Serenoa repens, cynk, selen, likopen — substancje stosowane w suplementacji mężczyzn
Poniżej omówiono substancje roślinne i minerały najczęściej stosowane w suplementacji ukierunkowanej na zdrowie mężczyzn — z podziałem na posiadające autoryzowane oświadczenia EFSA oraz opisywane jedynie w literaturze naukowej.
Serenoa repens (palma sabałowa)
Ekstrakt z owoców palmy sabałowej (Serenoa repens) dostarcza fitosteroli i lipidów roślinnych. Mechanizm obejmuje hamowanie aktywności reduktazy 5-alfa — enzymu zaangażowanego w przemiany profilu hormonalnego w tkance gruczołowej — oraz modulację receptorów androgenowych i estrogenowych.
Serenoa repens nie posiada autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego EFSA. Wyniki badań klinicznych są niejednoznaczne — duże RCT (Bent et al., NEJM 2006; Tacklind et al., Cochrane 2009) nie potwierdziły istotnej klinicznie różnicy względem placebo w zakresie symptomów ze strony dolnych dróg moczowych. Dawkowanie: 160 mg ekstraktu 2×/d lub 320 mg/d.
Cynk
Cynk uczestniczy w syntezie białek, podziale komórek i regulacji ekspresji genów. Gruczoł krokowy charakteryzuje się wysokim stężeniem cynku w warunkach fizjologicznych.
Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych. Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu testosteronu we krwi. Cynk pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego. — brzmienia dopuszczone, Rozporządzenie (UE) nr 432/2012.
Dawkowanie: suplementacja 15–25 mg/d. Górny tolerowany poziom spożycia w Unii Europejskiej wynosi 25 mg na dobę (SCF 2003); wyższe dawki mogą zaburzać wchłanianie miedzi i wymagają zalecenia lekarza. Limit amerykański, wynoszący 40 mg na dobę, nie obowiązuje w Unii Europejskiej.
Ostrzeżenie: jony cynku wiążą tetracykliny w przewodzie pokarmowym i obniżają ich wchłanianie. Między cynkiem a antybiotykiem tetracyklinowym zachowuje się odstęp co najmniej 2 godzin. Szczegóły: Cynk a tetracykliny.
Selen
Selen jest niezbędnym składnikiem selenobiałek uczestniczących w ochronie oksydacyjnej komórek i spermatogenezie.
Selen przyczynia się do prawidłowego przebiegu spermatogenezy. Selen pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym. — brzmienia dopuszczone, Rozporządzenie (UE) nr 432/2012.
Dawkowanie: wartość referencyjna spożycia dla dorosłych wg EFSA wynosi 70 µg na dobę (EFSA Journal 2014, DOI 10.2903/j.efsa.2014.3846); suplementacja 100–200 µg/d. Górny tolerowany poziom spożycia w Unii Europejskiej wynosi 255 µg na dobę (EFSA 2023, DOI 10.2903/j.efsa.2023.7704) — wartość wyprowadzono z dawki 330 µg na dobę, przy której obserwowano łysienie, po zastosowaniu współczynnika niepewności 1,3. Limit amerykański, wynoszący 400 µg na dobę, nie obowiązuje w Unii Europejskiej.
Likopen
Likopen jest karotenem obecnym w pomidorach i przetworach pomidorowych. Gruczoł krokowy akumuluje likopen w znacznych stężeniach — mechanizm ochrony oksydacyjnej komórek.
Likopen nie posiada autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego EFSA. Dane epidemiologiczne sugerują związek między spożyciem pomidorów a zdrowiem gruczołu krokowego, jednak dowody z badań interwencyjnych są niejednoznaczne i nie pozwalają na formułowanie twierdzeń przyczynowo-skutkowych. Dawkowanie w badaniach: 15–30 mg/d.
Pygeum africanum (śliwa afrykańska)
Ekstrakt z kory Prunus africana zawiera fitosterole badane pod kątem wpływu na tkankę gruczołową.
Pygeum africanum nie posiada autoryzowanego oświadczenia EFSA. Metaanaliza (Wilt et al., Cochrane) wskazuje na statystycznie istotne, lecz skromne złagodzenie dolegliwości ze strony dolnych dróg moczowych w kilku małych RCT — jakość dowodów niska. Dawkowanie: 100 mg standaryzowanego ekstraktu/d.