Witamina D, cynk, magnez, ashwagandha — substancje stosowane w suplementacji równowagi hormonalnej
Równowaga hormonalna zależy od prawidłowego funkcjonowania osi podwzgórzowo-przysadkowej i odpowiedniej podaży składników odżywczych. Poniżej omówiono substancje stosowane jako uzupełnienie diety w tym kontekście.
Witamina D
Receptory witaminy D obecne są w komórkach narządów wydzielania wewnętrznego. Witamina D uczestniczy w ekspresji genów enzymów steroidogennych.
Witamina D przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego oraz utrzymania prawidłowego stanu kości — EFSA, Rozp. (WE) nr 1924/2006.
Dawkowanie: 800–2000 IU/d (20–50 µg/d). Dawka optymalna zależy od stężenia 25(OH)D w surowicy.
Ostrzeżenie: leki przeciwpadaczkowe indukujące enzymy wątrobowe — fenytoina, karbamazepina, fenobarbital — przyspieszają rozkład witaminy D. Przy takim leczeniu dawkę ustala lekarz na podstawie stężenia 25(OH)D w surowicy. Szczegóły: Fenytoina a witamina D3 i Karbamazepina a witamina D3.
Cynk
Cynk uczestniczy w regulacji aktywności enzymów zaangażowanych w steroidogenezę.
Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowego profilu androgenowego oraz prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego — EFSA, Rozp. (WE) nr 1924/2006.
Dawkowanie: 8–11 mg/d (RDA); suplementacja 15–25 mg/d. Górna granica tego zakresu odpowiada tolerowanemu górnemu poziomowi spożycia przyjętemu w Unii Europejskiej, który dla osób dorosłych wynosi 25 mg/d (SCF 2002, stanowisko podtrzymane przez EFSA) — wcześniej podawano tu limit amerykański 40 mg/d. Dawki przekraczające limit mogą zaburzać wchłanianie miedzi.
Ostrzeżenie: jony cynku wiążą tetracykliny w przewodzie pokarmowym i obniżają ich wchłanianie. Między cynkiem a antybiotykiem tetracyklinowym zachowuje się odstęp co najmniej 2 godzin. Szczegóły: Cynk a tetracykliny.
Magnez
Magnez jest kofaktorem enzymów uczestniczących w syntezie steroidów i regulacji osi podwzgórzowo-przysadkowej.
Magnez przyczynia się do prawidłowych funkcji psychologicznych oraz zmniejszenia zmęczenia i wyczerpania — EFSA, Rozp. (WE) nr 1924/2006.
Dawkowanie: 300–400 mg/d (RDA). Cytrynian magnezu wchłania się lepiej niż tlenek — po podaniu 25 mmol przyrost wydalania magnezu z moczem był istotnie wyższy dla cytrynianu (Lindberg i wsp., J Am Coll Nutr 1990; PMID 2407766).
Ostrzeżenie: magnez tworzy z antybiotykami chinolonowymi i tetracyklinami trudno rozpuszczalne kompleksy i obniża ich wchłanianie. Antybiotyk przyjmuje się co najmniej 2 godziny przed magnezem lub 6 godzin po nim; antybiotyku nie należy przerywać — wystarczy rozsunąć dawki w czasie. Szczegóły: Magnez a antybiotyki chinolonowe.
Ashwagandha (Withania somnifera)
Korzeń ashwagandhy (Withania somnifera) dostarcza witanolidów — laktajów steroidowych badanych pod kątem modulacji osi HPA i adaptacji do obciążeń.
Ashwagandha nie posiada autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego EFSA. W randomizowanym badaniu z placebo (Chandrasekhar i wsp., Indian J Psychol Med 2012; PMID 23439798) u 64 osób z przewlekłym stresem 600 mg dziennie pełnospektralnego wyciągu z korzenia przez 60 dni wiązało się z obniżeniem stężenia kortyzolu w surowicy (p = 0,0006) i z lepszymi wynikami w skalach oceny stresu. Dowody pozostają ograniczone do pojedynczych badań o niewielkiej liczebności. Ashwagandha może wchodzić w interakcje z lekami immunosupresyjnymi i sedatywami — konsultacja z farmaceutą lub lekarzem przed zastosowaniem.
Dawkowanie: 300–600 mg/d standaryzowanego ekstraktu (min. 5% witanolidów).
Izoflawony sojowe
Izoflawony (genisteina, daizeina) są fitoestrogenami o słabym powinowactwie do receptorów estrogenowych β. Stosowane jako uzupełnienie diety przez kobiety w okresie perimenopauzy.
Izoflawony sojowe nie posiadają autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego EFSA. EFSA oceniła dowody na wpływ izoflawonów na uderzenia gorąca jako niewystarczające (opinia EFSA 2015). Bezpieczeństwo długoterminowe wymaga indywidualnej oceny. Dawkowanie w badaniach: 40–80 mg izoflawonów/d.