Ashwagandha (Withania somnifera)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Ashwagandha — standaryzacja i formy
Wzór sumaryczny: C28H38O6 · PubChem CID 265237
Jak działa
Ashwagandha (Withania somnifera) to roślina z tradycji ajurwedyjskiej, zaliczana do adaptogenów — substancji wiązanych z reakcją organizmu na stres. Ekstrakty bywają standaryzowane na zawartość witanolidów. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych ashwagandha nie ma żadnego wpisu, a Europejska Agencja Leków nie przyjęła dla korzenia Withania somnifera unijnej monografii ziołowej, wydając zamiast niej oświadczenie publiczne (EMA/HMPC/681519/2012); nie przypisuje się jej zatem potwierdzonego działania (np. na stres czy na sen), a badania kliniczne są prowadzone, ale różnią się metodyką i jakością.
Dawkowanie
Dla ashwagandhy nie ustalono w Unii Europejskiej ani referencyjnej wartości spożycia, ani tolerowanego górnego poziomu spożycia — nie jest składnikiem odżywczym, dla którego wyznacza się takie wartości. Nie ma też dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, z którego wynikałaby ilość odniesienia, a Europejska Agencja Leków nie przyjęła dla korzenia ashwagandhy unijnej monografii ziołowej, wydając zamiast niej oświadczenie publiczne. W Polsce obowiązuje natomiast ograniczenie krajowe: zgodnie z uchwałą nr 7/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety sproszkowany korzeń stosuje się w ilości poniżej 3 g na dobę, a zawartość witanolidów nie może przekraczać 10 mg w zalecanej do spożycia dziennej porcji produktu. Podmiot wprowadzający produkt do obrotu dołącza specyfikację ilościową potwierdzającą tę zawartość.
Przeciwwskazania
Nie zaleca się stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią. Ostrożność u osób z chorobami tarczycy, chorobami autoimmunologicznymi oraz przyjmujących leki uspokajające, immunosupresyjne lub wpływające na tarczycę — możliwe interakcje. Marskość wątroby oraz zaawansowana przewlekła choroba wątroby — należy unikać stosowania (NIH LiverTox, NBK548536).
Ciąża i karmienie piersią
Stosowania ashwagandhy w ciąży i podczas karmienia piersią nie zaleca się. Stanowisko to ma oparcie w wymaganiach krajowych: uchwała Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym rekomenduje dla preparatów z tym surowcem oznakowanie wskazujące, że nie stosuje się go u dzieci, u kobiet w ciąży ani w okresie laktacji.
Stanowiska innych organów idą w tym samym kierunku. Francuska agencja do spraw bezpieczeństwa żywności zaleca z ostrożności niestosowanie surowca u kobiet karmiących i u dzieci. Duńska ocena ryzyka z 2020 roku wskazała na niekorzystny wpływ na hormony płciowe i na rozrodczość u obu płci; w Danii sprzedaż ashwagandhy jako żywności jest niedozwolona.
Ostrzeżenia dotyczące wątroby, opisane w części o ostrzeżeniach, obowiązują niezależnie od ciąży i karmienia piersią.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Opisano przypadki jawnego klinicznie uszkodzenia wątroby po preparatach z ashwagandhą. Pierwsze zgłoszenia pochodzą z 2017 roku, a ich liczba od tego czasu rośnie. Objawy pojawiały się zwykle po 2–12 tygodniach stosowania, najczęściej pod postacią żółtaczki i świądu, przy cholestatycznym lub mieszanym obrazie uszkodzenia; ustępowały po odstawieniu, choć żółtaczka utrzymywała się niekiedy długo. Rzadko opisywano przebieg zakończony zgonem lub wymagający pilnego przeszczepienia wątroby — dotyczyło to zwłaszcza osób z wcześniejszą chorobą wątroby. Wystąpienie żółtaczki lub świądu wymaga odstawienia preparatu i kontaktu z lekarzem. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza przy przewlekłych chorobach i przyjmowaniu leków.
Źródła
Badania kliniczne. Bezpieczeństwo: Verma N i wsp. Safety of Ashwagandha Root Extract: A Randomized, Placebo-Controlled Study in Healthy Volunteers. Complement Ther Med 2021 (PMID 33338583) — 80 zdrowych osób (40 mężczyzn, 40 kobiet), 300 mg dwa razy na dobę przez 8 tygodni; bez istotnych zmian w morfologii, biochemii z oceną czynności wątroby i w profilu tarczycowym, bez zgłoszonych zdarzeń niepożądanych. Autorzy zaznaczają, że potrzebne są obserwacje dłuższe niż 8 tygodni i inne zakresy dawek. Wydolność fizyczna: Bonilla DA i wsp. Effects of Ashwagandha on Physical Performance: Systematic Review and Bayesian Meta-Analysis. J Funct Morphol Kinesiol 2021 (PMID 33670194) — 13 badań, ryzyko błędu systematycznego od niskiego do umiarkowanego; autorzy zwracają uwagę na brak badań w populacjach sportowych. Wickramasinghe P i wsp. Effects of Ashwagandha on VO2max: Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients 2020 (PMID 32316411) — 4 badania w metaanalizie, 142 uczestników, różnica średnich 3,00 (95% CI 0,18-5,82), wysoka heterogeniczność; dolna granica przedziału ufności bliska zeru, autorzy określają wynik jako wymagający potwierdzenia. Siła mięśniowa: Wankhede S i wsp. J Int Soc Sports Nutr 2015 (PMID 26609282) — 57 mężczyzn w wieku 18-50 lat z niewielkim doświadczeniem treningowym, 8 tygodni, 300 mg dwa razy na dobę, równolegle z treningiem oporowym; wyniku nie odnoszono do kobiet, osób starszych ani osób trenujących zaawansowanie. Stres i sen: Salve J i wsp. Cureus 2019 (PMID 32021735) — 60 osób, 8 tygodni, 250 lub 600 mg na dobę. Langade D i wsp. Cureus 2019 (PMID 31728244) — 60 PACJENTÓW z rozpoznaną bezsennością i lękiem, 10 tygodni; różnica latencji zasypiania wobec placebo wyniosła około 5 minut. Kelgane SB i wsp. Cureus 2020 (PMID 32226684) — 50 osób w wieku 65-80 lat, 12 tygodni, 600 mg na dobę; ocena w przeważającej części samoocenowa (WHOQOL-BREF). Akhgarjand C i wsp. Phytother Res 2022 (PMID 36017529) — metaanaliza 12 badań, 1002 uczestników; autorzy oceniają pewność dowodów jako NISKĄ, heterogeniczność I2 = 93,8% i 83,1%. Warstwa regulacyjna (sprawdzona 2026-07-26 u źródeł pierwotnych). Polska: Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, uchwała 7/2020 - sproszkowany korzeń poniżej 3 g na dobę, zawartość witanolidów nie więcej niż 10 mg w zalecanej dziennej porcji, wymagana specyfikacja ilościowa sumy witanolidów; rekomendowane oznakowanie GIS: "Produkt nie powinien być spożywany w przypadku stosowania leków o działaniu uspakajającym, nasennym, przeciwpadaczkowym, nie stosować u dzieci, kobiet w ciąży i w trakcie laktacji". Francja: Withania somnifera figuruje na liscie roslin DOZWOLONYCH w suplementach diety (arrete z 24 czerwca 2014); ANSES w ramach nutriwigilancji zaleca zapobiegawczo niestosowanie u kobiet karmiacych i dzieci oraz ostroznosc przy jednoczesnym przyjmowaniu niektorych lekow. Dania: Fødevarestyrelsen - sprzedaż jako żywność jest nielegalna; ocena ryzyka Duńskiego Uniwersytetu Technicznego z 15.05.2020 wskazuje negatywny wpływ na hormony płciowe i rozrodczość u obu płci oraz możliwy wpływ na metabolizm, układ odpornościowy i ośrodkowy układ nerwowy. Szczebel unijny: Komitet ds. Roślinnych Produktów Leczniczych (HMPC) Europejskiej Agencji Leków ocenił Withaniae somniferae radix (surowiec w inwentarzu i na liscie priorytetowej od 12.07.2011) i NIE PRZYJAL unijnej monografii ziolowej, wydajac zamiast niej oswiadczenie publiczne EMA/HMPC/681519/2012 (przyjete 03.09.2013); wezwanie do nadsylania danych naukowych w celu przegladu oceny trwalo 30.04-31.07.2018. Brak takze autoryzowanego oswiadczenia zdrowotnego wg rozporzadzenia 1924/2006 - powyższe prace opisują stan badań, nie stanowią podstawy oświadczenia zdrowotnego. Dawki z badań (600 mg ekstraktu na dobę) a limit GIS wyrażony w witanolidach nie dają się zestawić na podstawie samych abstraktów, które nie podają standaryzacji ekstraktu. NIH LiverTox: ashwagandha (NCBI Bookshelf NBK548536, Bethesda: NIDDK), odczyt 2026-09-10.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33338583/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33670194/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32316411/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26609282/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32021735/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31728244/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32226684/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36017529/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.