Dziurawiec (Hypericum perforatum)
Jak działa
Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) zawiera hyperforynę — ligand receptora jądrowego PXR. Pobudzenie PXR zwiększa aktywność izoenzymów cytochromu P450 (CYP1A2, CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4) oraz glikoproteiny P w jelicie i wątrobie, przy czym siła tej indukcji zależy od dawki hyperforyny. Efektem jest przyspieszony metabolizm i eliminacja wielu substancji leczniczych będących substratami tych szlaków, a w konsekwencji spadek ich stężenia we krwi. Po odstawieniu dziurawca podwyższona aktywność enzymów wraca do wartości wyjściowych w ciągu około tygodnia. Niezależnie od indukcji enzymatycznej przetwory dziurawca mogą nasilać działanie serotoninergiczne leków hamujących wychwyt zwrotny serotoniny.
Dawkowanie
Dla dziurawca nie ustalono wartości referencyjnej spożycia. Siła indukcji enzymatycznej zależy od dawki hyperforyny, a zawartość tego składnika nie jest deklarowana na opakowaniach suplementów i różni się między przetworami. Ani masa wyciągu, ani deklarowana zawartość hyperycyny nie pozwalają jej wyliczyć — z etykiety nie da się więc odczytać skali ryzyka interakcji ani porównać preparatów między sobą. Sposób stosowania określa producent na opakowaniu; przy jednoczesnym przyjmowaniu jakiegokolwiek leku decyzję o stosowaniu należy podjąć z lekarzem lub farmaceutą.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na dziurawiec. Nie stosować jednocześnie z doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi z grupy pochodnych kumaryny (warfaryna, acenokumarol), a także z rywaroksabanem i apiksabanem; z cyklosporyną, ewerolimusem, syrolimusem i takrolimusem stosowanym ogólnoustrojowo; z fosamprenawirem, indynawirem i innymi inhibitorami proteazy oraz nukleozydowymi inhibitorami odwrotnej transkryptazy; z irynotekanem, imatynibem i innymi lekami cytostatycznymi metabolizowanymi przez CYP3A4, CYP2B6, CYP2C9 lub CYP2C19 albo transportowanymi przez glikoproteinę P. Nie stosować u osób po przeszczepieniu narządu — spadek stężenia leku immunosupresyjnego grozi odrzuceniem przeszczepu. Nie stosować u osób leczonych z powodu zakażenia HIV. Nie łączyć z lekami przeciwdepresyjnymi. Nie stosować w trakcie leczenia substytucyjnego metadonem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Dziurawiec przyspiesza metabolizm wielu leków przez indukcję CYP1A2, CYP2B6, CYP2C9, CYP2C19, CYP3A4 i glikoproteiny P, co obniża ich stężenie i może osłabić lub znieść ich działanie. Dotyczy to m.in. leków immunosupresyjnych (cyklosporyna, takrolimus, syrolimus, ewerolimus), leków przeciwretrowirusowych stosowanych w zakażeniu HIV, doustnych leków przeciwzakrzepowych (warfaryna, acenokumarol, rywaroksaban, apiksaban), hormonalnych środków antykoncepcyjnych, digoksyny, teofiliny, amlodypiny, midazolamu, symwastatyny, feksofenadyny, pochodnych sulfonylomocznika, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz metadonu. Osłabienie działania antykoncepcji hormonalnej może objawiać się krwawieniami międzymiesiączkowymi; konieczne jest zastosowanie dodatkowej metody niehormonalnej. Łączenie z lekami hamującymi wychwyt zwrotny serotoniny lub z buspironem grozi zespołem serotoninowym — z zaburzeniami wegetatywnymi (poty, przyspieszone bicie serca, biegunka, gorączka), zaburzeniami psychicznymi (pobudzenie, dezorientacja) i ruchowymi (drżenia, mioklonie). Nie stosuj dziurawca, jeśli przyjmujesz jakikolwiek lek, bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą — także wtedy, gdy lek przyjmujesz od dawna i dotąd nie było z nim problemów. Nie odstawiaj samodzielnie ani dziurawca, ani leku: zmiana w obie strony wpływa na stężenie leku i wymaga wiedzy lekarza prowadzącego — po odstawieniu dziurawca aktywność enzymów wraca do wartości wyjściowych w ciągu około tygodnia. Przed planowanym zabiegiem operacyjnym poinformuj lekarza o stosowaniu dziurawca: możliwe są interakcje ze środkami stosowanymi do znieczulenia ogólnego i przewodowego. W czasie stosowania należy unikać intensywnej ekspozycji na promieniowanie UV. Osoby o jasnej karnacji mogą reagować mrowieniem, nadwrażliwością na zimno lub ból i uczuciem pieczenia, a także nasilonymi objawami przypominającymi oparzenie słoneczne przy intensywnym nasłonecznieniu. Mogą wystąpić dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, ból brzucha, biegunka), alergiczne odczyny skórne, zmęczenie i niepokój; częstość ich występowania nie jest znana. Ze względu na brak wystarczających danych nie zaleca się stosowania u osób poniżej 18 lat ani w okresie ciąży i karmienia piersią.
Źródła
EMA/HMPC/7695/2021 — European Union herbal monograph on Hypericum perforatum L., herba, Final Revision 1, przyjęta przez HMPC 23.11.2022 (sekcje 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.8, 5.2, 5.3). Uzupełniająco: 16 interakcji dziurawca podpisanych przez WK w bazie SuplerMed (10 danger, 6 warn), m.in. Pfrunder 2003 (hyperforyna jako ligand PXR) i Henderson 2002 (PMID 12392581, działanie serotoninergiczne).
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.