Wysokie ryzyko
Dowody: niski / mechanistyczny
5-HTP × SSRI
5-HTP jest bezpośrednim prekursorem serotoniny, a leki z grupy SSRI hamują jej wychwyt zwrotny — działania serotoninergiczne mogą się sumować. Opisany przypadek dotyczył pacjenta przyjmującego 5-HTP w złożonej politerapii serotoninergicznej, więc udziału samego 5-HTP nie da się jednoznacznie wyodrębnić; ostrzeżenie opiera się przede wszystkim na mechanizmie. Monografia kanadyjskiego urzędu Health Canada wymienia przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych wśród przeciwwskazań do stosowania 5-HTP.
Postępowanie opisane w źródle: Nie stosuj 5-HTP, jeśli przyjmujesz lek przeciwdepresyjny z grupy SSRI, np. sertralinę lub escytalopram. Połączenie grozi zespołem serotoninowym, stanem mogącym zagrażać życiu. Objawy wymagające pilnego kontaktu z lekarzem to m.in.: pobudzenie, drżenia mięśniowe, sztywność, wysoka temperatura, przyspieszone tętno, splątanie. Leku z grupy SSRI nie odstawiaj na własną rękę — po nagłym odstawieniu często występują objawy odstawienia.
Mechanizm
Mechanizm: 5-HTP omija etap ograniczający tempo wytwarzania serotoniny i zwiększa jej syntezę, a SSRI jednocześnie hamują wychwyt zwrotny. Nadmierna stymulacja receptorów serotoninowych daje objawy zespołu serotoninowego.
Źródło: Patel YA, Marzella N, Am J Case Rep 2017;18:926-930 (PMID 28839121) — zespół serotoninowy u pacjenta przyjmującego 5-HTP w ramach złożonej politerapii serotoninergicznej (m.in. sertralina, bupropion, cyklobenzapryna); pojedynczy przypadek. Boyer EW, Shannon M, N Engl J Med 2005;352:1112-20 (PMID 15784664) — przegląd zespołu serotoninowego (mechanizm). Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia 5-HTP, wersja z 28.08.2024, odczyt 21.10.2026 (przeciwwskazanie: przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych).
Potwierdza dokument urzędowy: „Równoczesne podawanie sertraliny z innymi produktami leczniczymi, które nasilają działanie neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego, takimi jak pochodne amfetaminy, tryptofan lub fenfluramina czy agoniści 5-HT, bądź produktami ziołowymi zawierającymi dziurawiec (Hypericum perforatum), należy podejmować ostrożnie, a w miarę możliwości należy tego unikać, ze względu na możliwość interakcji farmakodynamicznych.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Zoloft (sertralina), tabletki powlekane 50 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: PRZEZ KLASĘ, nie wprost: ChPL nazywa tryptofan (prekursor poprzedzający 5-HTP w tym samym szlaku) i ogólnie „produkty lecznicze nasilające neuroprzekaźnictwo serotoninergiczne". Samego 5-HTP dokument NIE wymienia.
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
L-tryptofan × SSRI
Tryptofan jest prekursorem serotoniny. Charakterystyki Produktów Leczniczych fluoksetyny i sertraliny wymieniają tryptofan z nazwy wśród substancji serotoninergicznych: sertralina z zaleceniem unikania takiego połączenia, fluoksetyna z zaleceniem ostrożności i ścisłego nadzoru nad pacjentem. Opisano przypadki reakcji toksycznych po jednoczesnym zastosowaniu tryptofanu i fluoksetyny.
Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz na własną rękę. Takie skojarzenie bywa stosowane w psychiatrii, ale wyłącznie z decyzji i pod nadzorem lekarza prowadzącego. Zgłoś lekarzowi drżenia, pobudzenie, obfite pocenie i przyspieszone tętno.
Mechanizm
Mechanizm: Hydroksylaza tryptofanu (TPH) przekształca tryptofan w 5-hydroksytryptofan (5-HTP), który następnie ulega dekarboksylacji do serotoniny. Reakcja katalizowana przez TPH ogranicza tempo całej syntezy, a w neuronach jąder szwu, gdzie działa izoforma TPH2, zależy ono od dostępności tryptofanu. Podaż prekursora może więc zwiększać syntezę serotoniny. Leki z grupy SSRI blokują transporter SERT, czyli hamują wychwyt zwrotny serotoniny. Oba mechanizmy mogą się nakładać — serotoniny powstaje więcej i dłużej utrzymuje się ona w szczelinie synaptycznej.
Źródło: ChPL Fluoxetin, pkt 4.4 i 4.5 — tryptofan wymieniony wśród produktów serotoninergicznych; leczenie skojarzone ostrożnie i pod kontrolą. ChPL Sertralina, pkt 4.4 — takiego skojarzenia należy w miarę możliwości unikać. Steiner W, Fontaine R, Biol Psychiatry 1986;21(11):1067-71 (PMID 3488767) — pięć przypadków reakcji toksycznej przy fluoksetynie z L-tryptofanem.
Potwierdza dokument urzędowy: „Inne leki serotoninergiczne, np. tryptofan, fenfluramina i agoniści 5-HT Równoczesne podawanie sertraliny z innymi produktami leczniczymi, które nasilają działanie neuroprzekaźnictwa serotoninergicznego, takimi jak pochodne amfetaminy, tryptofan lub fenfluramina czy agoniści 5-HT, bądź produktami ziołowymi zawierającymi dziurawiec (Hypericum perforatum), należy podejmować ostrożnie, a w miarę możliwości należy tego unikać, ze względu na możliwość interakcji farmakodynamicznych.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Zoloft (sertralina), tabletki powlekane 50 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Zakres dowodu — ustalenie redakcji, nie treść dokumentu: NAZYWA WPROST: tryptofan wymieniony w ChPL jako lek serotoninergiczny.
Wysokie ryzyko
Dowody: ChPL
dziurawiec × SSRI (cytalopram, escytalopram, paroksetyna, sertralina, fluwoksamina)
Charakterystyki leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego przy ostrzeżeniach o jednoczesnym stosowaniu, a siła tego zapisu jest różna w zależności od leku. Dokumenty cytalopramu mówią wprost, że nie należy stosować go równocześnie z preparatami ziołowymi zawierającymi dziurawiec. Dokumenty escytalopramu ostrzegają, że takie połączenie może zwiększyć częstość działań niepożądanych, i mają dla dziurawca osobny podnagłówek. Przy paroksetynie, fluwoksaminie i sertralinie dziurawiec stoi w wyliczeniu substancji o działaniu serotoninergicznym, wobec których dokumenty nakazują ostrożność i ścisłą kontrolę; charakterystyka fluwoksaminy podaje ponadto, że takie skojarzenie może doprowadzić do stanu potencjalnie zagrażającego życiu. Sertralina niesie ponadto drugie ryzyko: jej dokumenty wymieniają dziurawiec także wśród substancji, które mogą zmniejszyć stężenie leku we krwi. Fluoksetyny ten wpis nie obejmuje: ma ona osobny wpis o tej samej wadze.
Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć bez decyzji lekarza. Jeśli trwa leczenie lekiem z grupy SSRI, a sięgasz po preparat z dziurawcem — powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu niezwłocznie, nie czekając na planowaną wizytę. Samego leku przeciwdepresyjnego nie odstawiaj i nie zmieniaj jego dawki samodzielnie; o tym rozstrzyga wyłącznie lekarz, a nagłe przerwanie leczenia niesie własne ryzyko. Objawy, przy których trzeba szukać pomocy od razu: pobudzenie, drżenie mięśni, obfite pocenie, gorączka, przyspieszone tętno, splątanie. Przy sertralinie powiedz lekarzowi także wtedy, gdy dziurawiec odstawiasz — dokumenty wiążą go ze zmianą stężenia leku we krwi, a zmiana działa w obie strony. Przed sięgnięciem po jakikolwiek preparat ziołowy w trakcie takiego leczenia zapytaj farmaceutę: dziurawiec bywa składnikiem mieszanek ziołowych i figuruje na opakowaniu jako Hypericum perforatum, nie zawsze pod polską nazwą.
Mechanizm
Mechanizm: Dwa mechanizmy, z których drugi dotyczy wyłącznie sertraliny. Pierwszy jest wspólny dla całej grupy: leki z grupy SSRI blokują transporter wychwytu zwrotnego serotoniny, a po stronie dziurawca za hamowanie tego wychwytu odpowiada głównie hiperforyna. Działania sumują się, a nadmiar serotoniny w szczelinie synaptycznej daje obraz określany jako zespół serotoninowy — z pobudzeniem, drżeniem mięśni, obfitym poceniem, gorączką i przyspieszonym tętnem. Nasilenia nie da się przewidzieć z samej dawki preparatu ziołowego, gdyż zawartość hiperforyny bywa w takich preparatach różna. Drugi mechanizm opisują charakterystyki sertraliny: dziurawiec działa jak induktor cytochromu CYP3A4, czyli przyspiesza rozkład leku, przez co stężenie sertraliny we krwi może się zmniejszyć. Skutek jest odwrotny do pierwszego — nie nadmiar działania, lecz ryzyko, że leczenie przestanie działać, a przy odstawieniu ziela stężenie leku może wrócić do poprzedniego poziomu.
Źródło: Charakterystyki produktów leczniczych pięciu gałęzi ATC grupy SSRI: cytalopram (N06AB04), escytalopram (N06AB10), paroksetyna (N06AB05), sertralina (N06AB06), fluwoksamina (N06AB08), punkty 4.4 „Specjalne ostrzeżenia” i 4.5 „Interakcje”. Przemiat własny 2026-09-19 na korpusie produkcyjnym: 120 dokumentów, wszystkie 120 wymieniają ziele dziurawca zwyczajnego. Rozkład siły zapisu ustalony na całych zdaniach, nie na oknie wokół wzmianki: zakaz łączenia niesie wyłącznie cytalopram (6 zdań), pozostałe cztery gałęzie ostrzegają bez zakazu, a żadna nie zawiera zwrotu dopuszczającego łączenie. Wzorzec zakazu sprawdzony kontrolą pozytywną na rasagilinie (7 trafień w gałęzi o znanym zakazie). Zasięg: 192 pozwolenia, 68 nazw handlowych w wykazie URPL. Fluoksetyna (N06AB03, 10 pozwoleń) jest poza zakresem tego wpisu, ma podpisane ostrzeżenie #6. Dobór wagi „danger” przy zapisie ostrzegawczym w czterech z pięciu gałęzi jest oceną farmaceuty, nie cytatem z dokumentu — tak samo jak przy wpisie #6.
Potwierdza dokument urzędowy: „Cipramil (cytalopram), 4.4: W związku z tym nie należy stosować równocześnie cytalopramu i preparatów ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (patrz punkt 4.5). — Escytalopram, 4.4, podnagłówek „Dziurawiec zwyczajny”: Stosowanie w skojarzeniu leków z grupy SSRI i preparatów ziołowych zawierających dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) może doprowadzić do zwiększenia częstości występowania działań niepożądanych (patrz punkt 4.5). — Seroxat (paroksetyna), 4.5: Wymagane jest zachowanie ostrożności i ścisła kontrola podczas skojarzonego leczenia paroksetyną i serotoninergicznymi produktami leczniczymi (takimi jak L-tryptofan, tryptany, tramadol, linezolid, chlorek metylotioniny (błękit metylenowy), produkty lecznicze z grupy SSRI, lit, petydyna, buprenorfina i preparaty zawierające ziele dziurawca – Hypericum Perforatum). — Fevarin (fluwoksamina), 4.5: Działanie serotoninergiczne fluwoksaminy może się nasilać, jeżeli jest ona stosowana w skojarzeniu z innymi lekami serotoninergicznymi (w tym tramadolem, buprenorfiną, buprenorfiną z naloksonem, tryptanami, lekami z grupy SSRI i preparatami dziurawca) i może spowodować stan potencjalnie zagrażający życiu (patrz także punkt 4.4). — Zoloft (sertralina), 4.5: Nie można wykluczyć, że induktory CYP3A4, np. fenobarbital, karbamazepina, ziele dziurawca zwyczajnego i ryfampicyna, mogą powodować zmniejszenie stężenia sertraliny w osoczu.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Cipramil, Escipram, Seroxat, Fevarin, Zoloft i 63 dalsze nazwy handlowe pięciu gałęzi ATC, sekcja 4.4.
