Wysokie ryzyko
Dowody: badania kliniczne z dawką prowokacyjną, praca przeglądowa i charakterystyki produktów leczniczych
L-fenyloalanina × lewodopa
Lewodopa jest lekiem stosowanym w chorobie Parkinsona. Fenyloalanina, podobnie jak leucyna i izoleucyna, należy do aminokwasów obojętnych o dużej cząsteczce. Lewodopa przechodzi z krwi do mózgu z udziałem tego samego nośnika co te aminokwasy. W badaniu z 1984 r. uczestniczyło 9 osób z chorobą Parkinsona i wahaniami odpowiedzi na leczenie. Części z nich podawano lewodopę we wlewie dożylnym. U tych chorych doustna fenyloalanina, leucyna albo izoleucyna w dawce 100 mg na kilogram masy ciała znosiła działanie lewodopy podawanej we wlewie, choć stężenie leku we krwi nie spadało. Tak samo działał posiłek bogaty w białko. Glicyna i lizyna w tej samej dawce nie miały takiego wpływu. Charakterystyki produktów leczniczych z lewodopą podają, że u niektórych pacjentów na diecie bogatej w białko wchłanianie lewodopy może być zaburzone z powodu konkurencji z aminokwasami. Charakterystyka to dokument z informacjami o leku, przeznaczony dla lekarzy i farmaceutów. W badaniu z 1993 r. uczestniczyło 18 osób z chorobą Parkinsona, u których wahania sprawności ruchowej zależały od spożycia białka. Aspartam, substancja słodząca, w ponad połowie masy składa się z fenyloalaniny. W dawce 1200 mg zwiększał u tych chorych stężenie fenyloalaniny we krwi, ale nie pogarszał sprawności ruchowej. Dawka ta odpowiadała około 670 mg fenyloalaniny.
Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu z L-fenyloalaniną równocześnie z dawką lewodopy. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych, w tym mieszanek aminokwasów i preparatów przedtreningowych. Osoba przyjmująca lewodopę, która chce stosować taki preparat, powinna wcześniej uzgodnić to z lekarzem prowadzącym. Pory przyjmowania leku ustala neurolog prowadzący. Nasilenie wahań sprawności ruchowej po porcji preparatu należy zgłosić lekarzowi. Dawki lewodopy nie należy zmieniać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Lewodopa jest aminokwasem i przechodzi przez ścianę jelita z udziałem nośnika wspólnego dla aminokwasów obojętnych o dużej cząsteczce, do których należy fenyloalanina. Nośnik ma ograniczoną przepustowość, więc duża porcja takich aminokwasów przyjęta razem z dawką leku może zmniejszyć ilość leku docierającą do krwi. Ten sam nośnik przenosi lewodopę z krwi do mózgu. W badaniu z 1984 r. fenyloalanina znosiła działanie lewodopy podawanej we wlewie dożylnym, choć stężenie leku we krwi się nie zmieniało. Według autorów może to częściowo wynikać z konkurencji o nośnik na drodze z krwi do mózgu. Taki skutek wywołała dawka 100 mg na kilogram masy ciała, czyli około 7 g u osoby ważącej 70 kg. Około 670 mg fenyloalaniny z aspartamu nie pogorszyło sprawności ruchowej w badaniu z 1993 r. Badań dawek pośrednich nie odnaleziono. Nie zmierzono też wpływu samej fenyloalaniny na wchłanianie lewodopy przyjętej doustnie.
Źródło: Nutt JG, Woodward WR, Hammerstad JP i wsp. The "on-off" phenomenon in Parkinson's disease. Relation to levodopa absorption and transport. N Engl J Med 1984;310(8):483–488. doi:10.1056/NEJM198402233100802, PMID 6694694. Karstaedt PJ, Pincus JH. Aspartame use in Parkinson's disease. Neurology 1993;43(3 Pt 1):611–613. doi:10.1212/wnl.43.3_part_1.611, PMID 8451009. Contin M, Riva R, Albani F i wsp. Pharmacokinetic optimisation in the treatment of Parkinson's disease. Clin Pharmacokinet 1996;30(6):463–481. doi:10.2165/00003088-199630060-00004, PMID 8792058. Charakterystyka Produktu Leczniczego Bascar (karbidopa + lewodopa), pkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nakom (lewodopa + karbidopa), pkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych. Dostęp: 02.10.2026.
Potwierdza dokument urzędowy: „U niektórych pacjentów stosujących dietę bogatobiałkową wchłanianie lewodopy może być zaburzone, ze względu na konkurencyjne oddziaływanie niektórych aminokwasów.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Bascar (karbidopa + lewodopa), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
białko serwatkowe × lewodopa
Preparaty białka serwatkowego dostarczają jednorazowo dużą porcję aminokwasów. Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar zaleca, aby w miarę możliwości przyjmować lewodopę na 30 minut przed posiłkiem lub godzinę po nim — pozwala to uniknąć konkurencyjnego wpływu białek pokarmowych na wchłanianie leku. Ta sama zasada dotyczy odżywki białkowej wypitej blisko dawki leku.
Postępowanie opisane w źródle: Zachowaj odstęp między odżywką białkową a lewodopą: lek na 30 minut przed porcją białka albo godzinę po niej. Nie zmieniaj dawki leku samodzielnie. Jeśli zaczynasz lub odstawiasz regularną suplementację białka, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu — może być potrzebna zmiana dawkowania. Postacie o przedłużonym uwalnianiu rządzą się innymi zasadami, rozstrzyga charakterystyka konkretnego preparatu.
Mechanizm
Mechanizm: Lewodopa należy do dużych obojętnych aminokwasów i korzysta z tego samego układu transportującego w jelicie oraz w barierze krew-mózg co aminokwasy z pokarmu. Białko serwatkowe jest skoncentrowanym źródłem takich aminokwasów, więc porcja wypita razem z lekiem konkuruje z nim o transport. Charakterystyka Madoparu opisuje to w punkcie 5.2 słowami: „Maksymalne stężenie lewodopy w osoczu jest o 30% mniejsze i występuje później, gdy produkt leczniczy Madopar w postaci tabletek lub kapsułek zostanie przyjęty po standardowym posiłku. Stopień wchłaniania lewodopy zmniejsza się o 15%.”
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar (lewodopa + benzerazyd), punkty 4.2, 4.5 i 5.2 — Rejestr Produktów Leczniczych. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nakom (lewodopa + karbidopa), punkt 4.5: u niektórych pacjentów stosujących dietę bogatobiałkową wchłanianie lewodopy może być zaburzone ze względu na konkurencyjne działanie pewnych aminokwasów.
Potwierdza dokument urzędowy: „W miarę możliwości produkt leczniczy Madopar w postaciach o natychmiastowym uwalnianiu należy przyjmować na 30 minut przed posiłkiem lub jedną godzinę po posiłku, co pozwoli uniknąć kompetycyjnego wpływu białek z pokarmu na wychwyt lewodopy. [pkt 4.5] Jednoczesne spożywanie posiłków bogatych w białko może osłabiać działanie leku w postaciach o natychmiastowym uwalnianiu.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar (lewodopa + benzerazyd), sekcja 4.2, 4.5 i 5.2, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
preparaty białkowe i BCAA × lewodopa
Lewodopa wchłania się w jelicie cienkim z udziałem nośnika wspólnego dla aminokwasów obojętnych o dużej cząsteczce, obecnych w białku pokarmowym. Transport ten jest wysycalny, więc lewodopa i te aminokwasy konkurują o ten sam nośnik. Autorzy pracy przeglądowej zalecają z tego powodu standaryzację przyjmowania lewodopy względem pór posiłków oraz kontrolowaną podaż białka w diecie (Clin Pharmacokinet 1996, PMID 8792058). U chorych z wahaniami sprawności ruchowej stosuje się dietę z redystrybucją białka. Przegląd systematyczny objął 16 badań, określonych przez autorów jako wyraźnie niejednorodne; dla diety niskobiałkowej dowodów nie wystarczyło, natomiast odpowiedź na dietę z redystrybucją białka autorzy ocenili jako bardzo dobrą, odnotowując równocześnie powikłania i słabnące z czasem stosowanie się do zaleceń (Mov Disord 2010, PMID 20669318). Suplementację zbadano osobno: w badaniu z pojedynczą ślepą próbą, u 51 chorych na chorobę Parkinsona przyjmujących preparat białka serwatkowego albo magnez dwa razy na dobę przez 28 dni, nie stwierdzono pogorszenia odpowiedzi na leczenie dopaminergiczne (Int J Neurosci 2024, PMID 36786430). Wynik ten dotyczy jednak chorych, którzy przez cały czas badania stosowali standardową dietę z redystrybucją białka, więc nie znosi zalecenia o rozłożeniu białka względem dawek leku.
Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu białkowego ani BCAA równocześnie z dawką lewodopy. Rozkład białka w ciągu dnia oraz pory przyjmowania leku ustala neurolog prowadzący — dieta z redystrybucją białka jest elementem leczenia i nie wprowadza się jej samodzielnie. Osoba z chorobą Parkinsona, która chce stosować preparat białkowy lub BCAA, powinna uzgodnić to z lekarzem prowadzącym. Nasilenie wahań sprawności ruchowej po posiłku lub po porcji preparatu należy zgłosić lekarzowi. Białka w diecie nie należy ograniczać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Lewodopa jest aminokwasem i przechodzi przez ścianę jelita z udziałem nośnika wspólnego dla aminokwasów obojętnych o dużej cząsteczce. Nośnik ma ograniczoną przepustowość, więc duża porcja takich aminokwasów przyjęta razem z dawką leku może zmniejszyć ilość leku docierającą do krwi. Białko serwatkowe, kazeina, białko sojowe i inne białka roślinne oraz preparaty aminokwasów rozgałęzionych (BCAA) i aminokwasów egzogennych (EAA) są źródłem takich aminokwasów.
Źródło: Mechanizm i zalecenie standaryzacji: Pharmacokinetic optimisation in the treatment of Parkinson's disease. Clin Pharmacokinet 1996 (PMID 8792058) — „rapid adsorption in the proximal small bowel by a saturable facilitated transport system shared with other large neutral amino acids”; „standardisation of levodopa administration with respect to meal times and a controlled dietary protein intake”. Diety: Low-protein and protein-redistribution diets for Parkinson's disease patients with motor fluctuations: a systematic review. Mov Disord 2010 (PMID 20669318) — „We identified 16 eligible studies, but they were markedly heterogeneous”; „There was not enough evidence to support the use of LPD”; „Response to PRD seemed very good”. Suplementacja: Int J Neurosci 2024 (PMID 36786430) — „randomised single blind monocentric study”, „All patients received a standard protein redistribution dietary regimen”, komparator: „Magnesium (N = 25) twice daily for 28 days”.
Potwierdza dokument urzędowy: „Ze względu na konkurencyjne działanie lewodopy z pewnymi aminokwasami, dieta bogatobiałkowa może powodować zmniejszenie jej wchłaniania.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Parkador (karbidopa + lewodopa), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
