Żeń-szeń (Panax ginseng)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Żeń-szeń (Panax ginseng) — działanie, standaryzacja i bezpieczeństwo
Jak działa
Żeń-szeń (Panax ginseng) to roślina, dla której unijny wykaz dozwolonych oświadczeń zdrowotnych nie zawiera żadnego wpisu. Stosuje się go zwykle w postaci ekstraktów z korzenia, standaryzowanych na zawartość ginsenozydów. Europejska Agencja Leków opublikowała natomiast dla korzenia żeń-szenia (Ginseng radix) monografię ziołową Unii Europejskiej; badania są niejednoznaczne. Bywa zaliczany do adaptogenów i wiązany z reakcją organizmu na zmęczenie. Ocena oświadczeń zdrowotnych dla surowców roślinnych w Unii Europejskiej pozostaje zawieszona, więc brak wpisu nie jest przeoczeniem, lecz następstwem wstrzymania tej oceny. Należy wyraźnie zaznaczyć, że oświadczenia zdrowotne dotyczące żeń-szenia nie są w Unii Europejskiej autoryzowane, dlatego nie można mu przypisywać potwierdzonego działania, na przykład „na energię" czy „na odporność".
Dawkowanie
Dla żeń-szenia jako składnika suplementu diety nie ustalono zapotrzebowania ani zalecanego spożycia. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności nie określił dla niego żadnej wartości referencyjnej, ponieważ nie jest to składnik odżywczy.
Dawki podawane na opakowaniach pochodzą od producentów. Ich porównywanie po samej masie nie ma podstawy, dopóki nie jest znany rodzaj przetworu i jego standaryzacja — sproszkowany korzeń, wyciąg suchy i wyciąg płynny o tej samej masie znaczą co innego. Zakresy stosowane w produktach leczniczych roślinnych omówiono w części o ostrzeżeniach.
Przeciwwskazania
Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną. Nie określono bezpieczeństwa stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat ze względu na brak wystarczających danych. Ze względu na brak wystarczających danych nie zaleca się stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią. Brak danych dotyczących wpływu na płodność. Unijna monografia ziołowa nie odnotowuje interakcji żeń-szenia z lekami, co nie dowodzi ich braku — monografie tradycyjnego stosowania opierają się na długotrwałym stosowaniu tradycyjnym, a nie na badaniach interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Ciąża i karmienie piersią
Unijna monografia ziołowa dla korzenia żeń-szenia nie zaleca stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią ze względu na brak wystarczających danych. Danych o wpływie na płodność nie ma.
Dla okresu karmienia piersią nie ma danych o bezpieczeństwie ani u matek, ani u niemowląt. Wiele źródeł zaleca w tym czasie niestosowanie żeń-szenia, wskazując na dwie przesłanki: brak informacji oraz możliwe działanie estrogenne (LactMed, National Institutes of Health).
Wśród opisywanych działań niepożądanych żeń-szenia wymienia się ból głowy, podwyższone ciśnienie tętnicze, biegunkę, bezsenność, wysypkę skórną oraz krwawienie z dróg rodnych; opisywano także ginekomastię i ból piersi. Krwawienie z dróg rodnych, ginekomastia i ból piersi dotyczą narządów, których stan zmienia się w ciąży i po porodzie, a objawy bywają wtedy przypisywane samej ciąży.
Stosowanie preparatu z żeń-szeniem w ciąży i podczas karmienia piersią omawia się z lekarzem, który uwzględni przyjmowane leki.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
W unijnej monografii ziołowej wskazano następujące działania niepożądane: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, czyli dolegliwości żołądkowe, nudności, wymioty, biegunkę i zaparcia; reakcje nadwrażliwości ze strony układu immunologicznego, w tym pokrzywkę i świąd; oraz bezsenność. Częstość ich występowania jest nieznana. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn nie badano. Wyciągi zawierające etanol wymagają podania jego zawartości w oznakowaniu. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Monografia ziołowa Unii Europejskiej opisuje żeń-szeń jako tradycyjny produkt leczniczy roślinny, czyli lek, nie suplement; podane w niej zakresy nie są zaleceniem dla suplementu (EMA/HMPC/27744/2023, wersja 1). Rozrzut między postaciami jest tam bardzo szeroki: dawka dobowa wynosi od 40 mg dla wyciągu suchego standaryzowanego na ginsenozydy, przez 600 do 2000 mg dla sproszkowanego korzenia żeń-szenia białego i 1200 do 1800 mg dla sproszkowanego korzenia żeń-szenia czerwonego, po 19,8 g dla wyciągu płynnego sporządzanego na winie. Monografia przewiduje podanie doustne i stosowanie do trzech miesięcy, a konsultację z lekarzem lub farmaceutą — gdy objawy nasilają się podczas stosowania albo utrzymują dłużej niż dwa tygodnie. Stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat nie zaleca się wobec braku wystarczających danych.
Źródła
EMA/HMPC/27744/2023 — European Union herbal monograph on Panax ginseng C.A.Mey., radix (Revision 1); Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — brak wpisu dla żeń-szenia; unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych (odczyt 2026-09-02) — brak pozycji dla żeń-szenia
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.