Miłorząb japoński (Ginkgo biloba)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Wzór sumaryczny: C20H24O10 · PubChem CID 11973122
Jak działa
Surowcem jest liść miłorzębu japońskiego (*Ginkgo biloba* L., folium). Monografia EMA/HMPC obejmuje dwa rodzaje przetworów — suchy wyciąg (DER 35–67:1, rozpuszczalnik ekstrakcyjny aceton 60% m/m) oraz sproszkowany surowiec — i opisuje ich bezpieczeństwo oddzielnie; profile te nie są tożsame. Za składniki charakterystyczne uznaje się flawonoidy oraz laktony terpenowe: ginkgolidy A i B oraz bilobalid. Po podaniu doustnym 120 mg wyciągu w postaci roztworu bezwzględna dostępność biologiczna wynosiła 80% dla ginkgolidu A, 88% dla ginkgolidu B i 79% dla bilobalidu. Okres półtrwania zależy od postaci: po tabletkach wynosił 3–4 godziny dla ginkgolidu A, 4–6 godzin dla ginkgolidu B i 2–3 godziny dla bilobalidu, a po roztworze odpowiednio 5 godzin, 9–11 godzin i 3–4 godziny. Dokładny mechanizm działania nie został poznany. Wśród opisanych efektów farmakologicznych wymienia się zmniejszenie agregacji płytek krwi — i to ono leży u podstaw ostrzeżeń dotyczących krwawień. W Unii Europejskiej oświadczenia zdrowotne dla składników roślinnych pozostają wstrzymane, dlatego w suplementach diety nie przypisuje się miłorzębowi potwierdzonego działania.
Dawkowanie
Monografia EMA/HMPC podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i przypisuje je do konkretnych wskazań, dlatego nie przenosi się go na suplementy diety. Dla miłorzębu nie ma też autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego, z którego wynikałaby dawka odniesienia. O zasadności i wielkości dawki rozstrzyga lekarz lub farmaceuta, biorąc pod uwagę przyjmowane leki.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na surowiec lub jego przetwory. W monografii EMA/HMPC ciąża jest przeciwwskazaniem dla produktów zawierających suchy wyciąg; dla sproszkowanego surowca stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią nie zaleca się z powodu braku wystarczających danych. Nie wiadomo, czy metabolity przenikają do mleka kobiecego, a ryzyka dla noworodka i niemowlęcia nie można wykluczyć. Sproszkowanego surowca nie zaleca się osobom poniżej 18 lat, ponieważ nie ustalono bezpieczeństwa stosowania w tej grupie wobec braku wystarczających danych. U osób z padaczką nie można wykluczyć wystąpienia kolejnych napadów w związku z przyjmowaniem przetworów z miłorzębu. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania z efawirenzem.
Ciąża i karmienie piersią
Unijna monografia ziołowa rozdziela dwa rodzaje przetworów z liścia miłorzębu i ocenia je odrębnie. Dla produktów zawierających suchy wyciąg stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane. W tej samej części monografia odnotowuje, że wyciągi z miłorzębu mogą upośledzać zdolność płytek krwi do agregacji, przez co skłonność do krwawień może rosnąć, oraz że badania na zwierzętach są niewystarczające do oceny toksyczności rozrodczej.
Dla sproszkowanego surowca, opisanego w monografii w części o tradycyjnym stosowaniu, bezpieczeństwa w ciąży i podczas karmienia piersią nie ustalono. Wobec braku wystarczających danych stosowania nie zaleca się. Danych o wpływie na płodność dla tej postaci nie ma.
W okresie karmienia piersią nie wiadomo, czy metabolity miłorzębu przenikają do mleka kobiecego, a ryzyka dla noworodka i niemowlęcia nie można wykluczyć; monografia stosowania nie zaleca. Opublikowanych obserwacji u kobiet karmiących nie ma, dlatego przy noworodku i dziecku urodzonym przedwcześnie wskazuje się na wybór innego postępowania (LactMed, National Institutes of Health).
Osobno monografia odnosi się do płodności. Badań u ludzi nie prowadzono. Dane ze zwierząt są sprzeczne: starsze badanie u szczurów i królików oraz nowsze u myszy nie wykazały działania teratogennego, embriotoksycznego ani niekorzystnego wpływu na rozród, natomiast w innym badaniu u myszy opisano wpływ na płodność i zdolność rozrodczą oraz krwawienie z dróg rodnych. Odpowiednich badań toksyczności rozrodczej dla przetworów z miłorzębu nie przeprowadzono. Obserwacje te pochodzą z badań na zwierzętach i nie przenoszą się wprost na człowieka.
Stosowanie preparatu z miłorzębem w ciąży, podczas karmienia piersią i w czasie starań o dziecko omawia się z lekarzem, który uwzględni przyjmowane leki, w tym przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Przetwory z liścia miłorzębu mogą zwiększać skłonność do krwawień. Monografia EMA/HMPC odnosi tę ostrożność do osób z patologicznie zwiększoną skłonnością do krwawień (skaza krwotoczna) i jednocześnie leczonych przeciwzakrzepowo oraz przeciwpłytkowo; w suplementach diety tę samą ostrożność należy odnosić do każdej z tych sytuacji z osobna, a stosowanie poprzedzić konsultacją z lekarzem. Ze względu na możliwy wzrost skłonności do krwawień zaleca się odstawienie na 3–4 dni przed planowanym zabiegiem chirurgicznym. Odnotowano krwawienia z pojedynczych narządów — oka, nosa, mózgu i przewodu pokarmowego — o nieznanej częstości. Bardzo często występuje ból głowy, często zawroty głowy oraz biegunka, ból brzucha, nudności i wymioty. Możliwe są reakcje nadwrażliwości, ze wstrząsem anafilaktycznym włącznie, oraz alergiczne reakcje skórne: rumień, obrzęk, świąd i wysypka; ich częstości nie ustalono. Dla sproszkowanego surowca odnotowano zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy i reakcje alergiczne o nieznanej częstości. Jednoczesne przyjmowanie z lekami przeciwzakrzepowymi (fenprokumon, warfaryna) lub przeciwpłytkowymi (klopidogrel, kwas acetylosalicylowy i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne) może zmieniać ich działanie. W odniesieniu do samej warfaryny dostępne badania nie wykazują interakcji, jednak zalecane jest monitorowanie przy rozpoczynaniu przyjmowania miłorzębu, zmianie dawki, zakończeniu stosowania oraz zmianie produktu. Badanie z talinololem wskazuje na hamowanie glikoproteiny P w jelicie, co może zwiększać ekspozycję na leki zależne od tego transportera, w tym eteksylan dabigatranu. W jednym badaniu stężenie maksymalne nifedypiny rosło, u części osób nawet dwukrotnie, czemu towarzyszyły zawroty głowy i nasilenie uderzeń gorąca. Stężenia efawirenzu mogą się zmniejszać wskutek indukcji CYP3A4, dlatego łączenia nie zaleca się. Nie zgłoszono dotąd żadnego przypadku przedawkowania. Dla suchego wyciągu nie są dostępne badania genotoksyczności ani rakotwórczości, a odpowiednie badania toksyczności reprodukcyjnej nie istnieją; dla sproszkowanego surowca badań tych nie przeprowadzono. Wyciąg zbliżony do opisanego w monografii dał wynik dodatni w teście mutacji genowej u bakterii, natomiast u myszy nie stwierdzono mierzalnego działania genotoksycznego do dawki 2000 mg/kg, a guzy obserwowane u gryzoni uznano za swoiste dla tych gatunków i nieistotne dla człowieka.
Źródła
European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC): European Union herbal monograph on Ginkgo biloba L., folium, EMA/HMPC/321097/2012, przyjęta przez HMPC 28.01.2015 (dostęp 26.07.2026). Assessment report on Ginkgo biloba L., folium, EMA/HMPC/321095/2012, 28.01.2014. Call for scientific data for the periodic review of the monograph on Ginkgo folium, EMA/HMPC/72288/2022, 03.02.2022 — nabór danych zamknięty 14.05.2022; obowiązuje monografia z 2015 r., status na stronie agencji: „F: Assessment finalised".
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.