 35%; dla dziurawca pomiaru nie podaje. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków, których należy unikać, i mówi, że leczenie może być przez nie nieskuteczne. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy. Osobno charakterystyka nakazuje unikać w czasie leczenia produktów o toksycznym działaniu na wątrobę, w tym suplementów ziołowych.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że pretomanid jest częściowo metabolizowany przez CYP3A4, więc indukcja tego enzymu zmniejsza ekspozycję na lek.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Dovprela (pretomanid), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy unikać skojarzonego, regularnego stosowania pretomanidu z umiarkowanymi lub silnymi induktorami CYP3A4 (np. efawirenz, etrawiryna, ryfamycyny, w tym ryfampicyna, ryfapentyna i ryfabutyna, karbamazepina, fenytoina, zioło dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)) ze względu na możliwość zmniejszenia działania terapeutycznego pretomanidu w wyniku zmniejszonej ekspozycji ogólnoustrojowej (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Dovprela (pretomanid), tabletki, sekcja 4.5; 4.4, hepatotoksyczność; ulotka dla pacjenta „Lek Dovprela a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie stosować preparatów z dziurawcem w czasie leczenia pretomanidem; charakterystyka nakazuje unikać tego połączenia, a ulotka nakazuje niezwłocznie poinformować lekarza o takich lekach. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym leczenie gruźlicy. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Fezoterodyna jest lekiem przeciwmuskarynowym stosowanym w leczeniu pęcherza nadreaktywnego, czyli częstego parcia na mocz i nietrzymania moczu. Charakterystyka produktu leczniczego Toviaz podaje, że indukcja CYP3A4 może prowadzić do stężenia leku poniżej zakresu terapeutycznego, i nie zaleca jednoczesnego stosowania z lekami silnie indukującymi ten enzym, wśród których wymienia dziurawca zwyczajnego. To samo zalecenie stoi w punkcie ostrzeżeń. Dla ryfampicyny dokument podaje zmierzony spadek stężenia maksymalnego i ekspozycji, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, dla czynnego metabolitu fezoterodyny o około 70% i 75%; dla dziurawca pomiaru nie podaje. Ulotka dla pacjenta mówi, że ziele dziurawca może nasilać metabolizm fezoterodyny i osłabiać jej działanie. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że indukcja CYP3A4 obniża stężenie czynnego metabolitu fezoterodyny; w usuwaniu tego metabolitu uczestniczy też CYP2D6.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Toviaz (fezoterodyna), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Indukcja enzymu CYP3A4 może prowadzić do osiągnięcia subterapeutycznego stężenia leku w osoczu. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania z produktami indukującymi enzym CYP3A4 (tj. z karbamazepiną, ryfampicyną, fenobarbitalem, fenytoiną, dziurawcem zwyczajnym), (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Toviaz (fezoterodyna), tabletki o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.4 i 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek TOVIAZ a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z fezoterodyną bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Naldemedyna jest lekiem stosowanym w leczeniu zaparć wywołanych opioidami u dorosłych; blokuje receptory opioidowe w jelicie, nie w mózgu. Charakterystyka produktu leczniczego Rizmoic podaje, że naldemedyna jest metabolizowana głównie przez CYP3A i jest substratem glikoproteiny P, czyli jest przez nią wypompowywana z komórek. Jednoczesne stosowanie z silnymi induktorami CYP3A, wśród których wymienia ziele dziurawca, prowadzi do zmniejszenia ekspozycji na lek, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, i może zmniejszać jego skuteczność; dokument nie zaleca takiego połączenia. Dla ryfampicyny podaje zmierzony spadek ekspozycji o 83%; dla dziurawca pomiaru nie podaje. Ulotka dla pacjenta nakazuje poinformować lekarza lub farmaceutę o przyjmowaniu dziurawca. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że naldemedyna jest metabolizowana głównie przez CYP3A z udziałem UGT1A3 i jest substratem glikoproteiny P, więc indukcja obu dróg obniża jej stężenie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Rizmoic (naldemedyna), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryfampicyna, silny induktor CYP3A, znacząco zmniejszyła ekspozycję na naldemedynę o 83%. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania silnych induktorów CYP3A, takich jak ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum), ryfampicyna, karbamazepina, fenobarbital i fenytoina.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Rizmoic (naldemedyna), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Rizmoic a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z naldemedyną bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Osłabienie działania leku w czasie przyjmowania dziurawca należy zgłosić lekarzowi; dawki leku nie zwiększa się samodzielnie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Ospemifen jest selektywnym modulatorem receptora estrogenowego, czyli lekiem działającym na receptory estrogenowe w wybranych tkankach, stosowanym u kobiet po menopauzie w leczeniu objawów atrofii sromu i pochwy. Charakterystyka produktu leczniczego Senshio podaje, że ryfampicyna, silny induktor CYP3A i CYP2C9, zmniejszała ekspozycję na ospemifen, czyli łączną ilość leku docierającą do krwi, o 58%. Na tej podstawie dokument oczekuje, że inne silne induktory enzymów będą zmniejszać ekspozycję na lek, co może osłabić jego działanie kliniczne. Wśród tych induktorów wymienia dziurawca zwyczajnego. Dla dziurawca pomiaru nie podaje. Ulotka dla pacjenta wymienia dziurawca zwyczajnego wśród leków mogących obniżać działanie leku Senshio i nakazuje omówić ich stosowanie z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka łączy ekspozycję na ospemifen z aktywnością CYP3A4 i CYP2C9, a wniosek o dziurawcu opiera na pomiarze dla ryfampicyny. Nie podaje, w jakim stopniu za spadek odpowiada każdy z tych enzymów.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Senshio (ospemifen), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryfampicyna, silny induktor enzymów CYP3A / CYP2C9, zmniejszała AUC ospemifenu o 58%. Z tego powodu oczekiwane jest, że jednoczesne podawanie ospemifenu z silnymi induktorami enzymów, takimi jak karbamazepina, fenytoina, dziurawiec zwyczajny i ryfabutyna, będzie zmniejszać ekspozycję na ospemifen, co może zmniejszać działanie kliniczne.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Senshio (ospemifen), tabletki powlekane, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Senshio a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z ospemifenem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; ulotka nakazuje omówić to z lekarzem przed rozpoczęciem leczenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Dronedaron jest lekiem przeciwarytmicznym stosowanym w utrzymaniu rytmu zatokowego po kardiowersji u pacjentów z napadowym lub przetrwałym migotaniem przedsionków. Charakterystyka produktu leczniczego Multaq podaje, że dronedaron jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, a ryfampicyna zmniejszała jego stężenie we krwi o 80%. Z tego powodu dokument nie zaleca jednoczesnego stosowania z innymi silnymi induktorami CYP3A4, wśród których wymienia dziurawca zwyczajnego, ponieważ zmniejszają one ilość dronedaronu we krwi. To samo zalecenie stoi w punkcie ostrzeżeń. Dla dziurawca pomiaru dokument nie podaje. Następstw klinicznych mniejszego stężenia dronedaronu dokument przy dziurawcu nie opisuje. Ulotka dla pacjenta nakazuje poinformować lekarza lub farmaceutę o przyjmowaniu dziurawca. Dziurawiec nie stoi w punkcie przeciwwskazań, w którym dokument wymienia silne inhibitory CYP3A4 i leki wydłużające odstęp QT. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że dronedaron jest metabolizowany głównie przez CYP3A4, więc induktor tego enzymu obniża jego stężenie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Multaq (dronedaron), pkt 4.3, 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryfampicyna (600 mg raz na dobę) zmniejszała o 80% stężenie dronedaronu we krwi bez większych zmian stężenia jego czynnego metabolitu. Z tego powodu nie zaleca się jednoczesnego stosowania ryfampicyny i innych leków o silnym działaniu indukującym CYP 3A4, takich jak fenobarbital, karbamazepina, fenytoina, czy dziurawiec zwyczajny, ponieważ zmniejszają one ilość dronedaronu we krwi.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Multaq (dronedaron), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5; 4.3, silne inhibitory CYP3A4 i leki wydłużające odstęp QT, bez dziurawca; ulotka dla pacjenta „Lek MULTAQ a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z dronedaronem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie, a objawy nawrotu zaburzeń rytmu zgłosić od razu. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Moklobemid jest lekiem przeciwdepresyjnym z grupy odwracalnych inhibitorów monoaminooksydazy A, czyli enzymu rozkładającego serotoninę i noradrenalinę. Charakterystyka produktu leczniczego Aurorix nakazuje ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z preparatami ziela dziurawca, a w punkcie interakcji nie zaleca takiego połączenia, ponieważ może ono prowadzić do podwyższenia stężenia serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. Ten sam dokument zakazuje łączenia moklobemidu z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny i trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu ryzyka zespołu serotoninowego; dziurawca w punkcie przeciwwskazań nie wymienia. Zespół serotoninowy dokument opisuje jako zmiany stanu psychicznego, niestabilność układu autonomicznego, zaburzenia nerwowo-mięśniowe i objawy ze strony przewodu pokarmowego. Dziurawiec działa na serotoninę także w połączeniu z innymi lekami; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, czyli jej powrót z synapsy do neuronu, przez co stężenie serotoniny w szczelinie synaptycznej rośnie. Moklobemid hamuje monoaminooksydazę A, czyli enzym rozkładający serotoninę; oba działania sumują się i podnoszą stężenie serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym, co charakterystyka wskazuje jako powód ostrożności. Mechanizm ten różni się od indukcji CYP3A4, przez którą dziurawiec osłabia większość leków.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Aurorix (moklobemid), pkt 4.3, 4.4 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania produktu Aurorix z preparatami zawierającymi ziele dziurawca (Hypericum perforatum), ponieważ może to prowadzić do podwyższenia stężenia serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. […] Nie zaleca się jednoczesnego stosowania z zielem dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum), ponieważ może to prowadzić do podwyższenia stężenia serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Aurorix (moklobemid), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5; 4.3, SSRI i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, bez dziurawca, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z moklobemidem bez decyzji lekarza; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. O przyjmowaniu dziurawca należy powiedzieć lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia moklobemidem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Jeśli po przyjęciu obu wystąpią niepokojące objawy, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem; charakterystyka wymaga wtedy nadzoru lekarskiego. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Qsiva jest lekiem złożonym z fenterminy i topiramatu, stosowanym w leczeniu otyłości u dorosłych. Charakterystyka tego produktu podaje, że podczas jednoczesnego podawania z zielem dziurawca obserwowano zmniejszenie stężenia topiramatu w osoczu, czyli w płynnej części krwi, prowadzące do utraty skuteczności. Dodaje przy tym, że badań klinicznych oceniających tę interakcję nie przeprowadzono. Interakcja dotyczy topiramatu; o wpływie dziurawca na fenterminę dokument nie mówi. Charakterystyka podaje też, że fentermina i topiramat są usuwane głównie przez nerki, a mechanizmu tej interakcji nie nazywa. Wielkości spadku ani zalecenia dotyczącego dawki dokument nie podaje. Lek jest przeciwwskazany u osób leczonych inhibitorami monoaminooksydazy, w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują wysoce skutecznej antykoncepcji; dziurawca dokument w tym miejscu nie wymienia. Wpływ dziurawca na hormonalne środki antykoncepcyjne opisuje osobny wpis. Dziurawiec osłabia także inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu tej interakcji. Podaje, że fenytoina i karbamazepina, induktory enzymów, również obniżają stężenie topiramatu. Wiadomo, że topiramat jest w większości wydalany w postaci niezmienionej przez nerki, a tylko część jest rozkładana w wątrobie, więc udziału indukcji CYP3A4 w tej interakcji nie ustalono. Ogólny mechanizm dziurawca jest znany: hiperforyna pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Qsiva (fentermina, topiramat), pkt 4.2, 4.3 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum): Podczas jednoczesnego podawania produktu leczniczego Qsiva z zielem dziurawca zwyczajnego obserwowano zmniejszenie stężenia topiramatu w osoczu, prowadzące do utraty skuteczności. Nie przeprowadzono żadnych badań klinicznych oceniających możliwość wystąpienia tej interakcji.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Qsiva (fentermina, topiramat), kapsułki twarde o zmodyfikowanym uwalnianiu, sekcja 4.5; 4.2, odstawianie; 4.3, inhibitory MAO, bez dziurawca, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z lekiem Qsiva bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka opisuje utratę skuteczności przy tym połączeniu. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Kobieta w wieku rozrodczym przyjmująca ten lek powinna omówić z lekarzem metodę antykoncepcji, zanim zacznie przyjmować dziurawiec. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki; charakterystyka nakazuje odstawiać największą dawkę stopniowo. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Iwakaftor jest lekiem stosowanym w mukowiscydozie u pacjentów z określonymi mutacjami genu CFTR; jest podawany sam albo w skojarzeniu z tezakaftorem i eleksakaftorem. Charakterystyka produktu leczniczego Kalydeco podaje, że iwakaftor jest substratem CYP3A4 i CYP3A5, czyli jest przez te enzymy rozkładany. Ekspozycja na lek, czyli łączna ilość leku docierająca do krwi, zmniejsza się w czasie stosowania induktorów CYP3A, co może prowadzić do utraty skuteczności. Dokument nie zaleca jednoczesnego stosowania z silnymi induktorami, wśród których wymienia ziele dziurawca. Dla ryfampicyny podaje zmierzony spadek ekspozycji o 89%; dla dziurawca pomiaru nie podaje. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków, o których należy powiedzieć lekarzowi. Wiadomo, że iwakaftor wchodzi też w skład preparatów złożonych z tezakaftorem i eleksakaftorem. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że iwakaftor jest substratem CYP3A4 i CYP3A5, więc induktor tych enzymów obniża jego stężenie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Kalydeco (iwakaftor), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie iwakaftoru z ryfampicyną, silnym induktorem CYP3A, zmniejszało ekspozycję na iwakaftor (AUC) o 89% i zmniejszało ekspozycję na hydroksymetyloiwakaftor (M1) w mniejszym stopniu niż na iwakaftor. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania iwakaftoru z silnymi induktorami CYP3A, takimi jak ryfampicyna, ryfabutyna, fenobarbital, karbamazepina, fenytoina i ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Kalydeco (iwakaftor), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Kalydeco a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z iwakaftorem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Osoba przyjmująca preparat złożony z iwakaftorem, tezakaftorem i eleksakaftorem powinna zapytać lekarza lub farmaceutę, czy dotyczy jej to samo ostrzeżenie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Ryzatryptan jest lekiem z grupy tryptanów, czyli agonistów receptorów serotoninowych 5-HT1B/1D, stosowanym doraźnie w napadzie migreny. Charakterystyka produktu leczniczego Migrenofen podaje w punkcie ostrzeżeń, że występowanie działań niepożądanych może nasilić się podczas jednoczesnego podawania tryptanów i preparatów roślinnych zawierających ziele dziurawca. Rodzaju tych działań ani zalecenia dokument nie podaje. Osobno opisuje zespół serotoninowy przy łączeniu tryptanów z lekami z grupy SSRI i SNRI, czyli inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny, i nakazuje wtedy obserwację pacjenta; dziurawca w tym zdaniu nie wymienia. W punkcie przeciwwskazań stoją inhibitory monoaminooksydazy, ergotamina i inne tryptany; dziurawca dokument tam nie wymienia. Dziurawiec działa na serotoninę także w połączeniu z innymi lekami; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, czyli jej powrót z synapsy do neuronu, przez co stężenie serotoniny w szczelinie synaptycznej rośnie. Ryzatryptan pobudza receptory serotoninowe 5-HT1B/1D. Charakterystyka nie nazywa mechanizmu nasilenia działań niepożądanych przy dziurawcu; przy SSRI i SNRI, które działają na serotoninę tą samą drogą co dziurawiec, wskazuje zespół serotoninowy. Mechanizm ten różni się od indukcji CYP3A4, przez którą dziurawiec osłabia większość leków.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Migrenofen (ryzatryptan), pkt 4.3, 4.4 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Występowanie działań niepożądanych może nasilić się podczas jednoczesnego podawania tryptanów (agonistów receptora 5-HT1B/1D) i preparatów roślinnych zawierających ziele dziurawca (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Migrenofen (ryzatryptan), lamelki rozpadające się w jamie ustnej, sekcja 4.4; 4.3 i 4.5, bez dziurawca, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba przyjmująca dziurawiec powinna powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie przed zastosowaniem ryzatryptanu; charakterystyka ostrzega przed nasileniem działań niepożądanych. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać sposobu leczenia migreny bez lekarza. Jeśli po przyjęciu obu wystąpią niepokojące objawy, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Charakterystyka opisuje przy łączeniu tryptanów z lekami z grupy SSRI i SNRI zespół serotoninowy: zmiany stanu psychicznego, niestabilność układu autonomicznego i zaburzenia nerwowo-mięśniowe. Przy dziurawcu mówi tylko o możliwym nasileniu działań niepożądanych, bez nazwania objawów. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Rimegepant jest lekiem stosowanym doraźnie w napadzie migreny i zapobiegawczo w migrenie epizodycznej; blokuje receptor peptydu CGRP. Charakterystyka produktu leczniczego Vydura podaje, że rimegepant jest substratem CYP3A4 oraz glikoproteiny P i białka BCRP, czyli jest rozkładany przez ten enzym i wypompowywany z komórek przez oba te białka. Induktory CYP3A4 zmniejszają jego stężenie w osoczu, czyli w płynnej części krwi. Dokument nie zaleca jednoczesnego podawania z silnymi induktorami, wśród których wymienia ziele dziurawca, ani z umiarkowanymi. Dla ryfampicyny podaje zmierzony spadek ekspozycji, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, o 80% i stężenia maksymalnego o 64%, co może prowadzić do utraty skuteczności; dla dziurawca pomiaru nie podaje. Dokument mówi też, że efekt indukcji CYP3A4 może utrzymywać się do dwóch tygodni po przerwaniu stosowania induktora. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków, których stosowania należy unikać podczas przyjmowania leku Vydura. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że rimegepant jest substratem CYP3A4 oraz transporterów glikoproteiny P i BCRP, więc indukcja tych dróg obniża jego stężenie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Vydura (rimegepant), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Induktory enzymu CYP3A4 powodują zmniejszenie stężenia rimegepantu w osoczu. Nie jest zalecane jednoczesne podawanie produktu leczniczego VYDURA z silnymi induktorami enzymu CYP3A4 (np. fenobarbitalem, ryfampicyną, zielem dziurawca zwyczajnego [. Hypericum perforatum]) ani z umiarkowanymi induktorami enzymu CYP3A4 (np. bozentanem, efawirenzem, modafinilem) (patrz punkt 4.4). Efekt indukcji aktywności enzymu CYP3A4 może utrzymywać się przez maksymalnie 2 tygodnie po przerwaniu stosowania silnego lub umiarkowanego induktora enzymu CYP3A4.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vydura (rimegepant), liofilizat doustny, sekcja 4.4 i 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek VYDURA a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z rimegepantem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia, a ulotka nakazuje go unikać. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Charakterystyka podaje, że efekt indukcji może utrzymywać się do dwóch tygodni po odstawieniu induktora, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Aprepitant jest lekiem przeciwwymiotnym stosowanym przez trzy dni w zapobieganiu nudnościom i wymiotom wywołanym chemioterapią. Charakterystyka produktu leczniczego Aprepitant Aurovitas podaje, że aprepitant jest substratem CYP3A4, czyli jest przez ten enzym rozkładany. Dokument nakazuje unikać jednoczesnego podawania z substancjami silnie indukującymi ten enzym, ponieważ obniżają one stężenie aprepitantu i mogą zmniejszać jego skuteczność. Osobno nie zaleca jednoczesnego podawania z produktami ziołowymi zawierającymi ziele dziurawca. Dla ryfampicyny podaje zmierzony spadek ekspozycji, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, o 91% i skrócenie okresu półtrwania o 68%; dla dziurawca pomiaru nie podaje. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że aprepitant jest substratem CYP3A4, więc induktor tego enzymu obniża jego stężenie; sam aprepitant jest umiarkowanym inhibitorem, a po zakończeniu kuracji łagodnym induktorem CYP3A4.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Aprepitant Aurovitas (aprepitant), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy unikać jednoczesnego podawania produktu leczniczego Aprepitant Aurovitas z substancjami czynnymi silnie indukującymi CYP3A4 (np. ryfampicyną, fenytoiną, karbamazepiną, fenobarbitalem), ponieważ jednoczesne podawanie powoduje zmniejszenie stężenia aprepitantu w osoczu, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności produktu leczniczego Aprepitant Aurovitas. […] Nie zaleca się jednoczesnego podawania produktu leczniczego Aprepitant Aurovitas i produktów ziołowych zawierających ziele dziurawca (Hypericum perforatum).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Aprepitant Aurovitas (aprepitant), kapsułki twarde, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba przyjmująca dziurawiec powinna powiedzieć o tym lekarzowi przed rozpoczęciem chemioterapii z aprepitantem; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna zgłosić to lekarzowi prowadzącemu leczenie przeciwnowotworowe przed kolejnym cyklem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani pomijać jego dawek. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc odstawienie ziela tuż przed kuracją nie znosi interakcji. O terminie odstawienia decyduje lekarz.

Tolwaptan w produkcie Samsca jest lekiem stosowanym w leczeniu hiponatremii, czyli zbyt niskiego stężenia sodu we krwi, wtórnej do zespołu niewłaściwego wydzielania hormonu antydiuretycznego. Charakterystyka tego produktu podaje, że po podaniu induktorów CYP3A4 stężenie tolwaptanu w osoczu, czyli w płynnej części krwi, było obniżone maksymalnie o 87%. Dokument nie podaje, którego induktora dotyczy ten pomiar. Nakazuje ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu induktorów CYP3A4, wśród których wymienia ziele dziurawca. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków mogących osłabiać działanie leku Samsca i mówi, że o schemacie leczenia decyduje lekarz. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka nazywa tolwaptan substratem CYP3A4 i glikoproteiny P, więc indukcja obu dróg obniża jego stężenie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Samsca (tolwaptan), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Stężenie tolwaptanu w osoczu zostało obniżone maksymalnie o 87 % (AUC) po podaniu induktorów CYP3A4. Konieczne jest zachowanie ostrożności w przypadku jednoczesnego stosowania induktorów CYP3A4 (np. rifampicyna, barbiturany i ziele dziurawca) z tolwaptanem.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Samsca (tolwaptan), tabletki, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Samsca a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z tolwaptanem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nakazuje ostrożność przy tym połączeniu. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Berotralstat jest lekiem stosowanym w zapobieganiu napadom dziedzicznego obrzęku naczynioruchowego u pacjentów od 12 lat. Charakterystyka produktu leczniczego Orladeyo podaje, że berotralstat jest substratem glikoproteiny P i białka BCRP, czyli jest przez oba te białka wypompowywany z komórek. Induktory tych transporterów, wśród których dokument wymienia ziele dziurawca, mogą zmniejszać stężenie leku w osoczu, czyli w płynnej części krwi, i osłabiać jego skuteczność. Dokument nie zaleca stosowania induktorów glikoproteiny P z berotralstatem. Pomiaru dla żadnego induktora nie podaje. Ulotka dla pacjenta wymienia ziele dziurawca wśród leków, o których należy powiedzieć lekarzowi. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w ścianie jelita ilość glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła; tą samą drogą dziurawiec pobudza enzym CYP3A4. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek będący substratem glikoproteiny P wchłania się w mniejszym stopniu, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka nazywa berotralstat substratem glikoproteiny P i BCRP i nazywa dziurawiec induktorem obu transporterów.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Orladeyo (berotralstat), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Berotralstat jest substratem P-gp i BCRP. Induktory P-gp i BCRP (np. ryfampicyna, ziele dziurawca) mogą zmniejszać stężenie berotralstatu w osoczu, prowadząc do zmniejszenia jego skuteczność. Nie zaleca się stosowania induktorów P-gp i berotralstatu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Orladeyo (berotralstat), kapsułki twarde, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta „Lek Orladeyo a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z berotralstatem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Alafenamid tenofowiru w produkcie Vemlidy jest lekiem przeciwwirusowym stosowanym w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B. Charakterystyka tego produktu podaje, że alafenamid tenofowiru jest transportowany przez glikoproteinę P i białko BCRP, czyli wypompowywany przez oba te białka z komórek. Induktory glikoproteiny P, wśród których dokument wymienia ziele dziurawca, będą zmniejszać jego stężenie w osoczu, czyli w płynnej części krwi, co może prowadzić do utraty działania leczniczego. Dokument nie zaleca takiego połączenia i powtarza to w punkcie ostrzeżeń. W tabeli interakcji przy dziurawcu mówi, że badań nie przeprowadzono, a spodziewany jest spadek stężenia leku. Dla karbamazepiny podaje spadek ekspozycji, czyli łącznej ilości leku docierającej do krwi, do 0,45 wartości bez karbamazepiny, czyli o około połowę. Wiadomo, że alafenamid tenofowiru wchodzi też w skład preparatów złożonych stosowanych w leczeniu zakażenia HIV. Dziurawiec wpływa tą samą drogą także na inne leki; część tych par ma osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w ścianie jelita ilość glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła; tą samą drogą dziurawiec pobudza enzym CYP3A4. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek będący substratem glikoproteiny P wchłania się w mniejszym stopniu, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka podaje, że alafenamid tenofowiru jest transportowany przez glikoproteinę P i BCRP, i nazywa dziurawiec induktorem glikoproteiny P.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Vemlidy (alafenamid tenofowiru), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Oczekuje się, że produkty lecznicze będące induktorami P-gp (np. ryfampicyna, ryfabutyna, karbamazepina, fenobarbital lub ziele dziurawca zwyczajnego [łac. Hypericum perforatum]) będą zmniejszać stężenia alafenamidu tenofowiru w osoczu, co może prowadzić do utraty działania leczniczego produktu Vemlidy. Nie zaleca się równoczesnego podawania takich produktów leczniczych z alafenamidem tenofowiru.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vemlidy (alafenamid tenofowiru), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5, tabela 1; ulotka dla pacjenta „Lek Vemlidy a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z alafenamidem tenofowiru bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia, a ulotka nakazuje powiedzieć lekarzowi o przyjmowaniu dziurawca. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie. Osoba przyjmująca preparat złożony z alafenamidem tenofowiru powinna zapytać lekarza lub farmaceutę, czy dotyczy jej to samo ostrzeżenie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie; charakterystyka ostrzega przed zaostrzeniem zapalenia wątroby po przerwaniu leczenia. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Ryeqo jest lekiem złożonym z relugoliksu, czyli antagonisty receptora hormonu uwalniającego gonadotropinę, oraz estradiolu i octanu noretysteronu, stosowanym w leczeniu objawów mięśniaków macicy i endometriozy u kobiet w wieku rozrodczym. Charakterystyka tego produktu podaje, że relugoliks jest substratem glikoproteiny P, czyli jest przez nią wypompowywany z komórek, a ryfampicyna zmniejszała jego ekspozycję, czyli łączną ilość leku docierającą do krwi, o 55%. Dla dziurawca pomiaru dokument nie podaje. Dokument nie zaleca jednoczesnego stosowania z silnymi induktorami CYP3A4 lub glikoproteiny P, wśród których wymienia ziele dziurawca, ponieważ mogą one zmniejszać stężenie relugoliksu i osłabiać jego działanie. Osobno mówi, że preparaty z dziurawcem mogą nasilać metabolizm estrogenów i progestagenów, przez co słabnie ochrona przed ubytkiem masy kostnej, i nie zaleca długotrwałego jednoczesnego stosowania induktorów enzymów wątrobowych z tym lekiem. Charakterystyka podaje, że Ryeqo hamuje owulację i zapewnia odpowiednie działanie antykoncepcyjne, a stosowanie go w ciąży jest przeciwwskazane. Ten sam dokument mówi, że przy pominięciu dawek owulacja może powrócić, i nakazuje wtedy niehormonalną metodę antykoncepcji; jednoczesne stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych jest przy tym leku przeciwwskazane. Czy spadek stężenia relugoliksu osłabia także ochronę przed ciążą, dokument nie rozstrzyga, więc o postępowaniu decyduje lekarz. Wpis dotyczy tego produktu; para dziurawca z antykoncepcją hormonalną oraz pozostałe leki, które dziurawiec osłabia tą samą drogą, mają osobne wpisy.

Mechanizm: Wiadomo, że hiperforyna z dziurawca pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Takie zwiększenie ilości enzymu i białka transportującego nazywa się indukcją. Narasta ona przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po jego odstawieniu ustępuje stopniowo. Lek rozkładany tą drogą jest usuwany szybciej, więc jego stężenie we krwi spada. Charakterystyka nazywa relugoliks substratem glikoproteiny P i wiąże spadek jego stężenia z indukcją CYP3A4 i glikoproteiny P. Metabolizm estradiolu i octanu noretysteronu wiąże z enzymami cytochromu P450. Obie części leku tracą więc na stężeniu tą samą drogą.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Ryeqo (relugoliks, estradiol, octan noretysteronu), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie zaleca się jednoczesnego stosowania z silnymi induktorami CYP3A4 i (lub) P-gp. W klinicznym badaniu interakcji z ryfampicyną, silnym induktorem CYP3A4 i P-gp, wartości Cmax i AUC relugoliksu były zmniejszone o odpowiednio 23% i 55%. […] ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum); bozentan i inhibitory proteazy HIV lub HCV (np. rytonawir, boceprewir, telaprewir) oraz nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy (np. efawirenz), mogą zmniejszać stężenia relugoliksu w osoczu i powodować zmniejszenie jego działania terapeutycznego. […] Preparaty ziołowe zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) mogą indukować metabolizm estrogenów i progestagenów. Klinicznie nasilenie metabolizmu estrogenów może prowadzić do zmniejszenia skuteczności ochrony przed ubytkiem masy kostnej. Dlatego nie zaleca się długotrwałego, jednoczesnego stosowania induktorów enzymów wątrobowych z tym produktem leczniczym.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Ryeqo (relugoliks, estradiol, octan noretysteronu), tabletki powlekane, sekcja 4.5; 4.3, ciąża i hormonalne środki antykoncepcyjne; 4.4, właściwości antykoncepcyjne; 4.6, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z lekiem Ryeqo bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka nie zaleca tego połączenia, zwłaszcza długotrwałego. Osoba, która już przyjmuje oba, powinna omówić to z lekarzem przy najbliższej wizycie; o dalszym leczeniu i kontroli gęstości kości decyduje lekarz. Leku nie należy odstawiać samodzielnie; charakterystyka ostrzega, że po przerwaniu leczenia owulacja szybko powraca i nakazuje natychmiast rozpocząć alternatywną metodę antykoncepcji. Po odstawieniu dziurawca jego wpływ na enzymy i transportery utrzymuje się do około dwóch tygodni, więc stężenie leku zmienia się także po zaprzestaniu przyjmowania ziela. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Topiramat jest lekiem przeciwpadaczkowym, stosowanym u dorosłych także w profilaktyce migreny; charakterystyka zaznacza, że nie jest zalecany w leczeniu ostrego bólu głowy. Ten sam dokument podaje, że podczas jednoczesnego stosowania topiramatu z produktami zawierającymi ziele dziurawca obserwowano zmniejszenie stężenia leku we krwi i zmniejszenie jego skuteczności. Dodaje przy tym, że badań klinicznych oceniających tę interakcję nie przeprowadzono. Wielkości spadku ani zalecenia dotyczącego dawki dokument nie podaje. Połączenie dziurawca z lekiem złożonym, który zawiera topiramat i fenterminę, opisuje osobny wpis oparty na charakterystyce tego preparatu.

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje mechanizmu tej interakcji. Wymienia natomiast, że topiramat nie jest silnym induktorem enzymów metabolizujących, a w innym miejscu — że fenytoina i karbamazepina, leki pobudzające enzymy wątrobowe, obniżają stężenie topiramatu. Topiramat jest w większości wydalany przez nerki w postaci niezmienionej, a tylko część ulega rozkładowi w wątrobie, więc udziału indukcji enzymów w tej konkretnej interakcji nie ustalono. Ogólny mechanizm działania dziurawca jest za to znany z piśmiennictwa: hiperforyna pobudza receptor jądrowy PXR, czyli komórkowy czujnik substancji obcych. Pobudzony receptor zwiększa w wątrobie i w ścianie jelita ilość enzymu CYP3A4 oraz glikoproteiny P, czyli białka wypompowującego leki z komórek jelita z powrotem do jego światła. Narasta to przez kilkanaście dni od rozpoczęcia przyjmowania ziela, a po odstawieniu ustępuje stopniowo.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Topamax (topiramat), pkt 4.5 i 4.1 — Rejestr Produktow Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum). Obserwowano zmniejszenie skutecznosci topiramatu, w wyniku zmniejszonego stezenia we krwi, podczas jednoczesnego stosowania topiramatu z produktami zawierajacymi ziele dziurawca zwyczajnego. Nie przeprowadzono badan klinicznych oceniajacych mozliwosc wystapienia tej interakcji.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Topamax (topiramat), sekcja 4.5; 4.1 wskazania, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z topiramatem bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka opisuje przy tym połączeniu słabsze działanie leku. Osoba, która przyjmuje już oba, powinna skontaktować się z lekarzem prowadzącym niezwłocznie, nie czekając na planowaną wizytę — mniejsze stężenie leku przeciwpadaczkowego oznacza ryzyko nawrotu napadów. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki; dziurawca również nie należy odstawiać bez wiedzy lekarza, ponieważ stężenie leku zmienia się wtedy w drugą stronę. Wpływ dziurawca na enzymy i transportery utrzymuje się po jego odstawieniu do około dwóch tygodni. O rozpoczęciu i o zakończeniu przyjmowania dziurawca należy poinformować lekarza prowadzącego.

Duloksetyna należy do inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny; stosuje się ją w depresji, w bólu neuropatycznym i w wysiłkowym nietrzymaniu moczu. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca wśród leków działających na receptory serotoninergiczne i nakazuje ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu. W tym samym punkcie dokument odnotowuje, że u osób przyjmujących leki z tej grupy razem z innymi lekami serotoninergicznymi zgłaszano w rzadkich przypadkach zespół serotoninowy. Dokument nie podaje częstości poza słowem „rzadkich", nie podaje progu dawki dziurawca ani wielkości ryzyka.

Mechanizm: Wiadomo, że dziurawiec hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, a duloksetyna działa tą samą drogą — oba zwiększają ilość serotoniny w szczelinie synaptycznej, więc działania się sumują. Nadmiar serotoniny daje zespół objawów nazywany zespołem serotoninowym: pobudzenie, drżenie mięśni, wzmożone odruchy, przyspieszone tętno, gorączka. Mechanizm jest tu inny niż w pozostałych parach z dziurawcem, które opisują pobudzenie enzymów wątrobowych i zmniejszenie stężenia leku — przy duloksetynie ryzykiem jest nadmiar serotoniny, nie niedobór leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Yentreve (duloksetyna), pkt 4.5 „Substancje działające na receptory serotoninergiczne" — Europejska Agencja Leków. Zapis potwierdzony w 33 z 33 charakterystyk leków o kodzie ATC N06AX21 obecnych w korpusie ChPL (pomiar własny 2026-09-19).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z duloksetyną bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Osoba, która przyjmuje już oba, powinna omówić to z lekarzem prowadzącym. Pobudzenie, drżenie mięśni, przyspieszone tętno, gorączka lub splątanie po rozpoczęciu przyjmowania dziurawca wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki.

Wortioksetyna jest lekiem stosowanym w depresji u dorosłych; działa na układ serotoninowy. Charakterystyka produktu leczniczego ma osobny punkt zatytułowany „Ziele dziurawca" i podaje w nim, że jednoczesne stosowanie leków o działaniu serotoninergicznym i preparatów ziołowych z zielem dziurawca może powodować częstsze występowanie działań niepożądanych, w tym zespołu serotoninowego. Dokument nie podaje częstości, progu dawki dziurawca ani wielkości ryzyka.

Mechanizm: Wiadomo, że dziurawiec hamuje wychwyt zwrotny serotoniny, a wortioksetyna działa na ten sam układ — oba zwiększają ilość serotoniny w mózgu, więc działania się sumują. Nadmiar serotoniny daje zespół objawów nazywany zespołem serotoninowym: pobudzenie, drżenie mięśni, wzmożone odruchy, przyspieszone tętno, gorączka. Ta sama charakterystyka w innym punkcie odnotowuje, że leki o działaniu serotoninergicznym mogą obniżać próg drgawkowy. Mechanizm jest tu inny niż w większości par z dziurawcem, które opisują pobudzenie enzymów wątrobowych i zmniejszenie stężenia leku — ryzykiem jest nadmiar serotoniny, nie niedobór leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Brintellix (wortioksetyna), pkt 4.5, punkt „Ziele dziurawca" — Europejska Agencja Leków. Zapis potwierdzony w 35 z 35 charakterystyk leków o kodzie ATC N06AX26 obecnych w korpusie ChPL (pomiar własny 2026-09-19).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie łączyć z wortioksetyną bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą; charakterystyka wymienia to połączenie w osobnym punkcie. Osoba, która przyjmuje już oba, powinna omówić to z lekarzem prowadzącym. Pobudzenie, drżenie mięśni, przyspieszone tętno, gorączka lub splątanie po rozpoczęciu przyjmowania dziurawca wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki.

Brywaracetam jest lekiem przeciwpadaczkowym stosowanym u dorosłych i dzieci. Charakterystyka produktu leczniczego zalicza ziele dziurawca do silnych induktorów enzymów i podaje, że takie induktory mogą zmniejszać ogólną ekspozycję na lek. Dokument zapisuje to jako przewidywanie, nie jako wynik badania z dziurawcem: zmierzono ryfampicynę, która przy dawce 600 mg na dobę przez pięć dni obniżyła pole powierzchni pod krzywą stężenia brywaracetamu o 45%. Ta sama charakterystyka zaleca ostrożność zarówno przy rozpoczynaniu, jak i przy kończeniu przyjmowania dziurawca. Chroniony jest tu lek.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że główny szlak rozkładu brywaracetamu przebiega przez hydrolizę niezależną od cytochromu P450, a drugi — przez hydroksylację z udziałem CYP2C19. Dokument nie wskazuje, przez który enzym miałby działać dziurawiec, ani nie podaje, na czym opiera swoje przewidywanie: zalicza dziurawiec do silnych induktorów enzymów i na tym poprzestaje. Podaje natomiast w tym samym punkcie dwie rzeczy zmierzone przy innych induktorach — ryfampicyna zmniejszyła obszar powierzchni pod krzywą (AUC) brywaracetamu o 45% i wymaga rozważenia zmiany dawki, a przy karbamazepinie, fenobarbitalu i fenytoinie stężenie leku spada, lecz dawki zmieniać nie trzeba. Dla dziurawca dokument nie podaje ani wielkości spadku, ani zalecenia co do dawki — wyłącznie ostrożność przy rozpoczynaniu i przy kończeniu jego przyjmowania. Wyjaśnienia tego zalecenia dokument nie zawiera; wiadomo natomiast, że indukcja enzymów wymaga wytworzenia ich nowych cząsteczek, więc nie zaczyna się ani nie kończy z dnia na dzień — narasta i ustępuje przez dni do tygodni, i dlatego liczą się oba te momenty.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Briviact (brywaracetam), pkt 4.5, „Inne induktory enzymów" — Europejska Agencja Leków. Zapis potwierdzony w 57 z 57 charakterystyk leków o kodzie ATC N03AX23 obecnych w korpusie ChPL, z tego 50 z Rejestru Produktów Leczniczych URPL (pomiar własny 2026-09-19).

Potwierdza dokument urzędowy: „Inne induktory enzymów — Przewiduje się, że inne silne induktory enzymów, takie jak ziele dziurawca (Hypericum perforatum) mogą zmniejszać ogólną ekspozycję na brywaracetam. Dlatego, zaleca się zachowanie ostrożności podczas rozpoczynania lub kończenia leczenia z zastosowaniem ziela dziurawca.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Briviact (brywaracetam), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie zaczynać ani nie odstawiać w trakcie przyjmowania brywaracetamu bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Osoba, która przyjmuje już oba, powinna omówić to z lekarzem prowadzącym — mniejsza ilość leku przeciwpadaczkowego we krwi oznacza ryzyko nawrotu napadów.

Perampanel jest lekiem przeciwpadaczkowym. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca obok ryfampicyny wśród silnych induktorów cytochromu P450 i podaje, że takie induktory przypuszczalnie zmniejszają stężenie perampanelu we krwi. W tym samym zdaniu dodaje, że w ich obecności nie można wykluczyć wyższych stężeń reaktywnych metabolitów leku w osoczu. Dokument zapisuje obie te rzeczy jako przypuszczenie, nie jako wynik badania z dziurawcem, i nie podaje ani wielkości spadku, ani zalecenia co do dawki. Chroniony jest tu lek.

Mechanizm: Charakterystyka zalicza dziurawiec do silnych induktorów cytochromu P450 i przypisuje całej tej grupie dwa skutki naraz: mniejsze stężenie perampanelu, czyli słabsze działanie leku, oraz możliwe wyższe stężenia jego reaktywnych metabolitów. Czym są te metabolity i jakie działanie im przypisuje, dokument nie wyjaśnia — odnotowuje wyłącznie, że ich wyższych stężeń nie można wykluczyć. Nie wskazuje też, przez który enzym miałby działać dziurawiec. Podaje natomiast, że perampanel jest wrażliwy na zmiany aktywności CYP3A4 w drugą stronę: ketokonazol, silny inhibitor tego enzymu, zwiększał pole powierzchni pod krzywą stężenia perampanelu o 20% i wydłużał okres półtrwania leku z 58,4 do 67,8 godziny.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Fycompa (perampanel), pkt 4.5 „Wpływ induktorów cytochromu P450 na farmakokinetykę perampanelu" — Europejska Agencja Leków. Zapis potwierdzony w 19 z 19 charakterystyk leków o kodzie ATC N03AX22 obecnych w korpusie ChPL, z tego 12 z Rejestru Produktów Leczniczych URPL (pomiar własny 2026-09-19).

Potwierdza dokument urzędowy: „Wpływ induktorów cytochromu P450 na farmakokinetykę perampanelu: Przypuszcza się, że silne induktory cytochromu P450, takie jak ryfampicyna i dziurawiec, zmniejszają stężenie perampanelu i nie można wykluczyć ryzyka wystąpienia w ich obecności wyższych stężeń reaktywnych metabolitów w osoczu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Fycompa (perampanel), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z dziurawcem nie zaczynać ani nie odstawiać w trakcie przyjmowania perampanelu bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Leku nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać jego dawki. Osoba, która przyjmuje już oba, powinna omówić to z lekarzem prowadzącym — mniejsza ilość leku przeciwpadaczkowego we krwi oznacza ryzyko nawrotu napadów.

Charakterystyka produktu leczniczego fenytoiny wskazuje, że lek może zaburzać metabolizm witaminy D, a przy niedostatecznej podaży witaminy D lub niedostatecznej ekspozycji na światło słoneczne może dojść do demineralizacji kości, hipokalcemii lub krzywicy. W części dotyczącej interakcji ta sama charakterystyka wymienia witaminę D wśród substancji, których działanie fenytoina osłabia. Odnotowuje też przypadki zmniejszenia gęstości mineralnej kości, osteopenii, osteoporozy oraz złamań u osób leczonych fenytoiną długotrwale, zaznaczając zarazem, że mechanizm wpływu leku na przemiany kostne nie został określony.

Mechanizm: Fenytoina indukuje wątrobowe enzymy cytochromu P450, w tym CYP3A4, który w wątrobie i jelicie cienkim dominuje w rozkładzie witaminy D do nieaktywnych metabolitów (Wakeman M. A literature review of the potential impact of medication on vitamin D status. Risk Manag Healthc Policy 2021;14:3357-3381, PMID 34421316). Jest to mechanizm wpływu na sam metabolizm witaminy D; charakterystyka produktu leczniczego zaznacza osobno, że mechanizm wpływu fenytoiny na przemiany kostne pozostaje nieustalony.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF, 100 mg, tabletki — punkty 4.4, 4.5 i 4.8 (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Wakeman M. A literature review of the potential impact of medication on vitamin D status. Risk Manag Healthc Policy 2021;14:3357-3381 (PMID 34421316). Pack AM, Morrell MJ. Epilepsy and bone health in adults. Epilepsy Behav 2004;5 Suppl 2:S24-S29 (PMID 15123008) — ocena gęstości mineralnej kości uzasadniona po pięciu latach leczenia przeciwpadaczkowego albo przed leczeniem u kobiet po menopauzie.

Potwierdza dokument urzędowy: „Fenytoina może zaburzać metabolizm witaminy D. W przypadku niedostatecznej suplementacji witaminy D lub ekspozycji na światło słoneczne może wystąpić demineralizacja kości, hipokalcemia lub krzywica.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Phenytoinum WZF, 100 mg, tabletki, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz fenytoinę, nie ustalaj dawki witaminy D samodzielnie. Charakterystyka produktu leczniczego wskazuje, że przy niedostatecznej podaży witaminy D może dojść do demineralizacji kości, ale jej dawkę wyznacza lekarz prowadzący — on też decyduje o kontroli stężenia 25-hydroksywitaminy D. Przy wieloletnim leczeniu przeciwpadaczkowym uzasadniona jest ocena stanu kości pomiarem gęstości mineralnej — po pięciu latach terapii, a u kobiet po menopauzie jeszcze przed jej rozpoczęciem (Pack AM, Morrell MJ, Epilepsy Behav 2004;5 Suppl 2:S24-S29, PMID 15123008). Nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego.

Fenytoina upośledza wchłanianie folianów i przyspiesza ich rozkład, co sprzyja niedoborowi — u kobiet w ciąży wiąże się to z ryzykiem wad cewy nerwowej. W drugą stronę: wysokie dawki kwasu foliowego mogą obniżać stężenie fenytoiny. Cytowane prace pochodzą z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych i opisują obserwacje kliniczne, a nie szlak metaboliczny.

Mechanizm: Fenytoina obniża stężenie folianów. W przeciwnym kierunku wysoka podaż kwasu foliowego może obniżać stężenie fenytoiny; enzymu odpowiedzialnego za ten efekt cytowane prace nie wskazują.

Źródło: Reynolds EH. Effects of folic acid on the mental state and fit-frequency of drug-treated epileptic patients. Lancet 1967 (PMID 4164775) — rekord PubMed nie zawiera abstraktu, treści nie zweryfikowano wobec pełnego tekstu. Mattson RH i wsp., N Engl J Med 1973 — cytowanie bez identyfikatora, tożsamości pracy nie ustalono.

Postępowanie opisane w źródle: Fenytoina obniża stężenie folianów, a wysoka podaż kwasu foliowego może z kolei obniżać stężenie fenytoiny. Z tego powodu suplementacja podczas leczenia fenytoiną wymaga ustalenia z lekarzem prowadzącym — dotyczy to zwłaszcza kobiet w wieku rozrodczym, u których niedobór folianów wiąże się z ryzykiem wad cewy nerwowej. Nie należy dobierać dawki samodzielnie: kontrola stężenia leku należy do lekarza.

Ulotka produktu ANNEXXO (1 000 IU i 7 000 IU, tabletki powlekane) w sekcji „Lek ANNEXXO a inne leki” wymienia produkty zawierające fosfor w dużych dawkach wśród substancji, o których należy poinformować lekarza przed rozpoczęciem stosowania cholekalcyferolu. Dokument podaje, że takie produkty zwiększają ryzyko wystąpienia dużego stężenia fosforanów we krwi. W tej samej liście ulotka wymienia równolegle produkty zawierające wapń oraz magnez w dużych dawkach — poniższy opis dotyczy wyłącznie punktu o fosforze.

Mechanizm: Ulotka nie podaje mechanizmu wzrostu stężenia fosforanów przy jednoczesnym stosowaniu fosforu i cholekalcyferolu.

Źródło: Ulotka ANNEXXO (cholecalciferolum, RPL 48406), sekcja „Lek ANNEXXO a inne leki”.

Potwierdza dokument urzędowy: „produkty zawierające fosfor w dużych dawkach – zwiększają one ryzyko wystąpienia dużego stężenia fosforanów we krwi;” — Ulotka dla pacjenta ANNEXXO, 1 000 IU, tabletki powlekane / ANNEXXO, 7 000 IU, tabletki powlekane, sekcja Lek ANNEXXO a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przed rozpoczęciem stosowania leku ANNEXXO należy poinformować lekarza o przyjmowaniu produktów zawierających fosfor w dużych dawkach. Ulotka nie precyzuje dalszych zaleceń dla tej kombinacji poza obowiązkiem poinformowania lekarza.

Ulotka produktu MAGNE B6 Forte (Magnesii citras + Pyridoxini hydrochloridum) w sekcji „Magne B6 Forte a inne leki” zaleca unikanie jednoczesnego stosowania produktów zawierających fosforany, ponieważ związki te hamują wchłanianie magnezu z jelita cienkiego. To samo zdanie ulotki wymienia równolegle sole wapniowe — poniższy opis dotyczy wyłącznie fosforanów.

Mechanizm: Ulotka podaje wprost mechanizm: fosforany hamują wchłanianie magnezu z jelita cienkiego. Dokument nie precyzuje dalszego mechanizmu biochemicznego poza tym stwierdzeniem.

Źródło: Ulotka MAGNE B6 Forte (magnesii citras + pyridoxini hydrochloridum, RPL 21216), sekcja „Magne B6 Forte a inne leki”.

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy unikać jednoczesnego stosowania produktów zawierających fosforany lub sole wapniowe, ponieważ związki te hamują wchłanianie magnezu z jelita cienkiego.” — Ulotka dla pacjenta MAGNE B6 Forte, 100 mg Mg2+ + 10 mg, tabletki powlekane, sekcja Magne B6 Forte a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Należy unikać jednoczesnego stosowania produktów zawierających fosfor (fosforany) z lekiem Magne B6 Forte. Ulotka nie precyzuje dla tej kombinacji dodatkowych zaleceń poza wskazaniem, by unikać jednoczesnego stosowania — w razie wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Charakterystyka produktu leczniczego furosemidu wymienia hipomagnezemię, czyli małe stężenie magnezu we krwi, wśród działań niepożądanych występujących bardzo często, czyli u co najmniej jednego na dziesięciu leczonych. Ten sam dokument w części o właściwościach farmakodynamicznych podaje, że w następstwie zwiększonego wydalania sodu rośnie również wydalanie soli wapnia i magnezu.

Mechanizm: Furosemid blokuje transporter sodowo-potasowo-chlorkowy w ramieniu wstępującym pętli Henlego, przez co ogranicza wchłanianie zwrotne chlorku sodu. Zwiększonemu wydalaniu sodu towarzyszy większa objętość moczu oraz nasilona utrata potasu w kanalikach dalszych. Charakterystyka produktu leczniczego odnotowuje osobno, że zwiększone jest również wydalanie soli wapnia i magnezu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Furosemidum Polfarmex, 40 mg, tabletki — punkty 4.4, 4.5, 4.8 i 5.1 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl); hipomagnezemia wymieniona jako działanie niepożądane występujące bardzo często. Charakterystyka Produktu Leczniczego Magnez + wit. B6 Biofarm, 34 mg jonów magnezu + 5 mg pirydoksyny chlorowodorku, tabletki — punkty 4.3, 4.4, 4.5 i 4.8 (tamże): przeciwwskazanie w ostrej niewydolności nerek, ryzyko objawów zatrucia magnezem u osób z niewydolnością nerek, biegunka po dawce większej niż zalecana. Uwaga: wcześniej cytowana w tym wpisie pozycja "Lehnhardt A, Kemper MJ, Magnes Res 2011" nie została potwierdzona w PubMed (07.08.2026) — jedyna wspólna praca tych autorów z 2011 roku dotyczy hiperkaliemii i ukazała się w Pediatr Nephrol 2011;26:377-384. Zdjęto również skrót "SDI 12th ed." jako nierozwinięty i nieweryfikowalny.

Potwierdza dokument urzędowy: „Wtórnie do zwiększonego wydalania sodu występuje zwiększone wydalanie moczu i zwiększone wydalanie potasu w kanalikach dystalnych. Zwiększone jest również wydalanie soli wapnia i magnezu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Furosemidum Polfarmex, 40 mg, tabletki, sekcja 5.1, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie ustalaj dawki magnezu samodzielnie i nie odstawiaj furosemidu. Charakterystyka produktu leczniczego nakazuje kontrolować w trakcie leczenia czynność nerek oraz stężenie elektrolitów. Szczególnie staranną kontrolę zaleca u osób zagrożonych zaburzeniami elektrolitowymi oraz przy dodatkowej utracie płynów — na przykład przy wymiotach, biegunce lub obfitym poceniu się. Powiedz lekarzowi, jeśli chorujesz na nerki: magnez jest wydalany przez nerki, a doustne preparaty magnezu są przeciwwskazane w ostrej niewydolności nerek i u osób z niewydolnością nerek mogą prowadzić do jego nadmiaru. Pamiętaj też, że sam magnez bywa przyczyną biegunki, a ta nasila utratę płynów i elektrolitów, przed którą ostrzega charakterystyka furosemidu. Jeśli przyjmujesz jednocześnie glikozydy nasercowe, powiedz lekarzowi lub farmaceucie o przyjmowanych preparatach magnezu: charakterystyka furosemidu wskazuje, że małe stężenie potasu i inne zaburzenia elektrolitowe, w tym hipomagnezemia, zwiększają ryzyko toksycznego działania tych leków na serce.

Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard, w którym glicyna występuje obok kwasu acetylosalicylowego, podaje w punkcie o interakcjach, że glicyna nasila działanie leków spazmolitycznych, i wymienia baklofen jako przykład. Baklofen zmniejsza napięcie mięśni w stwardnieniu rozsianym oraz po urazach rdzenia kręgowego. Dokument nie podaje wielkości nasilenia ani dawki glicyny, przy której się pojawia. Sama tabletka zawiera 40 mg glicyny, a preparaty dla sportowców i preparaty stosowane wieczorem podają jej zwykle od jednego do trzech gramów. Tego porównania charakterystyka nie przeprowadza. Nie wynika z niej, że przy większej dawce wpływ jest większy.

Mechanizm: Glicyna jest neuroprzekaźnikiem hamującym rdzenia kręgowego i pnia mózgu, działającym przez własny receptor glicynowy. Baklofen hamuje przewodzenie w tym samym odcinku, przez receptor GABA-B. Nasilenie działania tłumaczy się zbieżnością obu wpływów hamujących na poziomie rdzenia. Charakterystyka podaje sam skutek, bez nazwania szlaku.

Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki spazmolityczne: glicyna nasila działanie leków spazmolitycznych (np. baklofen).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz baklofen albo inny lek rozkurczający mięśnie, zapytaj lekarza lub farmaceutę, zanim zaczniesz przyjmować preparat z glicyną. Zwróć uwagę na nasiloną senność, osłabienie siły mięśni i zawroty głowy. Przy takich objawach skontaktuj się z lekarzem i nie prowadź pojazdów. Nie zmieniaj dawki baklofenu samodzielnie: leku tego nie wolno też odstawiać nagle, ponieważ przerwanie leczenia z dnia na dzień wywołuje objawy odstawienne.

Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; żelazo jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian żelaza, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.

Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.

Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta

Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza i preparat z glicyną przyjęte w tej samej chwili mogą się znosić. Przy leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza porę przyjmowania obu ustal z lekarzem prowadzącym. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.

Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; wapń jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian wapnia, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.

Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.

Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta

Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparat wapnia i preparat z glicyną przyjmuj w odstępie. Jeśli preparat wapnia przyjmujesz z zalecenia lekarza, porę ustal z nim albo z farmaceutą. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.

Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; magnez jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian magnezu, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.

Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.

Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta

Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparat magnezu i preparat z glicyną przyjmuj w odstępie. Uwaga nie dotyczy diglicynianu magnezu, w którym glicyna jest fabrycznym nośnikiem pierwiastka. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.

Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; cynk jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian cynku, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.

Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.

Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta

Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparat cynku i preparat z glicyną przyjmuj w odstępie. Cynk ma już w bazie kilka wpisów o odstępach od innych preparatów; ten dokłada kolejny. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.

Gorzka pomarańcza (synefryna) bywa łączona z kofeiną i innymi stymulantami w suplementach dla osób aktywnych i preparatach termogenicznych. Dla takich produktów wieloskładnikowych zgłaszano zaburzenia rytmu serca, zawały i udary; dowody są niejednoznaczne, ale ostrożność jest wskazana, szczególnie przy chorobach serca i nadciśnieniu.

Mechanizm: Synefryna ma słabe działanie sympatykomimetyczne; łączenie z kofeiną i stymulantami może sumować obciążenie sercowo-naczyniowe.

Źródło: NCCIH, Bitter Orange — zgłaszano poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe (głównie produkty wieloskładnikowe); wpływ na ciśnienie i tętno niejednoznaczny.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz chorobę serca, nadciśnienie lub zaburzenia rytmu, unikaj preparatów łączących gorzką pomarańczę z kofeiną i innymi stymulantami. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Gorzka pomarańcza zawiera aminy sympatykomimetyczne (synefryna, oktopamina). U osób przyjmujących inhibitory MAO takie aminy mogą teoretycznie nasilać reakcję presyjną (wzrost ciśnienia). Ostrzeżenie ma charakter zapobiegawczy, zgodny z ogólną zasadą łączenia inhibitorów MAO z sympatykomimetykami.

Mechanizm: Inhibitory MAO zmniejszają rozkład amin katecholowych; jednoczesna podaż amin sympatykomimetycznych z gorzkiej pomarańczy może nasilać efekt presyjny.

Źródło: NCCIH, Bitter Orange — zawartość synefryny/oktopaminy; zalecana konsultacja przy jednoczesnym przyjmowaniu leków. Zasada klasowa: sympatykomimetyki + inhibitory MAO.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz inhibitor MAO, nie stosuj preparatów z gorzką pomarańczą bez konsultacji z lekarzem. Zasada ostrożności jak dla innych sympatykomimetyków.

Gymnema może wyraźnie nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych. W badaniu część pacjentów wymagała zmniejszenia dawek leków, a u niektórych wystąpiło niedocukrzenie. Gymnema może też zmieniać wchłanianie niektórych leków przeciwcukrzycowych.

Mechanizm: Kwas gymnemowy ogranicza wchłanianie glukozy w jelicie i wpływa na wydzielanie insuliny; efekt sumuje się z lekami przeciwcukrzycowymi.

Źródło: Gymnema — monografia (Drugs.com, Restorative Medicine): działanie hipoglikemizujące; w badaniu klinicznym część pacjentów wymagała redukcji dawek leków przeciwcukrzycowych.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe, nie stosuj gymnemy bez nadzoru lekarza. Częściej wykonuj pomiary i zgłoś objawy niedocukrzenia: drżenie, poty, osłabienie.

Głóg działa łagodnie na mięsień sercowy. Badania farmakokinetyczne nie wykazały istotnej zmiany stężenia digoksyny we krwi, jednak ze względu na możliwe sumowanie efektów na serce stosowanie głogu razem z digoksyną warto uzgodnić z kardiologiem.

Mechanizm: Głóg wykazuje słabe działanie wspomagające pracę serca; teoretycznie może sumować się z działaniem glikozydu, choć bez istotnego wpływu na stężenie leku.

Źródło: European Medicines Agency, HMPC. Assessment report on Crataegus spp., folium cum flore — brak istotnej zmiany farmakokinetyki digoksyny; łagodny profil interakcji. Health Effects of Hawthorn, Am Fam Physician 2010;81(4):465.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz digoksynę, skonsultuj stosowanie głogu z lekarzem lub farmaceutą. Nie zmieniaj dawek leków na własną rękę.

Głóg może łagodnie wpływać na ciśnienie tętnicze i zwalniać czynność serca. W połączeniu z lekami hipotensyjnymi lub beta-blokerami efekty mogą się sumować, dając nadmierny spadek ciśnienia lub zwolnienie tętna. Interakcja jest łagodna, ale wymaga uwagi.

Mechanizm: Opisywane działanie głogu (m.in. łagodny wpływ naczyniowy i na przewodzenie w sercu) może sumować się z działaniem leków hipotensyjnych i beta-blokerów.

Źródło: European Medicines Agency, HMPC. Assessment report on Crataegus spp., folium cum flore — łagodny efekt naczyniowy i sercowy. Health Effects of Hawthorn, Am Fam Physician 2010;81(4):465.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz nadciśnienie lub przyjmujesz beta-bloker, obserwuj ciśnienie i tętno oraz skonsultuj stosowanie głogu z lekarzem lub farmaceutą.

Imbir w dawkach suplementacyjnych może hamować agregację płytek krwi. W połączeniu z lekami przeciwpłytkowymi (aspiryna, klopidogrel) teoretycznie zwiększa ryzyko krwawień, choć udokumentowane przypadki są rzadkie. Ostrożność jest szczególnie wskazana przed zabiegami.

Mechanizm: Związki imbiru mogą hamować syntezę tromboksanu i agregację płytek; działanie może sumować się z lekami przeciwpłytkowymi.

Źródło: Navigating the Effects of Anti-Atherosclerotic Supplements and Associated Bleeding Risks (Int J Mol Sci 2025, PMC12564107) — imbir wśród suplementów o działaniu przeciwpłytkowym; zalecane odstawienie 7-14 dni przed zabiegiem.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lek przeciwpłytkowy, informuj lekarza o suplementach z imbiru, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem. Ilości kulinarne imbiru mają niewielkie znaczenie.

L-tyrozyna jest aminokwasem, z którego organizm wytwarza dopaminę i noradrenalinę, a także tyraminę. Tyramina występuje również w pokarmach: w serach pleśniowych, winie i piwie. Inhibitory monoaminooksydazy hamują rozkład tych trzech związków, a nadmiar tyraminy odpowiada za gwałtowne wzrosty ciśnienia opisywane przy tej grupie leków. Ostrzeżenie dotyczy przede wszystkim leków nieselektywnych, takich jak fenelzyna i tranylcypromina, których w polskim obrocie nie ma. Charakterystyki produktów dostępnych w Polsce opisują ryzyko tyraminowe jako niewielkie: dla moklobemidu skłonność do interakcji z tyraminą określono jako niewielką i krótkotrwałą, przy rasagilinie badania nie wykazały wzrostu ciśnienia po pokarmach z tyraminą, a przy selegilinie w dawce dobowej do 10 mg nie zgłaszano takich wzrostów i ograniczenia dietetyczne nie są wymagane. Zastrzeżenie przy selegilinie ma jednak warunek: ten sam dokument zaleca ograniczenia żywieniowe, gdy lek łączy się z inhibitorem monoaminooksydazy typu A albo z lekiem nieselektywnym. Nie wiadomo przy tym, czy tyrozyna przyjmowana jako suplement prowadzi do nadmiaru tyraminy u osoby leczonej takim lekiem. Autorzy jedynego opisu, jaki udało się odnaleźć, nazywają możliwość takiego wzrostu ciśnienia teoretyczną (PMID 38057413).

Mechanizm: Monoaminooksydaza rozkłada dopaminę, noradrenalinę i adrenalinę, a także tyraminę. Zahamowanie tego enzymu zwiększa stężenie wymienionych związków. W organizmie tyrozyna zmienia się dwiema drogami. W pierwszej powstają z niej dopamina i noradrenalina. W drugiej powstaje tyramina i to ta druga droga jest powodem ostrożności, ponieważ nadmiar tyraminy gwałtownie podnosi ciśnienie. W opisanym przypadku 67-letnia pacjentka przyjmująca selegilinę w plastrach była odżywiana dożylnie, z pominięciem przewodu pokarmowego. Tyrozynę zawartą w tym roztworze tolerowała dobrze, a autorzy nie odnotowali u niej żadnych działań niepożądanych. Podkreślają zarazem, że jedna obserwacja nie rozstrzyga o bezpieczeństwie. Przy odżywianiu dożylnym zalecają stopniowe zwiększanie ilości tyrozyny i kontrolę ciśnienia (PMID 38057413). Dla doustnego suplementu tyrozyny takich obserwacji nie ma.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Segan, 5 mg, tabletki (selegilina), punkty 4.4 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych, RPL 20190. Charakterystyka Produktu Leczniczego Rasagilina Synthon, punkt 4.5 (interakcja tyramina/rasagilina) — RPL 39379. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aurorix (moklobemid), punkt 4.5 — RPL 832. Charakterystyka Produktu Leczniczego Xadago (safinamid), punkt 4.5 — EMA. Bharani T, Mogensen KM, Rosen JH, Gura KM, Robinson MK. Concomitant use of monoamine oxidase inhibitor and tyrosine in parenteral nutrition. Eur J Clin Nutr 2024;78(3):274-276 (PMID 38057413). Dostępność klas MAO w polskim obrocie sprawdzona po kodach ATC: N06AF (fenelzyna, tranylcypromina) bez wpisów, N06AG02 moklobemid, N04BD01-03 selegilina, rasagilina, safinamid — odczyt z kopii Rejestru Produktów Leczniczych zaktualizowanej 2026-09-07.

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy przekraczać zalecanej dawki dobowej 10 mg, z uwagi na możliwość wystąpienia objawów niepożądanych, np. niekontrolowanego wzrostu ciśnienia tętniczego krwi po spożyciu pokarmów bogatych w aminokwas tyraminę (sery pleśniowe, wino, piwo, kawior). Podawanie leku w dawkach dobowych większych niż 10 mg może wiązać się z utratą selektywności hamowania MAO-B i wówczas mogą się pojawić zarówno działania niepożądane, jak i interakcje typowe dla nieselektywnych inhibitorów MAO.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Segan, 5 mg, tabletki (selegiliny chlorowodorek), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz suplementu tyrozyny z lekiem z grupy inhibitorów monoaminooksydazy bez decyzji lekarza prowadzącego. Natychmiast wezwij pomoc medyczną, jeśli po takim połączeniu pojawi się którykolwiek z objawów: silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból w klatce piersiowej, nagłe nudności. Nie zmieniaj samodzielnie dawki leku. Jeśli przyjmujesz selegilinę w dawce do 10 mg na dobę, nie musisz unikać pokarmów z tyraminą, ponieważ wzrostów ciśnienia po nich nie zgłaszano. Nie przekraczaj tej dawki: powyżej niej lek może przestać działać wybiórczo. Ograniczenia żywieniowe są jednak zalecane, jeśli selegilinę łączysz z lekiem hamującym monoaminooksydazę typu A albo z lekiem działającym niewybiórczo. Jeśli przyjmujesz rasagilinę, nie musisz ograniczać pokarmów z tyraminą, ponieważ badania nie wykazały po nich wzrostu ciśnienia. Jeśli przyjmujesz moklobemid, pamiętaj, że jego charakterystyka opisuje skłonność do reakcji z tyraminą jako niewielką i krótkotrwałą. Wzrost ciśnienia jest wtedy mniejszy albo nie występuje wcale, o ile lek przyjmujesz po posiłku. Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli przyjmujesz lek działający niewybiórczo albo kilka leków hamujących monoaminooksydazę naraz. Żadna z tych charakterystyk nie wypowiada się o tyrozynie przyjmowanej jako suplement.

Chrom bywa opisywany jako składnik zwiększający wrażliwość tkanek na insulinę, choć dowody na ten efekt są niejednoznaczne. Przy jednoczesnej insulinoterapii działanie obniżające stężenie glukozy może się sumować, a to zwiększa ryzyko hipoglikemii — trudnej do przewidzenia, bo zależnej od dawki insuliny i posiłków.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże chrom ze zwiększeniem wrażliwości receptora insulinowego. Przy równoczesnym podawaniu insuliny efekty obniżające glikemię mogą się dodawać. Jakość dowodów na sam efekt metaboliczny chromu jest ograniczona, dlatego znaczenie praktyczne ma tu ostrożność i kontrola glikemii, nie oczekiwana korzyść z suplementacji.

Źródło: NIH ODS, Chromium — Health Professional Fact Sheet: jednoczesne przyjmowanie chromu z insuliną może zwiększać ryzyko hipoglikemii. Dowody na sam efekt metaboliczny chromu ocenione jako niejednoznaczne. Anderson RA, J Am Coll Nutr 1998 (źródło zastane, nieweryfikowane w tej sesji). Sprawdzone 2026-07-26.

Postępowanie opisane w źródle: Stosuj chrom ostrożnie przy insulinoterapii. Monitoruj glikemię ściślej. Omów dawkę insuliny z diabetologiem.

Izoniazyd jest antagonistą witaminy B6 — wiąże jej aktywną formę w nieaktywny związek wydalany przez nerki, a jego metabolity hamują enzym wytwarzający tę formę. Skutkiem może być neuropatia obwodowa, tym częstsza, im wyższa dawka izoniazydu i dłuższa terapia.

Mechanizm: Izoniazyd łączy się z fosforanem pirydoksalu (PLP — aktywna forma witaminy B6) w nieaktywny hydrazon, wydalany przez nerki; metabolity izoniazydu hamują dodatkowo kinazę pirydoksalową, czyli enzym wytwarzający PLP. Rośnie też wydalanie pirydoksyny z moczem. Niedobór PLP zaburza pracę zależnych od niego dekarboksylaz — m.in. syntezę GABA i serotoniny.

Źródło: ChPL Nidrazid (izoniazyd), pkt 4.2 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych (URPL, produkt 21213); ATS/CDC/IDSA, Clin Infect Dis 2016;63(7):e147–e195 (PMID 27516382); WHO, Management of tuberculosis in children — TB Knowledge Sharing Platform; NEJM 1956 (PMID 13334809); przegląd systematyczny 2011 (PMID 21477422).

Postępowanie opisane w źródle: Pirydoksynę stosuje się przy izoniazydzie profilaktycznie. Charakterystyka Produktu Leczniczego (URPL): 10 mg na dobę, a jeśli wystąpi zapalenie nerwu — zwiększenie do 50 mg na dobę. Wytyczne ATS/CDC/IDSA (2016): 25–50 mg na dobę u osób z czynnikami ryzyka neuropatii (ciąża, karmienie piersią, zakażenie HIV, cukrzyca, uzależnienie od alkoholu, niedożywienie, przewlekła niewydolność nerek, podeszły wiek), a przy rozpoznanej już neuropatii 100 mg na dobę. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca 0,5–1 mg/kg na dobę u dzieci z ciężkim niedożywieniem, dzieci zakażonych HIV i ciężarnych nastolatek, a przy utrzymujących się objawach neuropatii 2–5 mg/kg na dobę. Dawkę ustala lekarz prowadzący leczenie przeciwgruźlicze. Nie odstawiaj pirydoksyny i nie zmieniaj dawki bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Jeżówka pobudza układ odpornościowy, co może działać przeciwnie do leków immunosupresyjnych (np. po przeszczepie lub w chorobach autoimmunologicznych). Z tego powodu bywa uznawana za przeciwwskazaną przy terapii immunosupresyjnej.

Mechanizm: Immunostymulujące działanie jeżówki jest kierunkowo przeciwne do leków hamujących odporność.

Źródło: Update on Natural Product-Drug Interactions (Medscape/przegląd) — jeżówka przeciwwskazana przy terapii immunosupresyjnej ze względu na działanie immunomodulujące.

Potwierdza dokument urzędowy: „Z uwagi na zawartość wyciągu z jeżówki możliwe są interakcje z produktami o działaniu immunosupresyjnym: cyklosporyną i metotreksatem.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Syrop z babki lancetowatej i jeżówki Ziołowa Tradycja, syrop, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz leki immunosupresyjne, nie stosuj jeżówki bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Wysokie dawki jodu łącznie z węglanem litu mogą nasilać działanie wolotwórcze i ryzyko niedoczynności tarczycy, ponieważ oba czynniki upośledzają funkcję tarczycy.

Mechanizm: Addytywne działanie antytyreotyczne: lit hamuje uwalnianie hormonów tarczycy, a nadmiar jodu wywołuje efekt Wolffa-Chaikoffa.

Źródło: Effect of lithium carbonate on the function of the thyroid gland: mechanism and clinical implications (J Physiol Pharmacol 2020;71(2)) PMID 32633237; Lithium and endocrine dysfunction (Medicina (B Aires) 2022;82(1):130-137) PMID 35037871

Potwierdza dokument urzędowy: „Lit nasila hamujące czynność tarczycy działanie dużych dawek jodu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lithium Carbonicum GSK, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: U pacjentów przyjmujących lit nie stosować wysokich dawek jodu bez konsultacji i monitorowania funkcji tarczycy; decyzję podejmuje lekarz lub farmaceuta.

Propylotiouracyl hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy i jest stosowany w jej nadczynności. Ulotka produktu leczniczego podaje, że podanie jodu może osłabić skuteczność leku i opóźnić uzyskanie prawidłowej czynności tarczycy. Dotyczy to także środków z jodem zastosowanych wcześniej.

Mechanizm: Ulotka podaje skutek, czyli osłabienie skuteczności leku. Wiadomo, że jod jest surowcem do produkcji hormonów tarczycy, a lek blokuje jego wbudowywanie. Większy zapas jodu w tarczycy sprawia, że gruczoł odpowiada na lek słabiej i później.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Propycil 50 mg (propylotiouracyl), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Podanie jodu lub uprzednie zastosowanie środków zawierających jod (np. preparaty kontrastowe stosowane w rentgenodiagnostyce) może osłabić skuteczność propylotiouracylu i opóźnić uzyskanie prawidłowej czynności tarczycy.” — Ulotka dla pacjenta Propycil 50 mg (propylotiouracyl), tabletki, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia propylotiouracylem nie przyjmować preparatów z jodem, bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Lekarza poinformować także o preparatach jodu przyjmowanych przed rozpoczęciem leczenia. Ulotka wymienia jako przykład środki kontrastowe, a odniesienie do wodorostów i preparatów wielowitaminowych z jodem jest ostrożnościowym rozszerzeniem własnym. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Tiamazol hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy i jest stosowany w jej nadczynności. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że niedobór jodu nasila odpowiedź tarczycy na tiamazol, a nadmiar jodu ją osłabia. Ten sam dokument zaznacza, że nadczynność wywołana jodem może wymagać większych dawek leku (pkt 4.2).

Mechanizm: Charakterystyka podaje zależność między podażą jodu a odpowiedzią na lek. Wiadomo, że jod jest surowcem do produkcji hormonów tarczycy, a lek blokuje jego wbudowywanie. Większy zapas jodu w tarczycy sprawia, że gruczoł odpowiada na lek słabiej i później.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Thyrozol (tiamazol), pkt 4.5 i 4.2 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Niedobór jodu nasila odpowiedź tarczycy na tiamazol, natomiast nadmiar jodu ją osłabia.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Thyrozol (tiamazol), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia tiamazolem nie przyjmować preparatów z jodem, bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Dawkę leku ustala lekarz między innymi na podstawie podaży jodu, więc każdą zmianę diety lub suplementacji należy mu zgłosić. Odniesienie do wodorostów i preparatów wielowitaminowych z jodem jest ostrożnościowym rozszerzeniem własnym.

Jodek sodu znakowany jodem 131, zwany radiojodem, jest lekiem radioaktywnym podawanym przez lekarzy medycyny nuklearnej w chorobach tarczycy. Ulotka produktu leczniczego nakazuje, żeby przed jego przyjęciem pacjent stosował dietę ubogą w jod.

Mechanizm: Ulotka podaje nakaz i nie opisuje przyczyny. Wiadomo, że tarczyca wychwytuje jod radioaktywny tym słabiej, im więcej zwykłego jodu ma do dyspozycji, więc jod z diety i preparatów obniża skuteczność leczenia.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Iodopol (jodek sodu [131I]), sekcja „Ostrzeżenia i środki ostrożności” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Przed przyjęciem leku Iodopol pacjent powinien: • stosować dietę ubogą w jod,” — Ulotka dla pacjenta Iodopol (jodek sodu [131I]), kapsułki, sekcja Ostrzeżenia i środki ostrożności, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przed leczeniem radiojodem przestać przyjmować preparaty z jodem, w tym wielowitaminowe, i przestać jeść wodorosty, w terminie ustalonym przez lekarza medycyny nuklearnej. Ulotka mówi o diecie, a odniesienie do preparatów oraz ramy czasowe wykraczają poza jej treść i wynikają z ostrożności. Lekarza poinformować o każdym preparacie z jodem przyjętym w ostatnich tygodniach.

Charakterystyka produktu leczniczego karbamazepiny wymienia wśród bardzo rzadkich działań niepożądanych zaburzenia metabolizmu kostnego ze zmniejszeniem stężenia wapnia i 25-hydroksycholekalcyferolu (25-hydroksywitaminy D) w surowicy. Zaburzenia te sporadycznie prowadzą do uszkodzenia kości.

Mechanizm: Karbamazepina indukuje wątrobowe enzymy cytochromu P450, w tym CYP3A4, który w wątrobie i jelicie cienkim dominuje w rozkładzie witaminy D do nieaktywnych metabolitów (Wakeman M. A literature review of the potential impact of medication on vitamin D status. Risk Manag Healthc Policy 2021;14:3357-3381, PMID 34421316).

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin, 200 mg, tabletki (karbamazepina) — punkt 4.8, Zaburzenia endokrynologiczne (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Wakeman M. A literature review of the potential impact of medication on vitamin D status. Risk Manag Healthc Policy 2021;14:3357-3381 (PMID 34421316). Pack AM, Morrell MJ. Epilepsy and bone health in adults. Epilepsy Behav 2004;5 Suppl 2:S24-S29 (PMID 15123008) — ocena gęstości mineralnej kości uzasadniona po pięciu latach leczenia przeciwpadaczkowego albo przed leczeniem u kobiet po menopauzie.

Potwierdza dokument urzędowy: „zaburzenia metabolizmu kostnego (zmniejszenie stężenia wapnia i 25-hydroksycholekalcyferolu w surowicy), co w rzadkich przypadkach prowadzi do uszkodzenia kości (osteoporoza/osteomalacja)” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Finlepsin, 200 mg, tabletki (karbamazepina), sekcja 4.8, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz karbamazepinę, ustal z lekarzem prowadzącym dawkę witaminy D oraz to, czy potrzebna jest kontrola stężenia wapnia i 25-hydroksywitaminy D. Przy wieloletnim leczeniu przeciwpadaczkowym uzasadniona jest ocena stanu kości pomiarem gęstości mineralnej — po pięciu latach terapii, a u kobiet po menopauzie jeszcze przed jej rozpoczęciem (Pack AM, Morrell MJ, Epilepsy Behav 2004;5 Suppl 2:S24-S29, PMID 15123008). Nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego.

Karbamazepina zmniejsza stężenie folianów w surowicy — tak podaje charakterystyka produktu leczniczego, dodając, że niedobór ten może przyczyniać się do zwiększonej częstości wad wrodzonych u potomstwa leczonych kobiet. Narażenie na karbamazepinę w ciąży wiąże się z dwu- do trzykrotnie większą częstością poważnych wad rozwojowych niż w populacji ogólnej, gdzie wynosi ona 2–3 procent; wśród zgłaszanych wad wymieniane są wady cewy nerwowej, w tym rozszczep kręgosłupa. Cytowane badanie kliniczne z 1983 roku wykazało odwrotną zależność między stężeniem folianów a stężeniem fenytoiny i fenobarbitalu, nie obejmowało jednak karbamazepiny ani nie podało wielkości spadku.

Mechanizm: Leki indukujące enzymy wątrobowe przyspieszają przemiany folianów; opisywano też wpływ na ich transport przez błonę jelitową. Cytowane badanie miało charakter obserwacyjny i mechanizmu nie rozstrzygało.

Źródło: ChPL Karbamazepina Tillomed, punkt 4.6 (Rejestr Produktów Leczniczych, produkt 41254) — źródło twierdzeń o obniżeniu folianów, o dwu- do trzykrotnie większej częstości poważnych wad rozwojowych wobec 2–3 procent w populacji ogólnej, o wadach cewy nerwowej oraz o zaleceniu kwasu foliowego przed ciążą i w jej trakcie. Hiilesmaa VK i wsp. Br Med J (Clin Res Ed) 1983;287(6392):577-9 (PMID 6411231) — 133 ciąże, odwrotna korelacja stężenia folianów ze stężeniem FENYTOINY i FENOBARBITALU, bez karbamazepiny; praca nie podaje wielkości spadku i nie wykazała szkody u płodu. 🔴 Wcześniejsze brzmienie przypisywało tej pracy konkretny przedział procentowy spadku folianów, ryzyko wad cewy nerwowej oraz konkretną dawkę dobową kwasu foliowego — żadnej z tych trzech rzeczy w niej nie ma.

Postępowanie opisane w źródle: Charakterystyka produktu leczniczego zaleca podawanie kwasu foliowego przed zajściem w ciążę i w jej trakcie; o dawce rozstrzyga lekarz prowadzący leczenie padaczki, a wytyczne bywają tu wyższe niż dawka standardowa. Suplementację ustala się PRZED planowaną ciążą, ponieważ cewa nerwowa zamyka się w pierwszych tygodniach, często zanim kobieta wie o ciąży. Nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego ani nie zmieniaj dawki kwasu foliowego samodzielnie — nagłe przerwanie leczenia grozi napadami.

Kava może działać przeciwstawnie do dopaminy i osłabiać skuteczność lewodopy u osób z chorobą Parkinsona. Opisano nasilenie objawów po zastosowaniu kavy.

Mechanizm: Kava wykazuje działanie antagonistyczne wobec dopaminy, co może przeciwdziałać efektowi lewodopy.

Źródło: Merck Manual (Professional), Kava — możliwe osłabienie działania lewodopy (antagonizm dopaminy); opisy przypadków.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lewodopę, nie stosuj kavy bez konsultacji z lekarzem prowadzącym. Zgłoś nasilenie sztywności lub spowolnienia ruchowego.

Budowa koenzymu Q10 przypomina witaminę K, co nasuwa przypuszczenie o słabym działaniu prokoagulacyjnym i możliwym obniżeniu wskaźnika INR u osób leczonych przeciwkrzepliwie. Dowody są sprzeczne i dotyczą dwóch różnych rzeczy. Badanie z randomizacją u chorych stabilnie leczonych warfaryną nie wykazało wpływu na dawkę leku ani na INR, jednak opublikowano je jako list do redakcji, a jego pełny tekst pozostaje niedostępny, więc wyniku nie sprawdzono u źródła. Do tego samego wniosku o wskaźniku INR prowadzi badanie obserwacyjne u 171 chorych, w którym jedynym istotnym czynnikiem okazało się leczenie warfaryną krócej niż trzy miesiące. To samo badanie wykazało jednak ponad trzykrotnie wyższe ryzyko krwawień u przyjmujących koenzym Q10. Były to krwawienia zgłaszane przez chorych w dzienniczku, nie potwierdzone badaniem lekarskim, więc siła tego wniosku jest ograniczona. Starsze opisy przypadków sugerowały obniżenie INR. Ostrzeżenie ma charakter ostrożnościowy.

Mechanizm: Rozważa się konkurencję z lekiem na poziomie reduktazy epoksydu witaminy K, czyli enzymu, który blokują zarówno warfaryna, jak i acenokumarol. Ten punkt uchwytu jest dla obu leków ten sam, dlatego ostrożność dotyczy ich tak samo. Wymienia się także wpływ na CYP2C9, ale hamowanie tego enzymu działałoby w stronę przeciwną — podwyższałoby INR — więc opisanego spadku nie tłumaczy.

Źródło: Engelsen J, Nielsen JD, Winther K. Thromb Haemost 2002;87(6):1075-6 (PMID 12083489) — LIST DO REDAKCJI, dwie strony; rekord bez abstraktu, pelny tekst za paywallem, wyniku NIE potwierdzono u zrodla. Shalansky S i wsp. Pharmacotherapy 2007;27(9):1237-47 (PMID 17723077) — badanie prospektywne podluzne, 171 chorych na warfarynie; koenzym Q10 zwiazany ze zwiekszonym ryzykiem krwawien ZGLASZANYCH PRZEZ CHORYCH, OR 3,69 (95% CI 1,88-7,24); jedynym istotnym czynnikiem dla INR ponadterapeutycznego bylo leczenie warfaryna krocej niz 3 miesiace. Starsze opisy przypadkow sugerowaly obnizenie INR

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj ani nie zaczynaj przyjmowania koenzymu Q10 w trakcie leczenia przeciwkrzepliwego bez wiedzy lekarza. Zgłaszaj przedłużone krwawienia, łatwe siniaczenie i krwawienia z nosa. Przy rozpoczynaniu lub kończeniu suplementacji poproś o kontrolę wskaźnika INR.

Spożycie kawy w ciągu 1h od przyjęcia lewotyroksyny zmniejsza jej wchłanianie o ok. 25–36%, co może prowadzić do niedoczynności tarczycy.

Mechanizm: Kofeina i związki polifenolowe kawy prawdopodobnie tworzą chelaty z lewotyroksyną lub przyspieszają perystaltykę, skracając czas kontaktu z enterocytami.

Źródło: Thyroid 2008 (PMID 18341376) — kawa upośledza wchłanianie L-tyroksyny (Benvenga). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj lewotyroksynę na czczo ≥30–60 min przed kawą. Monitoruj TSH przy zmianie nawyków kawowych.

Fluorochinolony hamują CYP1A2, główny enzym rozkładający kofeinę, ale wielkość tego efektu różni się między lekami kilkukrotnie. W badaniu krzyżowym u 12 ochotników ofloksacyna nie zmieniła żadnego z parametrów kofeiny, cyprofloksacyna w dawce 250 mg dwa razy dziennie wydłużyła okres półtrwania o 15 procent i obniżyła klirens o 33 procent, a enoksacyna wydłużyła okres półtrwania o 260 procent i obniżyła klirens o 78 procent. W osobnym badaniu cyprofloksacyna w wyższej dawce (750 mg dwa razy dziennie) wydłużyła okres półtrwania kofeiny z 5,2 do 8,2 godziny i obniżyła klirens niemal o połowę; autorzy tej pracy zaznaczają, że znaczenie kliniczne tych zmian pozostaje do ustalenia. Pefloksacyna obniżała klirens kofeiny około dwukrotnie. 🔴 Z leków o najsilniejszym działaniu żaden nie jest dostępny w Polsce: w Rejestrze Produktów Leczniczych nie ma ani enoksacyny, ani pefloksacyny (odczyt 19.09.2026), są natomiast cyprofloksacyna i ofloksacyna. Nie znaczy to, że w Polsce problem nie istnieje: cyprofloksacyna jest tu głównym fluorochinolonem z udokumentowanym wpływem na kofeinę.

Mechanizm: Fluorochinolony kompetycyjnie hamują CYP1A2, przez co kofeina rozkłada się wolniej i dłużej utrzymuje się we krwi. Siła hamowania zależy od konkretnego leku, a w przypadku pefloksacyny dokłada się do niej jej metabolit, norfloksacyna.

Źródło: Stille W, Harder S, Mieke S i wsp. Decrease of caffeine elimination in man during co-administration of 4-quinolones. J Antimicrob Chemother 1987;20(5):729-34 (PMID 3480885) — badanie krzyżowe u 12 ochotników; stąd porównanie ofloksacyny, cyprofloksacyny i enoksacyny. Healy DP, Polk RE, Kanawati L i wsp. Interaction between oral ciprofloxacin and caffeine in normal volunteers. Antimicrob Agents Chemother 1989;33(4):474-8 (PMID 2729942) — 10 ochotników, cyprofloksacyna 750 mg; stąd wartości okresu półtrwania i zastrzeżenie autorów o znaczeniu klinicznym. Kinzig-Schippers M i wsp. Interaction of pefloxacin and enoxacin with the human cytochrome P450 enzyme CYP1A2. Clin Pharmacol Ther 1999;65(3):262-74 (PMID 10096258) — 12 ochotników; stąd dane o pefloksacynie i o udziale norfloksacyny. Rejestr Produktów Leczniczych (URPL, odczyt 19.09.2026) — obecność cyprofloksacyny i ofloksacyny, brak enoksacyny i pefloksacyny.

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia cyprofloksacyną ogranicz kofeinę, jeśli zauważysz niepokój, kołatanie serca albo trudności z zasypianiem — jej rozkład jest wtedy wolniejszy, a przy wyższych dawkach antybiotyku efekt był wyraźniejszy. Przy ofloksacynie zmian farmakokinetyki kofeiny nie stwierdzono. Objawy utrzymujące się mimo ograniczenia kofeiny zgłoś lekarzowi.

Klozapina jest lekiem przeciwpsychotycznym stosowanym w schizofrenii opornej na inne leczenie. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że kofeina hamuje enzym CYP1A2, którym wątroba rozkłada klozapinę, przez co stężenie leku we krwi rośnie, a po pięciu dniach bez kofeiny spada o blisko połowę. Zmiana ilości wypijanej kawy może wymagać dostosowania dawki leku.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa kofeinę inhibitorem CYP1A2, czyli substancją hamującą enzym wątrobowy, który rozkłada klozapinę. Zahamowany enzym usuwa lek wolniej, więc jego stężenie we krwi rośnie; odstawienie kofeiny działa odwrotnie.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Klozapol (klozapina), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne podawanie substancji hamujących działanie niektórych izoenzymów cytochromu P450 może zwiększać stężenie klozapiny, co może spowodować konieczność zmniejszenia dawki klozapiny, aby zapobiec działaniom niepożądanym. Ma to większe znaczenie w przypadku inhibitorów CYP 1A2, takich jak kofeina (patrz niżej), perazyna oraz selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny – fluwoksamina. […] Ze względu na fakt, że stężenie klozapiny w osoczu zwiększa się pod wpływem kofeiny i zmniejsza się o blisko 50% po 5-dniowej przerwie w spożyciu kofeiny, może zajść konieczność modyfikacji dawkowania klozapiny w przypadku zmiany ilości spożywanej kawy.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Klozapol (klozapina), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba leczona klozapiną nie powinna nagle zmieniać ilości spożywanej kofeiny. Przed rozpoczęciem lub odstawieniem preparatów z kofeiną albo przed wyraźną zmianą ilości kawy należy poinformować lekarza, ponieważ może być potrzebna korekta dawki leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Fluwoksamina jest lekiem przeciwdepresyjnym z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, w skrócie SSRI, czyli leków zwiększających ilość serotoniny w mózgu. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że fluwoksamina silnie hamuje enzym CYP1A2, którym wątroba rozkłada kofeinę, przez co stężenie kofeiny we krwi może rosnąć. Osoby pijące dużo napojów z kofeiną powinny ograniczyć ich spożycie, jeśli wystąpią u nich drżenie, kołatanie serca, nudności, niepokój lub bezsenność.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa fluwoksaminę silnym inhibitorem CYP1A2, czyli substancją hamującą enzym wątrobowy, który rozkłada kofeinę. Zahamowany enzym usuwa kofeinę wolniej, więc jej działanie trwa dłużej i jest silniejsze.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Fevarin (fluwoksamina), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Stężenia kofeiny w osoczu mogą się zwiększać w przypadku jednoczesnego stosowania fluwoksaminy. Dlatego pacjenci spożywający duże ilości napojów zawierających kofeinę powinni zmniejszyć ich spożycie, jeśli stosują fluwoksaminę i wystąpią u nich działania niepożądane zależne od kofeiny (takie jak: drżenie, kołatanie serca, nudności, niepokój, bezsenność).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Fevarin (fluwoksamina), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia fluwoksaminą zachować umiar w spożyciu kofeiny z preparatów i napojów. Jeśli wystąpią drżenie, kołatanie serca, nudności, niepokój lub bezsenność, zmniejszyć spożycie kofeiny i poinformować lekarza. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Migalastat to lek stosowany w chorobie Fabry’ego. Wiadomo, że jest to dziedziczna choroba spichrzeniowa, czyli taka, w której w komórkach gromadzą się nieprzetworzone substancje. Wiadomo, że przyczyną jest niedobór enzymu alfa-galaktozydazy A. Migalastat stabilizuje wadliwą postać tego enzymu u pacjenta i przywraca część jej aktywności. Charakterystyka produktu leczniczego Galafold podaje, że jednoczesne podawanie migalastatu z kofeiną obniża ogólnoustrojową ekspozycję na migalastat, czyli pole pod krzywą stężenia i stężenie maksymalne, co może zmniejszyć skuteczność leku. Nakazuje unikać kofeiny przez co najmniej dwie godziny przed przyjęciem leku i dwie godziny po nim. Ulotka dla pacjenta wymienia wprost leki i suplementy zawierające kofeinę i wiąże ryzyko z przyjmowaniem ich wtedy, gdy pacjent pozostaje na czczo. Punkt 4.5 nie podaje wielkości spadku i odsyła do punktu 5.2 charakterystyki po dane o wchłanianiu leku.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu i odsyła do danych o wchłanianiu leku i jego losach w organizmie. Skutkiem jest mniejsza ilość leku we krwi po wspólnym przyjęciu, a odstęp dwóch godzin rozdziela oba składniki w przewodzie pokarmowym.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Galafold (migalastat), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Galafold a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne podawanie migalastatu z kofeiną obniża ogólnoustrojową ekspozycję na migalastat (AUC i Cmax), co może zmniejszyć skuteczność produktu leczniczego Galafold (patrz punkt 5.2). Należy unikać jednoczesnego podawania produktu leczniczego Galafold z kofeiną przez co najmniej 2 godziny przed przyjęciem i 2 godziny po przyjęciu produktu leczniczego Galafold (patrz punkt 4.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Galafold (migalastat), kapsułki twarde, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Galafold a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatów z kofeiną przez dwie godziny przed przyjęciem migalastatu i dwie godziny po nim; zalecenie obejmuje także kawę, napoje energetyczne i preparaty wieloskładnikowe z kofeiną. Wiadomo, że lek przyjmuje się na czczo, więc porę preparatu z kofeiną należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą razem z porą posiłków. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Meksyletyna to lek przeciwarytmiczny. Wiadomo, że należy do klasy Ib, czyli leków blokujących kanały sodowe w komórkach mięśniowych. W Unii Europejskiej produkt Namuscla jest dopuszczony do leczenia miotonii, czyli utrudnionego rozluźniania mięśni po skurczu. Charakterystyka produktu leczniczego Namuscla podaje, że meksyletyna silnie hamuje CYP1A2, czyli enzym wątrobowy rozkładający kofeinę. Podaje też, że klirens kofeiny, czyli szybkość jej usuwania z organizmu, zmniejszył się po podaniu meksyletyny o 50%. W badaniu klinicznym wzięło udział 12 uczestników, wśród nich 5 zdrowych osób i 7 pacjentów z zaburzeniami rytmu serca. Podwyższone stężenie kofeiny może stanowić problem u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca, dlatego charakterystyka zaleca ograniczenie ilości przyjmowanej kofeiny podczas leczenia; to samo ostrzeżenie powtarza w punkcie o środkach ostrożności. Dokument nie podaje granicznej ilości kofeiny.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm hamowaniem CYP1A2. Meksyletyna spowalnia rozkład kofeiny w wątrobie, więc ta sama dawka kofeiny daje wyższe i dłużej utrzymujące się stężenie we krwi. Wiadomo, że nadmiar kofeiny objawia się kołataniem serca, niepokojem i bezsennością.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Namuscla (meksyletyna), pkt 4.5 i 4.4 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „W badaniu klinicznym z udziałem 12 uczestników (5 zdrowych osób i 7 pacjentów z zaburzeniami rytmu serca) po podaniu meksyletyny klirens kofeiny uległ zmniejszeniu o 50%. Podwyższone stężenie kofeiny podczas jednoczesnego stosowania meksyletyny może stanowić problem u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca. Dlatego podczas leczenia meksyletyną zaleca się ograniczenie ilości przyjmowanej kofeiny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Namuscla (meksyletyna), kapsułki twarde, sekcja 4.5 i 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Ograniczyć kofeinę podczas leczenia meksyletyną. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc ilość kawy, herbaty, napojów energetycznych i preparatów z kofeiną, w tym przedtreningowych, należy uzgodnić z lekarzem. Przy kołataniu serca, bólu w klatce piersiowej, duszności, zawrotach głowy lub omdleniu należy natychmiast zgłosić się do placówki pomocy doraźnej. Charakterystyka nakazuje takie postępowanie przy objawach zaburzeń rytmu serca. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Metotreksat to lek z grupy antymetabolitów, czyli leków hamujących enzym potrzebny komórkom do przetwarzania kwasu foliowego. W reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycy i łuszczycowym zapaleniu stawów przyjmuje się go raz w tygodniu, a w leczeniu nowotworów dawkę wyznacza protokół. Charakterystyka produktu leczniczego Methofill podaje, że podczas leczenia metotreksatem należy unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub teofilinę, takich jak kawa, napoje z kofeiną i czarna herbata. Jako powód podaje możliwą interakcję metotreksatu z metyloksantynami na receptorach adenozyny. Taka interakcja może osłabiać działanie leku. Metyloksantyny to grupa związków obejmująca kofeinę i teofilinę. Ulotka dla pacjenta powtarza to zalecenie. Dokument nie podaje granicznej ilości kofeiny ani wielkości osłabienia działania. Kwas foliowy przyjmowany razem z metotreksatem ma osobny wpis.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm interakcją na receptorach adenozyny. Wiadomo, że część działania przeciwzapalnego metotreksatu wynika ze zwiększonego uwalniania adenozyny w tkankach, a kofeina blokuje receptory adenozyny i może osłabiać ten składnik działania leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill (metotreksat), pkt 4.5 i 4.2, oraz ulotka dla pacjenta, sekcja „(…) z jedzeniem, piciem i alkoholem” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas leczenia metotreksatem należy unikać nadmiernego spożycia napojów zawierających kofeinę lub teofilinę (kawa, napoje z kofeiną, czarna herbata), ponieważ działanie metotreksatu może ulegać osłabieniu wskutek możliwej interakcji między metotreksatem i metyloksantynami na receptorach adenozyny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Methofill (metotreksat), tabletki, sekcja 4.5 i 4.2; ulotka dla pacjenta, sekcja „(…) z jedzeniem, piciem i alkoholem” (w pobranej ulotce nagłówek brzmi „Metotreksat Accord z jedzeniem, piciem i alkoholem”), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Unikać nadmiernego spożycia kofeiny podczas leczenia metotreksatem; preparaty z kofeiną, w tym przedtreningowe, napoje energetyczne oraz preparaty wieloskładnikowe należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. Dokument nie podaje bezpiecznej granicy, więc o ilości kawy i herbaty należy zapytać lekarza. Ulotka każe też pić dużo płynów w czasie leczenia metotreksatem, ponieważ odwodnienie może nasilić działania niepożądane leku. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Alendronian to lek z grupy bisfosfonianów, stosowany w osteoporozie. Charakterystyka produktu leczniczego Ostenil 70 podaje, że przyjmowane jednocześnie z alendronianem pokarmy i napoje — zwłaszcza zawierające kofeinę oraz woda mineralna — a także leki zobojętniające sok żołądkowy i suplementy wapnia, prawdopodobnie zmniejszają wchłanianie i skuteczność alendronianu. Dokument nakazuje odczekać co najmniej trzydzieści minut od przyjęcia alendronianu przed przyjęciem innego leku doustnego. Nie podaje, o ile spada wchłanianie przy kawie. Pary wapń, cynk i żelazo z bisfosfonianami mają osobne wpisy (#79, #206, #256).

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu dla kofeiny. Podaje w tym samym punkcie, że alendronian wykazuje duże powinowactwo do wapnia i innych kationów dwu- i trójwartościowych, a wiązanie z nimi powoduje zmniejszenie wchłaniania i skuteczności leku — to tłumaczy wodę mineralną i preparaty wapnia, ale nie kofeinę. Dla kofeiny dokument poprzestaje na zaliczeniu jej do pokarmów i napojów, które przyjęte razem z lekiem prawdopodobnie zmniejszają jego wchłanianie, i na nakazie odczekania trzydziestu minut.

Źródło: ChPL Ostenil 70 (kwas alendronowy), 4.5 oraz 4.2

Potwierdza dokument urzędowy: „Prawdopodobne jest, że jednocześnie z alendronianem przyjmowane pokarmy i napoje (zwłaszcza zawierające kofeinę i woda mineralna), leki zobojętniające sok żołądkowy oraz suplementy wapnia zmniejszają wchłanianie i skuteczność alendronianu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Ostenil 70 (Acidum alendronicum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Alendronian przyjmuj rano, po wstaniu z łóżka, pół godziny przed pierwszym posiłkiem, napojem lub innym lekiem, popijając pełną szklanką przegotowanej wody (nie mniej niż 200 ml) — tak podaje charakterystyka w punkcie 4.2. Dopiero po tych trzydziestu minutach wypij kawę, wodę mineralną lub inny napój i przyjmij pozostałe leki oraz suplementy, w tym suplementy kofeiny i preparaty wapnia. Tabletki nie rozgryzaj ani nie żuj i nie kładź się po jej przyjęciu — charakterystyka wiąże to z ryzykiem podrażnienia i owrzodzeń przełyku oraz jamy ustnej. Herbaty dokument nie wymienia, ale zawiera ona kofeinę, więc obejmuje ją to samo zalecenie. Leku nie odstawiaj samodzielnie.

Midazolam to lek z grupy benzodiazepin o działaniu nasennym i uspokajającym. Charakterystyka produktu leczniczego Dormicum podaje, że podanie dwustu pięćdziesięciu miligramów kofeiny częściowo odwraca efekt uspokajający midazolamu — tak jak robią to leki pobudzające ośrodkowy układ nerwowy, wymienione w tym samym zdaniu. Dokument opisuje pojedynczą dawkę kofeiny i nie przelicza jej na porcje kawy ani innych napojów. Nie podaje też, jak długo utrzymuje się to zniesienie, i nie odnosi go do pozostałych benzodiazepin. Nie zaleca ani unikania kofeiny, ani wykorzystywania jej do przerywania sedacji.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu. Wymienia kofeinę obok fizostygminy w jednym zdaniu o środkach pobudzających ośrodkowy układ nerwowy, czyli opisuje przeciwstawne działanie na ten sam układ, nie wpływ na stężenie leku we krwi.

Źródło: ChPL Dormicum (midazolam), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki pobudzające ośrodkowy układ nerwowy, jak np. inhibitor acetylocholinoesterazy - fizostygmina, odwracają nasenne działanie produktu Dormicum. Podobnie podanie 250 mg kofeiny częściowo odwraca efekt uspokajający midazolamu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Dormicum (Midazolamum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz zaplanowany zabieg z sedacją, powiedz lekarzowi albo anestezjologowi, ile kawy, napojów energetyzujących lub suplementów z kofeiną przyjmujesz i kiedy przyjąłeś ostatnią porcję. Po zabiegu w sedacji nie traktuj kawy jako sposobu na szybszy powrót do sprawności — dokument opisuje częściowe, nie pełne zniesienie działania leku, a zalecenia dotyczące prowadzenia pojazdów po zabiegu obowiązują niezależnie od tego.

Regadenozon to lek rozszerzający naczynia, podawany przy obrazowaniu perfuzji mięśnia sercowego metodą tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu. Charakterystyka produktu leczniczego Rapiscan podaje, że metyloksantyny, wymieniając jako przykład kofeinę i teofilinę, są nieswoistymi antagonistami receptora adenozyny i mogą mieć wpływ na rozszerzającą naczynia aktywność regadenozonu. Dokument nakazuje unikać produktów leczniczych zawierających metyloksantyny przez co najmniej dwanaście godzin przed podaniem leku. Zdanie o zakazie mówi o produktach leczniczych; kawy, herbaty i napojów energetyzujących nie wymienia, choć jako przykład metyloksantyny podaje kofeinę.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wprost: metyloksantyny są nieswoistymi antagonistami receptora adenozyny. Regadenozon działa przez pobudzenie receptora adenozynowego, a kofeina zajmuje ten sam receptor bez pobudzania go, więc może osłabić spodziewane rozszerzenie naczyń.

Źródło: ChPL Rapiscan (regadenozon), 4.5, EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „Metyloksantyny (np. kofeina i teofilina) są nieswoistymi antagonistami receptora adenozyny i mogą mieć wpływ na rozszerzającą naczynia aktywność regadenozonu (patrz punkt 5.1). Pacjenci powinni unikać spożywania jakichkolwiek produktów leczniczych zawierających metyloksantyny, jak również produktów leczniczych zawierających teofilinę przez co najmniej 12 godzin przed podaniem regadenozonu (patrz punkt 4.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Rapiscan (Regadenosonum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przed planowanym badaniem perfuzji mięśnia sercowego zapytaj pracownię, na ile godzin przed badaniem masz odstawić kawę, herbatę, napoje energetyzujące, kakao i suplementy z kofeiną — charakterystyka podaje dwanaście godzin dla leków z metyloksantynami. Jeśli przyjąłeś kofeinę mimo zalecenia, powiedz o tym przed badaniem: wynik może nie odzwierciedlać stanu naczyń.

Kofeinę rozkłada w wątrobie enzym CYP1A2. Kilka leków hamuje ten enzym, a producenci zmierzyli to właśnie na kofeinie, podając ją jako substancję próbną. Charakterystyki podają: ritlecytynib zwiększał pole pod krzywą stężenia kofeiny około 2,7-krotnie, rukaparyb 2,55-krotnie, ozylodrostat 2,5-krotnie, kapmatynib o 134%, kannabidiol o 95%, abrocytynib o 40%, a rybocyklib o 20%. Skutkiem jest wolniejszy rozkład kofeiny, czyli dłuższe utrzymywanie się jej we krwi po tej samej porcji. Wielkość zmiany różni się więc między lekami kilkukrotnie, a dwa dokumenty same to relatywizują: charakterystyka ozylodrostatu odnotowuje przeciwny sygnał indukcji enzymu w warunkach laboratoryjnych i uznaje skutki po podaniu wielokrotnym za niejasne, a charakterystyka rybocyklibu przy dawce klinicznej 600 mg przewiduje już tylko słaby wpływ. Wynik dla kannabidiolu zmierzono przy dawce leku Epidyolex, czyli 750 mg dwa razy na dobę — suplementy diety z kannabidiolem zawierają go wielokrotnie mniej i tej liczby do nich przenosić nie można. Żaden z dokumentów nie zaleca odstawienia kofeiny ani nie podaje dla niej progu dawki. Pary kofeina × fluwoksamina (#385) i kofeina × fluorochinolony (#217) opisują ten sam enzym i mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyki nazywają mechanizm wprost: wymienione leki są inhibitorami CYP1A2, a kofeina jest wrażliwym substratem tego enzymu. Zahamowanie enzymu spowalnia rozkład kofeiny w wątrobie, więc po tej samej porcji jej stężenie we krwi jest wyższe i utrzymuje się dłużej.

Źródło: ChPL Litfulo (ritlecytynib), 4.5, EMA; ChPL Rubraca (rukaparyb), 4.5, EMA; ChPL Isturisa (ozylodrostat), 4.5, EMA; ChPL Tabrecta (kapmatynib), 4.5, EMA; ChPL Epidyolex (kannabidiol), 4.5, EMA; ChPL Cibinqo (abrocytynib), 4.5, EMA; ChPL Kisqali (rybocyklib), 4.5, EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie ritlecytynibu w wielokrotnych dawkach wynoszących 200 mg raz na dobę zwiększało AUCinf i Cmax kofeiny, substratu CYP1A2, odpowiednio około 2,7-krotnie i 1,1-krotnie. Ritlecytynib jest umiarkowanym inhibitorem CYP1A2.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Litfulo (Ritlecitinibum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz któryś z tych leków, obserwuj typowe objawy nadmiaru kofeiny: kołatanie serca, drżenie rąk, niepokój, bezsenność. Przy ich wystąpieniu ogranicz kawę, herbatę, napoje energetyzujące i suplementy z kofeiną i powiedz o tym lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie odstawiaj samodzielnie. Wielkość zmiany różni się między lekami — o tym, czy w Twoim przypadku ma znaczenie, rozstrzyga lekarz prowadzący.

Ryluzol stosuje się w stwardnieniu zanikowym bocznym. Charakterystyka produktu leczniczego Riluzol PMCS podaje, że badań klinicznych nad interakcjami ryluzolu nie prowadzono, a badania laboratoryjne wskazują na CYP1A2 jako główny enzym przemieniający ryluzol. Dokument wymienia kofeinę na PIERWSZYM miejscu wśród inhibitorów tego enzymu i podaje, że mogą one zmniejszać szybkość eliminacji ryluzolu. Nie podaje wielkości zmiany ani progu dawki kofeiny i nie zaleca jej ograniczenia. Wpis siostrzany #437 opisuje sytuację odwrotną — leki hamujące CYP1A2 podnoszące stężenie kofeiny.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm: CYP1A2 jest głównym enzymem przemian ryluzolu, a kofeina jest wymieniona jako inhibitor tego enzymu. Zahamowanie enzymu spowalnia usuwanie ryluzolu, więc jego stężenie we krwi może być wyższe niż spodziewane. Ta charakterystyka mówi o kofeinie WYŁĄCZNIE jako o inhibitorze; to, że kofeina jest zarazem substratem tego samego enzymu, podają inne dokumenty rejestrowe i opisuje wpis #437.

Źródło: ChPL Riluzol PMCS (ryluzol), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Inhibitory CYP1A2 (jak kofeina, diklofenak, diazepam, nicergolina, klomipramina, imipramina, fluwoksamina, fenacetyna, teofilina, amitryptylina i chinolony) mogą zmniejszać szybkość eliminacji ryluzolu” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Riluzol PMCS (Riluzolum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz ryluzol, powiedz lekarzowi prowadzącemu, ile kawy, herbaty i napojów energetyzujących pijesz oraz czy stosujesz suplementy z kofeiną. Nie zmieniaj tej ilości gwałtownie w jedną ani w drugą stronę w trakcie leczenia — dokument opisuje wpływ na tempo usuwania leku, więc znaczenie ma także nagłe odstawienie. Leku nie odstawiaj samodzielnie.

Charakterystyka kolchicyny podaje, że badań nad interakcjami nie przeprowadzono, a obserwacje z piśmiennictwa wskazują, że produkt może zmniejszać wchłanianie witaminy B12. Chroniony jest tu suplement, nie lek.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu — podaje sam skutek i zaznacza, że pochodzi on z piśmiennictwa, nie z badań własnych.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchican (kolchicyna), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji. W literaturze naukowej obserwowano następujące interakcje: − produkt może zmniejszać wchłanianie witaminy B12,” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Colchican, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać kolchicyny ani nie zmieniać jej dawki samodzielnie. Przy długotrwałym leczeniu kolchicyną omówić z lekarzem lub farmaceutą kontrolę stężenia witaminy B12 oraz porę przyjmowania suplementu.

Długotrwała steroidoterapia obniża poziom D3, zaburza wchłanianie wapnia i nasila osteoporozę. Pacjenci na sterydach wymagają wyższych dawek D3.

Mechanizm: Glukokortykosteroidy zmniejszają ekspresję receptora witaminy D (VDR), hamują syntezę 1,25(OH)₂D₃ i bezpośrednio hamują wchłanianie Ca w jelitach.

Źródło: ACR 2017 Guideline for the Prevention and Treatment of Glucocorticoid-Induced Osteoporosis (suplementacja wit. D + Ca przy steroidoterapii). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przy steroidoterapii >3 mies.: D3 800–2000 IU/d + Ca. Kontrola 25(OH)D co 6 mies.

Kozieradka może nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych i obniżać poziom cukru. Dowody kliniczne są ograniczone, ale ostrożność jest wskazana, zwłaszcza przy insulinie i pochodnych sulfonylomocznika.

Mechanizm: Składniki nasion kozieradki mogą wpływać na gospodarkę węglowodanową; efekt może sumować się z lekami przeciwcukrzycowymi.

Źródło: Effect of Fenugreek on Hyperglycemia: A Systematic Review and Meta-Analysis (PMC9962665) — działanie obniżające glikemię. Ryzyko addytywne z lekami przeciwcukrzycowymi.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe, po włączeniu kozieradki częściej wykonuj pomiary i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Zgłoś objawy niedocukrzenia: drżenie, poty, osłabienie.

Kozieradka zawiera składniki o działaniu przeciwpłytkowym, więc może wpływać na krzepnięcie; obecna w niej kumaryna sama takiego działania nie wykazuje. Opisano wzrost ryzyka krwawienia u pacjenta, który przyjmował kozieradkę razem z boldo, inną rośliną leczniczą, oraz warfaryną. Dowody są ograniczone, ale przy leczeniu przeciwkrzepliwym rozsądna jest kontrola INR.

Mechanizm: Za możliwy wpływ na krzepnięcie odpowiada działanie przeciwpłytkowe składników kozieradki, które sumuje się z działaniem warfaryny i acenokumarolu; Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku. Sama kumaryna obecna w roślinie nie działa przeciwzakrzepowo, mimo podobieństwa nazwy do acenokumarolu. Opis przypadku dotyczy warfaryny.

Źródło: Lambert JP, Chapman J. Potential interaction between warfarin and boldo-fenugreek. Pharmacotherapy 2001;21(5):509-12 — wzrost czasu krwawienia u pacjenta na warfarynie. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki hamujące agregację płytek krwi zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.

Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem nie włączać kozieradki bez wiedzy lekarza. Po włączeniu należy sprawdzić INR oraz zgłaszać nietypowe krwawienia i siniaki.

Zbiorcza analiza sześciu badań z randomizacją objęła 373 uczestników. W całej analizie ciśnienie skurczowe było w grupach przyjmujących nasiona kozieradki niższe średnio o 3,46 mmHg, a dla rozkurczowego różnica nie osiągnęła istotności statystycznej. W analizie podgrup, przy dawkach od 15 g nasion na dobę i czasie do 12 tygodni, istotnie niższe były obie wartości ciśnienia, zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe.

Mechanizm: Kierunek działania jest zgodny z działaniem leków hipotensyjnych, więc efekty mogłyby się sumować. W zbiorczej analizie 373 uczestników różnica ciśnienia skurczowego wyniosła 3,46 mmHg na korzyść kozieradki (przedział ufności 95 procent od 0,59 do 6,33 mmHg, p równe 0,018); dla ciśnienia rozkurczowego wynik całej analizy nie był istotny (p równe 0,488). Rozstrzygająca jest jednak analiza podgrup: przy dawkach od 15 g nasion na dobę i czasie do 12 tygodni istotnie niższe było zarówno ciśnienie skurczowe, jak i rozkurczowe. Autorzy zastrzegają, że znaczenie kliniczne tych obserwacji wymaga dalszych badań.

Źródło: Kiani Z, et al. The Effects of Fenugreek Seed Consumption on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. High Blood Press Cardiovasc Prev 2023 (PMID 36763260). Zakres dawek ekstraktu w preparatach: pomiar własny na 12 kartach publicznych katalogu SuplerMed, 2026-09-12.

Postępowanie opisane w źródle: Badania dotyczyły sproszkowanych NASION, a suplementy zawierają zwykle EKSTRAKT z nasion — w naszym katalogu od 10 do 1500 mg na porcję. Tych wielkości nie da się zestawić wprost: przeliczenie zależy od współczynnika ekstrakcji, którego etykiety zwykle nie podają, więc nie można z góry przyjąć, że dawka z suplementu jest znacząco niższa od progu z badania. Osoby leczone z powodu nadciśnienia powinny omówić przyjmowanie kozieradki z lekarzem lub farmaceutą, a przy rozpoczynaniu suplementacji kontrolować ciśnienie. Odrębną i lepiej udokumentowaną sprawą jest wpływ kozieradki na stężenie glukozy — przy lekach przeciwcukrzycowych obowiązuje osobne ostrzeżenie.

Kreatyna podnosi kreatyninę w surowicy (metabolit prawidłowy, nie nefrotoksyczny per se). NSAID obniżają przepływ nerkowy przez hamowanie prostaglandyn. Łącznie — ryzyko nefrotoksyczności, szczególnie przy odwodnieniu.

Mechanizm: Kreatyna → kreatynina (filtrowana przez kłębuszki). NSAID hamują syntezę PGE2/PGI2 → skurcz naczyń doprowadzających → obniżenie GFR. Efekt addytywny na funkcję nerek.

Źródło: Ograniczone dane (Natural Medicines) — teoretyczne obciążenie nerek przy skojarzeniu kreatyny z NLPZ; brak mocnych dowodów klinicznych. Ostrożność przy odwodnieniu/chorobie nerek. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Utrzymuj nawodnienie przy stosowaniu kreatyny + NSAID. U osób z przewlekłą chorobą nerek — unikaj połączenia.

Kreatyna wiąże wodę w mięśniach. Diuretyki pętlowe (furosemid) powodują utratę płynów. Kombinacja może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

Mechanizm: Kreatyna zatrzymuje wodę wewnątrzmięśniowo. Furosemid usuwa wodę z przestrzeni naczyniowej. Efekt osmotyczny może maskować faktyczny stopień odwodnienia.

Źródło: Ograniczone dane (Natural Medicines) — kreatyna + diuretyki pętlowe: teoretyczne ryzyko odwodnienia/obciążenia nerek. Ostrożność, nawodnienie. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Ostrożność przy łączeniu kreatyny z diuretykami, szczególnie przy wysiłku fizycznym.

Kurkumina w dawkach suplementacyjnych może hamować agregację płytek krwi. Łączona z lekami przeciwpłytkowymi (aspiryna, klopidogrel) teoretycznie zwiększa ryzyko krwawień; udokumentowane przypadki są rzadkie, ale ostrożność przed zabiegami jest wskazana.

Mechanizm: Kurkumina hamuje metabolizm kwasu arachidonowego, zmniejszając wytwarzanie związków sprzyjających krzepnięciu; efekt może sumować się z lekami przeciwpłytkowymi.

Źródło: Navigating the Effects of Anti-Atherosclerotic Supplements and Associated Bleeding Risks (Int J Mol Sci 2025, PMC12564107) — kurkumina wśród suplementów o działaniu przeciwpłytkowym; zalecane odstawienie przed zabiegiem.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lek przeciwpłytkowy, informuj lekarza o suplementach z kurkumy, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem. Przyprawa w ilościach kulinarnych ma niewielkie znaczenie.

Obie substancje obniżają stężenie glukozy i robią to przez ten sam mechanizm: aktywację kinazy AMPK. Samego połączenia nie badano, ale po berberynie przyjmowanej bez innych leków opisano ciężką hipoglikemię u osoby bez cukrzycy. Łączenie obu preparatów wymaga ostrożności, zwłaszcza przy jednoczesnym leczeniu przeciwcukrzycowym.

Mechanizm: Kwas alfa-liponowy aktywuje kinazę AMPK i zwiększa przemieszczanie transportera GLUT4 do błony komórkowej, co nasila wychwyt glukozy niezależnie od insuliny. Berberyna aktywuje tę samą kinazę, hamując wytwarzanie glukozy w wątrobie i zwiększając jej wychwyt w mięśniach. W badaniu z losowym doborem, obejmującym 36 osób ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 2, działanie berberyny na glikemię było podobne do działania metforminy: hemoglobina A1c spadła z 9,5 do 7,5 procent, a glukoza na czczo z 10,6 do 6,9 mmol/l. Wspólna droga działania jest podstawą, dla której efekty obu substancji mogą się sumować.

Źródło: Yin J, Xing H, Ye J. Efficacy of berberine in patients with type 2 diabetes mellitus. Metabolism 2008;57(5):712-7 (PMID 18442638) | Berberine-induced hypoglycaemia and electrocardiogram interpretation in athletes. BMJ Case Rep 2025 (PMID 40903097) | mechanizm kwasu alfa-liponowego za wpisami #222 i #110 tego serwisu (Diabetes Technol Ther 2000, PMID 11467343; Konrad T i wsp., Diabetes Care 1999)

Postępowanie opisane w źródle: Połączenia tych dwóch suplementów nie badano, więc nie ma danych o wielkości sumarycznego efektu. Znana jest natomiast siła działania samej berberyny: opisano przypadek mężczyzny po czterdziestce, bez cukrzycy, przyjmującego berberynę jako suplement, który trafił na oddział ratunkowy po omdleniu ze stężeniem glukozy 0,9 mmol/l. Autorzy opisu zaznaczają, że wcześniej hipoglikemię po berberynie zgłaszano wyłącznie u chorych na cukrzycę. Osoby przyjmujące leki przeciwcukrzycowe nie powinny łączyć obu preparatów bez konsultacji z lekarzem, a przy rozpoczynaniu suplementacji wskazana jest kontrola glikemii. Wczesne objawy hipoglikemii to drżenie, poty, kołatanie serca i nagły głód. Potrzeba wtedy natychmiast około 15 g cukru prostego, na przykład połowy szklanki soku owocowego albo trzech łyżeczek cukru. Jeżeli objawy nie ustąpią w ciągu 15 minut, powtórz porcję i wezwij pogotowie. Po ustąpieniu objawów zjedz posiłek z węglowodanami złożonymi, na przykład kanapkę, ponieważ samo słodzenie chroni krótko. Jeżeli pojawia się splątanie, zasłabnięcie albo inne zaburzenie świadomości, nie podawaj niczego doustnie, ułóż osobę na boku i wezwij pogotowie. Po opanowaniu objawów odstaw oba preparaty i skontaktuj się z lekarzem przed powrotem do suplementacji.

Suplementacja kwasu foliowego może znosić działanie leków będących antagonistami kwasu foliowego — na przykład pyrymetaminy, stosowanej w zakażeniach pierwotniakowych i w profilaktyce malarii. Nie dotyczy to fluorouracylu: jest on antymetabolitem pirymidynowym, a nie antyfolianem, a foliany jego działanie nasilają — zarówno skuteczność, jak i toksyczność. Na tej właśnie zależności opiera się podawanie kwasu folinowego razem z fluorouracylem w schematach chemioterapii.

Mechanizm: Antyfolian blokuje przemiany zależne od kwasu foliowego, a uzupełnienie jego puli ten blok osłabia. Przy fluorouracylu zależność jest odwrotna: folian stabilizuje kompleks leku z syntazą tymidylanową, przez co działanie leku się nasila.

Źródło: Folic acid supplementation and malaria susceptibility and severity among people taking antifolate antimalarial drugs in endemic areas (Cochrane Database Syst Rev 2022) PMID 36321557 — dotyczy leków przeciwmalarycznych z grupy antyfolianów. Pinedo HM, Peters GF. Fluorouracil: biochemistry and pharmacology. J Clin Oncol 1988;6(10):1653-64 (PMID 3049954) — praca ta opisuje kierunek PRZECIWNY: w obecności kofaktora folianowego powstaje trwały kompleks, a wstępne podanie leukoworyny wzmacnia skuteczność fluorouracylu.

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmuj preparatów z kwasem foliowym w trakcie chemioterapii bez zgody onkologa — nasilenie działania fluorouracylu oznacza także cięższe działania niepożądane, w tym uszkodzenie szpiku i powikłania jelitowe. Kwas foliowy z suplementu to nie to samo co kwas folinowy, czyli lek podawany celowo w szpitalu; jednego nie zastępuje się drugim. Jeśli lekarz przepisał Ci kwas folinowy — przy chemioterapii albo przy leczeniu przeciwpierwotniakowym — nie odstawiaj go na własną rękę. Przy leczeniu antyfolianami o każdej suplementacji folianów decyduje lekarz prowadzący.

Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że mogą one zmniejszać wchłanianie kwasu foliowego, a wtedy potrzebna bywa większa jego podaż. Kierunek jest odwrotny niż w większości par: chroniony jest tu suplement, nie lek.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu. Podaje sam skutek — mniejsze wchłanianie kwasu foliowego przy jednoczesnym stosowaniu enzymów trzustkowych.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Pangrol 10 000 (pankreatyna), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Przyjmowanie gotowych produktów zawierających enzymy trzustkowe może zmniejszać wchłanianie kwasu foliowego, co oznacza, że konieczne może być podawanie dodatkowych ilości kwasu foliowego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać enzymów trzustkowych ani nie zmieniać ich dawki samodzielnie. Przy długim stosowaniu omówić z lekarzem lub farmaceutą, czy podaż kwasu foliowego jest wystarczająca.

Ulotka produktu Biotyna OLIMP MAX, 10 mg, tabletki (substancja czynna: Biotinum) podaje, że kwas pantotenowy przyjmowany w dużych dawkach — obok kwasu liponowego — może zmniejszać skuteczność biotyny. Zdanie pada w części ulotki „Lek Biotyna OLIMP MAX a inne leki”. Dokument nie podaje, od jakiej dawki kwasu pantotenowego zaczyna się to działanie, ani mechanizmu tego zjawiska.

Mechanizm: Ulotka nie wskazuje, na czym polega to zmniejszenie skuteczności biotyny — mechanizm pozostaje nieokreślony.

Źródło: Ulotka Biotyna OLIMP MAX, 10 mg, tabletki (URPL), sekcja: Lek Biotyna OLIMP MAX a inne leki

Potwierdza dokument urzędowy: „Kwas pantotenowy w dużych dawkach oraz kwas liponowy mogą zmniejszać skuteczność biotyny.” — Ulotka dla pacjenta Biotyna OLIMP MAX, 10 mg, tabletki, sekcja Lek Biotyna OLIMP MAX a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas przyjmowania biotyny warto zachować ostrożność przy jednoczesnym przyjmowaniu dużych dawek kwasu pantotenowego — tak wynika z ulotki leku Biotyna OLIMP MAX. Pytania o wysokość dawki, od której może dojść do zmniejszenia skuteczności biotyny, oraz o dobór dawkowania warto skierować do lekarza lub farmaceuty.

Charakterystyka produktu leczniczego kwasu walproinowego wskazuje, że lek może wywołać lub nasilić hipokarnitynemię, czyli małe stężenie karnityny. Ta z kolei bywa przyczyną hiperamonemii, czyli dużego stężenia amoniaku we krwi, a ta prowadzi niekiedy do encefalopatii hiperamonemicznej, czyli zaburzeń pracy mózgu wywołanych amoniakiem. Ten sam dokument zaznacza, że głównie u osób z czynnikami ryzyka hipokarnitynemii albo z wcześniej stwierdzoną hipokarnitynemią obserwowano toksyczny wpływ na wątrobę, hipoglikemię hipoketotyczną, miopatię — w tym kardiomiopatię — rabdomiolizę oraz zespół Fanconiego. Do grup zwiększonego ryzyka charakterystyka zalicza chorych z zaburzeniami metabolicznymi, osoby, u których spożycie karnityny jest zaburzone, dzieci poniżej 10. roku życia oraz przyjmujących jednocześnie inne leki przeciwpadaczkowe lub leki skoniugowane z piwalanem.

Mechanizm: Mechanizm nie został jednoznacznie ustalony. Autorzy pracy doświadczalnej określają go wprost jako sporny i zaznaczają, że samo wydalanie walproilokarnityny z moczem nie tłumaczy ubytku karnityny w tkankach. W hodowli ludzkich fibroblastów skóry stwierdzono zmniejszenie wychwytu karnityny do komórek, zależne od stężenia kwasu walproinowego i od czasu jego działania. Jest to model komórkowy, a nie badanie z udziałem ludzi (PMID 8134167).

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego DEPAKINE CHRONO 300 i DEPAKINE CHRONO 500, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu — punkty 4.3, 4.4 i 4.8 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Tein I, DiMauro S, Xie ZW, De Vivo DC. Valproic acid impairs carnitine uptake in cultured human skin fibroblasts. An in vitro model for the pathogenesis of valproic acid-associated carnitine deficiency. Pediatr Res 1993;34(3):281-287 (PMID 8134167) — model komórkowy. De Vivo DC, Bohan TP, Coulter DL i wsp. L-carnitine supplementation in childhood epilepsy: current perspectives. Epilepsia 1998;39(11):1216-1225 (PMID 9821988) — konsensus pediatryczny z 1996 roku: doustnie 100 mg/kg na dobę, maksymalnie 2 g na dobę; droga dożylna jednoznacznie wskazana w hepatotoksyczności po walproinianie, przedawkowaniu i innych ostrych kryzysach metabolicznych związanych z niedoborem karnityny. Bratton SL, Garden AL, Bohan TP, French JW. A child with valproic acid-associated carnitine deficiency and carnitine-responsive cardiac dysfunction. J Child Neurol 1992;7(4):413-416 (PMID 1281852) — opis przypadku. Uwaga: wcześniej cytowana pozycja "Holme E i wsp., J Child Neurol 1992" nie została potwierdzona w PubMed (26.07.2026).

Potwierdza dokument urzędowy: „Podawanie walproinianu może spowodować wystąpienie lub nasilenie hipokarnitynemii, która może powodować hiperamonemię (która może prowadzić do encefalopatii hiperamonemicznej).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego DEPAKINE CHRONO 300 i DEPAKINE CHRONO 500, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego i nie zaczynaj przyjmowania karnityny na własną rękę. Charakterystyka produktu leczniczego przewiduje, że przy objawach hipokarnitynemii lekarz prowadzący rozważy podanie karnityny. Jeśli wystąpią u ciebie niezborność ruchów, zaburzenia świadomości lub wymioty, zgłoś to natychmiast lekarzowi — charakterystyka wymienia te objawy jako oznaki hiperamonemii i nakazuje uprzedzić o nich pacjenta. Kwas walproinowy jest przeciwwskazany u osób z niewyrównanym pierwotnym układowym niedoborem karnityny, a osoby z tym niedoborem i wyrównaną hipokarnitynemią mogą przyjmować lek tylko wtedy, gdy korzyść przewyższa ryzyko i nie ma innego leczenia — wtedy kontroluje się u nich stężenie karnityny.

Charakterystyka produktu leczniczego kwasu walproinowego wymienia niedobór biotyny i niedobór biotynidazy wśród rzadkich działań niepożądanych, w grupie odchyleń wykrywanych w badaniach laboratoryjnych. W badaniu obejmującym 75 dzieci leczonych kwasem walproinowym jako jedynym lekiem aktywność biotynidazy w surowicy była w dwóch grupach otrzymujących większe dawki istotnie mniejsza niż u dzieci zdrowych (PMID 11737173).

Mechanizm: Kwas walproinowy nie hamuje biotynidazy bezpośrednio. W tej samej pracy nie stwierdzono hamowania aktywności enzymu, gdy w warunkach doświadczalnych inkubowano go z kwasem walproinowym, nawet w dużym stężeniu leku. Autorzy wiążą mniejszą aktywność biotynidazy z upośledzeniem czynności mitochondriów wątroby. Zwracają przy tym uwagę, że im większe było stężenie leku i im wyższa aktywność enzymów wątrobowych, tym mniejsza była aktywność biotynidazy (PMID 11737173).

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego DEPAKINE CHRONO 300 i DEPAKINE CHRONO 500 — punkt 4.8, klasa "Badania diagnostyczne", częstość: rzadko (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Schulpis KH, Karikas GA, Tjamouranis J, Regoutas S, Tsakiris S. Low serum biotinidase activity in children with valproic acid monotherapy. Epilepsia 2001;42(10):1359-1362 (PMID 11737173) — 75 dzieci w trzech grupach dawkowania i 50 dzieci zdrowych; brak hamowania enzymu w warunkach doświadczalnych. Moerman A, Delanghe JR. Sense and nonsense concerning biotin interference in laboratory tests. Acta Clin Belg 2022;77(1):204-210 (PMID 32567529) — interferencja biotyny w oznaczeniach immunochemicznych.

Potwierdza dokument urzędowy: „niedobór biotyny/niedobór biotynidazy” — Charakterystyka Produktu Leczniczego DEPAKINE CHRONO 300 i DEPAKINE CHRONO 500, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.8, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie ustalaj dawki biotyny samodzielnie i nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego. Jeśli przyjmujesz biotynę, a masz zaplanowane badania krwi, uprzedź o tym lekarza kierującego cię na badania oraz laboratorium. Biotyna w dawkach spotykanych w suplementach zaburza wyniki części oznaczeń immunochemicznych, w tym hormonów tarczycy, parathormonu, troponin, ferrytyny i witaminy B12; kierunek i skala błędu zależą od użytego testu (PMID 32567529).

Kwercetyna hamuje CYP2C9 — enzym rozkładający oba doustne antagonisty witaminy K. Wysokie dawki w suplementach mogą spowalniać metabolizm leku i podnosić INR; dowody pochodzą z badań laboratoryjnych, nie z obserwacji klinicznych.

Mechanizm: Kwercetyna hamuje CYP2C9 na zasadzie konkurencji o enzym, który odpowiada za metabolizm S-warfaryny oraz obu enancjomerów acenokumarolu. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy. Nasilenie zależy od dawki, a przy ilościach pochodzących z diety ryzyko jest minimalne.

Źródło: Natural Medicines Comprehensive Database — kwercetyna a warfaryna: dane in vitro/mechanistyczne (inhibicja CYP2C9); brak potwierdzenia klinicznego. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu, metabolizowanego głównie przez ten enzym.

Postępowanie opisane w źródle: Przy suplementacji kwercetyny powyżej 200 mg na dobę kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.

Kwercetyna hamuje glikoproteinę P, transporter usuwający digoksynę z komórek jelita, przez co może zwiększać jej wchłanianie. Digoksyna ma wąski indeks terapeutyczny, więc nawet umiarkowany wzrost stężenia grozi objawami toksyczności. W badaniu na świniach jednoczesne podanie kwercetyny w dawce 40 mg/kg podniosło stężenie maksymalne digoksyny o 413 procent, a pole pod krzywą o 170 procent; przy dawce 50 mg/kg dwa z trzech zwierząt padły w ciągu pół godziny od podania digoksyny. Danych z badań u ludzi brak.

Mechanizm: Glikoproteina P wypompowuje digoksynę z komórek nabłonka jelita z powrotem do jego światła. Kwercetyna ten transporter hamuje, więc do krwi przedostaje się większa część dawki. Skala zjawiska u człowieka pozostaje nieustalona — dostępne dane pochodzą z modelu zwierzęcego.

Źródło: Wang YH, Chao PD, Hsiu SL, Wen KC, Hou YC. Lethal quercetin-digoxin interaction in pigs. Life Sci 2004;74(10):1191-7 (PMID 14697403) — model ŚWIŃSKI: przy 40 mg/kg kwercetyny Cmax digoksyny wzrósł o 413 procent, AUC o 170 procent; przy 50 mg/kg dwa z trzech zwierząt padły w ciągu 30 minut. Autorzy zalecają unikanie tego połączenia. Dane zwierzęce, brak badań u ludzi.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz digoksynę, nie stosuj suplementów z kwercetyną bez wiedzy lekarza prowadzącego. Autorzy cytowanego badania zalecają unikanie łączenia digoksyny z kwercetyną oraz z ziołami i suplementami ją zawierającymi. O kontroli stężenia digoksyny decyduje lekarz.

Midazolam jest lekiem uspokajającym i nasennym z grupy benzodiazepin. Charakterystyka produktu leczniczego zalicza kwercetynę do słabych induktorów enzymu CYP3A, czyli substancji pobudzających enzym rozkładający lek, które obniżają stężenie leku we krwi o 20–50 procent, i podaje, że osoby przyjmujące induktory tego enzymu mogą wymagać większych dawek midazolamu.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że kwercetyna pobudza enzym CYP3A. Midazolam jest przez ten enzym rozkładany, więc jego pobudzenie przyspiesza usuwanie leku z organizmu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Dormicum (midazolam), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Pacjenci leczeni jednocześnie produktem Dormicum i induktorami izoenzymu CYP3A mogą wymagać zastosowania zwiększonych dawek midazolamu, szczególnie w przypadku silnych induktorów CYP3A. […] Do umiarkowanych induktorów CYP3A (50-80% spadku AUC) zaliczamy ziele dziurawca a do słabych (20-50% spadku AUC): efawirenz, klobazam, tikagrelor, wemurafenib, kwercetyna, żeń-szeń koreański.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Dormicum (midazolam), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba, która przyjmuje midazolam doustnie i kwercetynę, powinna poinformować o tym lekarza. Nie zmieniać dawki leku samodzielnie. Charakterystyka zalicza kwercetynę do induktorów słabych, a efekt jest mniejszy niż przy induktorach umiarkowanych, takich jak dziurawiec, i silnych, takich jak ryfampicyna.

L-arginina jest substratem syntazy tlenku azotu (NOS), zwiększając produkcję NO. Sildenafil hamuje PDE5, przedłużając działanie NO. Teoretycznie efekt addytywny może nasilać obniżenie ciśnienia. Brak badań klinicznych potwierdzających tę interakcję u ludzi — ostrzeżenie oparte na mechanizmie.

Mechanizm: L-arginina → NO (przez eNOS) → cGMP ↑ → rozkurcz naczyń. Sildenafil blokuje degradację cGMP przez PDE5. Podwójne wzmocnienie szlaku NO/cGMP.

Źródło: Ostrzeżenie mechanistyczne (addytywny szlak NO/cGMP); ChPL sildenafilu ostrzega przed donorami NO/azotanami → hipotensja. BRAK badań klinicznych dla samej L-argininy — ryzyko teoretyczne. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Zachowaj ostrożność przy łączeniu L-argininy z inhibitorami PDE5 (sildenafil, tadalafil, wardenafil), zwłaszcza przy niskim ciśnieniu. Skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą. Ryzyko teoretyczne (brak badań klinicznych).

Leki hipotensyjne, czyli obniżające ciśnienie tętnicze, to między innymi inhibitory konwertazy angiotensyny, sartany i leki beta-adrenolityczne. L-argininie przypisuje się w zbiorczych analizach wpływ na ciśnienie tętnicze. Przy jednoczesnym stosowaniu działanie obniżające ciśnienie może się sumować, a spadek bywa większy, niż przewiduje dawka samego leku.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże L-argininę z powstawaniem tlenku azotu, który rozszerza naczynia krwionośne; część leków hipotensyjnych prowadzi do rozszerzenia naczyń inną drogą. Wielkości efektu przy jednoczesnym stosowaniu obu nie zmierzono. Przytaczane zbiorcze analizy dotyczą samej L-argininy, a nie jej połączenia z lekiem. Dla praktyki istotne jest to, że działanie leku może ulec nasileniu.

Źródło: Adv Nutr 2022 (PMID 34967840) oraz Am Heart J 2011 (PMID 22137067) — metaanalizy oceniające wpływ L-argininy na ciśnienie tętnicze; na tej podstawie zakłada się możliwe nasilenie działania leków hipotensyjnych. Metaanalizy dotyczą samej L-argininy, nie jej połączenia z lekiem.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmując lek obniżający ciśnienie, nie zaczynaj suplementu z L-argininą bez wiedzy lekarza. Mierz ciśnienie częściej na początku stosowania i zapisuj wyniki. Przy zawrotach głowy, osłabieniu lub zasłabnięciu po wstaniu z pozycji leżącej skontaktuj się z lekarzem. Leku nie wolno odstawiać ani zmieniać jego dawki samodzielnie.

Insulina jest lekiem obniżającym stężenie glukozy we krwi. L-argininie przypisuje się wpływ na wydzielanie insuliny przez trzustkę; jest to przesłanka fizjologiczna, a nie wynik badania nad łączeniem jej z lekiem. Przy jednoczesnym stosowaniu działanie obniżające stężenie glukozy może się sumować, a to zwiększa ryzyko hipoglikemii.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże L-argininę z pobudzeniem komórek beta trzustki do wydzielania insuliny. Serwis nie dysponuje badaniem klinicznym oceniającym to skojarzenie u ludzi — ze względów bezpieczeństwa zakłada się jednak sumowanie działania obniżającego stężenie glukozy. Brak badania nie jest dowodem bezpieczeństwa, a przy leczeniu insuliną każde nieprzewidziane niedocukrzenie jest stanem zagrożenia.

Źródło: Przesłanka fizjologiczna: pobudzanie wydzielania insuliny przez L-argininę opisywane w podręcznikach fizjologii. 🔴 Brak badania klinicznego oceniającego skojarzenie L-argininy z insuliną lub doustnym lekiem przeciwcukrzycowym — wpis stoi na przesłance mechanistycznej i na zasadzie ostrożności przy leczeniu insuliną.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmując insulinę lub doustny lek przeciwcukrzycowy, omów suplementację L-argininą z lekarzem prowadzącym i monitoruj stężenie glukozy ściślej na początku jej stosowania. Nie zmieniaj samodzielnie dawki leku. Wczesne objawy niedocukrzenia to drżenie rąk, poty, kołatanie serca, nagły głód i niepokój. Wymagają natychmiastowego spożycia cukru prostego i kontaktu z lekarzem. Jeżeli pojawia się splątanie, zaburzenia widzenia albo inne zaburzenie świadomości, nie podawaj niczego doustnie i wezwij pogotowie. Miej przy sobie źródło cukru prostego.

Opisy przypadków wskazują na nasilenie działania acenokumarolu po włączeniu L-karnityny; mechanizm nie został wyjaśniony. Dla warfaryny takich obserwacji nie opisano, ale oba leki należą do pochodnych kumaryny i są metabolizowane przez ten sam enzym, dlatego zaleca się taką samą ostrożność.

Mechanizm: Podejrzewa się wpływ na metabolizm z udziałem CYP2C9 albo zmianę objętości dystrybucji leku przeciwzakrzepowego; żadnej z tych dróg nie potwierdzono. CYP2C9 prowadzi metabolizm S-warfaryny oraz obu enancjomerów acenokumarolu, a Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu wskazuje, że hamowanie tego enzymu nasila jego działanie. Dowody ograniczają się do opisów przypadków dotyczących acenokumarolu.

Źródło: Martinez E i wsp., J Intern Med 1993 (PMID 8429297) — potencjalizacja dzialania acenokumarolu przez L-karnityne. Bachmann HU, Hoffmann A, Swiss Med Wkly 2004 (PMID 15340883) — interakcja suplementu L-karnityny z acenokumarolem. Dla warfaryny opisow interakcji nie znaleziono (PubMed, 26.07.2026); ostrzezenie rozszerzone po klasie kumaryn. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktow Leczniczych): inhibitory CYP2C9 moga zwiekszac efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.

Postępowanie opisane w źródle: Po włączeniu L-karnityny kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.

Jony magnezu wiążą lewotyroksynę w kwaśnym środowisku żołądka i zmniejszają jej wchłanianie. W badaniu z randomizacją u piętnastu zdrowych osób podanie lewotyroksyny razem z asparaginianem magnezu obniżyło pole pod krzywą tyroksyny o 12 procent, a razem z cytrynianem magnezu o 7 procent, przy czym ta druga różnica nie była istotna statystycznie. Autorzy odnotowali, że efekt jest mniejszy niż opisywany dla wapnia i żelaza, i wskazali cytrynian jako korzystniejszy wybór niż asparaginian. Wartości pochodzą ze streszczenia badania przeprowadzonego u osób zdrowych przy dawce 1 mg, czyli w warunkach odbiegających od codziennego leczenia niedoczynności tarczycy. Lewotyroksynę należy przyjmować w odstępie od preparatów magnezu, zwłaszcza gdy stężenie tyreotropiny ma się mieścić w wąskim przedziale.

Mechanizm: Dwuwartościowe kationy magnezu tworzą w kwaśnym środowisku żołądka słabo rozpuszczalne kompleksy z lewotyroksyną, podobnie jak wapń (Singh 2000). W badaniu krzyżowym ThyroMag (15 osób) asparaginian magnezu zmniejszył ekspozycję na hormon o 12% (p=0,002) i wydłużył czas do stężenia maksymalnego o 17%; cytrynian zmniejszył ją o 7%, nieistotnie (p=0,076). Efekt jest słabszy niż dla innych kationów dwuwartościowych, ale przy przewlekłej terapii może wymagać kontroli TSH.

Źródło: Attinger MC i wsp. ThyroMag Trial. Clin Transl Sci 2025;18(11):e70409 (PMID 41221788) — badanie krzyzowe z randomizacja u 15 zdrowych osob, dawka 1 mg lewotyroksyny; asparaginian magnezu obnizyl AUC tyroksyny o 12 proc. (p=0,002), cytrynian o 7 proc. (p=0,076, nieistotnie); autorzy: efekt MNIEJSZY niz opisywany dla innych kationow dwuwartosciowych. Singh N, Singh PN, Hershman JM. JAMA 2000;283(21):2822-5 (PMID 10838651) — wapn, mechanizm analogiczny: spadek wolnej T4 i wzrost TSH u 20 chorych. Stockley Drug Interactions wyd. 12

Postępowanie opisane w źródle: Zachowaj minimum 4-godzinny odstęp między lewotyroksyną a magnezem. Kontrola TSH co 6 tygodni po zmianie suplementacji.

Soja zmniejsza wchłanianie lewotyroksyny z przewodu pokarmowego, co może zwiększać zapotrzebowanie na hormon. Genisteina i daidzeina hamują ponadto peroksydazę tarczycową w warunkach laboratoryjnych. Szczególnej uwagi wymagają niemowlęta karmione mieszankami sojowymi: przy wrodzonej niedoczynności tarczycy obserwowano u nich przedłużone podwyższenie TSH. Przy stałym spożyciu produktów sojowych istotna jest wystarczająca podaż jodu w diecie.

Mechanizm: Produkty i mieszanki sojowe zmniejszają wchłanianie lewotyroksyny z przewodu pokarmowego; źródła podają sam kierunek tej zmiany, bez opisu mechanizmu molekularnego. Izoflawony sojowe — genisteina i daidzeina — hamują ponadto w warunkach laboratoryjnych reakcje peroksydazy tarczycowej, enzymu uczestniczącego w wytwarzaniu hormonów tarczycy (IC50, czyli stężenie hamujące połowę aktywności, rzędu 1–10 µM); w tym samym układzie nieodwracalną inaktywację enzymu, zachodzącą w obecności nadtlenku wodoru, jony jodku znosiły całkowicie. U niemowląt z wrodzoną niedoczynnością tarczycy, karmionych mieszankami sojowymi, obserwowano przedłużone podwyższenie TSH, czyli hormonu przysadki sterującego pracą tarczycy.

Źródło: ChPL Eltroxin (lewotyroksyna sodowa), RPL 1975, pkt 4.5; Messina M, Redmond G. Thyroid 2006;16(3):249-58, PMID 16571087 (przegląd narracyjny 14 badań); Divi RL, Chang HC, Doerge DR. Biochem Pharmacol 1997;54(10):1087-96, PMID 9464451 (badanie in vitro); Conrad SC, Chiu H, Silverman BL. Arch Dis Child 2004;89(1):37-40, PMID 14709499 (przegląd retrospektywny 78 niemowląt z wrodzoną niedoczynnością tarczycy, w tym 8 karmionych mieszanką sojową)

Potwierdza dokument urzędowy: „Mieszaniny zawierające soję oraz dieta o wysokiej zawartości włókien zmniejszają absorpcję lewotyroksyny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Eltroxin, 50 mikrogramów, tabletki; Eltroxin, 100 mikrogramów, tabletki (RPL 1975), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Zachowaj minimum 4-godzinny odstęp między lewotyroksyną a produktami sojowymi. Kontrola TSH co 3 miesiące.

Zbyt duża podaż jodu wywołuje część tych samych następstw co jego niedobór: wole, wzrost stężenia TSH i niedoczynność tarczycy. Osoba leczona lewotyroksyną albo z rozpoznaną chorobą tarczycy powinna więc uzgodnić każdy preparat z jodem z lekarzem prowadzącym, a nie dobierać go samodzielnie.

Mechanizm: Duże stężenie jodków przejściowo hamuje wbudowywanie jodu w tarczycy — zjawisko to nosi nazwę efektu Wolffa-Chaikoffa. Arkusz informacyjny NIH ODS o jodzie opisuje skutek tego mechanizmu: „u osób podatnych nadmiar jodu hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy, a przez to nasila pobudzanie przez TSH, co może prowadzić do powstania wola". Ten sam arkusz zastrzega, że reakcje na nadmiar jodu i porcje, które wywołują działania niepożądane, są różne u różnych osób — nie istnieje więc jedna liczba, powyżej której problem się zaczyna. Odnotowuje też, że u kobiet w ciąży przyjmujących jod w porcjach od 200 µg na dobę stwierdzono w badaniu przekrojowym większe ryzyko podwyższonego TSH niż przy porcjach poniżej 100 µg — jest to obserwacja dotycząca ciąży, nie osób leczonych lewotyroksyną.

Źródło: NIH ODS, Iodine — Health Professional Fact Sheet: „High intakes of iodine can cause some of the same symptoms as iodine deficiency—including goiter, elevated TSH levels, and hypothyroidism—because excess iodine in susceptible individuals inhibits thyroid hormone synthesis and thereby increases TSH stimulation, which can produce goiter"; „Responses to excess iodine and the doses required to cause adverse effects vary"; górny tolerowany poziom spożycia dla osób dorosłych 1100 µg/dobę; zawartość jodu w handlowych glonach „ranging from 16 mcg/g to 2,984 mcg/g"; obserwacja u kobiet w ciąży: „pregnant women living in Spain had a significantly increased risk of hyperthyrotropinemia (TSH >3 microU/mL) if they consumed iodine supplements in doses ≥200 mcg/day compared with those who consumed doses <100 mcg/day"; działanie addytywne z lekami przeciwtarczycowymi: „Taking high doses of iodine with antithyroid medications can have an additive effect and could cause hypothyroidism". Leung AM, Braverman LE. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol 2014;10:136-142.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę albo masz rozpoznaną chorobę tarczycy, nie zaczynaj suplementacji jodu bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Dla orientacji: zalecane dobowe spożycie jodu dla osób dorosłych wynosi 150 µg, a górny tolerowany poziom spożycia — 1100 µg na dobę, przy czym ta druga wartość obejmuje wszystkie źródła razem, także sól jodowaną i żywność. Szczególnej ostrożności wymagają preparaty z wodorostów: zawartość jodu w handlowych glonach mieści się w zakresie od 16 do 2984 µg na gram, czyli różni się między produktami niemal dwustukrotnie, więc porcja przyjęta z takiego preparatu bywa nieprzewidywalna. Osoba przyjmująca leki przeciwtarczycowe powinna wiedzieć, że duże porcje jodu działają z nimi w tę samą stronę i mogą doprowadzić do niedoczynności tarczycy. Objawy takie jak narastające zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie zimna lub powiększenie szyi zgłoś lekarzowi.

Biotyna (wit. B7) interferuje z immunoasajami opartymi na streptawidynie/biotynie, dając fałszywie niskie TSH i fałszywie wysokie fT4. To artefakt laboratoryjny, nie interakcja farmakodynamiczna.

Mechanizm: Biotyna jako kofaktor systemów detekcji laboratoryjnej → fałszywie nieprawidłowe wyniki TSH/fT4.

Źródło: Katzman BM et al., Clin Biochem 2018; FDA Safety Communication 2017

Potwierdza dokument urzędowy: „Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych Biotyna może wpływać na wyniki badań immunologicznych tarczycy, opartych na interakcji biotyny i streptawidyny, prowadząc do fałszywego zmniejszenia lub fałszywego zwiększenia wartości wyników badań (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Levothyroxine Accord, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przed badaniem TSH/fT4 odstawiać biotynę na minimum 72 godziny. Poinformuj lekarza o suplementacji biotyny.

Kofeina zwiększa klirens nerkowy litu (antagonizm adenozynowy → ↑GFR). Nagłe odstawienie kawy może ↑poziom litu do toksycznych. Zmiana nawyków kawowych wymaga monitorowania.

Mechanizm: Adenozyna reguluje nerkowy przepływ krwi; antagonizm kofeiną → ↑GFR → ↑wydalanie Li⁺.

Źródło: Mester R, Toren P, Mizrachi I, Wolmer L. Caffeine withdrawal increases lithium blood levels. Biol Psychiatry 1995;37(5):348-50 (PMID 7748990). Natural Medicines Database. ChPL Lithium Carbonicum GSK pkt 4.5.

Potwierdza dokument urzędowy: „Interakcje ze zmniejszeniem stężenia litu w surowicy Zmniejszenie stężenia litu w surowicy krwi można zaobserwować podczas jednoczesnego stosowania litu z następującymi lekami: mocznik, ksantyny (aminofilina, kofeina, teofilina i inne), związki alkalizujące (np. węglan sodu), inhibitory SGLT2 (gliflozyny) (patrz punkt 4.4) oraz leki moczopędne - inhibitory anhydrazy węglanowej.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lithium Carbonicum GSK, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Utrzymuj stałą podaż kofeiny przy terapii litem. Nie zmieniaj gwałtownie spożycia kawy/herbaty bez kontroli litemii.

Nerka odzyskuje lit podobnie jak sód. Przy niedoborze sodu i wody — na przykład podczas diety z ograniczeniem soli, przy biegunce, wymiotach, gorączce, w upale lub przy nadmiernym poceniu — wchłanianie zwrotne litu rośnie, a jego stężenie we krwi może wzrosnąć nawet przy niezmienionej dawce leku. Lit ma wąski przedział terapeutyczny, więc taki wzrost grozi zatruciem.

Mechanizm: Niedobór sodu i wody nasila wchłanianie zwrotne litu w kanalikach bliższych nerki i wydłuża czas jego usuwania z organizmu, co prowadzi do wzrostu stężenia litu we krwi. Lit dodatkowo hamuje wychwyt zwrotny sodu z kanalików nerkowych — jest to ten sam proces odzyskiwania w nerce, tyle że dotyczący sodu — dlatego stała podaż soli i płynów jest podczas leczenia równie ważna jak sama dawka leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lithium Carbonicum GSK, 250 mg, tabletki (Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych) — punkt 4.4: lit hamuje wychwyt zwrotny sodu z kanalików nerkowych, konieczne zapewnienie odpowiedniej ilości sodu i wody w diecie, a przy biegunce i nadmiernym poceniu może być konieczne zmniejszenie dawki lub czasowe przerwanie terapii; punkt 4.9: przy stężeniach 1,5–2 mmol/l występują biegunka, drżenie grubofaliste i włókienkowe, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia mowy i niezborność ruchowa, a przyczyną zatrucia bywają zmiany podaży NaCl i zwiększona utrata sodu; punkt 5.2: niedobór sodu i wody nasila wchłanianie zwrotne litu w kanalikach bliższych, wydłuża okres eliminacji i prowadzi do zwiększenia stężeń w osoczu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Niedobór sodu (i wody) nasila wchłanianie zwrotne litu w kanalikach bliższych, wydłuża okres eliminacji […], co prowadzi do zwiększenia stężeń w osoczu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lithium Carbonicum GSK, sekcja 5.2, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Zadbaj o odpowiednią ilość sodu i wody w diecie i nie przechodź na dietę z ograniczeniem soli w trakcie leczenia litem bez wiedzy lekarza prowadzącego. Biegunkę i nadmierne pocenie zgłoś lekarzowi — charakterystyka produktu leczniczego wskazuje, że mogą wymagać zmniejszenia dawki litu lub czasowego przerwania leczenia; tak samo postąp przy wymiotach i gorączce. Objawy takie jak drżenie rąk, osłabienie mięśni, zaburzenia mowy, chwiejny chód, senność lub splątanie zgłoś niezwłocznie — mogą świadczyć o zatruciu litem. Dawkę litu ustala lekarz i to on zleca kontrolne oznaczenia jego stężenia we krwi.

Diuretyki tiazydowe i pętlowe same obniżają potas. Dołączenie lukrecji sumuje ten efekt i może prowadzić do znacznej hipokaliemii, osłabienia mięśni, a w skrajnych przypadkach zaburzeń rytmu serca. EMA odradza łączenie.

Mechanizm: Pseudoaldosteronizm wywołany glicyryzyną (hamowanie 11β-HSD2) nakłada się na kaliurezę wywołaną diuretykiem — addytywna utrata potasu.

Źródło: EMA/HMPC/108399/2024 — nie zaleca się jednoczesnego stosowania z diuretykami i innymi lekami zaburzającymi równowagę elektrolitową. Front Nutr 2021;8:719197 (PMC8484325).

Potwierdza dokument urzędowy: „Hipokaliemia spowodowana furosemidem zwiększa toksyczność glikozydów naparstnicy na serce, co może powodować zagrażające życiu niemiarowości. […] Kortykosteroidy działające ogólnoustrojowo, karbenoksolon, lukrecja, β2-sympatykomimetyki stosowane w dużych ilościach, długotrwałe stosowanie środków przeczyszczających, reboksetyna, kortykotropina i amfoterycyna B zwiększają ryzyko wystąpienia hipokaliemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Furosemidum Polpharma, tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie stosuj preparatów lukrecji równolegle z lekami moczopędnymi bez wiedzy lekarza. Zgłoś osłabienie mięśni, kurcze, kołatanie serca. Dotyczy to preparatów lukrecji i słodyczy lukrecjowych w większych ilościach.

Regularne stosowanie lukrecji podnosi ciśnienie tętnicze (mechanizm pseudoaldosteronizmu) i może osłabiać skuteczność leków hipotensyjnych. Skutek narasta z dawką i czasem stosowania.

Mechanizm: Retencja sodu i wody wtórna do hamowania 11β-HSD2 zwiększa objętość i ciśnienie, przeciwdziałając terapii hipotensyjnej.

Źródło: EMA/HMPC/108399/2024 — przeciwwskazana w nadciśnieniu; efekt podnoszący ciśnienie. Front Nutr 2021;8:719197 (PMC8484325).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz nadciśnienie, unikaj regularnego stosowania preparatów lukrecji i regularnie mierz ciśnienie. Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Kwas glicyryzynowy przedłuża działanie kortyzolu i podawanych kortykosteroidów, nasilając efekty mineralokortykoidowe: zatrzymanie sodu i wody, utratę potasu, wzrost ciśnienia. EMA odradza łączenie.

Mechanizm: Hamowanie 11β-HSD2 spowalnia rozkład kortyzolu do nieaktywnego kortyzonu; działanie glikokortykoidu i lukrecji sumuje się.

Źródło: EMA/HMPC/108399/2024 — nie zaleca się jednoczesnego stosowania z kortykosteroidami. Front Nutr 2021;8:719197 (PMC8484325) — mechanizm 11β-HSD2.

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty/substancje lecznicze wpływające na równowagę elektrolitową mogą zwiększać ryzyko hipokaliemii u pacjentów przyjmujących produkt leczniczy Efmody. Do takich produktów/substancji należą: diuretyki hipokaliemiczne, pobudzające środki przeczyszczające, mineralokortykosteroidy (fludrokortyzon), tetrakozaktyd, amfoterycyna B podawana dożylnie i lukrecja.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Efmody (hydrokortyzon o zmodyfikowanym uwalnianiu), kapsułki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz preparatów lukrecji z kortykosteroidami (doustnymi/układowymi) bez konsultacji. Obserwuj obrzęki, przyrost masy, wzrost ciśnienia.

Senes, aloes, kora kruszyny i rzewień zawierają antranoidy, czyli związki roślinne pobudzające jelito do pracy. Charakterystyka produktu leczniczego z senesem podaje, że przy równoczesnym przyjmowaniu ze środkami obniżającymi stężenie potasu, do których zalicza korzeń lukrecji, niedobór elektrolitów może się pogłębić. Ten sam dokument nakazuje zasięgnąć opinii lekarza przed stosowaniem senesu razem z korzeniem lukrecji.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że oba środki obniżają stężenie potasu, więc ich skutki się sumują. Wiadomo, że przeczyszczające antranoidy zwiększają utratę potasu ze stolcem, a lukrecja nasila jego wydalanie przez nerki.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Senefol (liść senesu), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL; to samo ostrzeżenie niosą ChPL Alax (aloes i kora kruszyny) pkt 4.4, Radirex PLUS (rzewień) pkt 4.5 oraz Boldaloin (aloes) pkt 4.5, przy czym Boldaloin ogranicza je do dużych dawek; każdy cytat potwierdzony w korpusie

Potwierdza dokument urzędowy: „Równoczesne przyjmowanie preparatu z lekami wywołującymi hipokaliemię, np. leki moczopędne, steroidy kory nadnerczy, korzeń lukrecji, może pogłębić niedobór elektrolitów.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Senefol (liść senesu z owocem), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z lukrecją nie łączyć z senesem, aloesem, korą kruszyny ani rzewieniem bez opinii lekarza lub farmaceuty, zwłaszcza przy dłuższym stosowaniu. Wiadomo, że niedobór potasu daje osłabienie mięśni, kurcze i zaburzenia rytmu serca, a takie objawy wymagają kontaktu z lekarzem.

Laktuloza jest środkiem przeczyszczającym, który zatrzymuje wodę w jelicie, stosowanym także w chorobach wątroby. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że jednoczesne stosowanie laktulozy z korzeniem lukrecji zwiększa ryzyko hipokaliemii, czyli zbyt niskiego stężenia potasu we krwi.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek. Wiadomo, że laktuloza zwiększa utratę potasu ze stolcem, a lukrecja nasila jego wydalanie przez nerki, więc oba działania się sumują.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Lactulosum Orifarm (laktuloza), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie laktulozy: […] z korzeniem lukrecji – zwiększa ryzyko hipokaliemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lactulosum Orifarm (laktuloza), roztwór doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z lukrecją nie łączyć z laktulozą bez opinii lekarza lub farmaceuty, zwłaszcza przy dłuższym stosowaniu. Wiadomo, że niedobór potasu daje osłabienie mięśni, kurcze i zaburzenia rytmu serca, a takie objawy wymagają kontaktu z lekarzem.

Baloksawir marboksyl to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu grypy, czyli lek hamujący namnażanie wirusa grypy. Charakterystyka produktu leczniczego Xofluza podaje, że produkty zawierające kationy wielowartościowe, czyli jony metali o ładunku większym niż jeden, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Dokument zakazuje przyjmowania leku razem z produktami zawierającymi takie kationy. Wymienia wśród nich środki przeczyszczające, leki zobojętniające i doustne suplementy z żelazem, cynkiem, selenem, wapniem lub magnezem. Ulotka dla pacjenta powtarza ten zakaz i podaje, że wymienione produkty mogą osłabiać działanie leku. Dokument nie podaje wielkości spadku ani odstępu czasowego, który usuwałby interakcję. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych. To samo zalecenie obejmuje wapń, żelazo, cynk i selen, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; wskazuje kationy wielowartościowe jako przyczynę niższego stężenia leku. Wiadomo, że mechanizmem jest chelatacja, czyli wiązanie leku przez jon metalu. Jon magnezu wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu magnezu razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu magnezu w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z magnezem, leki zobojętniające sok żołądkowy z magnezem oraz środki przeczyszczające z magnezem. Jeśli lek i preparat magnezu zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Roksadustat to lek stosowany w leczeniu niedokrwistości związanej z przewlekłą chorobą nerek. Wiadomo, że pobudza wytwarzanie krwinek czerwonych, naśladując w komórkach warunki niedotlenienia. Charakterystyka produktu leczniczego Evrenzo podaje, że roksadustat może tworzyć chelat z kationami wielowartościowymi, czyli trwałe połączenie z jonami metali o ładunku większym niż jeden. Chelat może powstać także z produktami zawierającymi wapń, żelazo, magnez lub glin. U zdrowych ochotników węglan sewelameru przyjęty razem z lekiem obniżał pole pod krzywą stężenia roksadustatu o 67%, a stężenie maksymalne o 66%. Octan wapnia, drugi ze środków wiążących fosforany, obniżał pole pod krzywą o 46%, a stężenie maksymalne o 52%. Dla samego preparatu magnezu dokument nie podaje pomiaru. Wymienia magnez wśród kationów wielowartościowych tworzących z lekiem chelat. Naprzemienne podawanie środków wiążących fosforany w odstępie co najmniej jednej godziny nie miało istotnego klinicznie wpływu na ilość leku we krwi u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Charakterystyka nakazuje ten sam odstęp dla suplementów, ale jego skutku nie mierzono. Ulotka dla pacjenta wymienia wprost suplementy zawierające wapń, żelazo, magnez lub glin i podaje, że bez odstępu roksadustat nie będzie prawidłowo wchłaniany. Ograniczenie nie dotyczy węglanu lantanu. To samo zalecenie obejmuje wapń, który ma osobny wpis, oraz żelazo i glin.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm tworzeniem chelatu z kationami wielowartościowymi. Jon magnezu wiąże cząsteczkę roksadustatu w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi. Odstęp czasowy rozdziela oba składniki w jelicie; charakterystyka go nakazuje, ale skutku odstępu dla suplementów nie mierzono.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Evrenzo (roksadustat), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Evrenzo a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Roksadustat może tworzyć chelat z kationami wielowartościowymi, takimi jak środki wiążące fosforany lub inne produkty zawierające wapń, żelazo, magnez lub glin. […] Roksadustat należy przyjmować co najmniej 1 godzinę po podaniu środków wiążących fosforany lub innych produktów leczniczych bądź suplementów zawierających kationy wielowartościowe (patrz punkt 4.2).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Evrenzo (roksadustat), tabletki powlekane, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Evrenzo a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmować roksadustat co najmniej jedną godzinę po preparacie magnezu; dokument nie podaje odstępu dla kolejności odwrotnej. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z magnezem oraz leki zobojętniające sok żołądkowy z magnezem. Ulotka podaje, że lekarz może zmienić leki przyjmowane przez pacjenta na czas leczenia roksadustatem. O preparacie magnezu należy więc powiedzieć lekarzowi. Jeśli lek i preparat magnezu zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Preparat żelaza przyjęty razem z magnezem wchłania się gorzej. Charakterystyka produktu leczniczego Tardyferon-Fol wymienia produkty lecznicze zawierające wapń, glin i magnez jako przyczynę zmniejszonego jelitowego wchłaniania soli żelaza i nakazuje odstęp co najmniej dwóch godzin. Ulotka leku Feraccru mówi to samo o suplementach: każe odczekać co najmniej dwie godziny po przyjęciu żelaza, zanim przyjmie się suplementy lub leki zawierające magnez lub wapń. Oba dokumenty opisują stratę po stronie ŻELAZA; o tym, czy magnez też na tym traci, nie mówią nic, i nie podają, o ile spada wchłanianie. Wpis dotyczy preparatów przyjmowanych doustnie. Para wapń × żelazo ma osobny wpis (#180).

Mechanizm: Dokumenty nie nazywają mechanizmu. Charakterystyka Tardyferonu-Fol wymienia magnez w jednej pozycji z wapniem i glinem, pod nagłówkiem leków zobojętniających sok żołądkowy, i podaje w nawiasie konkretną sól: trójkrzemian magnezu. Przy sąsiednich pozycjach ta sama charakterystyka opisuje powstawanie słabo wchłanialnych kompleksów w jelicie. Czy przy zwykłym preparacie magnezu działa to samo co przy leku zobojętniającym, dokument nie rozstrzyga — dlatego zalecenie jest ostrożnościowe: odstęp, a nie zakaz.

Źródło: ChPL Tardyferon-Fol (siarczan żelaza(II) + kwas foliowy), 4.5; ulotka Feraccru (maltol żelaza(III)), EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki zobojętniające sok żołądkowy: produkty lecznicze zawierające wapń, glin, magnez (trójkrzemian magnezu): zmniejszone jelitowe wchłanianie soli żelaza. W przypadku jednoczesnego stosowania obu produktów leczniczych, należy podawać je osobno, w odstępie co najmniej 2 godzin.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon-Fol (Ferrosi sulfas + Acidum folicum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparat magnezu i preparat żelaza przyjmować osobno, w odstępie co najmniej dwóch godzin — tyle podają oba dokumenty. W praktyce najprościej rozdzielić je na porę poranną i wieczorną. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych i leków zobojętniających sok żołądkowy zawierających magnez. Jeśli lekarz zalecił oba preparaty, pory ich przyjmowania ustal z nim lub z farmaceutą; nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.

Kwas alfa-liponowy, nazywany w dokumentach rejestrowych kwasem tioktynowym, wiąże metale. Ulotka leku Thiogamma podaje, że z tego powodu nie można go stosować jednocześnie z preparatami zawierającymi związki metali, w tym z preparatami magnezu, ponieważ działanie tych preparatów może zostać zaburzone. Dokument podaje rozwiązanie praktyczne: jeśli kwas tioktynowy przyjmowany jest trzydzieści minut przed śniadaniem, preparaty magnezu można podać w czasie obiadu lub wieczorem. Ulotka nie podaje, o ile słabnie działanie żadnej ze stron. O preparatach łączących obie substancje w jednej tabletce dokument nie mówi nic.

Mechanizm: Ulotka nazywa mechanizm wprost i na tym poprzestaje: kwas tioktynowy z łatwością tworzy związki chemiczne z metalami, a działanie preparatów może przez to zostać zaburzone. Dokument nie podaje, co dzieje się z powstałym połączeniem ani która ze stron traci więcej. Jon magnezu jest metalem, którego dotyczy to zdanie.

Źródło: Ulotka Thiogamma (kwas tioktynowy), „Thiogamma a inne leki” oraz „Thiogamma z jedzeniem, piciem i alkoholem”

Potwierdza dokument urzędowy: „Kwas tioktynowy, aktywna substancja leku Thiogamma, z łatwością tworzy związki chemiczne z metalami i z tego powodu nie może być stosowany jednocześnie z produktami mlecznymi (zawierają wapń) i z preparatami zawierającymi związki metali (preparaty zawierające żelazo, magnez), ponieważ ich działanie może zostać zaburzone. Jeśli lek Thiogamma przyjmowany jest 30 minut przed śniadaniem, preparaty zawierające żelazo i magnez mogą zostać podane w czasie obiadu lub wieczorem.” — Ulotka dla pacjenta Thiogamma (Acidum thiocticum), sekcja ulotka, „Thiogamma a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Kwas alfa-liponowy przyjmuje się na czczo — ulotka Thiogammy podaje: około trzydziestu minut przed pierwszym posiłkiem w ciągu dnia, popijając odpowiednią ilością wody. Preparat magnezu przesuń na późniejszą porę dnia — dokument podaje wprost: przy kwasie tioktynowym przyjętym przed śniadaniem preparaty magnezu mogą zostać podane w czasie obiadu lub wieczorem. Nie łączyć obu preparatów w jednym przyjęciu. Jeśli oba zalecił lekarz, pory ustal z nim lub z farmaceutą.

Wemurafenib to lek przeciwnowotworowy stosowany w leczeniu czerniaka z mutacją BRAF V600. Wiadomo, że blokuje zmienione białko BRAF, które pobudza wzrost komórek nowotworu. Charakterystyka produktu leczniczego Zelboraf podaje, że wemurafenib umiarkowanie hamuje CYP1A2, czyli enzym wątrobowy rozkładający między innymi melatoninę. Charakterystyka nie zaleca jednoczesnego stosowania z lekami rozkładanymi przez CYP1A2 o wąskim oknie terapeutycznym, czyli takimi, przy których niewielkie wahanie stężenia we krwi zmienia działanie. Wśród nich wymienia melatoninę, agomelatynę, alosetron, duloksetynę, ramelteon, takrynę, tyzanidynę i teofilinę. Dla kofeiny, którą CYP1A2 również rozkłada, lek zwiększył pole pod krzywą stężenia 2,6-krotnie, a dla tyzanidyny stężenie maksymalne 2,2-krotnie i pole pod krzywą 4,7-krotnie; dla melatoniny dokument nie podaje pomiaru. Wemurafenib ma długi okres półtrwania, czyli wolno ubywa go z organizmu, dlatego pełny wpływ hamujący może nie być widoczny przed ósmym dniem stosowania. Po odstawieniu wemurafenibu przerwa przed rozpoczęciem kolejnego leku może być potrzebna przez osiem dni. Melatonina ma osobne wpisy z kofeiną i fluwoksaminą, które działają na ten sam enzym.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm hamowaniem CYP1A2. Wemurafenib spowalnia rozkład melatoniny w wątrobie, więc ta sama dawka daje wyższe i dłużej utrzymujące się stężenie we krwi. Wiadomo, że nadmiar melatoniny nasila senność, także w ciągu dnia.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Zelboraf (wemurafenib), pkt 4.5 i 4.4, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Zelboraf a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie wemurafenibu z lekami metabolizowanymi przez CYP1A2 o wąskim oknie terapeutycznym (np. agomelatyna, alosetron, duloksetyna, melatonina, ramelteon, takryna, tyzanidyna, teofilina) nie jest zalecane. Jeśli nie można uniknąć jednoczesnego podania tych leków, należy zachować ostrożność, ponieważ wemurafenib może zwiększać ekspozycję osoczową leków będących substratami CYP1A2.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Zelboraf (wemurafenib), tabletki powlekane, sekcja 4.5 i 4.4; ulotka dla pacjenta, „Lek Zelboraf a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować melatoniny w czasie leczenia wemurafenibem bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym; charakterystyka dopuszcza jednoczesne podanie tylko wtedy, gdy nie można go uniknąć, i pozwala wówczas rozważyć zmniejszenie dawki leku rozkładanego przez CYP1A2, jeśli istnieją wskazania kliniczne. Charakterystyka podaje, że po odstawieniu wemurafenibu przerwa może być potrzebna przez osiem dni, aby uniknąć interakcji z kolejnym lekiem; dotyczy to także melatoniny. Zalecenie obejmuje preparaty wieloskładnikowe z melatoniną. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Etynyloestradiol to estrogen wchodzący w skład złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Charakterystyka produktu leczniczego Kontracept podaje, że etynyloestradiol jest w warunkach laboratoryjnych odwracalnym inhibitorem między innymi CYP1A2, a stężenie osoczowe substratów tego enzymu może zostać zwiększone w sposób nieznaczny, jak w przypadku teofiliny, lub umiarkowany — i tu wymienia melatoninę wprost. Dokument nie podaje liczby opisującej wielkość wzrostu dla melatoniny, nie zaleca zmiany dawki i nie mówi o zagrożeniu. Pary melatonina × fluwoksamina (#46) i melatonina × kofeina (#45) dotyczą tego samego enzymu i mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wprost: etynyloestradiol hamuje CYP1A2, a melatonina jest substratem tego enzymu. Zahamowanie enzymu spowalnia rozkład melatoniny w wątrobie, więc po tej samej dawce jej stężenie we krwi jest wyższe.

Źródło: ChPL Kontracept (etynyloestradiol z dezogestrelem), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „W badaniach klinicznych podawanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych z etynyloestradiolem nie powodowało zwiększenia stężenia substratów CYP3A4 w osoczu lub wywoływało jedynie niewielki wzrost ich stężenia (np. midazolamu), podczas gdy stężenie osoczowe substratów CYP1A2 może zostać zwiększone w sposób nieznaczny (teofilina) lub umiarkowany (np. melatonina i tyzanidyna).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Kontracept (Ethinylestradiolum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli stosujesz antykoncepcję z etynyloestradiolem i sięgasz po melatoninę, zacznij od najmniejszej dostępnej dawki i obserwuj poranną senność oraz uczucie spowolnienia następnego dnia. Przy takich objawach zmniejsz dawkę albo odstaw melatoninę i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Antykoncepcji nie odstawiaj samodzielnie.

Charakterystyka leków z melatoniną wymienia cytalopram, omeprazol i lanzoprazol jako substancje zwalniające jej przemianę w organizmie i zwiększające jej biodostępność. Ta sama porcja melatoniny daje więc większe stężenie niż bez tych leków. W praktyce dotyczy to częstych sytuacji: inhibitory pompy protonowej bierze się przewlekle przy refluksie, a cytalopram to lek stosowany w depresji, wydawany na receptę.

Mechanizm: Charakterystyka wskazuje hamowanie przemiany melatoniny do N-acetyloserotoniny i opatruje to zastrzeżeniem „prawdopodobnie", nie podając siły efektu ani zmiany stężenia w liczbach. Wymienione leki opisuje jako metabolizowane przez izoenzym CYP2C19. Dokument nie rozstrzyga, jaka część przemiany melatoniny biegnie tą drogą, więc skali zmiany stężenia nie da się z niego odczytać.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Melatonina LEK-AM, pozwolenie 08317, punkt 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji".

Potwierdza dokument urzędowy: „Leki metabolizowane przez izoenzym CYP2C19 (citalopram, omeprazol, lanzoprazol) zwalniają metabolizm egzogennie podawanej melatoniny i zwiększają jej biodostępność, prawdopodobnie poprzez hamowanie przemian hormonu do N-acetyloserotoniny.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Melatonina LEK-AM (Melatoninum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz omeprazol, lanzoprazol albo cytalopram, powiedz lekarzowi lub farmaceucie o suplemencie z melatoniną — decyzję o porcji podejmij razem z nimi. Charakterystyka nie opisuje, co się dzieje przy takim połączeniu u pacjenta, podaje wyłącznie większą biodostępność melatoniny. Jeśli po melatoninie czujesz się następnego dnia senny albo spowolniony, nie prowadź pojazdów i skonsultuj dawkę. Nie zwiększaj porcji melatoniny na własną rękę i nie odstawiaj samodzielnie leku wydanego na receptę.

Cyprofloksacyna i norfloksacyna to antybiotyki z grupy chinolonów, wydawane na receptę. Charakterystyka produktu leczniczego z melatoniną wymienia chinolony wśród substancji hamujących enzym CYP1A2 i podaje, że mogą one zwiększać ekspozycję organizmu na melatoninę. Ta sama porcja melatoniny daje więc większe stężenie niż bez antybiotyku. Antybiotyk przyjmuje się zwykle przez kilka do kilkunastu dni, więc rzecz dotyczy okresu leczenia, nie stanu trwałego.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa chinolony inhibitorami CYP1A2, czyli substancjami hamującymi enzym wątrobowy, którym organizm rozkłada melatoninę. Zahamowany enzym usuwa melatoninę wolniej, więc jej stężenie po tej samej porcji jest większe. Dokument nie podaje siły efektu ani zmiany stężenia w liczbach. Serwis opisuje osobno parę z fluwoksaminą, która jest znacznie silniejszym inhibitorem tego samego enzymu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Slenyto (melatonina), punkt 4.5 — EMA. Pomiar własny na korpusie ChPL: zapis o chinolonach jako inhibitorach CYP1A2 niesie dziesięć dokumentów melatoniny, w tym drugi dokument EMA (Melatonin Neurim). 🔴 Jeden dokument (Melatonina LEK-AM) ma w tym miejscu „Chinoliny", co jest kalką z angielskiego „quinolones" i po polsku znaczy co innego — dlatego cytat pochodzi z dokumentu EMA, nie z tamtego.

Potwierdza dokument urzędowy: „Inhibitory CYP1A2, takie jak chinolony (cyprofloksacyna i norfloksacyna), mogą zwiększać ekspozycję organizmu pacjenta na melatoninę.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Slenyto (melatonina), tabletki o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Na czas leczenia cyprofloksacyną lub norfloksacyną powiedz lekarzowi albo farmaceucie o suplemencie z melatoniną — o porcji zdecydujcie razem. Jeśli następnego dnia po melatoninie czujesz się senny lub spowolniony, nie prowadź pojazdów. Nie zwiększaj porcji melatoniny na własną rękę. Antybiotyku nie wolno odstawiać samodzielnie ani skracać kuracji — przerwane leczenie sprzyja oporności bakterii.

Charakterystyka produktu leczniczego metforminy wskazuje, że lek może zmniejszać stężenie witaminy B12 w surowicy, a ryzyko małego stężenia rośnie wraz z dawką, czasem trwania leczenia oraz obecnością czynników sprzyjających niedoborowi tej witaminy. Zmniejszenie stężenia lub niedobór witaminy B12 wymieniono w tym dokumencie wśród działań niepożądanych występujących często, czyli u co najmniej jednego na stu, ale rzadziej niż u jednego na dziesięciu leczonych. W badaniu przekrojowym u chorych na cukrzycę typu 2 stężenie witaminy B12 poniżej 150 pmol/l stwierdzono u 14,1% osób przyjmujących metforminę wobec 4,4% osób jej nieprzyjmujących; w tej samej pracy przyjmowanie metforminy nie wiązało się z częstszym występowaniem niedokrwistości ani neuropatii (PMID 24038568).

Mechanizm: Wychwyt kompleksu witaminy B12 z czynnikiem wewnętrznym, białkiem wytwarzanym w żołądku, przez receptory powierzchniowe komórek jelita krętego zależy od dostępności wapnia, a metformina zmienia przebieg procesów błonowych, w których jon ten uczestniczy. W jednym badaniu u 14 chorych podanie doustnego wapnia zniosło wywołany metforminą spadek holotranskobalaminy, czyli postaci witaminy B12 dostępnej dla komórek (PMID 10977010). Jest to marker laboratoryjny, a nie stan kliniczny, i nie jest to sposób postępowania przy niedoborze: charakterystyka produktu leczniczego przewiduje uzupełnianie witaminy B12 zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Metformin hydrochloride Sandoz GmbH, tabletki o przedłużonym uwalnianiu — punkty 4.4 i 4.8 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Bauman WA, Shaw S, Jayatilleke E, Spungen AM, Herbert V. Increased intake of calcium reverses vitamin B12 malabsorption induced by metformin. Diabetes Care 2000;23(9):1227-1231 (PMID 10977010) — mechanizm zależny od wapnia. de Groot-Kamphuis DM, van Dijk PR, Groenier KH, Houweling ST, Bilo HJ, Kleefstra N. Vitamin B12 deficiency and the lack of its consequences in type 2 diabetes patients using metformin. Neth J Med 2013;71(7):386-390 (PMID 24038568) — badanie przekrojowe, 298 chorych; częstość stężenia poniżej 150 pmol/l 14,1% wobec 4,4%, bez związku z niedokrwistością i neuropatią.

Potwierdza dokument urzędowy: „Metformina może zmniejszać stężenie witaminy B12 w surowicy. Ryzyko małego stężenia witaminy B12 wzrasta wraz ze zwiększeniem dawki metforminy, czasu trwania leczenia i (lub) u pacjentów z czynnikami ryzyka, o których wiadomo, że powodują niedobór witaminy B12.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Metformin hydrochloride Sandoz GmbH, 500 mg, 750 mg, 1000 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj metforminy z powodu doniesień o jej wpływie na stężenie witaminy B12. Charakterystyka produktu leczniczego wskazuje, że leczenie należy kontynuować tak długo, jak jest tolerowane i nie ma przeciwwskazań. O badaniu stężenia witaminy B12 oraz o uzupełnianiu niedoboru decyduje lekarz, a sam dokument odsyła w tej sprawie do aktualnych wytycznych klinicznych. Powiedz lekarzowi lub farmaceucie o objawach, które mogą nasuwać podejrzenie niedoboru — charakterystyka wymienia wśród nich niedokrwistość i neuropatię.

Metformina jest lekiem obniżającym stężenie glukozy we krwi. Kwasowi alfa-liponowemu przypisuje się w piśmiennictwie wpływ na wychwyt glukozy przez mięśnie, choć dowody u ludzi są ograniczone. Przy jednoczesnym stosowaniu działanie obniżające stężenie glukozy może się sumować, a to zwiększa ryzyko hipoglikemii — trudnej do przewidzenia, bo zależnej od dawki leku, posiłków i wysiłku.

Mechanizm: Proponowany mechanizm wiąże kwas alfa-liponowy z nasileniem przemieszczania transportera GLUT4 do błony komórek mięśniowych, czyli tej samej drogi, którą glukoza wchodzi do mięśnia. Metformina zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie i zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę. Szczegóły na poziomie molekularnym nie są ustalone, a jakość dowodów na sam efekt metaboliczny kwasu alfa-liponowego jest ograniczona. Dla praktyki istotne jest to, że działanie hipoglikemizujące metforminy może ulec nasileniu.

Źródło: NMD; Konrad T et al., Diabetes Care 1999

Postępowanie opisane w źródle: Monitoruj stężenie glukozy, szczególnie na początku stosowania kwasu alfa-liponowego, i omów suplementację z lekarzem prowadzącym. Nie zmieniaj samodzielnie dawki metforminy. Wczesne objawy niedocukrzenia to drżenie, poty, kołatanie serca i nagły głód. Wymagają natychmiastowego spożycia cukru prostego i kontaktu z lekarzem. Jeżeli pojawia się splątanie albo inne zaburzenie świadomości, nie podawaj niczego doustnie i wezwij pogotowie.

Metotreksat hamuje reduktazę dihydrofolianu i blokuje przemiany folianów, na czym opiera się zarówno jego działanie lecznicze, jak i toksyczność. Przegląd sześciu badań z randomizacją obejmujących 624 osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów wykazał, że przy suplementacji folianów w czasie leczenia metotreksatem część działań niepożądanych występowała rzadziej. Ryzyko objawów ze strony przewodu pokarmowego zmalało o 26% względnie oraz 9% bezwzględnie, ryzyko nieprawidłowego wzrostu aktywności aminotransferaz o 76,9% względnie i 16% bezwzględnie, a ryzyko przerwania leczenia metotreksatem z jakiejkolwiek przyczyny o 60,8% względnie i 15,2% bezwzględnie. Przy zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej widoczna była tendencja do zmniejszenia ryzyka, jednak bez istotności statystycznej. Dla powikłań hematologicznych autorzy nie mogli wyciągnąć wniosków wobec małej liczby zdarzeń i niepełnego raportowania. Istotnego wpływu suplementacji na skuteczność metotreksatu nie stwierdzono. Przegląd objął zarówno kwas foliowy, jak i kwas folinowy, a wyniki dla obu form połączono, ponieważ między badaniami nie stwierdzono istotnej niejednorodności. Analiza dotyczyła metotreksatu w dawkach do 25 mg tygodniowo, czyli stosowanych w reumatologii, oraz folianów w dawce początkowej do 7 mg tygodniowo. Jakość dowodów oceniono jako umiarkowaną, a dla powikłań hematologicznych jako niską.

Mechanizm: Metotreksat wiąże reduktazę dihydrofolianu i hamuje powstawanie tetrahydrofolianu, co ogranicza syntezę zasad purynowych oraz tymidyny. Podanie folianów uzupełnia pulę, z której korzystają komórki prawidłowe, i w dawkach reumatologicznych nie znosi działania leku.

Źródło: Shea B i wsp., Cochrane Database Syst Rev 2013;(5):CD000951 (PMID 23728635); zalecenia EULAR 2019

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty witaminowe lub inne leki zawierające kwas foliowy, kwas folinowy lub ich pochodne mogą zmniejszyć skuteczność metotreksatu (patrz punkty 4.2 i 4.5).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Trexan Neo, tabletki (metotreksat), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: W reumatologii standardem jest kwas foliowy w dawce 5 mg raz w tygodniu, przyjmowany w innym dniu niż metotreksat, zgodnie z zaleceniami EULAR. Cytowany przegląd wykazał działanie ochronne zarówno kwasu foliowego, jak i folinowego. Przy metotreksacie stosowanym w chemioterapii nie przyjmuj folianów bez konsultacji z onkologiem. Przed rozpoczęciem suplementacji charakterystyka zaleca sprawdzenie stężenia witaminy B12, zwłaszcza po pięćdziesiątym roku życia, ponieważ kwas foliowy może maskować jej niedobór.

Badania z randomizacją, w tym zbiorcza analiza osiemnastu prób, nie wykazały wpływu standaryzowanego wyciągu z miłorzębu na krzepnięcie ani nasilenia działania kwasu acetylosalicylowego. Opisano jednak pojedyncze przypadki krwawień u osób przyjmujących miłorząb.

Mechanizm: Ginkgolidy hamują czynnik aktywujący płytki (PAF), a kwas acetylosalicylowy hamuje cyklooksygenazę płytkową. Teoretycznie efekty mogą się sumować, czego badania kontrolowane nie potwierdziły.

Źródło: EMA/HMPC, European Union herbal monograph on Ginkgo biloba L., folium — odstawienie 3-4 dni przed zabiegiem. Kellermann AJ, Kloft C, Pharmacotherapy 2011;31(5):490-502 (PMID 21923430) — metaanaliza 18 badań z randomizacją, 1985 osób, bez istotnego wpływu na hemostazę. Wolf HR, Drugs R D 2006;7(3):163-172 (PMID 16752942) — badanie krzyżowe z kwasem acetylosalicylowym. Bone KM, Mol Nutr Food Res 2008;52(7):764-71 (PMID 18214851). Opisy przypadków: Bent S i wsp., J Gen Intern Med 2005 (PMID 16050865).

Postępowanie opisane w źródle: Poinformuj lekarza lub farmaceutę o przyjmowaniu miłorzębu. Zgłaszaj przedłużone krwawienia, łatwe siniaczenie i krwawienia z nosa. Przed planowym zabiegiem odstaw miłorząb co najmniej 3-4 dni wcześniej, zgodnie z monografią unijną. Poinformuj też anestezjologa — część zespołów zaleca dłuższą przerwę.

Ginkgolidy hamują czynnik aktywujący płytki, a leki przeciwpłytkowe hamują ich zlepianie inną drogą, więc działania te mogłyby się sumować. Badania kontrolowane tego nie potwierdziły: zbiorcza analiza osiemnastu prób z randomizacją u 1985 osób nie wykazała wpływu standaryzowanego wyciągu na krzepnięcie. Monografia unijna wymienia jednak klopidogrel i kwas acetylosalicylowy z nazwy i stwierdza, że ich działanie może zostać zmienione, a także odnotowuje krwawienia z pojedynczych narządów o nieustalonej częstości. Ostrożność jest tu większa niż przy samym kwasie acetylosalicylowym: u osób przyjmujących klopidogrel, zwłaszcza w leczeniu skojarzonym po zabiegach na naczyniach wieńcowych, ryzyko krwawienia jest wyjściowo wyższe, a wyniki badań dotyczą niemal wyłącznie kwasu acetylosalicylowego.

Mechanizm: Ginkgolid B hamuje czynnik aktywujący płytki, natomiast kwas acetylosalicylowy hamuje cyklooksygenazę płytkową, a klopidogrel blokuje receptor dla difosforanu adenozyny. Drogi te są różne, więc teoretycznie mogą się uzupełniać. Badania kontrolowane sumowania nie wykazały, a przeniesienie ich wyników z kwasu acetylosalicylowego na leki silniej hamujące płytki nie jest uprawnione.

Źródło: EMA/HMPC, European Union herbal monograph on Ginkgo biloba L., folium (EMA/HMPC/321097/2012, przyjeta 28.01.2015; aktualnosc sprawdzona u wydawcy 08.09.2026) — wymienia klopidogrel i kwas acetylosalicylowy z nazwy, zaleca odstawienie 3-4 dni przed zabiegiem, odnotowuje krwawienia narzadowe o nieustalonej czestosci. Kellermann AJ, Kloft C. Pharmacotherapy 2011;31(5):490-502 (PMID 21923430) — metaanaliza 18 badan z randomizacja, 1985 osob, bez istotnego wplywu na hemostaze. Bone KM. Mol Nutr Food Res 2008;52(7):764-71 (PMID 18214851) — przeglad; badania kontrolowane nie wykazuja wplywu. Bent S i wsp. J Gen Intern Med 2005 (PMID 16050865) — 15 opisow przypadkow, 13 z innymi czynnikami ryzyka

Postępowanie opisane w źródle: Poinformuj lekarza i farmaceutę o przyjmowaniu miłorzębu. Przed planowym zabiegiem odstaw go co najmniej 3 do 4 dni wcześniej, zgodnie z monografią unijną, i powiedz o tym anestezjologowi — część zespołów zaleca dłuższą przerwę, wynikającą z ogólnych zasad postępowania z suplementami, nie z właściwości samego miłorzębu. Zgłaszaj przedłużone krwawienia, łatwe siniaczenie i krwawienia z nosa. Jeśli przyjmujesz klopidogrel albo dwa leki przeciwpłytkowe jednocześnie, nie zaczynaj przyjmowania miłorzębu bez zgody kardiologa.

Ulotka produktu leczniczego z wyciągiem z liści miłorzębu nie zaleca jego stosowania razem z lekami roślinnymi, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia, i wymienia wśród nich żeń-szeń właściwy. O takim połączeniu może zdecydować wyłącznie lekarz.

Mechanizm: Ulotka podaje powód, czyli ryzyko krwawienia po obu składnikach, i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że miłorząb hamuje zlepianie płytek krwi.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Bilomag (wyciąg z liści miłorzębu), sekcje „Ten lek a inne leki” oraz „Ostrzeżenia i środki ostrożności” (odstawienie na 36 godzin przed zabiegiem, krwawienia i zaburzenia krzepnięcia) — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie zaleca się stosowania produktu Bilomag również w przypadku przyjmowania któregokolwiek z wymienionych poniżej leków: […] • Leki roślinne, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia, zawierające czosnek zwyczajny (Allium sativum L.) lub żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer). […] O zastosowaniu produktu Bilomag jednocześnie z którymkolwiek z wymienionych leków może zdecydować wyłącznie lekarz.” — Ulotka dla pacjenta Bilomag (wyciąg z liści miłorzębu japońskiego), tabletki powlekane, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z miłorzębu nie łączyć z preparatami żeń-szenia właściwego bez zgody lekarza. Ulotka dotyczy leku z wyciągiem miłorzębu i leków roślinnych z żeń-szeniem, a odniesienie do suplementów obu roślin wykracza poza jej treść i wynika z ostrożności. Ta sama ulotka nakazuje odstawić miłorząb na 36 godzin przed zabiegiem chirurgicznym lub stomatologicznym i nie zaleca go osobom z krwawieniami lub zaburzeniami krzepnięcia. Wiadomo, że łatwo powstające siniaki, krwawienie z dziąseł lub z nosa mogą być sygnałem takiego zaburzenia i wymagają zgłoszenia lekarzowi.

Ulotka produktu leczniczego z wyciągiem z liści miłorzębu nie zaleca jego stosowania razem z lekami roślinnymi, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia, i wymienia wśród nich czosnek zwyczajny. O takim połączeniu może zdecydować wyłącznie lekarz.

Mechanizm: Ulotka podaje powód, czyli ryzyko krwawienia po obu składnikach, i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że zarówno miłorząb, jak i czosnek hamują zlepianie płytek krwi.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Bilomag (wyciąg z liści miłorzębu), sekcje „Ten lek a inne leki” oraz „Ostrzeżenia i środki ostrożności” (odstawienie na 36 godzin przed zabiegiem, krwawienia i zaburzenia krzepnięcia) — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie zaleca się stosowania produktu Bilomag również w przypadku przyjmowania któregokolwiek z wymienionych poniżej leków: […] • Leki roślinne, które mogą zwiększać ryzyko krwawienia, zawierające czosnek zwyczajny (Allium sativum L.) lub żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer). […] O zastosowaniu produktu Bilomag jednocześnie z którymkolwiek z wymienionych leków może zdecydować wyłącznie lekarz.” — Ulotka dla pacjenta Bilomag (wyciąg z liści miłorzębu japońskiego), tabletki powlekane, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów z miłorzębu nie łączyć z preparatami z czosnku bez zgody lekarza. Ulotka dotyczy leku z wyciągiem miłorzębu i leków roślinnych z czosnkiem; objęcie zaleceniem suplementów obu roślin oraz rozróżnienie preparatów z czosnku od przyprawy w zwykłych ilościach wykracza poza jej treść i wynika z ostrożności. Ta sama ulotka nakazuje odstawić miłorząb na 36 godzin przed zabiegiem chirurgicznym lub stomatologicznym i nie zaleca go osobom z krwawieniami lub zaburzeniami krzepnięcia. Wiadomo, że łatwo powstające siniaki, krwawienie z dziąseł lub z nosa mogą być sygnałem takiego zaburzenia i wymagają zgłoszenia lekarzowi.

Efawirenz to lek przeciwwirusowy z grupy nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy, czyli leków blokujących enzym, którym wirus przepisuje swój materiał genetyczny. Stosuje się go w leczeniu zakażenia HIV. Charakterystyka produktu leczniczego Efavirenz/Emtricitabine/Tenofovir disoproxil Zentiva podaje, że preparaty ziołowe pobudzające enzymy CYP3A4 lub CYP2B6, czyli enzymy wątrobowe rozkładające efawirenz, mogą zmniejszać stężenie efawirenzu w osoczu. Wśród takich preparatów wymienia wyciągi z miłorzębu dwuklapowego (Ginkgo biloba) i ziele dziurawca. Wiadomo, że preparaty tego samego gatunku sprzedaje się w Polsce także pod nazwą miłorząb japoński. Charakterystyka nie zaleca jednoczesnego stosowania wyciągów z miłorzębu. Dla ziela dziurawca, które działa tym samym mechanizmem, charakterystyka podaje przeciwwskazanie i nakazuje odstawienie oraz sprawdzenie wiremii, czyli ilości wirusa we krwi. Ostrzega też, że pobudzenie enzymów utrzymuje się co najmniej dwa tygodnie po odstawieniu. Dla miłorzębu dokument nie podaje wielkości spadku ani czasu utrzymywania się efektu. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u dorosłych.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm indukcją enzymów CYP3A4 i CYP2B6, czyli ich pobudzeniem. Składniki wyciągu z miłorzębu zwiększają ilość tych enzymów, więc lek jest rozkładany szybciej, a jego stężenie we krwi spada.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Efavirenz/Emtricitabine/Tenofovir disoproxil Zentiva (efawirenz), pkt 4.5 i 4.4 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Związki lub preparaty ziołowe (np. wyciągi z miłorzębu dwuklapowego (Ginkgo biloba) i ziele dziurawca), które indukują te enzymy, mogą prowadzić do zmniejszenia stężenia efawirenzu w osoczu. Jednoczesne stosowanie ziela dziurawca jest przeciwwskazane (patrz punkt 4.3). Nie zaleca się jednoczesnego stosowania wyciągów z miłorzębu dwuklapowego (Ginkgo biloba) (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Efavirenz/Emtricitabine/Tenofovir disoproxil Zentiva (efawirenz, emtrycytabina, tenofowir dizoproksyl), tabletki powlekane, sekcja 4.5 i 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować wyciągów z miłorzębu japońskiego w czasie leczenia efawirenzem. Osoba, która już przyjmuje taki preparat, powinna powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu; charakterystyka nie podaje postępowania dla miłorzębu, a dla dziurawca każe sprawdzić wiremię po odstawieniu. Zalecenie obejmuje także preparaty wieloskładnikowe z miłorzębem. Leku na HIV nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać pory jego przyjmowania bez uzgodnienia z lekarzem.

Charakterystyka produktu leczniczego z wyciągiem z liści miłorzębu podaje, że badania interakcji z talinololem wskazują na hamowanie aktywności glikoproteiny P w ścianie jelita. Dokument wyciąga z tego wniosek wprost: może to zwiększyć narażenie na leki, w których eliminacji glikoproteina P w jelicie ma znaczny udział, i wymienia jako przykład eteksylan dabigatranu, zalecając ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu. Dabigatran to doustny lek przeciwzakrzepowy stosowany w migotaniu przedsionków i w chorobie zakrzepowo-zatorowej. Nie ma dla niego rutynowego badania krwi, którym pacjent kontroluje efekt leczenia — tak jak wskaźnik INR przy acenokumarolu — więc wzrost stężenia nie daje o sobie znać żadnym wynikiem laboratoryjnym.

Mechanizm: Eteksylan dabigatranu jest substratem glikoproteiny P — białka, które wypompowuje wchłoniętą cząsteczkę z powrotem do światła jelita i tą drogą ogranicza jego biodostępność. Hamowanie tego transportera zwiększa ilość leku, która przechodzi do krwi. Charakterystyka dabigatranu z tego samego powodu wymienia inne inhibitory glikoproteiny P jako wymagające ostrożności. Wielkości tego wzrostu dla wyciągu z miłorzębu nie zmierzono — dokument opiera wniosek na badaniu z talinololem, innym substratem tego transportera.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Bilobil Intense (wyciąg suchy z liści miłorzębu japońskiego), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 28145, punkt 4.5: „Badania interakcji z talinololem wskazują, że wyciąg z miłorzębu hamuje aktywność glikoproteiny P w ścianie jelit. Może to spowodować zwiększone narażenie na leki, w których eliminacji znaczny udział bierze glikoproteina P w ścianie jelit, jak np. dabigatranu eteksylan. Zalecana jest ostrożność w przypadku jednoczesnego stosowania wyciągu z miłorzębu i dabigatranu”.

Potwierdza dokument urzędowy: „Może to spowodować zwiększone narażenie na leki, w których eliminacji znaczny udział bierze glikoproteina P w ścianie jelit, jak np. dabigatranu eteksylan.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Bilobil Intense (Ginkgonis extractum siccum), kapsułki twarde, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz dabigatran, nie zaczynaj preparatu z miłorzębem bez rozmowy z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe. To samo dotyczy odstawienia suplementu w trakcie leczenia. Sińce bez urazu, krwawienie z nosa lub dziąseł, krew w moczu, czarny stolec, nietypowo długie krwawienie z drobnej rany oraz nagły silny ból głowy wymagają kontaktu z lekarzem — przy tym leku nie ma badania, które pacjent zrobiłby sam, żeby się uspokoić.

Charakterystyka produktu leczniczego z wyciągiem z liści miłorzębu przytacza badanie, w którym jednoczesne stosowanie wyciągu zwiększało maksymalne stężenie nifedypiny we krwi. U niektórych osób wzrost sięgnął prawie stu procent, a towarzyszyły mu zawroty głowy i nasilenie uderzeń gorąca. Nifedypina należy do leków blokujących kanał wapniowy, stosowanych w nadciśnieniu tętniczym i w chorobie wieńcowej; te same objawy — zawroty głowy, zaczerwienienie twarzy, obrzęki — są jej typowymi działaniami niepożądanymi przy zbyt wysokim stężeniu. W polskim rejestrze produktów leczniczych nie ma dziś preparatu z nifedypiną, choć dostępne są inne leki blokujące kanał wapniowy — między innymi amlodypina i lerkanidypina. Charakterystyka mówi wyłącznie o nifedypinie i nie rozstrzyga, czy to samo dotyczy pozostałych leków z tej grupy.

Mechanizm: Nifedypina jest metabolizowana głównie przez izoenzym CYP3A4. Charakterystyka nie rozstrzyga, czy za podniesienie stężenia odpowiada wpływ wyciągu na ten szlak, i podaje wyłącznie wynik pomiaru. Ten sam dokument odnotowuje przy innym leku działanie przeciwne — indukcję CYP3A4 zmniejszającą stężenie efawirenzu — więc kierunku zmiany nie da się przewidzieć z samej nazwy szlaku i trzeba go czytać osobno dla każdego leku.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Bilobil Intense (wyciąg suchy z liści miłorzębu japońskiego), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 28145, punkt 4.5: „Jedno z badań wykazało, że wartość Cmax nifedypiny może być zwiększona podczas jednoczesnego stosowania wyciągu z miłorzębu. U niektórych osób obserwowano wzrost wartości Cmax o prawie 100%, co powodowało występowanie zawrotów głowy i nasilenie uderzeń gorąca”. Działanie przeciwne na tym samym szlaku, w tym samym punkcie dokumentu: „Nie zaleca się jednoczesnego stosowania wyciągu z miłorzębu z efawirenzem, gdyż stężenie efawirenzu w osoczu może być zmniejszone w wyniku indukcji izoenzymu CYP3A4”.

Potwierdza dokument urzędowy: „U niektórych osób obserwowano wzrost wartości Cmax o prawie 100%, co powodowało występowanie zawrotów głowy i nasilenie uderzeń gorąca.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Bilobil Intense (Ginkgonis extractum siccum), kapsułki twarde, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz nifedypinę, powiedz lekarzowi o preparacie z miłorzębem przed rozpoczęciem jego przyjmowania. Przez pierwsze dwa tygodnie mierz ciśnienie częściej i zapisuj wyniki. Zawroty głowy, zaczerwienienie twarzy z uczuciem gorąca, obrzęki kostek albo kołatanie serca wymagają kontaktu z lekarzem. Jeśli poza nifedypiną przyjmujesz inne leki na receptę, powiedz o miłorzębie farmaceucie — ten sam dokument opisuje wpływ wyciągu na stężenie dwóch różnych leków, raz w górę, raz w dół. Nie zmieniaj dawki leku samodzielnie.

Wyciąg z liścia morwy białej obniża poposiłkowy wzrost stężenia glukozy. W pierwszym badaniu, z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i układem naprzemiennym, 12 osób ze stężeniem glukozy na czczo od 100 do 140 mg/dl przyjęło pojedynczą porcję wyciągu zawierającą 3, 6 albo 9 mg 1-deoksynojirimycyny albo placebo, a następnie posiłek z 200 g gotowanego ryżu. Wzrost glukozy po posiłku był łagodniejszy, a efekt zależał od dawki (p = 0,006). W drugim badaniu, również z randomizacją, podwójnie ślepą próbą i grupą placebo, 76 osób ze stężeniem glukozy na czczo od 110 do 140 mg/dl przyjmowało wyciąg z 6 mg tego związku trzy razy na dobę przez 12 tygodni. Stężenie 1,5-anhydroglucitolu, czyli wskaźnika kontroli glikemii poposiłkowej, wzrosło i było wyższe niż w grupie placebo (p < 0,001). Glikemia na czczo, hemoglobina glikowana oraz albumina glikowana nie różniły się między grupami. Praca nie sprawdzała łączenia wyciągu z insuliną ani z pochodnymi sulfonylomocznika. Ostrzeżenie poniżej wynika ze zbieżnego kierunku działania obu substancji, a nie z wykazanej interakcji.

Mechanizm: 1-deoksynojirimycyna z liścia morwy białej jest analogiem glukozy i hamuje jelitową alfa-glukozydazę, czyli enzym rozkładający dwucukry oraz skrobię do glukozy. Wolniejsze uwalnianie glukozy w jelicie spłaszcza wzrost jej stężenia po posiłku. Insulina i pochodne sulfonylomocznika obniżają stężenie glukozy inną drogą, więc kierunek działania obu jest zbieżny.

Źródło: Asai A i wsp., J Diabetes Investig 2011;2(4):318-323 (PMID 24843505); mechanizm hamowania alfa-glukozydazy: Molecules 2025;30(15):3213 (PMID 40807388)

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz preparatów z morwą białą z lekami przeciwcukrzycowymi bez konsultacji z lekarzem i bez kontroli glikemii. Objawy niedocukrzenia, czyli drżenie, poty, osłabienie i splątanie, wymagają szybkiego działania oraz kontaktu z lekarzem. Ze względu na mechanizm, taki sam jak przy akarbozie, niedocukrzenie przerywa się glukozą, a nie cukrem stołowym.

Morwa i akarboza działają w ten sam sposób (hamowanie alfa-glukozydazy). Łączenie może silniej obniżać poziom cukru oraz dodatkowo nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe (wzdęcia, biegunka) wywołane niestrawionymi węglowodanami.

Mechanizm: Morwa i akarboza działają w ten sam sposób (hamowanie alfa-glukozydazy). Łączenie może silniej obniżać poziom cukru oraz dodatkowo nasilać dolegliwości żołądkowo-jelitowe (wzdęcia, biegunka) wywołane niestrawionymi węglowodanami.

Źródło: Mechanizm inhibicji alfa-glukozydazy przez DNJ morwy (PMC12348909); akarboza jako inhibitor alfa-glukozydazy — ta sama klasa mechanistyczna.

Postępowanie opisane w źródle: Zachować ostrożność; nie łączyć bez konsultacji. Nasilone dolegliwości żołądkowo-jelitowe lub objawy niedocukrzenia wymagają kontaktu z lekarzem.

Charakterystyka produktu leczniczego zawierającego fenofibrat i symwastatynę wymienia niacynę wśród substancji zwiększających ryzyko działania toksycznego na mięśnie. Nakazuje porównać korzyści z zagrożeniami i uważnie obserwować pacjenta, gdy niacyna jest stosowana w dawkach modyfikujących stężenie tłuszczów we krwi, czyli od jednego grama na dobę. Ostrzeżenie dotyczy produktu złożonego; ten sam punkt wymienia statynę jako osobny czynnik podnoszący to ryzyko.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu tego połączenia. Podaje próg, od którego ostrzeżenie obowiązuje, oraz momenty, w których nakazuje szczególnie uważną obserwację: pierwsze miesiące leczenia i czas po każdym zwiększeniu dawki któregokolwiek z leków.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholib (fenofibrat, symwastatyna), pkt 4.4 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Ryzyko działania toksycznego na mięśnie może być zwiększone, jeśli produkt leczniczy Cholib jest podawany z innym fibratem, statyną, niacyną, kwasem fusydowym lub innymi określonymi substancjami stosowanymi równocześnie (specyficzne interakcje przedstawiono w punkcie 4.5). Lekarze rozważający rozpoczęcie terapii skojarzonej z zastosowaniem produktu leczniczego Cholib i niacyny (kwasu nikotynowego) w dawkach modyfikujących stężenie lipidów (≥1 g/dobę) lub produktów leczniczych zawierających niacynę powinni dokładnie rozważyć potencjalne korzyści w stosunku do możliwych zagrożeń oraz skrupulatnie monitorować pacjentów, czy nie występują jakiekolwiek objawy podmiotowe i przedmiotowe bólu, tkliwości lub osłabienia mięśni, szczególnie w pierwszych miesiącach terapii oraz w okresach, w których zwiększane są dawki któregokolwiek ze stosowanych produktów leczniczych.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cholib (fenofibrat, symwastatyna), tabletki powlekane, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Niacyny w dawce od jednego grama na dobę nie należy łączyć z tym lekiem bez decyzji lekarza. Ból mięśni, ich tkliwość lub osłabienie wymagają pilnego kontaktu z lekarzem, zwłaszcza w pierwszych miesiącach leczenia. Charakterystyka nie odnosi się do dawek niacyny mniejszych niż podany próg.

Glimepiryd obniża stężenie glukozy we krwi. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia kwas nikotynowy, czyli niacynę, w dużych dawkach oraz jego pochodne wśród substancji, które mogą osłabić działanie leku i w niektórych przypadkach podnieść stężenie glukozy we krwi.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam kierunek wpływu i nie opisuje mechanizmu. Nie precyzuje też, jaka dawka jest duża.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Symglic (glimepiryd), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Osłabienie działania obniżającego stężenie glukozy we krwi, a co za tym idzie wystąpienie w niektórych przypadkach zwiększenia stężenia glukozy we krwi może mieć miejsce w następstwie jednoczesnego przyjęcia jednego z następujących produktów leczniczych: […] − kwasu nikotynowego (w dużych dawkach) oraz pochodnych kwasu nikotynowego;” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Symglic (glimepiryd), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Lekarza prowadzącego leczenie cukrzycy należy poinformować o przyjmowaniu niacyny. Charakterystyka nie podaje, jaka dawka jest duża, więc rozstrzygnięcie należy do lekarza. Rozpoczęcie lub odstawienie takiego preparatu może wymagać częstszych pomiarów glukozy, a dawki leku przeciwcukrzycowego nie wolno zmieniać samodzielnie.

Ulotka produktu leczniczego z karbamazepiną wymienia nikotynamid wśród substancji wchodzących z lekiem w interakcję. Zastrzega przy tym, że ostrzeżenie dotyczy osób dorosłych i wyłącznie dużych ilości nikotynamidu. Nikotynamid jest jedną z postaci witaminy B3. Dokument wymienia z nazwy właśnie jego, a nie kwas nikotynowy.

Mechanizm: Ulotka nie opisuje mechanizmu ani nie podaje kierunku wpływu. Wymienia nikotynamid w jednym rzędzie z sokiem grejpfrutowym i zielem dziurawca.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Amizepin (karbamazepina), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Inne interakcje: sok grejpfrutowy, nikotynamid (u dorosłych, tylko w dużych ilościach), preparaty ziołowe zawierające ziele dziurawca (Hypericum perforatum), leki zawierające estrogeny i (lub) progestageny.” — Ulotka dla pacjenta Amizepin (karbamazepina), tabletki, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: O przyjmowaniu nikotynamidu w dużych ilościach należy poinformować lekarza prowadzącego leczenie karbamazepiną. Ulotka nie podaje, jaka ilość jest duża, ani w którą stronę zmienia się działanie leku. Leku przeciwpadaczkowego nie wolno odstawiać samodzielnie.

Kwasy omega-3 nasilają hamowanie płytek u osób przyjmujących aspirynę razem z klopidogrelem. W badaniu z randomizacją u 63 chorych po przezskórnej interwencji wieńcowej, leczonych aspiryną w dawce 75 mg na dobę i klopidogrelem, dodanie 1 g estrów etylowych kwasów omega-3 na dobę przez miesiąc obniżyło wskaźnik reaktywności receptora P2Y12 o 22,2% wobec placebo (p = 0,020). Maksymalna agregacja płytek wywołana adenozynodifosforanem w stężeniu 5 oraz 20 µmol/l była niższa odpowiednio o 13,3% (p = 0,026) i 9,8% (p = 0,029). Agregacja po pobudzeniu kwasem arachidonowym pozostała w tym badaniu niska i nie zmieniła się istotnie. W drugim badaniu, u 54 chorych i przy tej samej dawce kwasów omega-3, szczytowe powstawanie trombiny zmalało o 13,4% (p = 0,04), stężenie fragmentu protrombiny 1.2 o 33,8% (p = 0,0013), a wskaźnik stresu oksydacyjnego 8-izo-prostaglandyny F2 alfa o 13,1% (p = 0,009). Skrzep fibrynowy stał się przy tym bardziej przepuszczalny i szybciej ulegał rozpuszczeniu. Oba badania trwały miesiąc, obejmowały małe grupy i mierzyły wskaźniki laboratoryjne, nie zdarzenia kliniczne takie jak krwawienie.

Mechanizm: Kwasy eikozapentaenowy i dokozaheksaenowy wbudowują się w błony płytek i zmieniają ich reaktywność, a klopidogrel blokuje płytkowy receptor P2Y12 dla adenozynodifosforanu. W pierwszym z powyższych badań kwasy omega-3 obniżyły właśnie wskaźnik reaktywności P2Y12, czyli nasiliły odpowiedź na klopidogrel, a nie działały wyłącznie obok niego. Wpływu na szlak cyklooksygenazy i tromboksanu A2 to badanie nie wykazało, ponieważ agregacja po pobudzeniu kwasem arachidonowym pozostała bez zmian. Drugie badanie wskazuje dodatkowo na krzepnięcie osoczowe, czyli etap powstawania trombiny i budowy skrzepu.

Źródło: Gajos G i wsp., J Am Coll Cardiol 2010;55(16):1671-1678 (PMID 20394870, OMEGA-PCI); Gajos G i wsp., Arterioscler Thromb Vasc Biol 2011;31(7):1696-1702 (PMID 21617138, OMEGA-PCI clot)

Postępowanie opisane w źródle: Kwasy omega-3 nasilają działanie klopidogrelu na płytki krwi i dodatkowo zmniejszają powstawanie trombiny. Połączenie bywa stosowane pod nadzorem lekarza, na przykład po zawale serca. Jeśli przyjmujesz klopidogrel, rozpoczęcie lub zwiększenie podaży kwasów omega-3 omów z lekarzem prowadzącym. Efekt wykazano już przy 1 g na dobę, a preparaty w tym katalogu dostarczają od około 0,3 do 1,1 grama kwasów EPA i DHA łącznie w jednej porcji, więc próg ten mieści się w zwykłym dawkowaniu. Przedłużone krwawienie, siniaki lub krew w stolcu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

Orlistat blokuje lipazy jelitowe niezbędne do trawienia tłuszczów, w tym kwasów EPA i DHA z oleju rybiego. Biodostępność omega-3 może być obniżona o 30%.

Mechanizm: Lipazy jelitowe są niezbędne do hydrolizy triacylogliceroli omega-3 do wolnych kwasów tłuszczowych i monoglicerydów — formy wchłanianej. Orlistat blokuje te enzymy.

Źródło: ChPL/FDA Xenical (orlistat blokuje lipazy → malabsorpcja tłuszczów, w tym EPA/DHA). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj suplementy omega-3 co najmniej 2h od orlistatu.

Ibrutynib jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w przewlekłej białaczce limfocytowej i chłoniakach; hamuje enzym kinazę Brutona w komórkach nowotworowych. Charakterystyka produktu leczniczego opisuje krwawienia, w tym ciężkie, u osób leczonych tym lekiem, i w punkcie o ostrzeżeniach nakazuje unikać suplementów takich jak olej rybi i witamina E. Ulotka wymienia olej rybi i siemię lniane wśród suplementów, które mogą zwiększać ryzyko krwawień.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że mechanizm zdarzeń krwotocznych po ibrutynibie nie został w pełni poznany. Wiadomo, że kwasy omega-3 osłabiają zlepianie się płytek krwi, więc kwasy omega-3 dokładają się do skłonności do krwawień wywołanej przez lek.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Imbruvica (ibrutynib), pkt 4.4, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek IMBRUVICA a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie leków przeciwzakrzepowych lub produktów leczniczych hamujących czynność płytek krwi (leki przeciwpłytkowe) jednocześnie z produktem IMBRUVICA zwiększa ryzyko poważnych krwawień. […] Należy unikać stosowania suplementów takich jak olej rybi i witamina E.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Imbruvica (ibrutynib), tabletki powlekane, sekcja 4.4; ulotka dla pacjenta, „Lek IMBRUVICA a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia ibrutynibem nie przyjmować preparatów omega-3 bez wyraźnej zgody lekarza prowadzącego; obejmuje to także siemię lniane, które ulotka wymienia obok oleju rybiego. To samo ostrzeżenie dotyczy witaminy E, która ma osobny wpis. Krwawienie z nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego, krew w moczu lub nietypowe siniaki wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Zbiorcza analiza 71 badań z randomizacją, obejmująca 4973 osoby, wykazała zależność między spożyciem EPA i DHA a ciśnieniem tętniczym, tym silniejszą, im większa dawka. Przy dawkach od 2 do 3 gramów na dobę ciśnienie skurczowe było niższe średnio o 2,61 mmHg, a rozkurczowe o 1,64 do 1,80 mmHg. Autorzy odnotowali silniejszą zależność u osób z nadciśnieniem, z zaburzeniami lipidowymi i starszych.

Mechanizm: Kierunek działania jest zgodny z działaniem leków hipotensyjnych, więc efekty mogą się sumować. Zależność nie jest prostoliniowa: krzywa dawka–odpowiedź ma kształt litery J, a wartości optymalne autorzy umieszczają między 2 a 3 gramami EPA i DHA łącznie na dobę (mediana dawki w badaniach wyniosła 2,8 grama). W podgrupach osób z nadciśnieniem zależność była silniejsza i zbliżona do prostoliniowej — to właśnie ta populacja przyjmuje leki hipotensyjne.

Źródło: Zhang X, i wsp. Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids Intake and Blood Pressure: A Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Am Heart Assoc 2022 (PMID 35647665; PMC9238708) — 71 badań, 4973 uczestników, mediana dawki EPA+DHA 2,8 g/d. Zakres dawek w preparatach: pomiar własny na 14 kartach publicznych katalogu SuplerMed, 2026-09-12.

Postępowanie opisane w źródle: Preparaty w tym katalogu dostarczają od około 0,3 do 1,1 grama EPA i DHA łącznie w jednej porcji, więc próg z badania oznacza kilka porcji dziennie, czyli więcej, niż zaleca większość producentów. U osób leczonych z powodu nadciśnienia, przy takim dawkowaniu, wskazana jest kontrola ciśnienia i rozmowa z lekarzem przed zwiększeniem porcji. Dawki w zakresie typowego zalecenia producenta nie zbliżają się do progu z tej analizy. Osobne, mocniejsze ostrzeżenie dotyczy łączenia kwasów omega-3 z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi, czemu poświęcono odrębne wpisy.

Charakterystyka produktu leczniczego omeprazolu podaje, że przypadki ciężkiej hipomagnezemii odnotowano u osób leczonych inhibitorami pompy protonowej przez co najmniej trzy miesiące, a w większości z nich leczenie trwało rok. Jako ciężkie objawy hipomagnezemii dokument wymienia zmęczenie, tężyczkę, majaczenie, zawroty głowy oraz komorowe zaburzenia rytmu serca i zaznacza, że mogą one narastać stopniowo i długo pozostawać niezauważone. Ten sam dokument odnotowuje, że ciężka hipomagnezemia może powodować hipokalcemię i bywa związana z hipokaliemią, czyli małym stężeniem potasu; w opisanej serii przypadków to właśnie towarzyszące małe stężenie potasu uznano za bezpośredni mechanizm zaburzeń rytmu serca (PMID 20189276). W przeglądzie systematycznym opisów przypadków hipomagnezemia ujawniała się po 5,5 roku przyjmowania leku (mediana), a opisywane przypadki mieściły się w przedziale od 14 dni do 13 lat (PMID 22762246).

Mechanizm: Mechanizm nie został ustalony. Autorzy przeglądu systematycznego stwierdzają wprost, że o podłożu molekularnym tego zjawiska nic nie wiadomo, i poprzestają na przypuszczeniu, że magnez gorzej wchłania się wtedy w jelicie. Za związkiem przyczynowym przemawia natomiast przebieg: po odstawieniu leku stężenie magnezu wracało do normy w ciągu około czterech dni, a po ponownym włączeniu inhibitora pompy protonowej hipomagnezemia nawracała w podobnym czasie (PMID 22762246).

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Polprazol, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde — punkty 4.4 i 4.8 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Hess MW, Hoenderop JG, Bindels RJ, Drenth JP. Systematic review: hypomagnesaemia induced by proton pump inhibition. Aliment Pharmacol Ther 2012;36(5):405-413 (PMID 22762246). Hoorn EJ, van der Hoek J, de Man RA, Kuipers EJ, Bolwerk C, Zietse R. A case series of proton pump inhibitor-induced hypomagnesemia. Am J Kidney Dis 2010;56(1):112-116 (PMID 20189276). Uwaga: wpis cytował wcześniej pierwszą z tych prac jako "Hess MW et al., PLoS ONE 2012" — przegląd ukazał się w Aliment Pharmacol Ther, a praca tego autora w PLoS One pochodzi z 2015 roku i dotyczy hipokalcemii u myszy. Zdjęto pozycję "FDA Safety Communication 2011" jako podaną bez identyfikatora i nieodczytaną u źródła.

Potwierdza dokument urzędowy: „U pacjentów leczonych inhibitorami pompy protonowej (ang. proton pump inhibitors, PPI), jak omeprazol, przez co najmniej trzy miesiące oraz u większości pacjentów przyjmujących PPI przez rok, odnotowano przypadki występowania ciężkiej hipomagnezemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Polprazol, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj inhibitora pompy protonowej samodzielnie i nie zakładaj, że sama suplementacja magnezu wystarczy. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że u osób z najcięższą hipomagnezemią zaburzenie ustępowało po uzupełnieniu niedoboru magnezu oraz odstawieniu leku. Ten sam dokument zaleca rozważenie pomiaru stężenia magnezu we krwi przed rozpoczęciem długotrwałego leczenia i okresowo w jego trakcie. Dotyczy to również osób przyjmujących jednocześnie digoksynę lub leki mogące wywołać hipomagnezemię, na przykład moczopędne.

Uwolnienie witaminy B12 z białek pokarmowych wymaga kwaśnego środowiska żołądka — tak opisuje to wiedza podręcznikowa. Badania kliniczno-kontrolne wykazały związek między długotrwałym hamowaniem wydzielania kwasu a rozpoznaniem niedoboru: przy stosowaniu inhibitorów pompy protonowej przez co najmniej dwa lata iloraz szans wyniósł 1,65 (95% CI 1,58–1,73), a przy wyższych dawkach był większy. Podwyższone ryzyko dotyczy również antagonistów receptora H2 (iloraz szans 1,25; 95% CI 1,17–1,34). W starszym badaniu u osób po 65. roku życia związek opisano dla obu grup leków łącznie, przy stosowaniu przez rok lub dłużej.

Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową zahamowanie wydzielania kwasu solnego ogranicza rozkład białek wiążących kobalaminę, przez co mniej witaminy uwalnia się z pokarmu. Cytowane prace mierzyły związek z rozpoznaniem niedoboru, a nie samo wchłanianie.

Źródło: Lam JR, Schneider JL, Zhao W, Corley DA. Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA 2013;310(22):2435-42 (PMID 24327038) — badanie kliniczno-kontrolne, 25 956 przypadków wobec 184 199 kontroli. Valuck RJ, Ruscin JM. A case-control study on adverse effects: H2 blocker or proton pump inhibitor use and risk of vitamin B12 deficiency in older adults. J Clin Epidemiol 2004;57(4):422-8 (PMID 15135846) — 53 przypadki wobec 212 kontroli, osoby po 65. roku życia.

Postępowanie opisane w źródle: Długotrwałe przyjmowanie leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego — inhibitorów pompy protonowej, a w mniejszym stopniu także antagonistów receptora H2 — sprzyja niedoborowi witaminy B12. Związek opisano przy stosowaniu przez dwa lata i dłużej, a u osób po 65. roku życia, dla obu grup leków łącznie, przy stosowaniu przez rok lub dłużej. Jeśli stosujesz taki lek przewlekle, omów z lekarzem lub farmaceutą kontrolę stężenia witaminy B12 i to, czy suplementacja jest u Ciebie wskazana. Nie należy odstawiać leku ani rozpoczynać suplementacji na własną rękę.

Cynk jest lepiej wchłaniany w środowisku kwaśnym. Podwyższenie pH żołądka przez PPI zmniejsza dostępność Zn²⁺, szczególnie z produktów roślinnych (fitynian).

Mechanizm: Supresja kwasu → ↑pH → ↓rozpuszczalność soli cynkowych → ↓biodostępność cynku.

Źródło: Sturniolo GC, Montino MC, Rossetto L, Martin A. Inhibition of gastric acid secretion reduces zinc absorption in man. J Am Coll Nutr 1991;10(4):372-5 (PMID 1894892). Natural Medicines Database.

Postępowanie opisane w źródle: Monitoruj poziom cynku przy długotrwałym PPI. Cynk bisglikynian jest lepiej wchłaniany niezależnie od pH.

Orlistat blokuje lipazy jelitowe, zmniejszając wchłanianie tłuszczów i jednocześnie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, K o ok. 30%.

Mechanizm: Fizyczna blokada miceli tłuszczowych niezbędnych do wchłaniania witamin lipofilnych.

Źródło: ChPL/FDA Xenical (orlistat blokuje wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach); NIH ODS Vitamin A (Interactions). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj suplementy A, D, E, K co najmniej 2h przed lub 2h po orlistacie.

Orlistat blokuje wchłanianie tłuszczów, a tym samym witaminy K (rozpuszczalnej w tłuszczach). U pacjentów na warfarynie może dojść do wzmocnienia antykoagulacji.

Mechanizm: Blokada lipaz jelitowych zmniejsza ilość miceli niezbędnych do wchłaniania wit.K.

Źródło: ChPL/FDA Xenical (malabsorpcja wit. rozpuszczalnych w tłuszczach); NIH ODS Vitamin K. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Suplementy K przyjmuj ≥2h od orlistatu. Monitoruj INR u pacjentów na antykoagulantach.

Ostropest (sylimaryna) może nasilać działanie leków przeciwcukrzycowych. Ryzyko niedocukrzenia jest największe przy insulinie i pochodnych sulfonylomocznika. Warto uważniej obserwować samopoczucie po włączeniu ostropestu.

Mechanizm: Sylimaryna może nasilać efekt leków przeciwcukrzycowych, sumując się z ich działaniem.

Źródło: Metabolism, Transport and Drug-Drug Interactions of Silymarin, Molecules 2019;24(20):3693 (PMC6832356). Mayo Clinic, Milk thistle — możliwy wpływ na glikemię; monitorować przy lekach przeciwcukrzycowych.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe, po włączeniu ostropestu częściej wykonuj pomiary i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Zgłoś objawy niedocukrzenia: drżenie, poty, osłabienie.

Sylimaryna w warunkach laboratoryjnych hamuje CYP2C9 — enzym rozkładający oba doustne antagonisty witaminy K — a także CYP3A4, który uczestniczy w metabolizmie R-warfaryny. Znaczenie kliniczne pozostaje niepewne, przy jednoczesnym stosowaniu rozsądna jest jednak ostrożność i kontrola INR.

Mechanizm: Hamowanie CYP2C9 przez sylimarynę może podnosić stężenie leku przeciwzakrzepowego we krwi; Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory tego enzymu mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy. Dane pochodzą z badań mechanistycznych, nie z obserwacji klinicznych.

Źródło: Metabolism, Transport and Drug-Drug Interactions of Silymarin, Molecules 2019;24(20):3693 (PMC6832356) — hamowanie CYP2C9/3A4 in vitro, znaczenie kliniczne ograniczone. Mayo Clinic, Milk thistle. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.

Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem nie włączać ostropestu bez wiedzy lekarza. Po włączeniu należy sprawdzić INR oraz zgłaszać nietypowe krwawienia i siniaki.

Wiadomo, że metronidazol jest lekiem przeciwbakteryjnym i przeciwpierwotniakowym, a sylimaryna i sylibina to substancje czynne ostropestu plamistego. Ulotka produktu leczniczego z metronidazolem w postaci dopochwowej stwierdza, że po przyjęciu sylimaryny lub sylibiny skuteczność leku się zmniejsza.

Mechanizm: Ulotka podaje sam skutek, czyli zmniejszenie skuteczności leku, i nie opisuje mechanizmu.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Arilin Rapid (metronidazol), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Po podaniu sylimaryny/sylibiny (substancji czynnych stosowanych w leczeniu zatruć wątroby) występuje zmniejszenie skuteczności leku Arilin rapid.” — Ulotka dla pacjenta Arilin Rapid (metronidazol), tabletki dopochwowe, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia metronidazolem nie przyjmować preparatów z ostropestu plamistego bez uzgodnienia z lekarzem. Ulotka dotyczy postaci dopochwowej, a odniesienie do metronidazolu w tabletkach doustnych wykracza poza jej treść i wynika z ostrożności. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Charakterystyka produktu leczniczego, którego substancją czynną jest wyciąg z owoców palmy sabałowej, odnotowuje kilka przypadków podejrzenia interakcji z warfaryną i opisane zwiększenie wartości wskaźnika INR. Przy innych lekach ten sam dokument nie odnotowuje nic — brak wzmianki nie jest jednak tym samym, co zbadany brak wpływu. Zgłoszono też pojedyncze przypadki zaburzeń krzepnięcia u osób przyjmujących wyłącznie palmę sabałową: krwotok w trakcie zabiegu z wydłużonym czasem krwawienia, który wrócił do normy po odstawieniu preparatu, oraz krwiomocz z koagulopatią. Przegląd z 2022 roku nie znalazł natomiast dowodów na ryzyko krwawienia przy samej palmie sabałowej, bez leku przeciwzakrzepowego — te dwie sytuacje trzeba rozdzielać. Dokument rejestrowy wymienia warfarynę; w Polsce częściej stosowany jest acenokumarol, który działa tym samym mechanizmem.

Mechanizm: Mechanizmu wzrostu wskaźnika INR nie ustalono; charakterystyka produktu go nie podaje. W opisanym przypadku krwotoku śródoperacyjnego wydłużony był czas krwawienia, który wrócił do normy w ciągu kilku dni po odstawieniu preparatu — wskazuje to raczej na wpływ na płytki krwi niż na przemianę samego leku, lecz jest to wnioskowanie z jednego przypadku, nie z badania. Antagoniści witaminy K mają wąski przedział terapeutyczny, więc nawet niewielka zmiana przekłada się na wynik pomiaru INR.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Prostamol Uno (wyciąg z owoców palmy sabałowej), Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 5599, punkt 4.5: „Odnotowano kilka przypadków podejrzenia interakcji z warfaryną. Opisano zwiększone wartości wskaźnika INR. Dotychczas nie stwierdzono interakcji z żadnymi innymi lekami”. Opisy przypadków: PMID 11489067 (J Intern Med 2001 — krwotok śródoperacyjny, wydłużony czas krwawienia normalizujący się po odstawieniu); PMID 20120986 (Bol Asoc Med P R 2009 — krwiomocz i koagulopatia). Stanowisko przeciwne co do samodzielnego ryzyka krwawienia: PMID 36304597 (Proc Bayl Univ Med Cent 2022 — przegląd; palmy sabałowej nie wiąże z krwawieniem niezależnym od leku przeciwzakrzepowego).

Potwierdza dokument urzędowy: „Odnotowano kilka przypadków podejrzenia interakcji z warfaryną. Opisano zwiększone wartości wskaźnika INR.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Prostamol Uno (Sabalis serrulatae fructus extractum), kapsułki miękkie, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz acenokumarol albo warfarynę, powiedz lekarzowi o preparacie z palmą sabałową przed rozpoczęciem jego przyjmowania. Po włączeniu suplementu ustal z lekarzem dodatkową kontrolę INR — i drugą po jego odstawieniu. Przed planowanym zabiegiem chirurgicznym lub stomatologicznym poinformuj o suplemencie. Krwawienie z nosa lub dziąseł, sińce bez urazu, krew w moczu, czarny stolec albo przedłużone krwawienie z drobnej rany wymagają kontaktu z lekarzem.

Penicylamina tworzy tiazolindynę z pirydoksalem, tworząc nieaktywny kompleks. Prowadzi to do niedoboru B6 i neuropatii.

Mechanizm: Penicylamina (tiol) reaguje z aldehydem pirydoksalowym przez kondensację azometynową, tworząc nieaktywną tiazolidynę.

Źródło: Ann N Y Acad Sci 1969 (PMID 5262031) — D-penicylamina wykazuje działanie antywitaminowe B6; NIH ODS Vitamin B6. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przy terapii penicylaminą (reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Wilsona) stosuje się uzupełnianie witaminy B6, a jej dawkę ustala lekarz prowadzący. Bywa ona wyższa niż górny tolerowany poziom spożycia dla osób zdrowych, wynoszący 12 mg na dobę (EFSA, 2023), dlatego nie należy dobierać jej samodzielnie.

Piperynę dodaje się do suplementów po to, aby zwiększyć wchłanianie innych składników. Ten sam mechanizm dotyczy leków. U 12 zdrowych ochotników przyjmowanie 20 mg piperyny na dobę przez 10 dni zwiększyło stężenie maksymalne feksofenadyny z 406,9 do 767 ng/mL, a pole pod krzywą z 3403,7 do 5724,7 ng·h/mL (Eur J Clin Pharmacol 2017, PMID 27981349). Feksofenadyna posłużyła w tym badaniu jako substrat wskaźnikowy glikoproteiny P, co uprawdopodobnia podobny kierunek zmian dla innych leków transportowanych przez to białko — wielkości efektu dla nich nie mierzono. W hodowli komórek jelitowych Caco-2 piperyna hamowała także transport digoksyny i cyklosporyny A (J Pharmacol Exp Ther 2002, PMID 12130727), jednak jest to wynik z badania laboratoryjnego, a nie z badania u ludzi.

Mechanizm: Glikoproteina P wypompowuje wchłonięte substancje z komórek jelita z powrotem do światła przewodu pokarmowego, a izoenzym CYP3A4 rozkłada leki w ścianie jelita i w wątrobie. Piperyna hamuje oba te mechanizmy, więc do krwi przedostaje się większa część przyjętej dawki leku.

Źródło: Bedada SK, Boga PK. The influence of piperine on the pharmacokinetics of fexofenadine, a P-glycoprotein substrate, in healthy volunteers. Eur J Clin Pharmacol 2017 (PMID 27981349). Mechanizm: Bhardwaj RK i wsp. J Pharmacol Exp Ther 2002 (PMID 12130727), badanie in vitro.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jeśli produkt Balversa jest podawany jednocześnie z umiarkowanym inhibitorem CYP2C9 lub silnym inhibitorem CYP3A4 (takim jak itrakonazol, ketokonazol, pozakonazol, worykonazol, flukonazol, mikonazol, cerytynib, klarytromycyna, telitromycyna, elwitegrawir, rytonawir, parytaprewir, sakwinawir, nefazodon, nelfinawir, typranawir, lopinawir, amiodaron, piperyna), należy zmniejszyć dawkę produktu Balversa do kolejnej niższej dawki w oparciu o tolerancję (patrz punkt 4.2). […] Umiarkowane inhibitory CYP3A4 (np. cyprofloksacyna, cyklosporyna, diltiazem, erytromycyna, werapamil) i umiarkowane inhibitory CYP2C9 (np. mikonazol i piperyna) należy podawać z zachowaniem ostrożności w przypadku jednoczesnego stosowania z produktem leczniczym Yuvanci.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa (erdafitynib), tabletki powlekane; Yuvanci (makitentan i tadalafil), tabletki powlekane, sekcja 4.5 (Balversa) i 4.5 (Yuvanci: https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/yuvanci-epar-product-information_pl.pdf), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować z lekarzem lub farmaceutą stosowanie suplementów zawierających piperynę, także wtedy, gdy piperyna jest jedynie dodatkiem do innego składnika. Przy jednoczesnym stosowaniu kilku preparatów z piperyną jej ilości sumują się.

Dziurawiec przyspiesza eliminację pochodnych sulfonylomocznika i zmniejsza ich stężenie we krwi. Charakterystyka Produktu Leczniczego gliklazydu wymienia tę interakcję wprost; pozostałe pochodne należą do tej samej grupy leków i ostrzegamy przy nich zapobiegawczo.

Mechanizm: Dziurawiec przyspiesza eliminację gliklazydu: w badaniu u zdrowych ochotników ekspozycja spadła o jedną trzecią, a klirens wzrósł o połowę. Mechanizm nie został ustalony — efekt był niezależny od genotypu CYP2C9, a dziurawiec indukuje przede wszystkim CYP3A4 i glikoproteinę P.

Źródło: Xu H, Williams KM, Liauw WS, Murray M, Day RO, McLachlan AJ. Effects of St John's wort and CYP2C9 genotype on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of gliclazide. Br J Pharmacol 2008;153(7):1579-86 (PMID 18204476) — badanie krzyżowe z kontrolą, 21 zdrowych ochotników, gliklazyd 80 mg podany osobno oraz w trakcie 15-dniowego stosowania dziurawca: iloraz średnich AUC 0,67 (90% CI 0,55-0,81), klirens pozorny 1,50 (1,24-1,81), okres półtrwania 0,85 (0,74-0,93). Autorzy podają, że wzrost klirensu był NIEZALEŻNY od genotypu CYP2C9 oraz że nie stwierdzono istotnych zmian AUC glukozy ani insuliny. Praca dotyczy gliklazydu, nie glipizydu, i obejmuje osoby zdrowe, nie osoby leczone przeciwcukrzycowo.

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum). Ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) zmniejsza ekspozycję na gliklazyd. Należy podkreślić znaczenie monitorowania stężenia glukozy we krwi.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Diaprel MR (Gliclazidum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie stosuj dziurawca przy sulfonylomocznikach. Jeśli to konieczne, monitoruj glikemię i omów z diabetologiem.

Charakterystyka produktu leczniczego zawierającego sok ze świeżego ziela pokrzywy podaje, że ziele zawiera witaminę K i z tego powodu osoby leczone lekami przeciwzakrzepowymi powinny zasięgnąć porady lekarskiej przed zastosowaniem tego leku.

Mechanizm: Charakterystyka podaje przyczynę, czyli zawartość witaminy K w zielu. Wiadomo, że doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K, czyli leków blokujących jej działanie, hamują odtwarzanie tej witaminy w wątrobie, a witamina dostarczona z zewnątrz osłabia działanie tych leków.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Urticae Phytopharm, pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Z powodu zawartości witaminy K w zielu pokrzywy, pacjenci leczeni lekami antykoagulacyjnymi powinni zasięgnąć porady lekarskiej przed zastosowaniem leku Succus Urticae Phytopharm.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Urticae Phytopharm (sok ze świeżego ziela pokrzywy), płyn doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba leczona lekami przeciwzakrzepowymi, w tym warfaryną lub acenokumarolem, powinna zapytać lekarza przed rozpoczęciem przyjmowania preparatów z pokrzywy, także herbat i soków. Charakterystyka mówi o soku ze świeżego ziela, a odniesienie do innych postaci pokrzywy wykracza poza jej treść i wynika z ostrożności.

Charakterystyka produktu leczniczego z sokiem z ziela pokrzywy podaje wprost, że stosowanie razem z syntetycznymi lekami moczopędnymi nie jest zalecane. Dokument nie podaje przy tym zdaniu ani mechanizmu, ani skutku, ani wielkości efektu. Sama pokrzywa bywa stosowana ze względu na działanie moczopędne, więc łączenie jej z lekiem o tym samym kierunku działania jest właśnie tym, czego charakterystyka nie zaleca.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu — podaje samo zalecenie. Leki moczopędne zwiększają wydalanie wody i elektrolitów z moczem, a przy niektórych z nich kontroluje się stężenie sodu i potasu we krwi. Dokument nie rozstrzyga, czy chodzi o zsumowanie działania, o zmianę gospodarki elektrolitowej, czy o coś innego, i nie wymienia grup leków moczopędnych, których dotyczy.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Urticae Phytopharm (sok z ziela pokrzywy), pozwolenie 01988, punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL.

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie zalecane jest stosowanie łącznie z syntetycznymi lekami diuretycznymi. Z powodu zawartości witaminy K w zielu pokrzywy, pacjenci leczeni lekami antykoagulacyjnymi powinni zasięgnąć porady lekarskiej przed zastosowaniem leku Succus Urticae Phytopharm.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Succus Urticae Phytopharm (sok z ziela pokrzywy), płyn doustny, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmując lek moczopędny, nie zaczynaj preparatu z pokrzywą bez wiedzy lekarza lub farmaceuty. Dotyczy to także mieszanek ziołowych i herbatek, w których pokrzywa bywa jednym ze składników — sprawdź skład. Leku moczopędnego nie wolno odstawiać ani zmieniać jego dawki samodzielnie. Osobne zastrzeżenie dotyczy leków przeciwzakrzepowych i wynika z zawartości witaminy K w zielu pokrzywy; serwis opisuje je w odrębnym wpisie.

Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że sole potasu stosowane razem z digoksyną mogą prowadzić do hiperkaliemii, czyli nadmiernego stężenia potasu we krwi. Ten sam punkt wskazuje ryzyko biegnące w drugą stronę: leki moczopędne i inne leki obniżające stężenie potasu nasilają toksyczne działanie digoksyny.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że digoksyna hamuje pompę sodowo-potasową, czyli białko przenoszące potas do wnętrza komórek, więc potas przyjęty dodatkowo z suplementu łatwiej podnosi jego stężenie we krwi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva (digoksyna), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „− Leki moczopędne lub leki powodujące hipokaliemię nasilają toksyczne działanie digoksyny. […] − Sole potasu stosowane razem z digoksyną mogą prowadzić do hiperkaliemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Digoxin Teva (digoksyna), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: W trakcie leczenia digoksyną nie należy zaczynać przyjmowania preparatów potasu bez zalecenia lekarza. Nie należy ich też samodzielnie odstawiać, ponieważ zbyt małe stężenie potasu nasila toksyczne działanie digoksyny. Zaburzenia rytmu serca, osłabienie mięśni i mrowienie wymagają kontaktu z lekarzem; to samo dotyczy nudności i zaburzeń widzenia, które mogą świadczyć o przedawkowaniu leku.

Takrolimus jest lekiem stosowanym po przeszczepieniu narządu. Ulotka produktu leczniczego nakazuje poinformować lekarza o jednoczesnym przyjmowaniu preparatów potasu. Wymienia je razem z niektórymi lekami moczopędnymi, trimetopryną i kotrimoksazolem jako środki, po których stężenie potasu we krwi może wzrosnąć.

Mechanizm: Ulotka podaje sam skutek i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że takrolimus ogranicza wydalanie potasu przez nerki, więc potas przyjęty dodatkowo z suplementu łatwiej podnosi jego stężenie we krwi.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Dailiport (takrolimus), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy również poinformować lekarza, jeśli podczas stosowania leku Dailiport pacjent przyjmuje też preparaty potasu lub niektóre leki moczopędne stosowane w leczeniu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego i choroby nerek (np. amiloryd, triamteren lub spironolakton) lub antybiotyki trimetopryna lub kotrimoksazol, które mogą zwiększać stężenie potasu we krwi” — Ulotka dla pacjenta Dailiport (takrolimus), kapsułki o przedłużonym uwalnianiu, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparatów potasu nie należy przyjmować w trakcie leczenia takrolimusem bez wiedzy lekarza prowadzącego. O każdym suplemencie należy poinformować zespół, który prowadzi leczenie po przeszczepieniu. Dawki leku nie wolno zmieniać samodzielnie.

Chlortalidon jest lekiem moczopędnym zwiększającym wydalanie potasu z moczem. Charakterystyka produktu leczniczego nakazuje z tego powodu regularną kontrolę stężenia elektrolitów, czyli między innymi potasu, sodu i wapnia we krwi, i zaleca spożywanie pokarmów bogatych w potas. Dokument wymienia wyłącznie pokarmy i nie obejmuje preparatów potasu.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek, czyli zwiększone straty potasu, i nie opisuje mechanizmu. Kierunek jest tu odwrotny niż przy lekach zatrzymujących potas: ryzykiem jest niedobór, a nie nadmiar.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Uldiulan (chlortalidon), pkt 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas stosowania produktu leczniczego Uldiulan należy regularnie sprawdzać stężenie elektrolitów w surowicy (zwłaszcza jonów potasu, sodu i wapnia), kreatyniny i mocznika, lipidów w surowicy (cholesterol i triglicerydy), kwasu moczowego i glukozy we krwi. Podczas leczenia produktem leczniczym Uldiulan pacjenci powinni przyjmować wystarczającą objętość płynów i, ze względu na zwiększone straty potasu, spożywać pokarmy bogate w potas (banany, warzywa, orzechy).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Uldiulan (chlortalidon), tabletki, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Dobór preparatu potasu w trakcie leczenia chlortalidonem należy do lekarza, ponieważ charakterystyka odnosi się do pokarmów, a nie do suplementów. Lekarz regularnie kontroluje stężenie tych pierwiastków we krwi. Osłabienie mięśni, skurcze łydek i zaburzenia rytmu serca wymagają kontaktu z lekarzem.

Meloksykam jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, w skrócie NLPZ, stosowanym w chorobach stawów. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia sole potasu wśród produktów sprzyjających hiperkaliemii, czyli nadmiarowi potasu we krwi, i podaje, że ryzyko jej wystąpienia jest wyższe, gdy takie produkty są przyjmowane jednocześnie z meloksykamem.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że leki z grupy NLPZ mogą powodować zatrzymanie potasu w organizmie, i wymienia sole potasu wśród czynników sprzyjających hiperkaliemii. Wiadomo, że NLPZ ograniczają wydalanie potasu przez nerki, więc potas dostarczany w suplemencie jest wolniej usuwany z organizmu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Movalis (meloksykam), pkt 4.5 i 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Pewne produkty lecznicze lub grupy terapeutyczne mogą sprzyjać wystąpieniu hiperkaliemii: sole potasu, diuretyki oszczędzające potas, inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE), antagoniści receptora angiotensyny II, niesteroidowe leki przeciwzapalne, drobnocząsteczkowe lub niefrakcjonowane heparyny, cyklosporyna, takrolimus i trimetoprym. […] Ryzyko jej wystąpienia jest wyższe, gdy ww. produkty lecznicze są podawane jednocześnie z meloksykamem. […] Podawanie leków z grupy NLPZ może spowodować zatrzymanie sodu, potasu i wody w organizmie” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Movalis (meloksykam), tabletki, sekcja 4.5 i 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatów potasu podczas leczenia meloksykamem bez uzgodnienia z lekarzem, szczególnie przy chorobie nerek, cukrzycy albo równoczesnym stosowaniu leków z grup wymienionych w charakterystyce (inhibitory ACE, sartany, leki moczopędne oszczędzające potas). Jeśli lekarz zgodzi się na łączenie, charakterystyka zaleca regularne oznaczanie stężenia potasu we krwi. Osłabienie mięśni, nieregularne bicie serca lub mrowienie wymagają kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

U pacjentów po przeszczepieniu narządów, z HIV/AIDS lub ciężką neutropenią, żywe szczepy Lactobacillus i Saccharomyces mogą powodować bakteriemię/fungemię.

Mechanizm: Translokacja jelitowa żywych mikroorganizmów przez uszkodzoną błonę jelitową przy braku kontroli immunologicznej.

Źródło: Med Mycol 2023 (PMID 36806741, przegląd systematyczny) i J Clin Gastroenterol 2013 (PMID 23426446) — opisy fungemii/bakteriemii po probiotykach u osób z immunosupresją/krytycznie chorych. Unikać u ciężko immunoniekompetentnych. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Nie stosuj żywych probiotyków u pacjentów z ciężką immunosupresją bez konsultacji transplantologa/immunologa.

Kwasy ganoderowe hamują agregację płytek (wpływ na syntezę tromboksanu i na odpowiedź płytek na ADP); łączenie z lekami przeciwpłytkowymi (kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) może addytywnie zwiększać ryzyko krwawienia.

Mechanizm: Kwasy ganoderowe hamują agregację płytek (wpływ na syntezę tromboksanu i na odpowiedź płytek na ADP); łączenie z lekami przeciwpłytkowymi (kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) może addytywnie zwiększać ryzyko krwawienia.

Źródło: Merck Manual (Professional) — Reishi: ryzyko krwawienia z lekami przeciwpłytkowymi; mechanizm przeciwpłytkowy kwasów ganoderowych.

Postępowanie opisane w źródle: Zachować ostrożność; nie łączyć bez konsultacji, zwłaszcza przy planowanych zabiegach. Objawy krwawienia wymagają kontaktu z lekarzem.

Resweratrol hamuje CYP2C9 — główny enzym metabolizmu S-warfaryny i acenokumarolu. Wolniejszy rozkład leku podnosi jego stężenie we krwi i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem krwawień; dowody pochodzą głównie z badań laboratoryjnych.

Mechanizm: Resweratrol jest zarazem substratem i inhibitorem CYP2C9, a stężenia potrzebne do zahamowania enzymu osiąga się przy wysokich dawkach suplementu, powyżej 250 mg na dobę. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy; przy warfarynie ten sam enzym odpowiada za rozkład jej czynnej postaci.

Źródło: Natural Medicines Comprehensive Database — resweratrol a warfaryna: głównie in vitro (inhibicja CYP2C9); teoretyczne nasilenie działania. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu, metabolizowanego głównie przez ten enzym.

Postępowanie opisane w źródle: Przy włączaniu i przy odstawianiu resweratrolu kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.

Resweratrol hamuje CYP3A4, spowalniając metabolizm simwastatyny i lowastatyny. Wzrost stężenia statyn zwiększa ryzyko miopatii.

Mechanizm: Inhibicja CYP3A4 przez resweratrol (szczególnie przy dawkach >250 mg/d). Simwastatyna i lowastatyna są prawie całkowicie metabolizowane przez CYP3A4.

Źródło: Natural Medicines Comprehensive Database — resweratrol a statyny: in vitro (inhibicja CYP3A4); możliwy wzrost ekspozycji statyny. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Przy statynach wrażliwych na CYP3A4 (simwastatyna, lowastatyna) — ogranicz suplementy resweratrolu do <250 mg/d. Atorwastatyna jest mniej narażona.

Resweratrol niezależnie hamuje agregację płytek (przez TXA2 i COX-1). W połączeniu z aspiryną efekt antyagregacyjny może być addytywny.

Mechanizm: Resweratrol hamuje agregację indukowaną przez ADP, kolagen i TXA2. Aspiryna acetyluje COX-1. Dwa niezależne mechanizmy antyagregacyjne działają addytywnie.

Źródło: Natural Medicines Comprehensive Database — resweratrol a aspiryna: addytywny wpływ antyagregacyjny (dane in vitro/mechanistyczne). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Ostrożność przy łączeniu resweratrolu (>200 mg/d) z aspiryną lub innymi lekami przeciwpłytkowymi. Ryzyko zwiększonego krwawienia.

Ryfampicyna silnie indukuje CYP3A4, który 4-hydroksyluje 25-hydroksywitaminę D3 do nieaktywnych metabolitów. Prowadzi to do przyspieszonego katabolizmu witaminy D i istotnego obniżenia jej poziomu (opisywana polekowa osteomalacja).

Mechanizm: Indukcja CYP3A4 przez ryfampicynę nasila 4-hydroksylację 25(OH)D3 → szybszy rozkład aktywnych metabolitów witaminy D.

Źródło: J Bone Miner Res 2013 (PMID 23212742) — indukcja CYP3A4 → 4-hydroksylacja 25(OH)D3 → polekowa osteomalacja (rifampicyna). Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Monitoruj poziom 25(OH)D podczas terapii ryfampicyną. O ewentualnej zmianie dawki witaminy D3 rozstrzyga lekarz prowadzący — nie zwiększaj jej samodzielnie.

Hamowanie CYP3A4 przez lignany cytryńca może podnosić stężenie statyn metabolizowanych tą drogą (np. atorwastatyna, simwastatyna), zwiększając ryzyko działań niepożądanych, w tym bólów mięśni.

Mechanizm: Hamowanie CYP3A4 przez lignany cytryńca może podnosić stężenie statyn metabolizowanych tą drogą (np. atorwastatyna, simwastatyna), zwiększając ryzyko działań niepożądanych, w tym bólów mięśni.

Źródło: Zhang F i wsp. Front Pharmacol 2022 (PMC8962666) — hamowanie CYP3A4/P-gp przez lignany cytryńca i wynikające z niego interakcje z substratami CYP3A4.

Postępowanie opisane w źródle: Zachować ostrożność; nie łączyć bez konsultacji. Objawy takie jak bóle lub osłabienie mięśni wymagają kontaktu z lekarzem.

Baloksawir marboksyl jest lekiem przeciwwirusowym. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że nie należy go przyjmować z preparatami zawierającymi minerały takie jak żelazo, cynk, selen, wapń i magnez, ponieważ mogą one zmniejszać stężenie leku we krwi.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek: preparaty z takimi minerałami zmniejszają stężenie baloksawiru we krwi. Nie opisuje, na czym to polega. Wiadomo, że w przewodzie pokarmowym powstają wtedy połączenia, które trudno się wchłaniają.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować suplementu z selenem razem z dawką baloksawiru. Bezpiecznego odstępu między preparatami charakterystyka nie podaje, więc rozwiązanie warto uzgodnić z farmaceutą. Nie pomijać dawki leku przeciwwirusowego.

Spirulinie przypisuje się pobudzanie odporności. U osób przyjmujących leki immunosupresyjne (np. po przeszczepie lub w chorobach autoimmunologicznych) może to teoretycznie działać przeciwnie do celu leczenia. Dane są mechanistyczne i wstępne, dlatego ostrzeżenie ma charakter zapobiegawczy.

Mechanizm: Składniki spiruliny opisywano jako pobudzające elementy układu odpornościowego; działanie to jest kierunkowo przeciwne do leków immunosupresyjnych. Brak badań klinicznych potwierdzających znaczenie tej interakcji.

Źródło: NCCIH, Herb-Drug Interactions — ogólna zasada ostrożności przy łączeniu preparatów pobudzających odporność z lekami immunosupresyjnymi. Dane dla spiruliny mechanistyczne, bez potwierdzenia klinicznego.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz leki immunosupresyjne, nie stosuj spiruliny bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Charakterystyka preparatu nikotynamidu podaje, że witamina PP nasila ryzyko miopatii podczas jednoczesnego stosowania statyn i że odpowiednich badań nie przeprowadzono. Charakterystyki symwastatyny wiążą opisane przypadki miopatii i rabdomiolizy z niacyną w postaci kwasu nikotynowego, w dawkach modyfikujących stężenie lipidów, od 1 g na dobę. Charakterystyki atorwastatyny wymieniają niacynę wśród leków zwiększających ryzyko miopatii i nie określają progu dawki.

Mechanizm: Charakterystyka symwastatyny podaje, że każdy z obu leków stosowany w monoterapii może spowodować rozwój miopatii. Miopatia objawia się bólami mięśni, tkliwością lub osłabieniem, z towarzyszącym zwiększeniem aktywności kinazy kreatynowej przekraczającym dziesięciokrotnie górną granicę normy.

Źródło: ChPL Vitaminum PP 50 mg Polfarmex (nikotynamid), pkt 4.5 — nasila ryzyko miopatii podczas jednoczesnego stosowania z inhibitorami HMG-CoA; odpowiednich badań nie przeprowadzono. ChPL Zocor (symwastatyna), pkt 4.5 — przypadki miopatii i rabdomiolizy przy niacynie w postaci kwasu nikotynowego, w dawkach modyfikujących stężenie lipidów od 1 g na dobę. ChPL Sortis (atorwastatyna), pkt 4.4 — niacyna wśród leków zwiększających ryzyko miopatii, bez progu dawki. (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Guyton JR, Capuzzi DM. Treatment of hyperlipidemia with combined niacin-statin regimens. Am J Cardiol 1998 (PMID 9915667) — przegląd terapeutycznych schematów niacyna–statyna: wczesne opisy ciężkiej miopatii i rabdomiolizy, brak miopatii w kolejnych badaniach prospektywnych u ponad 400 chorych, ze szczególną ostrożnością przy dużych dawkach statyn i statynach wprowadzonych do praktyki w 1997 roku lub później.

Potwierdza dokument urzędowy: „Witamina PP nasila ryzyko miopatii podczas jednoczesnego stosowania z inhibitorami HMG-CoA (statynami).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum PP 50 mg Polfarmex (nikotynamid), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli stosujesz statynę, skonsultuj zamiar przyjmowania niacyny z lekarzem lub farmaceutą — charakterystyka preparatu nikotynamidu podaje, że nasila on ryzyko miopatii podczas terapii statynami, a odpowiednich badań nie przeprowadzono. Zgłoś lekarzowi ból, tkliwość lub osłabienie mięśni. Nie odstawiaj statyny samodzielnie.

Berberyna hamuje CYP3A4, czyli enzym rozkładający simwastatynę i atorwastatynę, więc ich stężenie we krwi może rosnąć. Im więcej statyny utrzymuje się we krwi, tym większe ryzyko dolegliwości mięśniowych — bólu, tkliwości i osłabienia mięśni. W piśmiennictwie berberynie przypisuje się przy tym własny wpływ na gospodarkę lipidową, drogą odrębną od mechanizmu statyn, więc oba działania mogą się nakładać.

Mechanizm: Hamowanie CYP3A4 przez berberynę zwiększa ekspozycję na statyny zależne od tego enzymu. W badaniu naprzemiennym u zdrowych mężczyzn dwa tygodnie przyjmowania berberyny po 300 mg trzy razy na dobę podniosły o 40% pole pod krzywą stężenia midazolamu, leku stosowanego w badaniach jako miernik aktywności CYP3A4; stężenie maksymalne wzrosło o 38%. Opisywany w piśmiennictwie wpływ berberyny na lipidy ma polegać na zwiększeniu liczby wątrobowych receptorów wychwytujących cholesterol LDL, wskutek dłuższego utrzymywania się matrycy (mRNA) tych receptorów. Jest to droga inna niż działanie statyn, które hamują enzym wytwarzający cholesterol w wątrobie (reduktazę HMG-CoA).

Źródło: Guo Y, Chen Y, Tan ZR, Klaassen CD, Zhou HH. Repeated administration of berberine inhibits cytochromes P450 in humans. Eur J Clin Pharmacol 2012;68(2):213-7 (PMID 21870106) — badanie naprzemienne u zdrowych mężczyzn, berberyna 300 mg 3 razy na dobę przez 2 tygodnie: AUC(0-∞) midazolamu wyższe o 40%, AUC(0-12) o 37%, Cmax o 38%; opisano też spadek aktywności CYP2D6 i CYP2C9. Kong W i wsp. Berberine is a novel cholesterol-lowering drug working through a unique mechanism distinct from statins. Nat Med 2004;10:1344-51 (PMID 15531889) — wzrost ekspresji receptora LDL przez potranskrypcyjną stabilizację mRNA, mechanizm odrębny od statyn.

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli łączysz berberynę ze statyną, wybieraj razem z lekarzem statynę mniej zależną od CYP3A4 — rozuwastatynę lub prawastatynę. Nie dokładaj berberyny do statyny na własną rękę i nie zmieniaj samodzielnie dawki leku. Ból, tkliwość lub osłabienie mięśni, zwłaszcza z ciemnym zabarwieniem moczu, zgłoś niezwłocznie lekarzowi — może być potrzebne oznaczenie kinazy kreatynowej (CK).

Sulfasalazyna upośledza wchłanianie i aktywację folianów (hamowanie jelitowej koniugazy folianowej; wg części źródeł także RFC1 i DHFR), prowadząc do niedoboru folianów.

Mechanizm: Hamowanie jelitowej koniugazy folianowej → upośledzone wchłanianie folianów; opisywane też hamowanie RFC1/DHFR. Efekt kumulatywny.

Źródło: Biochim Biophys Acta 1981 (PMID 6113848) — sulfasalazyna hamuje jelitową koniugazę folianową → upośledzone wchłanianie; NIH ODS Folate. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.

Postępowanie opisane w źródle: Suplementacja 1 mg/d kwasu foliowego przy długotrwałej terapii sulfasalazyną.

Fluorouracyl, w skrócie 5-FU, to lek przeciwnowotworowy podawany zwykle dożylnie, pod nadzorem lekarza. Charakterystyka produktu leczniczego z tiaminą podaje, że fluorouracyl dezaktywuje tiaminę, hamując jej przemianę do postaci czynnej. Kierunek jest tu odwrotny niż w większości wpisów o suplementach: to lek działa na witaminę, nie odwrotnie. Dokument nie podaje wielkości efektu ani tego, czy i jak zmienia on zapotrzebowanie na witaminę B1.

Mechanizm: Charakterystyka podaje mechanizm: fluorouracyl hamuje fosforylację tiaminy do pirofosforanu tiaminy. Pirofosforan tiaminy jest postacią, w której witamina B1 pełni swoją funkcję w organizmie — sama tiamina bez tej przemiany jest nieczynna. Dokument nie rozstrzyga, czy skutek ma znaczenie przy suplementacji doustnej ani jak długo się utrzymuje.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Milgamma 100 (tiamina + pirydoksyna), pozwolenie 10804, punkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL. Pomiar własny na korpusie ChPL: zdanie o tiaminie i fluorouracylu niesie 14 dokumentów, w tym 11 w postaci doustnej (osiem razy tabletki powlekane, poza tym drażetki, tabletki i kapsułki twarde). Trzy pozostałe to roztwory do wstrzykiwań.

Potwierdza dokument urzędowy: „Tiamina (witamina B1) jest dezaktywowana przez 5-fluorouracyl, ponieważ 5-fluorouracyl hamuje fosforylację tiaminy do pirofosforanu tiaminy.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Milgamma 100 (tiamina + pirydoksyna), drażetki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Ten wpis dotyczy osób w trakcie leczenia przeciwnowotworowego. O każdym suplemencie przyjmowanym podczas chemioterapii, także o witaminach z grupy B, poinformuj lekarza prowadzącego leczenie onkologiczne — decyzja o suplementacji należy do niego. Nie zaczynaj ani nie odstawiaj suplementu na własną rękę w trakcie takiego leczenia. Terapii przeciwnowotworowej nie wolno przerywać samodzielnie.

Waleriana może przedłużać i pogłębiać działanie benzodiazepin: senność, spowolnienie reakcji, upośledzenie prowadzenia pojazdów. NCCIH odradza łączenie kozłka z lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy.

Mechanizm: Waleriana działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (m.in. przez układ GABA); efekt addytywny z benzodiazepinami.

Źródło: NCCIH (National Center for Complementary and Integrative Health), Valerian — nie stosować z alkoholem ani lekami uspokajającymi. MSD Manual, Valerian — działanie sedatywne przez depresję ośrodkowego układu nerwowego.

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne przyjmowanie waleriany może nasilać lub osłabiać działanie nitrazepamu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Nitrazepam GSK (nitrazepam), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz na własną rękę. Jeśli przyjmujesz benzodiazepiny, skonsultuj stosowanie waleriany z lekarzem lub farmaceutą. Uważaj na senność za kierownicą.

Alkohol i waleriana niezależnie hamują ośrodkowy układ nerwowy; razem nasilają senność, zaburzenia koordynacji i spowolnienie reakcji. NCCIH zaleca unikać takiego połączenia.

Mechanizm: Addytywne hamowanie ośrodkowego układu nerwowego.

Źródło: NCCIH, Valerian — nie stosować z alkoholem ani lekami uspokajającymi. MSD Manual, Valerian.

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz waleriany z alkoholem, zwłaszcza przed prowadzeniem pojazdów lub obsługą maszyn.

Dołączenie waleriany do opioidów, „Z-leków" (zolpidem, zopiklon) czy barbituranów pogłębia hamowanie ośrodkowego układu nerwowego. Przy nakładaniu kilku środków depresyjnych opisywano nadmierną senność i ryzyko spłycenia oddechu.

Mechanizm: Sumowanie depresji ośrodkowego układu nerwowego działających różnymi drogami.

Źródło: NCCIH, Valerian. MSD Manual, Valerian — możliwe przedłużenie działania leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy.

Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz waleriany z opioidami ani lekami nasennymi bez wiedzy lekarza. Zgłoś nadmierną senność, spowolnienie oddechu, trudność w wybudzeniu.

Tiazydy zmniejszają wydalanie wapnia z moczem. Charakterystyki Produktu Leczniczego określają typowy wzrost stężenia wapnia we krwi jako niewielki i przemijający, a znaczną hiperkalcemię wiążą z nierozpoznaną wcześniej nadczynnością przytarczyc.

Mechanizm: Mniejsze wydalanie wapnia z moczem sprzyja jego zatrzymaniu w organizmie. Przy bardzo dużej podaży wapnia, zwłaszcza łącznie z witaminą D, może dojść do hiperkalcemii.

Źródło: ChPL Hydrochlorothiazide Aurovitas, pkt 4.4 i 4.5 oraz ChPL Indapen, pkt 4.4 i 4.5 — ryzyko hiperkalcemii wskutek zmniejszonego wydalania wapnia przez nerki; wzrost opisany jako niewielki i przemijający, znaczna hiperkalcemia jako możliwy objaw nadczynności przytarczyc. Griebeler ML i wsp., J Clin Endocrinol Metab 2016 (PMID 26751196). Arroyo M i wsp., Proc (Bayl Univ Med Cent) 2013 (PMID 23543983). Normy żywienia dla populacji Polski (NIZP-PZH); EFSA 2012, DOI 10.2903/j.efsa.2012.2815.

Postępowanie opisane w źródle: Nie ograniczaj wapnia poniżej normy — u dorosłych zalecane spożycie to około 1000 mg na dobę z diety i suplementów łącznie, a górny tolerowany poziom to 2500 mg na dobę. Dużych dawek wapnia z witaminą D nie dobieraj samodzielnie, skonsultuj je z lekarzem lub farmaceutą. Przy długim stosowaniu poproś lekarza o kontrolę stężenia wapnia w surowicy.

Wapń i cynk czytelnik często ma u siebie równocześnie, w preparatach dostępnych bez recepty. Dowód pochodzi z charakterystyki PRODUKTU LECZNICZEGO zawierającego cynk, który nakazuje odstęp co najmniej dwóch godzin od produktów zawierających wapń. Sama para dotyczy jednak dwóch substancji przyjmowanych jako suplementy, nie suplementu i leku na receptę.

Mechanizm: Charakterystyka nakazuje odstęp, nie nazywając mechanizmu. Opisywana w piśmiennictwie konkurencja wapnia i cynku o wchłanianie w jelicie pozostaje tu tłem, a nie twierdzeniem tego dokumentu.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego BiotinoZin (biotyna + glukonian cynku), pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Należy zachować co najmniej 2-godzinny odstęp między przyjęciem produktu leczniczego BiotinoZin i produktów zawierających żelazo, miedź lub wapń.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Zachować co najmniej dwugodzinny odstęp między preparatem wapnia a preparatem cynku. Przy suplementacji obu omówić dawki z lekarzem lub farmaceutą.

Nitrendypina jest lekiem przeciwnadciśnieniowym z grupy antagonistów wapnia, czyli leków blokujących napływ jonów wapnia do komórek mięśni naczyń, przez co naczynia się rozszerzają. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że podawanie preparatów wapnia może zmniejszać działanie przeciwnadciśnieniowe leku.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek, czyli słabsze działanie leku. Wiadomo, że lek blokuje kanały wapniowe, czyli drogi, którymi wapń wchodzi do komórek, a większa ilość wapnia z preparatu temu blokowaniu przeciwdziała.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Nitrendypina Egis (nitrendypina), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Podawanie preparatów wapnia może zmniejszać działanie przeciwnadciśnieniowe.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Nitrendypina Egis (nitrendypina), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Osoba leczona nitrendypiną powinna poinformować lekarza o preparatach wapnia i po ich włączeniu do stosowania kontrolować ciśnienie. Charakterystyka nie nakazuje odstępu ani zmiany dawki. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Baloksawir marboksyl to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu grypy, czyli lek hamujący namnażanie wirusa grypy. Charakterystyka produktu leczniczego Xofluza podaje, że produkty zawierające kationy wielowartościowe, czyli jony metali o ładunku większym niż jeden, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Dokument zakazuje przyjmowania leku razem z produktami zawierającymi takie kationy. Wymienia wśród nich środki przeczyszczające, leki zobojętniające i doustne suplementy z żelazem, cynkiem, selenem, wapniem lub magnezem. Ulotka dla pacjenta powtarza ten zakaz i podaje, że wymienione produkty mogą osłabiać działanie leku. Dokument nie podaje wielkości spadku ani odstępu czasowego, który usuwałby interakcję. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych. To samo zalecenie obejmuje magnez, żelazo, cynk i selen, które mają osobne wpisy.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; wskazuje kationy wielowartościowe jako przyczynę niższego stężenia leku. Wiadomo, że mechanizmem jest chelatacja, czyli wiązanie leku przez jon metalu. Jon wapnia wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu wapnia razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu wapnia w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z wapniem oraz leki zobojętniające sok żołądkowy z węglanem wapnia. Jeśli lek i preparat wapnia zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Roksadustat to lek stosowany w leczeniu niedokrwistości związanej z przewlekłą chorobą nerek. Wiadomo, że pobudza wytwarzanie krwinek czerwonych, naśladując w komórkach warunki niedotlenienia. Charakterystyka produktu leczniczego Evrenzo podaje, że roksadustat może tworzyć chelat z kationami wielowartościowymi, czyli trwałe połączenie z jonami metali o ładunku większym niż jeden. Chelat może powstać także z produktami zawierającymi wapń, żelazo, magnez lub glin. U zdrowych ochotników octan wapnia, stosowany jako środek wiążący fosforany, przyjęty razem z lekiem obniżał pole pod krzywą stężenia roksadustatu o 46%, a stężenie maksymalne o 52%; węglan sewelameru obniżał pole pod krzywą o 67%, a stężenie maksymalne o 66%. Naprzemienne podawanie środków wiążących fosforany w odstępie co najmniej jednej godziny nie miało istotnego klinicznie wpływu na ilość leku we krwi u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek. Charakterystyka nakazuje ten sam odstęp dla suplementów, ale jego skutku nie mierzono. Ulotka dla pacjenta wymienia wprost suplementy zawierające wapń, żelazo, magnez lub glin i podaje, że bez odstępu roksadustat nie będzie prawidłowo wchłaniany. Ograniczenie nie dotyczy węglanu lantanu. To samo zalecenie obejmuje magnez, który ma osobny wpis, oraz żelazo i glin.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm tworzeniem chelatu z kationami wielowartościowymi. Jon wapnia wiąże cząsteczkę roksadustatu w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi. Odstęp czasowy rozdziela oba składniki w jelicie; charakterystyka go nakazuje, ale skutku odstępu dla suplementów nie mierzono.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Evrenzo (roksadustat), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Evrenzo a inne leki” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne podawanie roksadustatu ze środkami wiążącymi fosforany (węglan sewelameru lub octan wapnia) zdrowym ochotnikom zmniejszało wartość AUC roksadustatu o odpowiednio 67% i 46% oraz Cmax o odpowiednio 66% i 52%. Roksadustat może tworzyć chelat z kationami wielowartościowymi, takimi jak środki wiążące fosforany lub inne produkty zawierające wapń, żelazo, magnez lub glin.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Evrenzo (roksadustat), tabletki powlekane, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Evrenzo a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przyjmować roksadustat co najmniej jedną godzinę po preparacie wapnia; dokument nie podaje odstępu dla kolejności odwrotnej. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z wapniem, leki zobojętniające sok żołądkowy z węglanem wapnia oraz octan wapnia stosowany do wiązania fosforanów. Ulotka podaje, że lekarz może zmienić leki przyjmowane przez pacjenta na czas leczenia roksadustatem. O preparacie wapnia należy więc powiedzieć lekarzowi. Jeśli lek i preparat wapnia zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Kwas alfa-liponowy, nazywany w dokumentach rejestrowych kwasem tioktynowym, wiąże metale. Ulotka leku Thiogamma wymienia wprost produkty mleczne jako te, z którymi nie można go stosować jednocześnie, i podaje w nawiasie powód: zawierają wapń. Ten sam zapis obejmuje preparaty zawierające związki metali. Ulotka nie podaje, o ile słabnie działanie żadnej ze stron, ani nie wskazuje odstępu dla samego nabiału — podany w dokumencie przykład rozłożenia dawek dotyczy żelaza i magnezu.

Mechanizm: Ulotka nazywa mechanizm wprost i na tym poprzestaje: kwas tioktynowy z łatwością tworzy związki chemiczne z metalami, a działanie preparatów może przez to zostać zaburzone. Dokument nie podaje, co dzieje się z powstałym połączeniem ani która ze stron traci więcej. Jon wapnia — z preparatu albo z nabiału jest metalem, którego dotyczy to zdanie.

Źródło: Ulotka Thiogamma (kwas tioktynowy), „Thiogamma a inne leki” oraz „Thiogamma z jedzeniem, piciem i alkoholem”

Potwierdza dokument urzędowy: „Kwas tioktynowy, aktywna substancja leku Thiogamma, z łatwością tworzy związki chemiczne z metalami i z tego powodu nie może być stosowany jednocześnie z produktami mlecznymi (zawierają wapń) i z preparatami zawierającymi związki metali (preparaty zawierające żelazo, magnez), ponieważ ich działanie może zostać zaburzone.” — Ulotka dla pacjenta Thiogamma (Acidum thiocticum), sekcja ulotka, „Thiogamma a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Kwas alfa-liponowy przyjmuje się na czczo — ulotka Thiogammy podaje: około trzydziestu minut przed pierwszym posiłkiem w ciągu dnia, popijając odpowiednią ilością wody. Nie popijać go mlekiem i nie przyjmować razem z nabiałem ani z preparatem wapnia — ulotka wymienia produkty mleczne wprost. Odstępu dla wapnia dokument nie podaje; podany w nim przykład rozłożenia dawek dotyczy żelaza i magnezu, więc przesunięcie nabiału i wapnia na dalszą część dnia jest ostrożnościowe, a nie zapisane w dokumencie. Jeśli oba preparaty zalecił lekarz, pory ustal z nim lub z farmaceutą.

Parykalcytol to lek z grupy analogów witaminy D, stosowany przy wtórnej nadczynności przytarczyc w przewlekłej chorobie nerek. Charakterystyka produktu leczniczego Paricalcitol Fresenius podaje, że duże dawki preparatów zawierających wapń lub tiazydowe leki moczopędne mogą zwiększyć ryzyko hiperkalcemii, czyli nadmiaru wapnia we krwi. Dokument mówi o DUŻYCH dawkach i nie podaje progu w miligramach. W punkcie o ostrzeżeniach dodaje dwie rzeczy: że leczenie parykalcytolem wymaga monitorowania pacjenta i indywidualnego dostosowywania dawki oraz że przewlekła hiperkalcemia może wiązać się z uogólnionym wapnieniem naczyń i innych tkanek miękkich. Osobno zakazuje przyjmowania z parykalcytolem fosforanu i pochodnych witaminy D — tę parę opisuje wpis #399.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu wprost. Parykalcytol jest analogiem witaminy D, a witamina D zwiększa wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Dodatkowa podaż wapnia sumuje się z tym działaniem, więc stężenie wapnia we krwi może przekroczyć normę.

Źródło: ChPL Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), 4.5 oraz 4.4

Potwierdza dokument urzędowy: „Duże dawki preparatów zawierających wapń lub tiazydowe leki moczopędne mogą zwiększyć ryzyko hiperkalcemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (Paricalcitolum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz parykalcytol, nie zwiększaj samodzielnie dawki preparatu wapnia i nie dodawaj nowego preparatu bez wiedzy nefrologa — dotyczy to również preparatów wieloskładnikowych i leków zobojętniających sok żołądkowy z węglanem wapnia. Charakterystyka wymaga monitorowania w trakcie leczenia, więc nie omijaj zleconych badań stężenia wapnia; dokument nie opisuje objawów, po których nadmiar wapnia dałoby się rozpoznać bez badania. Podaje za to, co robić przy istotnej klinicznie hiperkalcemii u osoby przyjmującej lek wiążący fosforany z wapniem: zmniejszyć jego dawkę albo go odstawić — decyzję podejmuje lekarz, nie Ty. Leku nie odstawiaj samodzielnie.

Rad-223 to radiofarmaceutyk podawany w leczeniu przerzutów do kości. Charakterystyka produktu leczniczego Xofigo podaje, że badań dotyczących interakcji nie przeprowadzono, a ponieważ nie można wykluczyć interakcji z wapniem i fosforanami, należy rozważyć przerwanie przyjmowania tych substancji i ewentualnie witaminy D na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. Dokument nie twierdzi, że interakcja występuje — mówi, że jej nie wyklucza, i formułuje zalecenie ostrożnościowe. Nie podaje, ile dokładnie dni ma trwać przerwa. Para witamina D × rad-223 ma osobny wpis.

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje mechanizmu i wprost zaznacza, że badań interakcji nie prowadzono. Rad-223 zachowuje się w organizmie podobnie do wapnia i odkłada się w kościach; z tego podobieństwa wynika ostrożność wobec podaży wapnia, ale dokument tego związku nie nazywa.

Źródło: ChPL Xofigo (dichlorek radu Ra-223), 4.5, EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „Ponieważ nie można wykluczyć interakcji z wapniem i fosforanami, należy rozważyć przerwanie przyjmowania tych substancji i (lub) witaminy D na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia produktem leczniczym Xofigo.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofigo (Radium dichloridum Ra-223), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz zaplanowane leczenie radem-223, powiedz onkologowi o wszystkich przyjmowanych preparatach wapnia, fosforanów i witaminy D — charakterystyka zaleca rozważenie ich odstawienia na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. O tym, czy i na jak długo je przerwać, decyduje lekarz prowadzący; sam nie odstawiaj preparatów przepisanych z innego powodu. Charakterystyka mówi wyłącznie o okresie PRZED rozpoczęciem leczenia i nie podaje, kiedy wrócić do przyjmowania tych preparatów — o powrocie rozstrzyga lekarz prowadzący.

Takalcytol to pochodna witaminy D stosowana miejscowo, w maści na łuszczycę. Ulotka leku Curatoderm podaje, że w przypadku jednoczesnego leczenia lekami zawierającymi wapń lub witaminę D zalecana jest okresowa kontrola stężenia wapnia i białka w moczu, a w razie stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia we krwi leczenie należy natychmiast przerwać. Rzecz dotyczy leku stosowanego NA SKÓRĘ — dokument nie podaje, jaka jego część przenika do krwi ani od jakiej powierzchni ciała ryzyko rośnie. Para witamina D × takalcytol ma osobny wpis.

Mechanizm: Ulotka nie opisuje mechanizmu. Takalcytol jest pochodną witaminy D, a witamina D zwiększa wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Dokument formułuje zalecenie kontroli, nie tłumacząc, jak duży wkład ma tu wchłanianie leku przez skórę.

Źródło: Ulotka Curatoderm (takalcytol), „Ostrzeżenia i środki ostrożności”

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku jednoczesnego leczenia lekami zawierającymi wapń i (lub) witaminę D, jest zalecana okresowa kontrola stężenia wapnia i białka w moczu. W przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia we krwi leczenie lekiem Curatoderm należy natychmiast przerwać” — Ulotka dla pacjenta Curatoderm (Tacalcitolum), sekcja ulotka, „Ostrzeżenia i środki ostrożności”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli stosujesz maść z takalcytolem i jednocześnie przyjmujesz preparat wapnia, powiedz o tym dermatologowi. Ulotka zaleca wtedy okresową kontrolę DWÓCH rzeczy: stężenia wapnia oraz białka w moczu — samo oznaczenie wapnia zalecenia nie wyczerpuje. Nie zwiększaj samodzielnie ilości nakładanej maści ani powierzchni, na którą ją nakładasz. Jeśli badanie wykaże podwyższone stężenie wapnia we krwi, ulotka nakazuje natychmiastowe przerwanie leczenia maścią i powtarzanie oznaczeń wapnia oraz białka w moczu do czasu unormowania wyników — zgłoś to lekarzowi. Dokument nie opisuje objawów, po których dałoby się to rozpoznać bez badania.

Ulotka leku Slow-Mag podaje wprost, że wchłanianie magnezu zmniejszają preparaty wapnia stosowane w dużych dawkach. Ulotka leku Magnezin wymienia duże dawki wapnia wśród substancji, które zmniejszają wchłanianie magnezu z jelit i mogą zmniejszać skuteczność preparatu. Oba dokumenty opisują stratę po stronie MAGNEZU i oba mówią o DUŻYCH dawkach wapnia; progu w miligramach nie podaje żaden. 🔴 Zdanie o wzajemnym hamowaniu, które można spotkać przy preparatach wapnia, dotyczy podania DOŻYLNEGO — ulotka Magnezinu rozdziela to wprost: „Sole wapnia podane dożylnie osłabiają działanie leku MAGNEZIN”. Ten wpis dotyczy preparatów doustnych.

Mechanizm: Dokumenty nie opisują mechanizmu. Podają skutek: mniejsze wchłanianie magnezu z jelit przy dużej podaży wapnia. Oba pierwiastki są jonami metali wchłanianymi w jelicie cienkim, a dokumenty wiążą zjawisko z wielkością dawki wapnia, nie z samą jego obecnością.

Źródło: Ulotka Slow-Mag (chlorek magnezu), „Slow-Mag a inne leki”; ulotka Magnezin (zasadowy węglan magnezu)

Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie magnezu zmniejszają także preparaty wapnia stosowane w dużych dawkach.” — Ulotka dla pacjenta Slow-Mag (Magnesii chloridum), sekcja ulotka, „Slow-Mag a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Preparat wapnia i preparat magnezu przyjmuj w różnych porach dnia, jeśli dawki są duże — najprościej rozdzielić je na rano i wieczór. 🔴 Czym jest „duża dawka”, nie definiuje żaden z dokumentów: nie podają ani progu w miligramach, ani odstępu. Jeśli przyjmujesz wapń w dawce leczniczej, o zasadności rozdzielenia zapytaj farmaceutę. Preparaty łączące oba pierwiastki w jednej tabletce to inna sytuacja niż dwie osobne duże dawki. Żadnego z preparatów nie odstawiaj samodzielnie, jeśli zalecił go lekarz.

Gingerole hamują syntezę tromboksanu A2, przez co osłabiają czynność płytek krwi; efekt ten sumuje się z działaniem doustnych antagonistów witaminy K. U osób leczonych warfaryną opisywano zmiany INR.

Mechanizm: Gingerole hamują COX-1, czyli cyklooksygenazę prostaglandynową, i syntezę tromboksanu A2, a osłabiona czynność płytek dodaje się do przeciwkrzepliwego działania warfaryny i acenokumarolu. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku. Obserwacje kliniczne pochodzą od osób przyjmujących warfarynę.

Źródło: Shalansky S i wsp. Risk of warfarin-related bleeding events and supratherapeutic INRs associated with complementary and alternative medicine: a longitudinal analysis. Pharmacotherapy 2007;27(9):1237-47 (PMID 17723077) — badanie prospektywne podluzne, 171 chorych na warfarynie, 16-tygodniowy dzienniczek; imbir OR 3,20 (95% CI 2,42-4,24) dla krwawien ZGLASZANYCH PRZEZ PACJENTA; jedynym istotnym czynnikiem dla INR ponadterapeutycznego bylo leczenie warfaryna krocej niz 3 miesiace. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktow Leczniczych): leki hamujace agregacje plytek krwi zwiekszaja ryzyko krwotoku

Postępowanie opisane w źródle: Kontrolować INR przy stosowaniu wyciągów z imbiru u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem. Imbir używany w kuchni jest bezpieczny.

Kurkumina w dawkach powyżej 200 mg na dobę hamuje agregację płytek, a także może hamować CYP2C9 — enzym rozkładający oba doustne antagonisty witaminy K. Dane pochodzą głównie z opisów przypadków.

Mechanizm: Hamowanie cyklooksygenaz COX-1 i COX-2 osłabia czynność płytek, a hamowanie CYP2C9 podnosi stężenie leku przeciwzakrzepowego we krwi. Oba punkty uchwytu są wspólne: CYP2C9 odpowiada za metabolizm S-warfaryny i obu enancjomerów acenokumarolu, a Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje wprost, że inhibitory tego enzymu mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy.

Źródło: Medsafe NZ Alert 2018; Soleimani V et al., Phytother Res 2018; Natural Medicines Database ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu, który jest metabolizowany głównie przez ten enzym.

Postępowanie opisane w źródle: Przy wysokich dawkach kurkumy, powyżej 200 mg kurkuminy na dobę, kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem. Stosowanie kurkumy w kuchni nie wymaga ograniczeń.

Ginsenozydy mogą pobudzać enzymy rozkładające doustne antagonisty witaminy K i przyspieszać usuwanie leku z organizmu. U osób leczonych warfaryną opisywano obniżenie INR, czyli osłabienie ochrony przed zakrzepicą.

Mechanizm: Podejrzewa się indukcję CYP2C9 i glikoproteiny P przez ginsenozydy, co obniża stężenie leku przeciwzakrzepowego. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że substancje indukujące CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4 mogą osłabiać przeciwzakrzepowe działanie tego leku. Obserwacje kliniczne dotyczą warfaryny.

Źródło: Janetzky K, Morreale AP, Am J Health Syst Pharm 1997; NMD ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): substancje indukujące CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4 mogą zmniejszać działanie przeciwzakrzepowe acenokumarolu.

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Kontrolować INR przy stosowaniu żeń-szenia u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem, a przy zmianie dawki suplementu zachować szczególną ostrożność.

Miłorzębowi przypisuje się działanie osłabiające czynność płytek krwi, a same preparaty miłorzębu wiązano z krwawieniami, w tym wewnątrzczaszkowymi. W badaniu krzyżowym u zdrowych ochotników, w którym miłorząb podawano razem z warfaryną, nie stwierdzono jednak wpływu ani na wskaźnik krzepnięcia INR, ani na agregację płytek. Opisy ciężkich krwawień dotyczyły osób przyjmujących sam miłorząb, bez leku przeciwzakrzepowego.

Mechanizm: Ginkgolid B, jeden ze związków miłorzębu, blokuje w warunkach laboratoryjnych receptor czynnika aktywującego płytki — jest to szlak niezależny od cyklu witaminy K, na który działają warfaryna i acenokumarol. Przełożenia tego mechanizmu na hemostazę u człowieka nie potwierdzono: badanie krzyżowe mierzące agregację płytek przy jednoczesnym podawaniu warfaryny nie wykazało zmian. Ostrzeżenie opiera się więc na mechanizmie opisanym doświadczalnie i na zgłoszeniach krwawień, a nie na wykazanej interakcji.

Źródło: Jiang X i wsp. Effect of ginkgo and ginger on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of warfarin in healthy subjects. Br J Clin Pharmacol 2005 (PMID 15801937) — badanie krzyżowe, 12 osób: bez wpływu na INR i na agregację płytek. Warfaryna a żywność, zioła i suplementy — przegląd systematyczny, Br J Clin Pharmacol 2021 (PMID 32478963): miłorząb wymieniony wśród roślin, przy których zaleca się świadomość zwiększonego ryzyka krwawienia. Ginkgo biloba and cerebral bleeding — opis przypadku i przegląd krytyczny (PMID 21364361) oraz opis krwiaka podtwardówkowego (PMID 15277097): krwawienia u osób przyjmujących sam miłorząb. NCCIH, Ginkgo biloba.

Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przed rozpoczęciem lub odstawieniem miłorzębu w trakcie leczenia warfaryną lub acenokumarolem należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym; o ewentualnej zmianie częstości kontroli INR rozstrzyga lekarz. Pilnego kontaktu wymaga każde przedłużone krwawienie, siniaki powstające bez wyraźnego urazu, krew w moczu lub stolcu oraz nagły, nietypowy ból głowy.

Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że neomycyna przyjmowana doustnie zmniejsza wchłanianie witaminy A. Ten sam punkt wymienia obok niej witaminę B12 oraz kilka leków.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że neomycyna doustna uszkadza powierzchnię błony śluzowej jelita cienkiego, czyli miejsce, w którym witamina A jest wchłaniana.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF (neomycyny siarczan), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Neomycyna podana doustnie zmniejsza wchłanianie fenoksymetylopenicyliny, metotreksatu, digoksyny, witaminy A i witaminy B12.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF (neomycyny siarczan), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Charakterystyka nie podaje odstępu między dawkami. Skoro przyczyną jest uszkodzenie błony śluzowej, rozdzielenie dawek prawdopodobnie nie usuwa interakcji, co jest wnioskiem własnym z mechanizmu, nie zaleceniem z dokumentu. Przy dłuższym leczeniu omówić z lekarzem potrzebę uzupełnienia witaminy. Antybiotyku nie należy odstawiać samodzielnie.

Beksaroten jest retinoidem, czyli pochodną witaminy A, stosowanym w chłoniaku skórnym. Charakterystyka produktu leczniczego wskazuje na związek między beksarotenem a witaminą A i zaleca ograniczenie uzupełniania witaminy A do 15 000 jednostek międzynarodowych na dobę, żeby nie nasilać działania toksycznego leku. Limit dotyczy każdego preparatu z witaminą A, także wielowitaminowego i tranu, choć charakterystyka nie wylicza ich osobno.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że beksaroten i witamina A są ze sobą powiązane i że nadmiar witaminy dokłada się do toksyczności leku. Nie opisuje mechanizmu bliżej. Wiadomo, że beksaroten działa na receptory z tej samej rodziny co witamina A.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Targretin (beksaroten), pkt 4.4 — Europejska Agencja Leków; w miejscu wielokropka w dokumencie PDF stoi niewidoczny znak techniczny, a pisownia „Zpowodu” pochodzi z dokumentu

Potwierdza dokument urzędowy: „Zpowodu istnienia związku między beksarotenem a witaminą A zaleca się ograniczenie uzupełniania witaminy A do […] 15 000 j.m./dobę, w celu uniknięcia dodatkowego zwiększenia działania toksycznego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Targretin (beksaroten), kapsułki miękkie, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia beksarotenem nie przekraczać 15 000 jednostek międzynarodowych witaminy A na dobę ze wszystkich preparatów łącznie. Każdy preparat z witaminą A omówić z lekarzem prowadzącym.

Odewiksybat hamuje wchłanianie zwrotne kwasów żółciowych w jelicie i jest stosowany u dzieci w rzadkich cholestazach, czyli chorobach z zastojem żółci. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że u części pacjentów obserwowano zmniejszone stężenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, do których należy witamina A, i nakazuje kontrolę ich stężenia.

Mechanizm: Charakterystyka podaje skutek i nakaz kontroli. Wiadomo, że witamina A rozpuszcza się w tłuszczach i do wchłonięcia potrzebuje kwasów żółciowych. Wiadomo też, że lek zmniejsza pulę kwasów żółciowych krążącą między wątrobą a jelitem, więc mniej ich trafia do jelita razem z posiłkiem.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Kayfanda (odewiksybat), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „W badaniach klinicznych u niektórych pacjentów otrzymujących odewiksybat obserwowano zmniejszone stężenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Należy kontrolować stężenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (patrz punkt 4.4).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Kayfanda (odewiksybat), kapsułki twarde, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: O każdym preparacie z witaminą A poinformować lekarza prowadzącego leczenie odewiksybatem. Decyzja o uzupełnianiu witamin należy do lekarza na podstawie badań stężenia, których charakterystyka wymaga przed leczeniem i w jego trakcie.

Sewelamer wiąże fosforany w jelicie i jest stosowany w przewlekłej chorobie nerek. Charakterystyka produktu leczniczego dopuszcza, że lek wiąże także witaminy rozpuszczalne w tłuszczach z pokarmu, i nakazuje regularną kontrolę stężenia witamin A, D, E i K u osób, które nie przyjmują suplementów witaminowych. W razie potrzeby zaleca ich stosowanie.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że nie można wykluczyć wiązania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach przez węglan sewelameru. Nie potwierdza tego badaniem i nie opisuje mechanizmu bliżej.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Sewelameru węglan Synthon, pkt 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie można wykluczyć możliwości wiązania przez węglan sewelameru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach zawartych w spożywanych pokarmach. U pacjentów nie przyjmujących witaminowych suplementów diety i leczonych sewelamerem należy regularnie kontrolować stężenie witamin A, D, E i K w surowicy. W razie konieczności zaleca się stosowanie witaminowych suplementów diety.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Sewelameru węglan Synthon (sewelameru węglan), tabletki powlekane, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Rozsądnie jest przyjmować preparat witaminy A w innej porze niż sewelamer. Charakterystyka odstępu nie określa, mówi tylko o możliwym wiązaniu witamin z pokarmu. O preparacie witaminy A poinformować lekarza prowadzącego. Czy suplement jest potrzebny i w jakiej dawce, decyduje lekarz na podstawie badań stężenia witamin.

Wutrisiran jest lekiem stosowanym w amyloidozie transtyretynowej, rzadkiej chorobie spowodowanej odkładaniem się nieprawidłowego białka. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że lek obniża stężenie witaminy A we krwi, i nakazuje przyjmować około 2500–3000 jednostek międzynarodowych witaminy A na dobę i nie przekraczać tej ilości, żeby zmniejszyć ryzyko zaburzeń wzroku wynikających z jej niedoboru. Zależność jest tu odwrotna niż zwykle: to lek obniża stężenie witaminy, a jej uzupełnianie jest częścią leczenia.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że witaminy A ubywa we krwi, ponieważ lek zmniejsza stężenie transtyretyny, białka przenoszącego witaminę A. Gdy ubywa nośnika, ubywa też witaminy.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Amvuttra (wutrisiran), pkt 4.4 — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „W wyniku zmniejszenia stężenia białka o nazwie transtyretyna (TTR) w surowicy stosowanie produktu leczniczego Amvuttra prowadzi do zmniejszenia stężenia witaminy A (retinolu) w surowicy (patrz punkt 5.1). […] Pacjenci leczeni produktem leczniczym Amvuttra powinni w ramach suplementacji przyjmować doustnie około, ale nie więcej niż od 2500 IU do 3000 IU witaminy A na dobę, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia objawów ze strony narządu wzroku z powodu niedoboru witaminy A.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Amvuttra (wutrisiran), roztwór do wstrzykiwań, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia wutrisiranem przyjmować witaminę A w dawce ustalonej przez lekarza prowadzącego, zgodnie z charakterystyką około 2500–3000 jednostek międzynarodowych na dobę, i nie przekraczać jej po doliczeniu witaminy A z innych preparatów, w tym wielowitaminowych i tranu. Wyliczenie innych źródeł witaminy A wykracza poza treść charakterystyki i wynika z ostrożności. Pogorszenie widzenia po zmroku, uporczywą suchość lub zapalenie oka zgłosić lekarzowi. Kobiety w wieku rozrodczym powinny dodatkowo omówić dawkę z lekarzem, ponieważ charakterystyka ostrzega o wpływie zarówno nadmiaru, jak i niedoboru witaminy A na płód.

Charakterystyka produktu leczniczego z retinolem podaje, że wchłanianie witaminy A może być upośledzone przy jednoczesnym stosowaniu kolestyraminy, kolestypolu, neomycyny podanej doustnie oraz oleju mineralnego, i że w takich przypadkach konieczne bywa zwiększenie dawki witaminy A. Kolestyramina i kolestypol są stosowane w zaburzeniach lipidowych, olej mineralny — jako środek przeczyszczający. Skutkiem jest niedobór mimo regularnego przyjmowania suplementu; przy witaminie A rozwija się on powoli i najpierw daje o sobie znać pogorszeniem widzenia po zmroku.

Mechanizm: Retinol rozpuszcza się w tłuszczach i wymaga do wchłonięcia obecności kwasów żółciowych. Kolestyramina i kolestypol wiążą te kwasy w jelicie, więc emulgowanie tłuszczów jest niepełne. Olej mineralny nie wchłania się i rozpuszcza w sobie witaminy z tej grupy, wynosząc je z organizmu. Mechanizm jest ten sam co przy witaminie D i K — dotyczy całej grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum A + D3 Medana, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 7101, punkt 4.5: „Wchłanianie witaminy A może być upośledzone w przypadku jednoczesnego stosowania kolestyraminy, kolestypolu, doustnie podanej neomycyny, oleju mineralnego. W takich przypadkach konieczne może być zwiększenie dawki witaminy A”. Neomycyna z tego samego zdania jest już opisana jako para 352 w tej bazie.

Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie witaminy A może być upośledzone w przypadku jednoczesnego stosowania kolestyraminy, kolestypolu, doustnie podanej neomycyny, oleju mineralnego.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum A + D3 Medana (Colecalciferolum + Retinolum), krople doustne, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz kolestyraminę, kolestypol albo olej parafinowy, zachowaj jak największy odstęp czasowy między nimi a preparatem z witaminą A i powiedz o suplemencie lekarzowi. O zwiększeniu dawki decyduje lekarz — przy witaminie A ma to znaczenie szczególne, ponieważ nadmiar jest toksyczny i sam w sobie szkodzi wątrobie i kościom. Pogorszenie widzenia o zmroku, suchość oczu i szorstkość skóry zgłoś lekarzowi.

Charakterystyka produktu leczniczego z retinolem podaje, że doustne leki antykoncepcyjne podwyższają stężenie witaminy A w osoczu. Sam w sobie nie jest to objaw ani choroba, ale przesuwa granicę, za którą zaczyna się nadmiar — a witamina A jest jedyną witaminą z codziennej suplementacji, której przedawkowanie uszkadza wątrobę i kości, i której nadmiar jest groźny dla płodu. To samo połączenie dotyczy więc szczególnie kobiet planujących ciążę i tych, które odstawiają antykoncepcję.

Mechanizm: Estrogeny zwiększają w wątrobie wytwarzanie białka wiążącego retinol, które transportuje witaminę A we krwi. Więcej nośnika oznacza wyższe stężenie oznaczane w osoczu przy tej samej podaży. Charakterystyka podaje sam fakt wzrostu i nie rozstrzyga, w jakim stopniu przekłada się on na ilość witaminy dostępnej dla tkanek — dlatego jest to powód do ostrożności przy dawkowaniu, nie do odstawiania któregokolwiek z nich.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum A + D3 Medana, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 7101, punkt 4.5: „Doustne leki antykoncepcyjne podwyższają stężenie witaminy A w osoczu”. Ten sam dokument, punkt 4.5, o granicy toksyczności przy współistniejącym leczeniu: „Wysokie dawki witaminy A, powyżej 50 000 j.m., w połączeniu z tetracykliną mogą być przyczyną wystąpienia nadciśnienia śródczaszkowego” (para 248 w tej bazie).

Potwierdza dokument urzędowy: „Doustne leki antykoncepcyjne podwyższają stężenie witaminy A w osoczu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum A + D3 Medana (Colecalciferolum + Retinolum), krople doustne, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz tabletki antykoncepcyjne, nie łącz ich z wysokodawkowymi preparatami witaminy A bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą; dotyczy to także tranu i preparatów łączonych. Sprawdź na opakowaniu, czy suplement, który bierzesz, nie zawiera retinolu obok innych składników. Planując ciążę, omów suplementację witaminy A z lekarzem przed odstawieniem antykoncepcji. Bóle głowy, nudności, suchość i łuszczenie skóry oraz bóle kostne zgłoś lekarzowi.

Famotydyna hamuje wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Ulotka produktu leczniczego wymienia cyjanokobalaminę, czyli witaminę B12, wśród związków, których wchłanianie famotydyna może zmniejszać.

Mechanizm: Ulotka podaje sam skutek, czyli mniejsze wchłanianie cyjanokobalaminy, i nie opisuje, na czym on polega. Nie wiadomo z niej, czy dotyczy to witaminy przyjmowanej w preparacie, czy pochodzącej z pokarmu.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Famiflux (famotydyna), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Famotydyna może zmniejszać wchłanianie następujących związków:  Rylpiwiryna (lek stosowany w leczeniu zakażenia wirusem HIV),  cyjanokobalamina (witamina B12) (lek stosowany w niedokrwistości),  większość inhibitorów kinazy tyrozynowej (z wyjątkiem wandetanibu, imatynibu) (stosowanych w leczeniu nowotworów).” — Ulotka dla pacjenta Famiflux (famotydyna), tabletki powlekane, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Podczas długotrwałego leczenia famotydyną warto omówić z lekarzem kontrolę stężenia witaminy B12, zwłaszcza gdy niedobór wystąpił już wcześniej. Ulotka nie wymienia objawów niedoboru; podręczniki opisują wśród nich osłabienie, mrowienie rąk i stóp oraz zaburzenia pamięci, a każdy z nich wymaga kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że neomycyna przyjmowana doustnie zmniejsza wchłanianie witaminy B12. Ten sam punkt wymienia obok witaminy B12 także witaminę A oraz kilka leków.

Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek i nie opisuje mechanizmu. Podręczniki wiążą go z uszkodzeniem powierzchni błony śluzowej jelita cienkiego, czyli miejsca, w którym witamina B12 jest wchłaniana. Jeśli tak jest, odstęp między preparatami niczego nie zmienia.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF (neomycyny siarczan), pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Neomycyna podana doustnie zmniejsza wchłanianie fenoksymetylopenicyliny, metotreksatu, digoksyny, witaminy A i witaminy B12.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Neomycinum TZF (neomycyny siarczan), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: O przyjmowaniu witaminy B12 należy poinformować lekarza zlecającego neomycynę doustną. Przy leczeniu dłuższym niż kilka dni warto omówić kontrolę stężenia witaminy. Charakterystyka nie podaje odstępu ani innego sposobu ograniczenia tego wpływu, a antybiotyku nie wolno odstawiać samodzielnie.

Podtlenek azotu jest gazem stosowanym do znieczulenia i uśmierzania bólu. Charakterystyka produktu leczniczego opisuje toksyczne działanie na układ nerwowy u osób z nierozpoznanym niedoborem witaminy B12, także po jednorazowym znieczuleniu. Nakazuje zachować ostrożność wszędzie tam, gdzie taki niedobór jest prawdopodobny. Zależność jest tu odwrotna niż zwykle: ryzyko niesie brak witaminy, a nie jej przyjmowanie.

Mechanizm: Charakterystyka podaje, że toksyczne działanie na układ nerwowy może wystąpić bez niedokrwistości i przy stężeniu witaminy B12 w granicach normy. Mechanizmu nie opisuje. Wiadomo, że podtlenek azotu utlenia kobalt w cząsteczce witaminy B12 i przez to pozbawia ją zdolności do działania. Witamina przestaje wtedy wspierać enzymy, które bez niej nie pracują.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Serynox (podtlenek azotu z tlenem), pkt 4.4 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Toksyczne działanie na układ nerwowy może wystąpić bez niedokrwistości lub makrocytozy i przy stężeniu witaminy B12 w granicach normy. U pacjentów z nierozpoznanym subklinicznym niedoborem witaminy B12 toksyczne działanie na układ nerwowy występowało po jednorazowej ekspozycji na podtlenek azotu podczas znieczulenia. U osób z czynnikami ryzyka niedoboru witaminy B12 należy rozważyć ocenę stężenia witaminy B12 przed zastosowaniem produktu leczniczego Serynox. W związku z tym produkt leczniczy Serynox należy stosować, zachowując ostrożność u pacjentów z grupy ryzyka, tj. pacjentów ze zmniejszoną podażą lub wchłanianiem witaminy B12 i (lub) kwasu foliowego, pacjentów uzależnionych od alkoholu, pacjentów, u których występuje niedokrwistość lub zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, u osób stosujących dietę wegetariańską lub które ostatnio stosowały produkty lecznicze, które zaburzają metabolizm witaminy B12 i (lub) folianów (patrz punkt 4.5 i 4.8). W razie wielokrotnego lub długotrwałego podawania należy rozważyć leczenie substytucyjne witaminą B12 i (lub) kwasem foliowym, jeśli jest to konieczne.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Serynox (podtlenek azotu, tlen), gaz medyczny sprężony, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przed planowanym znieczuleniem z użyciem podtlenku azotu poinformować lekarza o diecie wegetariańskiej, o chorobach żołądka, o chorobie alkoholowej, o niedokrwistości oraz o lekach zaburzających gospodarkę witaminą B12, takich jak famotydyna czy neomycyna. Charakterystyka nakazuje w takich sytuacjach rozważyć oznaczenie stężenia witaminy przed zabiegiem, a przy wielokrotnym podawaniu gazu także uzupełnianie witaminy B12 lub kwasu foliowego. Decyzję podejmuje lekarz.

Ulotka produktu leczniczego z kwasem askorbowym podaje, że kwas askorbowy przyjęty razem z cyjanokobalaminą, czyli witaminą B12, może zmniejszyć jej skuteczność. Ulotka nakazuje kilkugodzinną przerwę między jednym a drugim preparatem.

Mechanizm: Ulotka podaje sam skutek i nakaz odstępu, mechanizmu nie opisuje.

Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Vitamina C Synteza (kwas askorbowy), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL

Potwierdza dokument urzędowy: „Równoczesne stosowanie witaminy C z preparatami zawierającymi sole metali lub ze środkami o właściwościach utleniających osłabia ich wzajemne działanie. Vitamina C Synteza podawana razem z cyjanokobalaminą (witaminą B12), może zmniejszyć jej skuteczność, dlatego należy zachować kilkugodzinną przerwę w podawaniu tych leków.” — Ulotka dla pacjenta Vitamina C Synteza (kwas askorbowy), tabletki, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Witaminy C i witaminy B12 nie należy przyjmować jednocześnie. Ulotka nakazuje kilkugodzinną przerwę między nimi. Zalecenie odnosi się do dwóch osobnych preparatów; ulotka nie wypowiada się o produktach, w których obie witaminy są połączone w jednej tabletce.

Oktreotyd to lek stosowany w akromegalii oraz u pacjentów z guzami neuroendokrynnymi przewodu pokarmowego i trzustki. Charakterystyka produktu leczniczego Sandostatin podaje, że u niektórych pacjentów przyjmujących oktreotyd obserwowano zmniejszenie stężenia witaminy B12 i nieprawidłowe wyniki testu Schillinga, czyli badania oceniającego wchłanianie tej witaminy. Jedyne, co dokument z tego wyprowadza, to zalecenie kontroli stężenia witaminy B12 w czasie leczenia — i to u pacjentów, u których niedobór tej witaminy występował już wcześniej. Suplementacji nie zaleca. Nie podaje też, jak często to obserwowano ani po jakim czasie leczenia.

Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu. W tym samym punkcie podaje, że oktreotyd może u niektórych pacjentów zmieniać wchłanianie spożywanych tłuszczów, a u pacjentów leczonych z powodu guzów neuroendokrynnych opisuje zewnątrzwydzielniczą niewydolność trzustki. Test Schillinga, którego nieprawidłowy wynik dokument wymienia, ocenia wchłanianie witaminy — dokument nie mówi jednak, gdzie dokładnie leży przyczyna.

Źródło: ChPL Sandostatin (oktreotyd), 4.4

Potwierdza dokument urzędowy: „U niektórych pacjentów przyjmujących oktreotyd obserwowano zmniejszenie stężenia witaminy B12 i nieprawidłowe wyniki testu Schillinga. Zaleca się monitorowanie stężenia witaminy B12 w czasie leczenia produktem leczniczym Sandostatin u pacjentów, u których występował niedobór witaminy B12 w wywiadzie.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Sandostatin (Octreotidum), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie zaczynaj suplementacji witaminy B12 na własną rękę z powodu samego leczenia oktreotydem. Powiedz lekarzowi prowadzącemu, jeśli miałeś kiedykolwiek rozpoznany niedobór witaminy B12 — dokument zaleca wtedy kontrolę jej stężenia w trakcie leczenia. O suplementacji, jej dawce i postaci decyduje lekarz na podstawie wyniku badania; przy zaburzonym wchłanianiu postać doustna nie zawsze jest właściwym wyborem.

Pemetreksed to lek przeciwnowotworowy. Charakterystyka produktu leczniczego Pemetrexed Fresenius Kabi podaje, że u pacjentów, którzy przyjmowali kwas foliowy i witaminę B12 przed rozpoczęciem leczenia pemetreksedem, stwierdzono mniejszą toksyczność oraz rzadsze występowanie działań niepożądanych, i że wszystkim pacjentom leczonym pemetreksedem należy zatem zalecić profilaktyczne stosowanie kwasu foliowego i witaminy B12. Kierunek jest więc KORZYSTNY — dokument nie ostrzega przed łączeniem, tylko je zaleca. 🔴 Zalecenie kieruje jednak do LEKARZA, a schemat, dawkę i drogę podania zostawia punktowi o dawkowaniu, do którego odsyła. W sekcjach, którymi dysponujemy, tych szczegółów nie ma — dlatego wpis nie ma wagi „bez ryzyka”: samodzielna suplementacja w trakcie chemioterapii, w dawce i porze dobranej przez pacjenta, to nie jest to, co dokument zaleca.

Mechanizm: Charakterystyka podaje obserwację kliniczną, nie szlak biochemiczny: mniejsza toksyczność hematologiczna i niehematologiczna u osób, które obie witaminy przyjmowały przed leczeniem. Pemetreksed działa na przemiany folianów, co tłumaczy, dlaczego uzupełnienie folianu i witaminy B12 zmniejsza jego działania niepożądane — ale tego wyjaśnienia dokument nie formułuje.

Źródło: ChPL Pemetrexed Fresenius Kabi (pemetreksed), 4.4, EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „U pacjentów, którzy przyjmowali kwas foliowy i witaminę B12 przed rozpoczęciem leczenia pemetreksedem stwierdzono mniejszą toksyczność oraz zmniejszenie częstości występowania działań niepożądanych hematologicznych i niehematologicznych stopnia 3. lub 4., np. neutropenii, gorączki neutropenicznej i zakażeń z neutropenią stopnia 3. lub 4. Wszystkim pacjentom leczonym pemetreksedem należy zatem zalecić profilaktyczne stosowanie kwasu foliowego i witaminy B12 w celu ograniczenia działań niepożądanych związanych z leczeniem” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Pemetrexed Fresenius Kabi (Pemetrexedum), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie zaczynaj suplementacji na własną rękę ani jej nie przerywaj — schemat, dawkę i drogę podania ustala onkolog prowadzący, a charakterystyka odsyła w tej sprawie do punktu o dawkowaniu. Kupiona samodzielnie tabletka z witaminą B12 nie zastępuje profilaktyki zaleconej w tym schemacie i nie ma powodu zakładać, że jest jej równoważna. Jeśli już przyjmujesz preparat z witaminą B12 albo kwasem foliowym, powiedz o tym przed rozpoczęciem leczenia: dokument zaleca podanie obu PRZED pierwszą dawką leku, więc pora ma znaczenie.

Charakterystyka produktu leczniczego Cobalaxin, czyli doustnej witaminy B12 w tabletkach, podaje w punkcie o interakcjach, że stężenie witaminy B12 w surowicy może być zmniejszone u osób przyjmujących doustne środki antykoncepcyjne. Dokument opisuje kierunek zmiany, nie podaje jej wielkości ani czasu, po którym się pojawia. Nie nazywa też tego stanu niedoborem wymagającym leczenia. Obniżone stężenie we krwi i niedobór tkankowy to dwie różne rzeczy. Charakterystyka rozstrzyga wyłącznie o pierwszej z nich. Suplement z witaminą B12 nie jest tu przeciwwskazany i dokument nie każe go odstawiać ani nie zaleca zwiększania dawki.

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje szlaku. W piśmiennictwie zmianę tłumaczy się wpływem estrogenów na białka wiążące witaminę B12 w osoczu: przesunięcie między frakcją związaną z haptokoryną a frakcją związaną z transkobalaminą obniża wynik oznaczenia całkowitego stężenia, przy zachowanej ilości witaminy dostępnej dla komórek. Ten mechanizm wykracza poza treść dokumentu i jest podany jako tło, nie jako ustalenie charakterystyki.

Źródło: ChPL Cobalaxin (cyjanokobalamina), tabletki 1 mg, pkt 4.5; potwierdzone niezależnie w ChPL Energamma (cyjanokobalamina), tabletki drażowane 1000 mcg, pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Stężenie witaminy B12 w surowicy może być zmniejszone u pacjentów przyjmujących doustne środki antykoncepcyjne i metforminę.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cobalaxin (cyjanokobalamina), tabletki 1 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie zmieniaj dawki suplementu z witaminą B12 z powodu przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych i nie rozstrzygaj sama, czy wynik badania wymaga działania. O jedno i drugie zapytaj lekarza albo farmaceutę. Wynik badania stężenia witaminy B12 wykonany w trakcie stosowania antykoncepcji hormonalnej warto omówić z lekarzem. Obniżona wartość może wynikać z samego leczenia, a nie z niedoboru. Przy objawach, które mogą wskazywać na niedobór witaminy B12 (osłabienie, mrowienie rąk lub stóp, zaburzenia pamięci), zgłoś się do lekarza zamiast zwiększać dawkę preparatu na własną rękę. Powiedz lekarzowi i farmaceucie o wszystkich przyjmowanych preparatach.

Cholestyramina to lek wiążący kwasy żółciowe w jelicie, stosowany w hipercholesterolemii oraz w świądzie przy zastoju żółci. Charakterystyka produktu leczniczego Cobalaxin, czyli doustnej witaminy B12, wymienia cholestyraminę wśród leków, które mogą zmniejszać wchłanianie tej witaminy. Dokument nie podaje wielkości zmiany ani zalecanego odstępu między preparatami. Zakazu łączenia nie ustanawia.

Mechanizm: Cholestyramina jest żywicą jonowymienną, która wiąże w świetle jelita kwasy żółciowe i cząsteczki o podobnym powinowactwie. Kompleks nie wchłania się i zostaje wydalony. Dla witamin ten sam mechanizm opisuje się przy witaminach rozpuszczalnych w tłuszczach; charakterystyka wymienia witaminę B12 wprost, nie nazywając szlaku.

Źródło: ChPL Cobalaxin (cyjanokobalamina), tabletki 1 mg, pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie witaminy B12 może być zmniejszone przez inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol), antagonistów receptora histaminowego H2 (np. cymetydynę), kwas aminosalicylowy, kolchicynę, aminoglikozydy (np. neomycyna) i cholestyraminę.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cobalaxin (cyjanokobalamina), tabletki 1 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz cholestyraminę i suplement z witaminą B12, zapytaj lekarza lub farmaceutę o porę przyjmowania obu preparatów. Przy innych lekach wiążących w jelicie przyjmuje się zwykle odstęp kilku godzin, ale charakterystyka witaminy B12 nie podaje dla cholestyraminy żadnej konkretnej wartości i sesja jej nie wylicza. Nie odstawiaj cholestyraminy ani nie zmieniaj jej dawki samodzielnie. Przy długotrwałym leczeniu poproś lekarza o ocenę, czy potrzebna jest kontrola stężenia witaminy B12.

Kwas paraaminosalicylowy jest lekiem przeciwgruźliczym stosowanym w zakażeniach prątkiem opornym na leki pierwszego rzutu. Charakterystyka produktu leczniczego Cobalaxin wymienia go wśród leków zmniejszających wchłanianie witaminy B12. Leczenie przeciwgruźlicze trwa miesiącami, więc wpływ dotyczy długiego okresu. Dokument nie podaje wielkości zmiany, odstępu ani zalecenia co do dawki witaminy.

Mechanizm: Kwas paraaminosalicylowy upośledza wchłanianie w jelicie cienkim. W piśmiennictwie opisano to dla witaminy B12 oraz dla tłuszczów i kwasu foliowego. Charakterystyka witaminy B12 wymienia sam kierunek, bez nazwania szlaku.

Źródło: ChPL Cobalaxin (cyjanokobalamina), tabletki 1 mg, pkt 4.5; potwierdzone niezależnie w ChPL Energamma, pkt 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie witaminy B12 może być zmniejszone przez inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol), antagonistów receptora histaminowego H2 (np. cymetydynę), kwas aminosalicylowy, kolchicynę, aminoglikozydy (np. neomycyna) i cholestyraminę.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Cobalaxin (cyjanokobalamina), tabletki 1 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Leczenie przeciwgruźlicze prowadzi lekarz i tylko on decyduje o suplementacji w jego trakcie. Nie zaczynaj ani nie odstawiaj preparatu z witaminą B12 samodzielnie. Powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie, jakie preparaty przyjmujesz, i o to zapytaj. Leku przeciwgruźliczego nie wolno odstawiać ani przesuwać jego pory bez uzgodnienia: przerwy w takim leczeniu sprzyjają oporności prątka.

W trakcie chemioterapii i radioterapii suplementy antyoksydacyjne budzą wątpliwości: część leków cytostatycznych działa przez uszkodzenie oksydacyjne komórki, a antyoksydant teoretycznie może ten mechanizm osłabiać. Dane kliniczne pozostają niejednoznaczne, dlatego decyzja należy do zespołu leczącego, a nie do pacjenta ani do nas.

Mechanizm: Część chemioterapeutyków zabija komórki nowotworowe między innymi przez wytwarzanie reaktywnych form tlenu. Witamina C jest antyoksydantem, więc rozważa się, czy przyjmowana w postaci suplementu nie osłabia tego działania. Arkusz informacyjny NIH ODS o witaminie C podaje, że wyniki badań nad jej podawaniem w onkologii są niejednoznaczne, a rozbieżności mogą wynikać z drogi podania: dożylna witamina C osiąga we krwi stężenia znacznie wyższe niż doustna. Podanie dożylne jest procedurą medyczną prowadzoną przez lekarza i nie ma nic wspólnego z przyjmowaniem suplementu.

Źródło: NIH ODS, Vitamin C — Health Professional Fact Sheet (aktualizacja 31 lipca 2025): „Vitamin C supplements may interact with radiation therapy and medications, including chemotherapeutic agents and statins"; dalej, dosłownie: „the results have been mixed. The discrepancies in study findings may be due to the route of administration, as intravenous vitamin C can produce plasma concentrations that are far higher than those produced by oral administration". NCI PDQ — kontrowersja wokół antyoksydantów w trakcie chemioterapii i radioterapii.

Postępowanie opisane w źródle: Nie zaczynaj i nie kontynuuj suplementacji witaminy C w trakcie chemioterapii bez uzgodnienia z onkologiem prowadzącym. Arkusz informacyjny NIH ODS wymienia suplementy witaminy C wśród preparatów mogących wchodzić w interakcje z radioterapią oraz z lekami, w tym nie tylko z chemioterapeutykami, ale i ze statynami. Dokument nie podaje przy tym żadnej porcji, którą można by uznać za bezpieczną w trakcie takiego leczenia, dlatego nie pada tu żadna liczba. Zastrzeżenie dotyczy preparatów; witaminy C obecnej w warzywach i owocach nie obejmuje. O tym, czy w konkretnej sytuacji suplement jest wskazany, rozstrzyga lekarz prowadzący leczenie onkologiczne.

Dawki witaminy C powyżej 1 g na dobę mogą u części osób obniżać INR, rzadziej — nasilać działanie przeciwzakrzepowe; wyniki badań są niejednoznaczne. Opisano przypadek oporności na warfarynę przy dużej podaży kwasu askorbinowego.

Mechanizm: Rozważa się konkurencję o wiązanie z albuminami osocza oraz wpływ na CYP2C9; obie właściwości są wspólne dla warfaryny i acenokumarolu, bo acenokumarol wiąże się z białkami osocza w 98,7% i jest metabolizowany głównie przez ten enzym. Trzeci wymieniany mechanizm, czyli zmiana wydalania nerkowego przy zakwaszeniu moczu, dla acenokumarolu nie ma znaczenia — w postaci niezmienionej wydala się z moczem poniżej 0,2% dawki. Dowody dla całej tej interakcji pozostają słabe.

Źródło: Am J Health Syst Pharm 2013 (PMID 23592361) — wysokie dawki witaminy C mogą OSŁABIAĆ działanie warfaryny (oporność); opis przypadku + przegląd. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): 98,7% leku wiąże się z białkami osocza, metabolizm prowadzi głównie CYP2C9, a w moczu w postaci niezmienionej wydala się 0,12–0,18% dawki.

Potwierdza dokument urzędowy: „Następujące leki mają znane działanie wpływające na skuteczność warfaryny (lista nie jest wyczerpująca): Zmniejszenie działania: […] Inne: Aminoglutetymid, cholestyramina, disopiramid, gryzeofulwina, mesalazyna, newirapina, trazodon, aprepitant, bozentan, witamina C.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, tabletki (warfaryna sodowa), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Przy dawkach witaminy C powyżej 1 g na dobę kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.

Lisdeksamfetamina to lek z grupy amin sympatykomimetycznych działających ośrodkowo; w organizmie przekształca się w deksamfetaminę, która odpowiada za jego działanie. Charakterystyka produktu leczniczego Lisdexamfetamine Aristo podaje, że kwas askorbinowy oraz inne związki i zaburzenia powodujące zakwaszenie moczu zwiększają wydalanie amfetaminy z moczem i skracają jej okres półtrwania. Kwas askorbinowy to witamina C. Dokument wymienia go na pierwszym miejscu wśród przyczyn zakwaszenia moczu i podaje w tym samym punkcie zjawisko odwrotne dla substancji alkalizujących mocz. Nie podaje progu dawki witaminy C, przy którym skutek występuje, ani wielkości zmiany.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wprost: rzecz dotyczy pH moczu. Amfetamina jest zasadą; w moczu bardziej kwaśnym występuje w postaci naładowanej, która nie wraca z moczu pierwotnego do krwi, więc więcej leku jest wydalane, a jego działanie trwa krócej.

Źródło: ChPL Lisdexamfetamine Aristo (dimezylan lisdeksamfetaminy), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Kwas askorbinowy oraz inne związki i zaburzenia powodujące zakwaszenie moczu (np. tiazydowe leki moczopędne, dieta o dużej zawartości białka zwierzęcego, cukrzyca, kwasica oddechowa) zwiększają wydalanie amfetaminy z moczem i skracają jej okres półtrwania.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Lisdexamfetamine Aristo (Lisdexamfetamini dimesylas), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmuj dużych dawek witaminy C razem z lekiem, jeśli zauważysz, że działa krócej lub słabiej niż zwykle — powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu zamiast zmieniać dawkę leku samodzielnie. Dawki witaminy C z diety oraz zwykłe dawki suplementacyjne to nie to samo co dawki gramowe; dokument nie podaje progu, więc rozstrzygnięcie należy do lekarza. Leku nie odstawiaj samodzielnie.

Metadon stosuje się w leczeniu podtrzymującym uzależnienia od opioidów oraz w leczeniu bólu. Charakterystyka produktu leczniczego Misyo podaje, że metadon jest słabą zasadą, a substancje zakwaszające mocz — wymienia chlorek amonu i kwas askorbinowy — mogą zwiększać jego klirens nerkowy, czyli tempo usuwania przez nerki. Kwas askorbinowy to witamina C. Dokument zaleca wprost unikanie produktów zawierających chlorek amonu; dla kwasu askorbinowego takiego zalecenia nie formułuje i nie podaje progu dawki ani wielkości zmiany.

Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wprost: metadon jest słabą zasadą, a zakwaszenie moczu zwiększa jego klirens nerkowy. W bardziej kwaśnym moczu metadon występuje w postaci naładowanej, która nie wraca do krwi z moczu pierwotnego, więc więcej leku jest wydalane.

Źródło: ChPL Misyo (chlorowodorek metadonu), 4.5

Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty wpływające na kwaśność moczu: metadon jest słabą zasadą. Substancje zakwaszające mocz (takie jak chlorek amonu i kwas askorbinowy) mogą zwiększać klirens nerkowy metadonu. Pacjentom leczonym metadonem zaleca się unikanie produktów zawierających chlorek amonu.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Misyo (Methadoni hydrochloridum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli jesteś w leczeniu metadonem, powiedz lekarzowi prowadzącemu o wszystkich przyjmowanych suplementach, w tym o witaminie C w dawkach gramowych. Nie zmieniaj samodzielnie dawki metadonu ani nie odstawiaj leku. Objawy sugerujące, że lek działa krócej niż zwykle, zgłoś w poradni leczenia uzależnień, a nie kompensuj ich zmianą suplementacji na własną rękę.

Erdafitynib to lek przeciwnowotworowy. Wiadomo, że należy do inhibitorów kinaz receptora czynnika wzrostu fibroblastów, czyli leków blokujących białka, przez które komórki nowotworowe odbierają sygnał do wzrostu. Charakterystyka produktu leczniczego Balversa podaje, że lek może powodować hiperfosfatemię, czyli nadmiar fosforanów we krwi, najczęściej w pierwszych trzech do czterech miesiącach leczenia, i że suplementacja witaminą D u pacjentów otrzymujących erdafitynib nie jest zalecana ze względu na potencjalny wpływ na zwiększenie stężenia fosforanów i wapnia w surowicy. Ulotka dla pacjenta powtarza, że suplementy witaminy D nie są zalecane, ponieważ mogą przyczyniać się do wysokiego stężenia fosforanów i wapnia. Charakterystyka podaje, że długotrwała hiperfosfatemia może prowadzić do mineralizacji tkanek miękkich, kalcynozy skóry i kalcyfilaksji nieuremicznej, czyli odkładania wapnia w skórze i w naczyniach krwionośnych. Wymienia też niedokrwistość, wtórną nadczynność przytarczyc, skurcze mięśni, drgawki, wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG, zaburzenia rytmu serca oraz hipokalcemię, czyli niedobór wapnia we krwi. Charakterystyka zaleca, aby przy stężeniu fosforanów w surowicy 5,5 mg/dl i wyższym ograniczyć fosforany w diecie do 600–800 mg na dobę i unikać leków podnoszących ich stężenie, a przy stężeniu powyżej 7,0 mg/dl rozważyć lek wiążący fosforany. Do czasu oceny stężenia fosforanów między 14. a 21. dniem po rozpoczęciu leczenia charakterystyka nakazuje unikać produktów leczniczych, które mogą to stężenie zmieniać. Wynik tej oceny może wpłynąć na decyzję o zwiększeniu dawki.

Mechanizm: Wiadomo, że witamina D zwiększa wchłanianie wapnia i fosforanów z jelita, a erdafitynib przez zablokowanie sygnału czynnika wzrostu fibroblastów 23 zmniejsza wydalanie fosforanów przez nerki. Oba działania sumują się i podnoszą stężenie fosforanów i wapnia we krwi.

Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa (erdafitynib), pkt 4.4 i 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Ostrzeżenia i środki ostrożności” — Europejska Agencja Leków

Potwierdza dokument urzędowy: „Suplementacja witaminą D u pacjentów otrzymujących erdafitynib nie jest zalecana ze względu na potencjalny wpływ na zwiększenie stężenia fosforanów i wapnia w surowicy.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa (erdafitynib), tabletki powlekane, sekcja 4.4 i 4.5; ulotka dla pacjenta, „Ostrzeżenia i środki ostrożności”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Nie rozpoczynać suplementacji witaminą D w czasie leczenia erdafitynibem i powiedzieć lekarzowi o preparacie już przyjmowanym, także wielowitaminowym; lekarz kontroluje stężenie fosforanów przez cały czas leczenia i to on decyduje o witaminie D. Charakterystyka zaleca dietę z ograniczeniem fosforanów. O jej zasadach należy zapytać lekarza prowadzącego. Do czasu badania stężenia fosforanów między 14. a 21. dniem po rozpoczęciu leczenia nie zaczynać przyjmowania preparatów, które mogą to stężenie zmieniać. Ulotka każe natychmiast zgłosić lekarzowi bolesne zmiany skórne, skurcze mięśni oraz drętwienie lub mrowienie wokół ust jako możliwe oznaki hiperfosfatemii. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.

Charakterystyka produktu leczniczego Paricalcitol Fresenius podaje, że nie należy długotrwale podawać preparatów zawierających glin — jako przykład wymienia leki zobojętniające sok żołądkowy i leki wiążące fosforany — razem z produktami leczniczymi zawierającymi witaminę D, ponieważ mogą zwiększyć się stężenia glinu we krwi i wystąpić może toksyczne działanie glinu na kości. 🔴 Oba dokumenty, które o tym mówią, opisują leczenie w PRZEWLEKŁEJ CHOROBIE NEREK: parykalcytol stosuje się przy wtórnej nadczynności przytarczyc, a charakterystyka kalcytriolu (Detriol) wymienia leki wiążące fosforany zawierające wodorotlenek glinu lub węglan glinu przy dostosowywaniu dawki do stężenia fosforanów. Do osoby z prawidłową czynnością nerek, biorącej witaminę D i doraźnie lek na zgagę, żaden z tych dokumentów się nie odnosi. Zastrzeżenie dotyczy podawania DŁUGOTRWAŁEGO i nie podaje ani progu dawki, ani czasu, po którym ryzyko rośnie.

Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu krok po kroku, podaje skutek: wyższe stężenie glinu we krwi. Witamina D zwiększa wchłanianie pierwiastków z przewodu pokarmowego; dokument wiąże z tym wzrost stężenia glinu przy jednoczesnej długotrwałej podaży preparatu glinowego. Nie tłumaczy, dlaczego zastrzeżenie stawia przy leczeniu nerkowym — ale to właśnie tam glin usuwa się z organizmu wolniej.

Źródło: ChPL Paricalcitol Fresenius (parykalcytol), 4.5; ChPL Detriol (kalcytriol), 4.5 (nazwy soli glinu)

Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy długotrwale podawać preparatów zawierających glin (np. leków zobojętniających sok żołądkowy, leków wiążących fosforany) z produktami leczniczymi zawierającymi witaminę D, ponieważ mogą zwiększyć się stężenia glinu we krwi i wystąpić może toksyczne działanie glinu na kości.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Paricalcitol Fresenius (Paricalcitolum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz przewlekłą chorobę nerek i przyjmujesz witaminę D lub jej pochodną, sprawdź z nefrologiem, czy któryś z Twoich leków zawiera glin. Nazwy, które wymieniają dokumenty rejestrowe, to wodorotlenek glinu i węglan glinu; szukaj ich na opakowaniu leków zobojętniających i wiążących fosforany. Jeśli nerki masz zdrowe, a lek na zgagę bierzesz doraźnie — dokumenty tej sytuacji nie obejmują i nie ma powodu odstawiać witaminy D. Długotrwałe łączenie obu preparatów ustal z lekarzem niezależnie od stanu nerek.

Rad-223 to radiofarmaceutyk podawany w leczeniu przerzutów do kości. Charakterystyka produktu leczniczego Xofigo podaje, że badań dotyczących interakcji nie przeprowadzono, a ponieważ nie można wykluczyć interakcji z wapniem i fosforanami, należy rozważyć przerwanie przyjmowania tych substancji i ewentualnie witaminy D na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. Witaminę D dokument wymienia w drugiej kolejności, po wapniu i fosforanach, i łączy ją z nimi spójnikiem „i (lub)”. Nie twierdzi, że interakcja występuje, i nie podaje długości przerwy. Para wapń × rad-223 ma osobny wpis.

Mechanizm: Charakterystyka nie podaje mechanizmu i wprost zaznacza, że badań interakcji nie prowadzono. Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia, a rad-223 odkłada się w kościach podobnie jak wapń — dokument tego związku jednak nie nazywa i wymienia witaminę D jako substancję towarzyszącą podaży wapnia.

Źródło: ChPL Xofigo (dichlorek radu Ra-223), 4.5, EMA

Potwierdza dokument urzędowy: „Ponieważ nie można wykluczyć interakcji z wapniem i fosforanami, należy rozważyć przerwanie przyjmowania tych substancji i (lub) witaminy D na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia produktem leczniczym Xofigo.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofigo (Radium dichloridum Ra-223), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli masz zaplanowane leczenie radem-223, powiedz onkologowi, jaką dawkę witaminy D przyjmujesz i od jak dawna — charakterystyka zaleca rozważenie przerwy na kilka dni przed rozpoczęciem leczenia. Decyzja należy do lekarza prowadzącego. Witaminy D przepisanej z powodu niedoboru nie odstawiaj na własną rękę. Charakterystyka mówi wyłącznie o okresie PRZED rozpoczęciem leczenia i nie podaje, kiedy wrócić do przyjmowania tych preparatów — o powrocie rozstrzyga lekarz prowadzący.

Takalcytol to pochodna witaminy D stosowana miejscowo, w maści na łuszczycę. Ulotka leku Curatoderm podaje, że w przypadku jednoczesnego leczenia lekami zawierającymi wapń lub witaminę D zalecana jest okresowa kontrola stężenia wapnia i białka w moczu, a w razie stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia we krwi leczenie należy natychmiast przerwać. Zalecenie obejmuje więc łączenie dwóch postaci witaminy D: doustnej i nakładanej na skórę. Dokument nie podaje progu dawki doustnej ani tego, jaka część maści przenika do krwi. Para wapń × takalcytol ma osobny wpis.

Mechanizm: Ulotka nie opisuje mechanizmu. Takalcytol i witamina D przyjmowana doustnie działają w organizmie tak samo — zwiększają wchłanianie wapnia. Dokument traktuje ich jednoczesne stosowanie jako sumowanie się tego działania i dlatego zaleca kontrolę stężenia wapnia.

Źródło: Ulotka Curatoderm (takalcytol), „Ostrzeżenia i środki ostrożności”

Potwierdza dokument urzędowy: „W przypadku jednoczesnego leczenia lekami zawierającymi wapń i (lub) witaminę D, jest zalecana okresowa kontrola stężenia wapnia i białka w moczu. W przypadku stwierdzenia podwyższonego stężenia wapnia we krwi leczenie lekiem Curatoderm należy natychmiast przerwać” — Ulotka dla pacjenta Curatoderm (Tacalcitolum), sekcja ulotka, „Ostrzeżenia i środki ostrożności”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).

Postępowanie opisane w źródle: Jeśli stosujesz maść z takalcytolem i jednocześnie przyjmujesz witaminę D doustnie, powiedz o tym dermatologowi. Ulotka zaleca wtedy okresową kontrolę DWÓCH rzeczy: stężenia wapnia oraz białka w moczu — samo oznaczenie wapnia zalecenia nie wyczerpuje. Nie zwiększaj samodzielnie ilości nakładanej maści ani powierzchni, na którą ją nakładasz. Jeśli badanie wykaże podwyższone stężenie wapnia we krwi, ulotka nakazuje natychmiastowe przerwanie leczenia maścią i powtarzanie oznaczeń wapnia oraz białka w moczu do czasu unormowania wyników — zgłoś to lekarzowi. Dokument nie opisuje objawów, po których dałoby się to rozpoznać bez badania.