Cynk - rola, dawkowanie i formy
Rola fizjologiczna cynku
Cynk to pierwiastek śladowy, niezbędny kofaktor kilkuset enzymów. Uczestniczy w metabolizmie makroskładników, syntezie DNA i białek, podziale komórek oraz w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Organizm nie magazynuje cynku w znaczących ilościach, dlatego istotna jest jego regularna podaż z dietą.
Rola — oświadczenia EFSA
Cynk ma liczne autoryzowane oświadczenia zdrowotne EFSA (Rozp. (WE) nr 1924/2006, Rozp. (UE) nr 432/2012).
Odporność, DNA i podział komórek
Cynk przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, do prawidłowej syntezy DNA, do prawidłowego podziału komórek oraz do ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Metabolizm
Cynk przyczynia się do prawidłowego metabolizmu makroskładników odżywczych, węglowodanów, kwasów tłuszczowych oraz witaminy A, a także do prawidłowej syntezy białek i do prawidłowego metabolizmu kwasowo-zasadowego — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Płodność i funkcje rozrodcze
Cynk przyczynia się do prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Skóra, włosy, paznokcie, kości i wzrok
Cynk przyczynia się do utrzymania prawidłowego stanu skóry, włosów, paznokci i kości oraz do utrzymania prawidłowego widzenia — EFSA, Rozp. (UE) nr 432/2012.
Niedobór cynku
Do grup o zwiększonym ryzyku niedoboru należą m.in. osoby na diecie ubogiej w produkty zwierzęce (cynk z roślin jest gorzej przyswajalny ze względu na obecność fitynianów), osoby starsze oraz osoby z zespołami złego wchłaniania. Objawy mogące towarzyszyć niedoborowi bywają niespecyficzne; ich interpretację i decyzję o suplementacji powinien podejmować lekarz lub farmaceuta.
Dawkowanie
Zapotrzebowanie na cynk zależy m.in. od zawartości fitynianów w diecie. Wystarczające spożycie (AI) dla dorosłych wg EFSA mieści się orientacyjnie w zakresie kilkunastu miligramów dziennie. Górna tolerowana dawka (UL) dla dorosłych wynosi 25 mg cynku dziennie (łącznie z dietą i suplementami).
(Dawkowanie ma charakter orientacyjny. Indywidualną dawkę powinien ustalić lekarz lub farmaceuta. Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek cynku bez kontroli nie jest wskazane.)
Formy cynku
Cynk występuje w suplementach w postaci różnych soli i chelatów: glukonianu, cytrynianu, pikolinianu, bisglicynianu (chelatu), octanu, siarczanu i tlenku. Formy organiczne (np. cytrynian, glukonian, bisglicynian) są zwykle lepiej rozpuszczalne i przyswajalne niż tlenek. Na wchłanianie wpływa też skład posiłku — fityniany (z produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych) zmniejszają przyswajanie cynku.
Interakcje i ostrożność
Długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek cynku może zmniejszać wchłanianie miedzi i prowadzić do jej niedoboru — przy dłuższej suplementacji warto zachować rozsądne dawki i skonsultować się ze specjalistą.
Cynk może zmniejszać wchłanianie niektórych antybiotyków (tetracyklin, fluorochinolonów) — zaleca się zachowanie odstępu co najmniej 2–3 godzin. Cynk i żelazo przyjmowane jednocześnie w wysokich dawkach mogą wzajemnie ograniczać wchłanianie.
Informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani farmaceutycznej. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przed zmianą suplementacji skonsultuj się ze specjalistą.