Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego
błonnik × żelazo
Charakterystyka doustnego preparatu żelaza wymienia produkty zawierające błonnik wśród tego, co przyjmowane razem z lekiem zmniejsza wchłanianie żelaza; w tym samym zdaniu stoją mleko i jego przetwory, herbata, kawa, jaja oraz pieczywo pełnoziarniste. Suplement błonnika — otręby, babka płesznik, preparaty z łuskami nasion — jest takim właśnie produktem. Dokument nie wymienia poszczególnych rodzajów błonnika i nie rozstrzyga, czy każdy działa tak samo. Rzecz dotyczy jednoczesnego przyjęcia, nie samej obecności błonnika w diecie.
Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj preparat żelaza i porcję błonnika w odstępie kilku godzin, nie razem. Jeśli suplementujesz żelazo z powodu stwierdzonego niedoboru, powiedz lekarzowi lub farmaceucie o preparacie błonnika — kontrolne badanie morfologii i ferrytyny pokaże, czy wchłanianie jest wystarczające. Nie zwiększaj dawki żelaza samodzielnie: nadmiar żelaza jest szkodliwy, a objawy niedoboru mogą mieć inną przyczynę.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu, wymienia jedynie skutek. Błonnik wiąże jony w świetle przewodu pokarmowego i przyspiesza pasaż treści, przez co pozostaje mniej czasu i mniej dostępnego żelaza do wchłonięcia w dwunastnicy.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascofer (Ferrosi gluconas), pozwolenie 03253, punkt 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji".
Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne spożywanie herbaty, kawy, jajek, pożywienia lub leków zawierających wodorowęglany, węglany, szczawiany lub fosforany, mleka lub jego przetworów, chleba pełnoziarnistego lub płatków zbożowych oraz innych produktów zawierających błonnik może zmniejszać wchłanianie żelaza.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascofer (Ferrosi gluconas), tabletki drażowane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
glicyna × żelazo
Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; żelazo jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian żelaza, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza i preparat z glicyną przyjęte w tej samej chwili mogą się znosić. Przy leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza porę przyjmowania obu ustal z lekarzem prowadzącym. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.
Mechanizm
Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.
Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta
Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: dokument rejestrowy
magnez × żelazo
Preparat żelaza przyjęty razem z magnezem wchłania się gorzej. Charakterystyka produktu leczniczego Tardyferon-Fol wymienia produkty lecznicze zawierające wapń, glin i magnez jako przyczynę zmniejszonego jelitowego wchłaniania soli żelaza i nakazuje odstęp co najmniej dwóch godzin. Ulotka leku Feraccru mówi to samo o suplementach: każe odczekać co najmniej dwie godziny po przyjęciu żelaza, zanim przyjmie się suplementy lub leki zawierające magnez lub wapń. Oba dokumenty opisują stratę po stronie ŻELAZA; o tym, czy magnez też na tym traci, nie mówią nic, i nie podają, o ile spada wchłanianie. Wpis dotyczy preparatów przyjmowanych doustnie. Para wapń × żelazo ma osobny wpis (#180).
Postępowanie opisane w źródle: Preparat magnezu i preparat żelaza przyjmować osobno, w odstępie co najmniej dwóch godzin — tyle podają oba dokumenty. W praktyce najprościej rozdzielić je na porę poranną i wieczorną. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych i leków zobojętniających sok żołądkowy zawierających magnez. Jeśli lekarz zalecił oba preparaty, pory ich przyjmowania ustal z nim lub z farmaceutą; nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Dokumenty nie nazywają mechanizmu. Charakterystyka Tardyferonu-Fol wymienia magnez w jednej pozycji z wapniem i glinem, pod nagłówkiem leków zobojętniających sok żołądkowy, i podaje w nawiasie konkretną sól: trójkrzemian magnezu. Przy sąsiednich pozycjach ta sama charakterystyka opisuje powstawanie słabo wchłanialnych kompleksów w jelicie. Czy przy zwykłym preparacie magnezu działa to samo co przy leku zobojętniającym, dokument nie rozstrzyga — dlatego zalecenie jest ostrożnościowe: odstęp, a nie zakaz.
Źródło: ChPL Tardyferon-Fol (siarczan żelaza(II) + kwas foliowy), 4.5; ulotka Feraccru (maltol żelaza(III)), EMA
Potwierdza dokument urzędowy: „Leki zobojętniające sok żołądkowy: produkty lecznicze zawierające wapń, glin, magnez (trójkrzemian
magnezu): zmniejszone jelitowe wchłanianie soli żelaza. W przypadku jednoczesnego stosowania obu
produktów leczniczych, należy podawać je osobno, w odstępie co najmniej 2 godzin.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon-Fol (Ferrosi sulfas + Acidum folicum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: badanie u ludzi, przytoczone w raporcie urzędowym
mięta pieprzowa × żelazo
W badaniu u zdrowych dorosłych napar z liści mięty pieprzowej wypity do posiłku z pieczywem zmniejszył wchłanianie żelaza z tego posiłku o 84% w porównaniu z wodą. Czarna herbata zmniejszyła je w tym badaniu o 79–94%. Przy tej samej zawartości polifenoli napar z mięty hamował wchłanianie żelaza tak samo silnie jak czarna herbata. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków dotyczący mięty pieprzowej przytacza to badanie. Badano żelazo z posiłku, nie z suplementu ani z leku. Olejku z mięty pieprzowej badanie nie obejmowało. Wynik dotyczy żelaza niehemowego. Taką postać żelaza zawierają pokarmy roślinne i większość preparatów żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Preparatów żelaza, także preparatów wielowitaminowych z żelazem, nie należy popijać naparem z mięty pieprzowej ani przyjmować razem z suplementami z wyciągiem z liści mięty. Odstęp między nimi powinien wynosić co najmniej godzinę. Zalecenie dotyczy także mieszanek ziołowych z liściem mięty. Osoby leczone z powodu niedoboru żelaza powinny poinformować lekarza o regularnym piciu naparu z mięty.
Mechanizm
Mechanizm: Autorzy badania wiążą działanie naparów ziołowych z zawartością polifenoli. Im więcej polifenoli zawierała porcja napoju, tym silniej hamowała wchłanianie żelaza. Napar z liści mięty zawiera polifenole z grupy flawonoidów. Polifenole tworzą z żelazem w przewodzie pokarmowym połączenia, które słabo się wchłaniają.
Źródło: Hurrell RF, Reddy M, Cook JD. Inhibition of non-haem iron absorption in man by polyphenolic-containing beverages. Br J Nutr 1999, 81(4):289-295, PMID 10999016. Assessment report on Mentha x piperita L., folium and aetheroleum, wersja 1, EMA/HMPC/522409/2013, 15.01.2020, pkt 4.1.2. Dostęp: 01.10.2026.
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × Kwas acetylosalicylowy
Kwas acetylosalicylowy uszkadza błonę śluzową żołądka i powoduje utajone krwawienie, a wraz z nim utratę żelaza. W badaniu porównawczym dobowa utrata krwi wzrosła średnio o 4,29 ml u osób z prawidłowym wydzielaniem kwasu solnego oraz o 1,9 ml u osób pozbawionych tego wydzielania. Mechanizm nie zależy zatem wyłącznie od kwaśności soku żołądkowego, a różnice między poszczególnymi osobami są znaczne. Przy długim stosowaniu taka utrata może pogłębiać niedobór żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Długotrwałe przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego sprzyja utracie krwi z przewodu pokarmowego, a przez to niedoborowi żelaza — także wtedy, gdy krwawienie jest utajone i niewidoczne. Jeśli przyjmujesz aspirynę przewlekle, omów z lekarzem, czy potrzebna jest kontrola morfologii i stężenia ferrytyny oraz czy suplementacja żelaza jest u Ciebie wskazana. Jeśli przyjmujesz kwas acetylosalicylowy razem z preparatem żelaza, przyjmuj oba w czasie posiłku: tak zaleca charakterystyka preparatu żelaza, aby zmniejszyć podrażnienie żołądka. Smoliste stolce, osłabienie lub bladość wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
Mechanizm
Mechanizm: Kwas acetylosalicylowy uszkadza błonę śluzową żołądka bezpośrednio, w miejscu kontaktu, a także hamuje enzym cyklooksygenazę (COX-1). Ogranicza w ten sposób wytwarzanie prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka: pobudzają wydzielanie śluzu i wodorowęglanów oraz zapewniają dobre ukrwienie ściany żołądka. Niedobór prostaglandyn osłabia tę barierę i sprzyja drobnym, zwykle utajonym krwawieniom z przewodu pokarmowego. Lek zmniejsza też zdolność płytek krwi do zlepiania się, co utrudnia zatrzymanie już powstałego krwawienia.
Źródło: Leonards JR, Levy G. Gastrointestinal blood loss during prolonged aspirin administration. N Engl J Med 1973;289:1020-2 (PMID 4542651) — rekord bez abstraktu, tresci nie da sie sprawdzic u zrodla. Liczby w opisie pochodza z pracy sprawdzalnej: Influence of achlorhydria on aspirin-induced occult gastrointestinal blood loss. Br Med J 1970 (PMID 4911773) — 4,29 ml/dobe u osob wydzielajacych kwas solny, 1,9 ml/dobe przy achlorhydrii
Potwierdza dokument urzędowy: „NLPZ podawane jednocześnie z solami żelaza należy przyjmować razem z posiłkiem, aby zmniejszyć podrażnienie błony śluzowej żołądka i jelit oraz w celu zmniejszenia ryzyka krwawienia związanego ze stosowaniem NLPZ.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon (siarczan żelaza(II)), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × cynk
Cytowany przegląd opisuje kierunek od żelaza do cynku: wysokie stężenia żelaza obniżały wchłanianie cynku, gdy oba pierwiastki podano w roztworze. Przy podaniu razem z posiłkiem efektu nie obserwowano. Autorzy wskazują dawkę powyżej 25 mg żelaza jako tę, przy której wpływ na wchłanianie cynku bywa mierzalny, a wzbogacanie żywności żelazem w obecnie stosowanych ilościach nie wpływało niekorzystnie na wchłanianie cynku. Charakterystyka produktu leczniczego z siarczanem żelaza opisuje wpływ w obu kierunkach: związki cynku zmniejszają wchłanianie soli żelaza, a sole żelaza wchłanianie cynku.
Postępowanie opisane w źródle: Preparaty żelaza i cynku przyjmuje się w odstępie co najmniej dwóch godzin. Charakterystyka preparatu żelaza wymaga tego odstępu i nie robi wyjątku dla przyjmowania z posiłkiem. W cytowanym przeglądzie wpływ żelaza na wchłanianie cynku obserwowano przy podaniu bez posiłku. Jeśli stosujesz oba pierwiastki, omów porę przyjmowania z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową oba pierwiastki konkurują o wchłanianie w jelicie cienkim. Cytowany przegląd opisuje wynik obserwowany u ludzi i nie rozstrzyga, przez który transporter to zachodzi.
Źródło: Whittaker P. Iron and zinc interactions in humans. Am J Clin Nutr 1998;68(2 Suppl):442S-446S (PMID 9701159) — przegląd; opisuje wpływ żelaza na wchłanianie cynku.
Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie soli żelaza w przewodzie pokarmowym jest zmniejszone przez związki wapnia i cynku. Wchłanianie cynku w przewodzie pokarmowym jest zmniejszone przez sole żelaza. W przypadku jednoczesnego stosowania tych leków należy zachować odstęp między przyjmowaniem soli żelaza i wapnia i (lub) cynku wynoszący co najmniej 2 godziny.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon (siarczan żelaza(II)), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × herbata (taniny)
Polifenole (garbniki) tworzą nierozpuszczalne kompleksy z jonami Fe²⁺/Fe³⁺ w świetle jelita, obniżając wchłanianie żelaza niehemowego z pożywienia i suplementów.
Postępowanie opisane w źródle: Nie popijaj suplementów żelaza ani posiłków bogatych w żelazo herbatą/kawą. Odstęp minimum 1 godzina.
Mechanizm
Mechanizm: Taniny → chelatacja Fe²⁺/Fe³⁺ → nierozpuszczalne kompleksy polifenol-żelazo → ↓absorpcja.
Źródło: Hurrell RF et al., Br J Nutr 1999; Hallberg L, Rossander L, Am J Clin Nutr 1982
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × wapń
Wapń jest jedynym znanym składnikiem diety, który hamuje wchłanianie obu postaci żelaza — niehemowego i hemowego. Mechanizm nie jest w pełni poznany: badania na komórkach jelita wskazują na zmniejszenie ilości transportera DMT1 w błonie.
Postępowanie opisane w źródle: Doustne preparaty żelaza przyjmuj co najmniej 2 godziny oddzielnie od wapnia i nabiału. Witamina C (kwas askorbinowy) zwiększa wchłanianie żelaza, ale ChPL preparatu Ascofer (RPL 766, pkt 4.5) nie podaje ani dawki, ani wielkości tego efektu. Dawkę i sposób przyjmowania ustal z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Wapń hamuje wchłanianie żelaza bezpośrednio i zależnie od dawki. W badaniu z udziałem 126 osób oceniano dawki 40–600 mg wapnia, a zależność od dawki była wyraźna do 300 mg. Dawka 165 mg wapnia w postaci mleka, sera lub chlorku wapnia obniżała wchłanianie żelaza o 50–60%. Przy tej samej dawce istotnie spadało również wchłanianie żelaza hemowego, co wskazuje, że wapń działa na etapie przenoszenia żelaza przez śluzówkę. W badaniu, w którym wapń podano na czczo, bez posiłku, wyraźny efekt pojawiał się dopiero od około 800 mg — istotna jest więc nie tylko sama dawka wapnia, ale i to, czy jest przyjmowany wraz z posiłkiem.
Źródło: Hallberg L i wsp. Calcium: effect of different amounts on nonheme- and heme-iron absorption in humans. Am J Clin Nutr 1991;53:112-9 (PMID 1984335). Gaitán D i wsp. Calcium does not inhibit the absorption of 5 milligrams of nonheme or heme iron at doses less than 800 milligrams in nonpregnant women. J Nutr 2011;141:1652-6 (PMID 21795430). Thompson BA i wsp. Inhibitory effect of calcium on non-heme iron absorption may be related to translocation of DMT-1 at the apical membrane of enterocytes. J Agric Food Chem 2010;58:8414-7 (PMID 20597505). Charakterystyka Produktu Leczniczego ASCOFER (RPL 766), punkt 4.5.
Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie żelaza zmniejszają środki zobojętniające sok żołądkowy, neomycyna, chloramfenikol, cholestyramina, trójkrzemian magnezu, trientyna, entakapon, inhibitory pompy protonowej, sole wapnia i bizmutu, wyciągi z trzustki.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego ASCOFER, 23,2 mg jonów żelaza(II), tabletki powlekane (RPL 766), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × lewodopa
Sole żelaza tworzą z lewodopą trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym, co może obniżyć skuteczność leczenia choroby Parkinsona.
Postępowanie opisane w źródle: Zachować odstęp co najmniej 2 godzin między przyjęciem żelaza a lewodopy; nie modyfikować terapii bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Chelatacja lewodopy przez jony żelaza w świetle przewodu pokarmowego → zmniejszona biodostępność.
Źródło: Ferrous sulfate reduces levodopa bioavailability: chelation as a possible mechanism (Clin Pharmacol Ther 1989) PMID 2920496; systematic review of drug interactions with food and dietary supplements in PD (Curr Neuropharmacol 2022) PMID 34784871
Potwierdza dokument urzędowy: „Siarczan żelaza zmniejsza wartość maksymalnego stężenia w osoczu i wartość AUC lewodopy o 30-50%. Zmiany farmakokinetyki obserwowane w przypadku jednoczesnego stosowania siarczanu żelaza wydają się u niektórych, lecz nie u wszystkich pacjentów, istotne klinicznie.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar 125 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: mechanizm podręcznikowy + analiza wsteczna bez grupy porównawczej wobec przeglądu o przeciwnym wniosku
żelazo × PPI (omeprazol)
Wchłanianie żelaza niehemowego wymaga kwaśnego środowiska żołądka: żelazo trójwartościowe musi zostać zredukowane do dwuwartościowego, żeby przejść przez transporter DMT1 — tak opisuje to wiedza podręcznikowa. Czy hamowanie wydzielania kwasu przez inhibitory pompy protonowej przekłada się na niedobór żelaza, nie jest rozstrzygnięte. Przegląd piśmiennictwa stwierdza, że opisy przypadków istnieją, ale badania tego ryzyka nie potwierdziły, i nie zaleca rutynowej suplementacji żelaza przy leczeniu tymi lekami. Z drugiej strony przegląd kart 50 chorych z niedoborem żelaza przyjmujących omeprazol wykazał słabą odpowiedź na siarczan żelaza: prawidłowy wzrost hemoglobiny osiągnęło 16 procent, a ferrytyny 40 procent. Była to analiza wsteczna bez grupy porównawczej.
Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj samodzielnie leku hamującego wydzielanie kwasu. Jeśli przyjmujesz preparat żelaza z powodu niedoboru razem z takim lekiem, a po kilku miesiącach nie ma poprawy morfologii, skonsultuj to z lekarzem — w cytowanej analizie część chorych wymagała wyższej dawki, dłuższego leczenia albo żelaza podawanego dożylnie. Rutynowa suplementacja żelaza wyłącznie z powodu przyjmowania tych leków nie jest zalecana.
Mechanizm
Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową kwas solny redukuje żelazo trójwartościowe do dwuwartościowego i uwalnia je z połączeń z białkami pokarmu, a zahamowanie jego wydzielania ogranicza oba te kroki. Żadna z prac cytowanych przy tym wpisie nie mierzyła wielkości tego efektu w badaniu z grupą porównawczą.
Źródło: Nand S, Tanvetyanon T. Proton pump inhibitors and iron deficiency: is the connection real? South Med J 2004;97(9):799 (PMID 15455957) — jednostronicowy komentarz bez abstraktu w PubMed; cytowany jako głos w sporze, nie jako dowód. Ajmera AV, Shastri GS, Gajera MJ i wsp. Suboptimal response to ferrous sulfate in iron-deficient patients taking omeprazole. Am J Ther 2012;19(3):185-9 (PMID 21150767) — przegląd 50 kart, stąd odsetki odpowiedzi. Mattsson N, Kilander A, Björnsson E. [Helicobacter pylori... Brak zwiększonego ryzyka niedoboru żelaza i witaminy B12 z powodu inhibitorów pompy protonowej]. Lakartidningen 2004;101(23):2014-5 (PMID 15232839) — przegląd, stąd zdanie o niepotwierdzonym ryzyku i o braku wskazań do rutynowej suplementacji.
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × pankreatyna (enzymy trzustkowe)
Charakterystyka preparatu enzymów trzustkowych podaje, że produkt może zmniejszać wchłanianie soli żelaza. Dotyczy to tej samej sytuacji co przy kwasie foliowym: enzymy przyjmuje się do posiłków, a więc często równocześnie z suplementem. Chroniony jest tu suplement, nie lek.
Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać enzymów trzustkowych ani nie zmieniać ich dawki samodzielnie. Przy suplementacji żelaza omówić z lekarzem lub farmaceutą porę przyjmowania obu preparatów oraz kontrolę morfologii.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu. Podaje sam skutek — mniejsze wchłanianie soli żelaza przy jednoczesnym stosowaniu preparatu.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Neo-Pancreatinum Forte (pankreatyna), pkt 4.5
Potwierdza dokument urzędowy: „Produkt może również zmniejszyć wchłanianie soli żelaza.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5.
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × witamina E
Żelazo i witamina E to dwa składniki często przyjmowane razem, także w jednym preparacie wielowitaminowym. Charakterystyka produktu leczniczego z witaminą E podaje, że jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, i nakazuje kilkugodzinny odstęp. Charakterystyka innego produktu, z witaminą A i E, podaje kierunek odwrotny: witamina E w wysokich dawkach może zmniejszać skuteczność leczenia preparatami żelaza. Charakterystyka produktu z witaminą C i E dodaje, że dotyczy to zwłaszcza dzieci z niedokrwistością z niedoboru żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza i preparat witaminy E przyjmować w kilkugodzinnym odstępie. Osoba leczona z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza powinna poinformować lekarza o przyjmowaniu witaminy E w większej dawce. Dotyczy to zwłaszcza rodziców leczonych dzieci.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek, czyli osłabienie działania, i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że jony żelaza utleniają witaminę E w przewodzie pokarmowym, czyli rozkładają ją chemicznie, a witamina E w wysokich dawkach może ograniczać wykorzystanie żelaza do wytwarzania krwinek.
Źródło: Charakterystyki Produktów Leczniczych Vitaminum E Hasco (witamina E), Vitaminum A + E Synteza oraz Ceel (witamina C i E), każda pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, dlatego należy zachować kilkugodzinny odstęp między przyjmowaniem tych leków.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum E Hasco (witamina E), kapsułki, sekcja 4.5 (Vitaminum E Hasco); 4.5 (Vitaminum A + E Synteza); 4.5 (Ceel), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × baloksawir marboksyl
Baloksawir marboksyl to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu grypy, czyli lek hamujący namnażanie wirusa grypy. Charakterystyka produktu leczniczego Xofluza podaje, że produkty zawierające kationy wielowartościowe, czyli jony metali o ładunku większym niż jeden, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Dokument zakazuje przyjmowania leku razem z produktami zawierającymi takie kationy. Wymienia wśród nich środki przeczyszczające, leki zobojętniające i doustne suplementy z żelazem, cynkiem, selenem, wapniem lub magnezem. Ulotka dla pacjenta powtarza ten zakaz i podaje, że wymienione produkty mogą osłabiać działanie leku. Dokument nie podaje wielkości spadku ani odstępu czasowego, który usuwałby interakcję. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń, cynk i selen, które mają osobne wpisy.
Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu żelaza razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu żelaza w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z żelazem oraz leki z żelazem wydawane na receptę. Jeśli lek i preparat żelaza zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; wskazuje kationy wielowartościowe jako przyczynę niższego stężenia leku. Wiadomo, że mechanizmem jest chelatacja, czyli wiązanie leku przez jon metalu. Jon żelaza wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki” — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki”, Europejska Agencja Leków (EMA).
Ostrożność
Dowody: dokument rejestrowy
żelazo × kwas alfa-liponowy
Kwas alfa-liponowy, nazywany w dokumentach rejestrowych kwasem tioktynowym, wiąże metale. Ulotka leku Thiogamma podaje, że z tego powodu nie można go stosować jednocześnie z preparatami zawierającymi związki metali, w tym z preparatami żelaza, ponieważ działanie tych preparatów może zostać zaburzone. Dokument podaje też rozwiązanie praktyczne: jeśli kwas tioktynowy przyjmowany jest trzydzieści minut przed śniadaniem, preparaty żelaza można podać w czasie obiadu lub wieczorem. Ulotka nie podaje, o ile słabnie działanie żadnej ze stron, i nie rozstrzyga, która z nich traci więcej.
Postępowanie opisane w źródle: Kwas alfa-liponowy przyjmuje się na czczo — ulotka Thiogammy podaje: około trzydziestu minut przed pierwszym posiłkiem w ciągu dnia, popijając odpowiednią ilością wody. Preparat żelaza przesuń na późniejszą porę dnia — dokument podaje wprost: przy kwasie tioktynowym przyjętym przed śniadaniem preparaty żelaza mogą zostać podane w czasie obiadu lub wieczorem. Nie łączyć obu preparatów w jednym przyjęciu. Jeśli oba zalecił lekarz, pory ustal z nim lub z farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Ulotka nazywa mechanizm wprost i na tym poprzestaje: kwas tioktynowy z łatwością tworzy związki chemiczne z metalami, a działanie preparatów może przez to zostać zaburzone. Dokument nie podaje, co dzieje się z powstałym połączeniem ani która ze stron traci więcej. Jon żelaza jest metalem, którego dotyczy to zdanie.
Źródło: Ulotka Thiogamma (kwas tioktynowy), „Thiogamma a inne leki” oraz „Thiogamma z jedzeniem, piciem i alkoholem”
Potwierdza dokument urzędowy: „Kwas tioktynowy, aktywna substancja leku Thiogamma, z łatwością tworzy związki chemiczne z
metalami i z tego powodu nie może być stosowany jednocześnie z produktami mlecznymi (zawierają
wapń) i z preparatami zawierającymi związki metali (preparaty zawierające żelazo, magnez),
ponieważ ich działanie może zostać zaburzone. Jeśli lek Thiogamma przyjmowany jest 30 minut przed
śniadaniem, preparaty zawierające żelazo i magnez mogą zostać podane w czasie obiadu lub
wieczorem.”
— Ulotka dla pacjenta Thiogamma (Acidum thiocticum), sekcja ulotka, „Thiogamma a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × alkohol
Interakcja ma dwa oblicza. Doraźnie polifenole z czerwonego wina, podobnie jak z kawy i herbaty, wiążą żelazo w przewodzie pokarmowym i istotnie zmniejszają jego wchłanianie — Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon nakazuje dwugodzinny odstęp. Przewlekle jest odwrotnie: u osób pijących regularnie zapasy żelaza bywają podwyższone. W kohorcie Framingham u 634 osób w wieku 67–93 lat spożycie alkoholu wiązało się dodatnio ze stężeniem ferrytyny, tak samo jak żelazo z suplementów i żelazo hemowe. U 101 osób uzależnionych od alkoholu ferrytyna i rozpuszczalny receptor transferyny były wyższe niż u 115 pijących towarzysko, a przeładowanie żelazem stwierdzono u 9%.
Postępowanie opisane w źródle: Preparatu żelaza nie przyjmuj razem z czerwonym winem, kawą ani herbatą — odstęp co najmniej dwóch godzin. Jeżeli pijesz alkohol regularnie, nie zaczynaj suplementu żelaza bez oznaczenia ferrytyny i konsultacji z lekarzem: niedobór trzeba potwierdzić, ponieważ u osób pijących nadmiar żelaza nie jest rzadki. Osoby z chorobą wątroby lub hemochromatozą nie przyjmują żelaza bez wskazań lekarskich. O piciu alkoholu podczas leczenia niedokrwistości lekiem na receptę porozmawiaj z lekarzem prowadzącym.
Mechanizm
Mechanizm: Żelazo i etanol działają na wątrobę synergistycznie: oba nasilają peroksydację lipidów i pobudzają syntezę kolagenu w komórkach wątroby, co tłumaczy wcześniejsze włóknienie i marskość u osób z nadmiarem żelaza, które piją dużo. Dlatego suplement żelaza przyjmowany bez stwierdzonego niedoboru przez osobę pijącą regularnie może dokładać żelaza osobie, która ma go już za dużo. Zmniejszenie wchłaniania przez polifenole wina dotyczy pojedynczej dawki i nie chroni przed tym długofalowym skutkiem.
Źródło: ChPL Tardyferon (RPL 6570), pkt 4.5 — polifenole (herbata, kawa, czerwone wino) istotnie zmniejszają wchłanianie żelaza, odstęp co najmniej 2 h; Fleming DJ i wsp. Am J Clin Nutr 1998 (PMID 9537620) — Framingham, 634 osoby, alkohol dodatnio związany z ferrytyną; Lieb M i wsp. Am J Drug Alcohol Abuse 2011 (PMID 21091174) — 101 uzależnionych vs 115 pijących towarzysko, przeładowanie żelazem u 9%; Irving MG i wsp. Alcohol Clin Exp Res 1988 (PMID 3279862) — przegląd: synergizm żelaza i etanolu w peroksydacji lipidów i włóknieniu.
Potwierdza dokument urzędowy: „Kwasy fitynowe (pełnoziarniste produkty zbożowe), polifenole (herbata, kawa, czerwone wino), wapń (mleko, produkty mleczne) i niektóre białka (jaja) istotnie zmniejszają wchłanianie żelaza. Należy zachować co najmniej 2-godzinny odstęp między przyjmowaniem soli żelaza i tych produktów.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
