← Wszystkie interakcje
Żelazo: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami
📖 Ta strona zbiera wyłącznie interakcje. Mechanizm działania, dawkowanie i źródła dla substancji Żelazo znajdziesz w monografii podpisanej przez farmaceutę. Jak wybrać preparat z tą substancją — w przewodniku.
🔴 Żelazo ma trzecią największą liczbę niebezpiecznych interakcji z lekami spośród suplementów diety w bazie SuplerMed (6 interakcji wysokiego ryzyka) — zobacz ranking ryzyka.
W skrócie: Żelazo silnie hamuje wchłanianie tetracyklin (o 50–90%). Żelazo przyjmuj minimum 3 godziny po tetracyklinie. Jeśli możliwe – rozdziel na różne pory dnia.
Żelazo wchodzi w udokumentowane interakcje z: tetracykliny (doksycyklina), lewotyroksyna, fluorochinolony, bisfosfoniany, eltrombopag (agonista receptora trombopoetyny), inhibitory integrazy HIV (dolutegrawir, biktegrawir, elwitegrawir), błonnik, glicyna, magnez, Kwas acetylosalicylowy, cynk, herbata (taniny), wapń, lewodopa, PPI (omeprazol), pankreatyna (enzymy trzustkowe), entakapon, witamina E, baloksawir marboksyl, penicylamina, kwas alfa-liponowy, metyldopa i karbidopa, witamina C. Poniżej 23 interakcji — mechanizm, zalecenie i źródło dla każdej.
Zestawienie: 23 udokumentowanych interakcji
W tym 6 wysokiego ryzyka, 16 wymagających ostrożności, 1 oznaczonych jako informacja. Każdą pozycję rozwija karta niżej — z mechanizmem, postępowaniem i źródłem.
| Substancja |
Ryzyko |
Postępowanie opisane w źródle |
| bisfosfoniany |
Wysokie ryzyko |
Doustny bisfosfonian przyjmuje się na czczo, popijając wodą; sposób i porę przyjęcia podaje ulotka konkretnego preparatu. Nie przyjmować żelaza razem z lekiem. Wymagany odstęp różni się między cząsteczkami: przy ibandronianie co najmniej 6 godzin przed i 1 godzinę po przyjęciu leku, przy alendronianie co najmniej 30 minut po przyjęciu leku. Przy ryzedronianie charakterystyka zakazuje przyjmowania jednoczesnego i odsyła do zaleceń dawkowania danego preparatu. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. |
| eltrombopag (agonista receptora trombopoetyny) |
Wysokie ryzyko |
Zachować odstęp: eltrombopag przynajmniej dwie godziny przed suplementem mineralnym albo cztery godziny po nim. Nie odstawiać leku ani nie zmieniać jego dawki samodzielnie. Terminy przyjmowania ustalić z lekarzem lub farmaceutą. |
| fluorochinolony |
Wysokie ryzyko |
Odstęp zależy od leku. Cyprofloksacynę przyjmuj 1 do 2 godzin przed żelazem albo co najmniej 4 godziny po nim. Przy moksyfloksacynie zachowaj około 6 godzin, przy lewofloksacynie 2 godziny przed i 2 godziny po. Nie przerywaj antybiotyku — wystarczy rozsunąć dawki w czasie. |
| inhibitory integrazy HIV (dolutegrawir, biktegrawir, elwitegrawir) |
Wysokie ryzyko |
Przy dolutegrawirze przyjmować preparat żelaza razem z lekiem tylko wtedy, gdy lek jest przyjmowany z posiłkiem; w przeciwnym razie zachować odstęp sześciu godzin przed lekiem albo dwóch godzin po nim. Przy biktegrawirze przyjmować lek co najmniej dwie godziny przed preparatem żelaza albo razem z posiłkiem w dowolnym czasie; przy elwitegrawirze zachować odstęp czterech godzin przed lekiem i po nim. Osoba w ciąży przyjmująca biktegrawir powinna ustalić odstęp z lekarzem prowadzącym, ponieważ ulotka podaje dla niej osobne zalecenie. Osoba, u której lekarz stwierdził oporność wirusa na inhibitory integrazy, powinna zapytać lekarza o suplement, zanim zacznie go przyjmować; charakterystyka produktu z dolutegrawirem zaleca wtedy unikanie czynników obniżających ilość leku we krwi, w tym suplementów wapnia i żelaza. Jeśli lek i preparat żelaza zostały raz przyjęte razem, dokumenty nie podają postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku na HIV nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać pory jego przyjmowania bez uzgodnienia z lekarzem. |
| lewotyroksyna |
Wysokie ryzyko |
Lewotyroksyna powinna być przyjmowana minimum 4h przed lub po żelazie. |
| tetracykliny (doksycyklina) |
Wysokie ryzyko |
Żelazo przyjmuj minimum 3 godziny po tetracyklinie. Jeśli możliwe – rozdziel na różne pory dnia. |
| baloksawir marboksyl |
Ostrożność |
Nie przyjmować preparatu żelaza razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu żelaza w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z żelazem oraz leki z żelazem wydawane na receptę. Jeśli lek i preparat żelaza zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie. |
| błonnik |
Ostrożność |
Przyjmuj preparat żelaza i porcję błonnika w odstępie kilku godzin, nie razem. Jeśli suplementujesz żelazo z powodu stwierdzonego niedoboru, powiedz lekarzowi lub farmaceucie o preparacie błonnika — kontrolne badanie morfologii i ferrytyny pokaże, czy wchłanianie jest wystarczające. Nie zwiększaj dawki żelaza samodzielnie: nadmiar żelaza jest szkodliwy, a objawy niedoboru mogą mieć inną przyczynę. |
| cynk |
Ostrożność |
Preparaty żelaza i cynku przyjmuje się zwykle w odstępie co najmniej dwóch godzin. Opisany wpływ dotyczy przede wszystkim preparatów przyjmowanych bez posiłku — przy podaniu razem z jedzeniem nie był obserwowany. Jeśli stosujesz oba pierwiastki, omów porę przyjmowania z lekarzem lub farmaceutą. |
| entakapon |
Ostrożność |
Preparat żelaza przyjmować w odstępie dwóch–trzech godzin od entakaponu, przed nim albo po nim. Osoba leczona entakaponem powinna poinformować lekarza o suplementacji żelaza, zwłaszcza przy leczeniu niedokrwistości. Leku nie należy odstawiać samodzielnie. |
| glicyna |
Ostrożność |
Preparat żelaza i preparat z glicyną przyjęte w tej samej chwili mogą się znosić. Przy leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza porę przyjmowania obu ustal z lekarzem prowadzącym. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę. |
| herbata (taniny) |
Ostrożność |
Nie popijaj suplementów żelaza ani posiłków bogatych w żelazo herbatą/kawą. Odstęp minimum 1 godzina. |
| Kwas acetylosalicylowy |
Ostrożność |
Długotrwałe przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego sprzyja utracie krwi z przewodu pokarmowego, a przez to niedoborowi żelaza — także wtedy, gdy krwawienie jest utajone i niewidoczne. Jeśli przyjmujesz aspirynę przewlekle, omów z lekarzem, czy potrzebna jest kontrola morfologii i stężenia ferrytyny oraz czy suplementacja żelaza jest u Ciebie wskazana. Smoliste stolce, osłabienie lub bladość wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. |
| kwas alfa-liponowy |
Ostrożność |
Kwas alfa-liponowy przyjmuje się na czczo — ulotka Thiogammy podaje: około trzydziestu minut przed pierwszym posiłkiem w ciągu dnia, popijając odpowiednią ilością wody. Preparat żelaza przesuń na późniejszą porę dnia — dokument podaje wprost: przy kwasie tioktynowym przyjętym przed śniadaniem preparaty żelaza mogą zostać podane w czasie obiadu lub wieczorem. Nie łączyć obu preparatów w jednym przyjęciu. Jeśli oba zalecił lekarz, pory ustal z nim lub z farmaceutą. |
| lewodopa |
Ostrożność |
Zachować odstęp co najmniej 2 godzin między przyjęciem żelaza a lewodopy; nie modyfikować terapii bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. |
| magnez |
Ostrożność |
Preparat magnezu i preparat żelaza przyjmować osobno, w odstępie co najmniej dwóch godzin — tyle podają oba dokumenty. W praktyce najprościej rozdzielić je na porę poranną i wieczorną. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych i leków zobojętniających sok żołądkowy zawierających magnez. Jeśli lekarz zalecił oba preparaty, pory ich przyjmowania ustal z nim lub z farmaceutą; nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie. |
| metyldopa i karbidopa |
Ostrożność |
Metyldopę albo preparat z karbidopą przyjmuj co najmniej dwie godziny PO preparacie żelaza — taką kolejność podaje ulotka („należy je przyjmować co najmniej 2 godziny po podaniu leku zawierającego żelazo”). Dokument nie mówi, jaki odstęp zachować, gdy lek przyjąłeś jako pierwszy; w takiej sytuacji porę żelaza ustal z farmaceutą. Jeśli przyjmujesz metyldopę w ciąży, a żelazo z powodu niedokrwistości, pory obu preparatów ustal z lekarzem lub farmaceutą: oba są ważne i chodzi wyłącznie o odstęp między nimi. Żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie. |
| pankreatyna (enzymy trzustkowe) |
Ostrożność |
Nie odstawiać enzymów trzustkowych ani nie zmieniać ich dawki samodzielnie. Przy suplementacji żelaza omówić z lekarzem lub farmaceutą porę przyjmowania obu preparatów oraz kontrolę morfologii. |
| penicylamina |
Ostrożność |
Zachować odstęp co najmniej dwóch godzin między preparatem żelaza a penicylaminą. Zalecenie obejmuje preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z żelazem oraz leki z żelazem wydawane na receptę. O preparacie żelaza należy powiedzieć lekarzowi prowadzącemu, ponieważ charakterystyka wymaga regularnych badań krwi i moczu w czasie leczenia penicylaminą. Leku nie należy odstawiać samodzielnie. |
| PPI (omeprazol) |
Ostrożność |
Nie odstawiaj samodzielnie leku hamującego wydzielanie kwasu. Jeśli przyjmujesz preparat żelaza z powodu niedoboru razem z takim lekiem, a po kilku miesiącach nie ma poprawy morfologii, skonsultuj to z lekarzem — w cytowanej analizie część chorych wymagała wyższej dawki, dłuższego leczenia albo żelaza podawanego dożylnie. Rutynowa suplementacja żelaza wyłącznie z powodu przyjmowania tych leków nie jest zalecana. |
| wapń |
Ostrożność |
Doustne preparaty żelaza przyjmuj co najmniej 2 godziny oddzielnie od wapnia i nabiału. Witamina C (kwas askorbinowy) zwiększa wchłanianie żelaza, ale ChPL preparatu Ascofer (RPL 766, pkt 4.5) nie podaje ani dawki, ani wielkości tego efektu. Dawkę i sposób przyjmowania ustal z lekarzem lub farmaceutą. |
| witamina E |
Ostrożność |
Preparat żelaza i preparat witaminy E przyjmować w kilkugodzinnym odstępie. Osoba leczona z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza powinna poinformować lekarza o przyjmowaniu witaminy E w większej dawce. Dotyczy to zwłaszcza rodziców leczonych dzieci. |
| witamina C |
Informacja |
Witamina C i żelazo nie wchodzą w interakcję wymagającą ostrożności. Cytowana praca wskazuje około 50 mg witaminy C przy głównym posiłku jako ilość wystarczającą dla efektu; jest to opis wyniku badania, nie zalecenie dawkowania. Suplementację żelaza uzgadnia się z lekarzem — nadmiar żelaza jest szkodliwy, a wskazaniem do jego przyjmowania jest niedobór potwierdzony badaniem. |
Czego to zestawienie nie mówi. Wymienia wyłącznie interakcje, które mamy udokumentowane i zweryfikowane przez farmaceutę.
Nieobecność substancji w tabeli nie znaczy, że jej połączenie z Żelazo jest bezpieczne — znaczy, że nie mamy o nim wpisu.
O każdym łączeniu decyduje lekarz lub farmaceuta znający pełną listę przyjmowanych preparatów.
Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami
skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.
Część treści w tej sekcji została wygenerowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł naukowych — zgodnie z
zasadami redakcyjnymi SuplerMed. Nie stanowi porady medycznej: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Sprawdzanie zestawień jest wstrzymane
Sprawdzanie zestawień jest wstrzymane. Nie porównujemy teraz wpisanych leków i suplementów między sobą, więc brak ostrzeżenia nie oznacza braku interakcji. Opisy poszczególnych par, podpisane przez farmaceutę, są w bazie interakcji. Zanim połączysz leki z suplementami, zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Przejdź do bazy interakcji
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
tetracykliny (doksycyklina) × żelazo
Fe²⁺/Fe³⁺ tworzy trwały kompleks z tetracykliną. Interakcja bardzo podobna do chelatu z magnezem i wapniem.
Postępowanie opisane w źródle: Żelazo przyjmuj minimum 3 godziny po tetracyklinie. Jeśli możliwe – rozdziel na różne pory dnia.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Chelatacja Fe–tetracyklina → ↓AUC o 50–90%.
Źródło: ChPL Doxycycline Genoptim, pkt 4.5 (Rejestr Produktow Leczniczych) - cytat dolowny w polu chpl_quote; potwierdzone w korpusie 26.08 fraza "jonami metali" w sekcji interakcji
Potwierdza dokument urzędowy: „ Preparaty zobojętniające sok żołądkowy, zawierające wielowartościowe jony glinu, wapnia (również mleko, przetwory mleczne i soki owocowe zawierające wapń), magnezu, a także preparaty zawierające jony żelaza, cynku lub bizmutu zmniejszają wchłanianie doksycykliny.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Doxycycline Genoptim, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: wysoki
żelazo × lewotyroksyna
Żelazo wiąże się z lewotyroksyną, tworząc słabo rozpuszczalny kompleks, co zmniejsza jej wchłanianie. W badaniu Campbella (1992) 14 pacjentów z niedoczynnością tarczycy przyjmowało 300 mg siarczanu żelaza(II) równocześnie z lewotyroksyną przez 12 tygodni: średnie stężenie TSH wzrosło z 1,6 do 5,4 mU/l, a u dziewięciu osób nasiliły się objawy niedoczynności. Wskaźnik wolnej tyroksyny nie zmienił się przy tym istotnie, co pokazuje, że nasilenie interakcji bywa różne u różnych osób.
Postępowanie opisane w źródle: Lewotyroksyna powinna być przyjmowana minimum 4h przed lub po żelazie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Po zmieszaniu żelaza z lewotyroksyną w warunkach in vitro powstaje słabo rozpuszczalny, purpurowy kompleks, co wskazuje na bezpośrednie wiązanie żelaza z tyroksyną; autorzy badania określają ten mechanizm jako prawdopodobny, nie ustalony ostatecznie. Cząsteczka związana w takim kompleksie nie wchłania się w jelicie czczym i krętym, gdzie wchłania się około połowy dawki doustnej. Przy wąskim indeksie terapeutycznym lewotyroksyny nawet częściowe ograniczenie wchłaniania może przełożyć się na wzrost stężenia TSH i nasilenie objawów niedoczynności tarczycy.
Źródło: Campbell NR i wsp. Ferrous sulfate reduces thyroxine efficacy in patients with hypothyroidism. Ann Intern Med 1992;117(12):1010-3 (PMID 1443969) - 14 pacjentów, 300 mg siarczanu żelaza(II) równocześnie z tyroksyną przez 12 tygodni; TSH 1,6 ± 0,4 → 5,4 ± 2,8 mU/l (P < 0,01), wskaźnik wolnej tyroksyny bez istotnej zmiany, u 9 osób wzrost nasilenia objawów. | ChPL Levothyroxine Accord, sekcja 4.5 - https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/40818/characteristic (produkty z żelazem i solami wapnia: zachować odstęp od lewotyroksyny). | 70 Years of Levothyroxine - rozdział przeglądowy, NCBI Bookshelf NBK585644 - wchłania się około 70-80% dawki doustnej, przy czym około połowa dawki w jelicie czczym i krętym.
Potwierdza dokument urzędowy: „Według doniesień literaturowych leki zawierające glin (leki zobojętniające, sukralfat) mogą osłabiać działanie lewotyroksyny, dlatego produkty zawierające lewotyroksynę należy stosować co najmniej 2 godziny przed podaniem leków zawierających glin. To samo dotyczy produktów leczniczych zawierających żelazo i sole wapnia.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Levothyroxine Accord, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: wysoki
żelazo × fluorochinolony
Suplementy żelaza wiążą fluorochinolony w przewodzie pokarmowym i wyraźnie obniżają wchłanianie antybiotyku. Dotyczy to także lewofloksacyny i moksyfloksacyny, przy których wapń nie stanowi problemu.
Postępowanie opisane w źródle: Odstęp zależy od leku. Cyprofloksacynę przyjmuj 1 do 2 godzin przed żelazem albo co najmniej 4 godziny po nim. Przy moksyfloksacynie zachowaj około 6 godzin, przy lewofloksacynie 2 godziny przed i 2 godziny po. Nie przerywaj antybiotyku — wystarczy rozsunąć dawki w czasie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Żelazo tworzy z grupami karboksylową i ketonową cząsteczki chinolonu nierozpuszczalny kompleks, który nie wchłania się z jelita.
Źródło: ChPL Cipronex, pkt 4.5; ChPL Moxifloxacin Accord, pkt 4.5 — około 6-godzinna przerwa od preparatów zawierających żelazo; ChPL Levofloxacin Sanovel, pkt 4.5 — nie przyjmować w ciągu 2 godzin przed i po. Lehto P, Kivistö KT, Neuvonen PJ, Br J Clin Pharmacol 1994;37(1) (PMID 8148225) — siarczan żelaza wyraźnie obniżał ekspozycję na norfloksacynę i cyprofloksacynę, słabiej na ofloksacynę. Pletz MW i wsp., Antimicrob Agents Chemother 2003 (PMID 12821462) — przy zachowaniu 2-godzinnego odstępu efekt zanikał.
Potwierdza dokument urzędowy: „Wpływ innych produktów leczniczych na lewofloksacynę Sole żelaza, sole cynku, leki zobojętniające kwas żołądkowy zawierające magnez lub glin, dydanozyna Wchłanianie lewofloksacyny jest znacznie zmniejszone, jeśli tabletki Levofloxacin Aurovitas podaje się razem z solami żelaza lub lekami zobojętniającymi sok żołądkowy, zawierającymi magnez lub glin lub z dydanozyną (tylko preparaty dydanozyny z glinem i magnezem zawierające środki buforujące).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Levofloxacin Aurovitas, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
żelazo × bisfosfoniany
Jony żelaza wiążą bisfosfoniany w przewodzie pokarmowym i obniżają biodostępność leku. Wymagany odstęp zależy od cząsteczki i podaje go charakterystyka konkretnego preparatu.
Postępowanie opisane w źródle: Doustny bisfosfonian przyjmuje się na czczo, popijając wodą; sposób i porę przyjęcia podaje ulotka konkretnego preparatu. Nie przyjmować żelaza razem z lekiem. Wymagany odstęp różni się między cząsteczkami: przy ibandronianie co najmniej 6 godzin przed i 1 godzinę po przyjęciu leku, przy alendronianie co najmniej 30 minut po przyjęciu leku. Przy ryzedronianie charakterystyka zakazuje przyjmowania jednoczesnego i odsyła do zaleceń dawkowania danego preparatu. W razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Bisfosfoniany mają duże powinowactwo do kationów dwu- i trójwartościowych; związanie z jonami żelaza w świetle przewodu pokarmowego zmniejsza wchłanianie i skuteczność leku. Dotyczy wyłącznie postaci doustnych — preparaty podawane dożylnie (zoledronian, pamidronian) omijają wchłanianie jelitowe i ta interakcja ich nie dotyczy.
Źródło: ChPL Ossica (kwas ibandronowy, RPL 100225836) pkt 4.5; ChPL Risendros 35 (ryzedronian sodu, RPL 100182245) pkt 4.4; ChPL Ostenil 70 (kwas alendronowy, RPL 100039967) pkt 4.5.
Potwierdza dokument urzędowy: „Suplementy wapnia, leki zobojętniające sok żołądkowy i niektóre inne doustne produkty lecznicze zawierające wielowartościowe kationy (takie jak glin, magnez, żelazo) mogą mieć wpływ na wchłanianie produktu leczniczego Ossica. Z tego powodu w czasie co najmniej 6 godzin przed i 1 godziny po przyjęciu produktu leczniczego Ossica nie należy przyjmować żadnych doustnych produktów leczniczych.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Ossica (kwas ibandronowy), RPL 100225836, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: ChPL
żelazo × eltrombopag (agonista receptora trombopoetyny)
Eltrombopag tworzy z kationami wielowartościowymi trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym. Jednoczesne przyjęcie preparatu zawierającego żelazo ogranicza wchłanianie eltrombopagu, przez co stężenie leku we krwi może być niższe od zamierzonego. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia suplementy mineralne zawierające kationy wielowartościowe i podaje wielkość tego wpływu. Pomiar przytoczony w dokumencie dotyczy środka zobojętniającego kwas żołądkowy użytego w badaniu, a nie pojedynczego składnika mineralnego.
Postępowanie opisane w źródle: Zachować odstęp: eltrombopag przynajmniej dwie godziny przed suplementem mineralnym albo cztery godziny po nim. Nie odstawiać leku ani nie zmieniać jego dawki samodzielnie. Terminy przyjmowania ustalić z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Eltrombopag chelatuje kationy wielowartościowe w świetle przewodu pokarmowego; dokument wymienia wśród nich żelazo. Powstały kompleks wchłania się gorzej niż sam lek, dlatego jednoczesne przyjęcie obu preparatów obniża stężenie eltrombopagu.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Revolade (eltrombopag), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Eltrombopag chelatuje wielowartościowe kationy, takie jak żelazo, wapń, magnez, glin, selen i cynk. Podanie pojedynczej dawki 75 mg eltrombopagu ze środkiem zobojętniającym kwas żołądkowy zawierającym wielowartościowe kationy (1524 mg wodorotlenku glinu i 1425 mg węglanu magnezu) zmniejsza AUC[…]eltrombopagu w osoczu o 70% (90% CI: 64%, 76%) i Cmax o 70% (90% CI: 62%, 76%). Eltrombopag należy przyjmować przynajmniej dwie godziny przed lub cztery godziny po spożyciu takich produktów jak środki zobojętniające, produkty nabiałowe lub suplementy mineralne zawierające wielowartościowe kationy, by uniknąć znacznego zmniejszenia wchłaniania eltrombopagu wywołanego chelatowaniem (patrz punkty 4.2 i 5.2).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: ChPL
żelazo × inhibitory integrazy HIV (dolutegrawir, biktegrawir, elwitegrawir)
Dolutegrawir, biktegrawir i elwitegrawir to leki z grupy inhibitorów integrazy stosowane w leczeniu zakażenia HIV, czyli leków blokujących enzym, za pomocą którego wirus wbudowuje swój materiał genetyczny do komórki. Ulotka produktu leczniczego z dolutegrawirem podaje, że jeśli lek jest przyjmowany bez pokarmu, suplementów z żelazem nie należy przyjmować przez sześć godzin przed lekiem ani przez dwie godziny po nim; jeśli lek jest przyjmowany z posiłkiem, suplement żelaza można przyjąć razem z nim. Charakterystyka tego produktu podaje, że suplement żelaza przyjęty na czczo obniża ilość leku we krwi o ponad połowę. Ulotki produktów z biktegrawirem i elwitegrawirem zawierają własne zalecenia odstępu dla suplementów żelaza. Zalecenia odstępu obejmują także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe zawierające żelazo. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń i cynk, które mają osobne wpisy.
Postępowanie opisane w źródle: Przy dolutegrawirze przyjmować preparat żelaza razem z lekiem tylko wtedy, gdy lek jest przyjmowany z posiłkiem; w przeciwnym razie zachować odstęp sześciu godzin przed lekiem albo dwóch godzin po nim. Przy biktegrawirze przyjmować lek co najmniej dwie godziny przed preparatem żelaza albo razem z posiłkiem w dowolnym czasie; przy elwitegrawirze zachować odstęp czterech godzin przed lekiem i po nim. Osoba w ciąży przyjmująca biktegrawir powinna ustalić odstęp z lekarzem prowadzącym, ponieważ ulotka podaje dla niej osobne zalecenie. Osoba, u której lekarz stwierdził oporność wirusa na inhibitory integrazy, powinna zapytać lekarza o suplement, zanim zacznie go przyjmować; charakterystyka produktu z dolutegrawirem zaleca wtedy unikanie czynników obniżających ilość leku we krwi, w tym suplementów wapnia i żelaza. Jeśli lek i preparat żelaza zostały raz przyjęte razem, dokumenty nie podają postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku na HIV nie należy odstawiać samodzielnie ani zmieniać pory jego przyjmowania bez uzgodnienia z lekarzem.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm wiązaniem w formie kompleksów z jonami wielowartościowymi, czyli jonami metali o ładunku większym niż jeden. Jon żelaza wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi; pokarm zmniejsza ten efekt.
Źródło: Ulotka dla pacjenta i Charakterystyka Produktu Leczniczego Tivicay (dolutegrawir), „Lek Tivicay a inne leki” oraz pkt 4.4 i 4.5; ulotka Biktarvy (biktegrawir), „Lek Biktarvy a inne leki”; ulotka Genvoya (elwitegrawir), „Lek Genvoya a inne leki” — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Jeśli pacjent nie przyjmuje leku Tivicay z pokarmem, nie należy przyjmować suplementów ani preparatów wielowitaminowych zawierających wapń, żelazo lub magnez w okresie 6 godzin przed przyjęciem leku Tivicay lub przez co najmniej 2 godziny po jego przyjęciu (patrz również punkt 3).”
— Tivicay (dolutegrawir), tabletki powlekane, sekcja Ulotka dla pacjenta, „Lek Tivicay a inne leki”; ChPL Tivicay pkt 4.4 i 4.5, Tabela 3; ulotka Biktarvy; ulotka Genvoya, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego
błonnik × żelazo
Charakterystyka doustnego preparatu żelaza wymienia produkty zawierające błonnik wśród tego, co przyjmowane razem z lekiem zmniejsza wchłanianie żelaza; w tym samym zdaniu stoją mleko i jego przetwory, herbata, kawa, jaja oraz pieczywo pełnoziarniste. Suplement błonnika — otręby, babka płesznik, preparaty z łuskami nasion — jest takim właśnie produktem. Dokument nie wymienia poszczególnych rodzajów błonnika i nie rozstrzyga, czy każdy działa tak samo. Rzecz dotyczy jednoczesnego przyjęcia, nie samej obecności błonnika w diecie.
Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj preparat żelaza i porcję błonnika w odstępie kilku godzin, nie razem. Jeśli suplementujesz żelazo z powodu stwierdzonego niedoboru, powiedz lekarzowi lub farmaceucie o preparacie błonnika — kontrolne badanie morfologii i ferrytyny pokaże, czy wchłanianie jest wystarczające. Nie zwiększaj dawki żelaza samodzielnie: nadmiar żelaza jest szkodliwy, a objawy niedoboru mogą mieć inną przyczynę.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu, wymienia jedynie skutek. Błonnik wiąże jony w świetle przewodu pokarmowego i przyspiesza pasaż treści, przez co pozostaje mniej czasu i mniej dostępnego żelaza do wchłonięcia w dwunastnicy.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascofer (Ferrosi gluconas), pozwolenie 03253, punkt 4.5 „Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji".
Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne spożywanie herbaty, kawy, jajek, pożywienia lub leków zawierających wodorowęglany, węglany, szczawiany lub fosforany, mleka lub jego przetworów, chleba pełnoziarnistego lub płatków zbożowych oraz innych produktów zawierających błonnik może zmniejszać wchłanianie żelaza.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Ascofer (Ferrosi gluconas), tabletki drażowane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
glicyna × żelazo
Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; żelazo jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian żelaza, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza i preparat z glicyną przyjęte w tej samej chwili mogą się znosić. Przy leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza porę przyjmowania obu ustal z lekarzem prowadzącym. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.
Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta
Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: dokument rejestrowy
magnez × żelazo
Preparat żelaza przyjęty razem z magnezem wchłania się gorzej. Charakterystyka produktu leczniczego Tardyferon-Fol wymienia produkty lecznicze zawierające wapń, glin i magnez jako przyczynę zmniejszonego jelitowego wchłaniania soli żelaza i nakazuje odstęp co najmniej dwóch godzin. Ulotka leku Feraccru mówi to samo o suplementach: każe odczekać co najmniej dwie godziny po przyjęciu żelaza, zanim przyjmie się suplementy lub leki zawierające magnez lub wapń. Oba dokumenty opisują stratę po stronie ŻELAZA; o tym, czy magnez też na tym traci, nie mówią nic, i nie podają, o ile spada wchłanianie. Wpis dotyczy preparatów przyjmowanych doustnie. Para wapń × żelazo ma osobny wpis (#180).
Postępowanie opisane w źródle: Preparat magnezu i preparat żelaza przyjmować osobno, w odstępie co najmniej dwóch godzin — tyle podają oba dokumenty. W praktyce najprościej rozdzielić je na porę poranną i wieczorną. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych i leków zobojętniających sok żołądkowy zawierających magnez. Jeśli lekarz zalecił oba preparaty, pory ich przyjmowania ustal z nim lub z farmaceutą; nie odstawiaj żadnego z nich samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Dokumenty nie nazywają mechanizmu. Charakterystyka Tardyferonu-Fol wymienia magnez w jednej pozycji z wapniem i glinem, pod nagłówkiem leków zobojętniających sok żołądkowy, i podaje w nawiasie konkretną sól: trójkrzemian magnezu. Przy sąsiednich pozycjach ta sama charakterystyka opisuje powstawanie słabo wchłanialnych kompleksów w jelicie. Czy przy zwykłym preparacie magnezu działa to samo co przy leku zobojętniającym, dokument nie rozstrzyga — dlatego zalecenie jest ostrożnościowe: odstęp, a nie zakaz.
Źródło: ChPL Tardyferon-Fol (siarczan żelaza(II) + kwas foliowy), 4.5; ulotka Feraccru (maltol żelaza(III)), EMA
Potwierdza dokument urzędowy: „Leki zobojętniające sok żołądkowy: produkty lecznicze zawierające wapń, glin, magnez (trójkrzemian
magnezu): zmniejszone jelitowe wchłanianie soli żelaza. W przypadku jednoczesnego stosowania obu
produktów leczniczych, należy podawać je osobno, w odstępie co najmniej 2 godzin.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon-Fol (Ferrosi sulfas + Acidum folicum), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × Kwas acetylosalicylowy
Kwas acetylosalicylowy uszkadza błonę śluzową żołądka i powoduje utajone krwawienie, a wraz z nim utratę żelaza. W badaniu porównawczym dobowa utrata krwi wzrosła średnio o 4,29 ml u osób z prawidłowym wydzielaniem kwasu solnego oraz o 1,9 ml u osób pozbawionych tego wydzielania. Mechanizm nie zależy zatem wyłącznie od kwaśności soku żołądkowego, a różnice między poszczególnymi osobami są znaczne. Przy długim stosowaniu taka utrata może pogłębiać niedobór żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Długotrwałe przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego sprzyja utracie krwi z przewodu pokarmowego, a przez to niedoborowi żelaza — także wtedy, gdy krwawienie jest utajone i niewidoczne. Jeśli przyjmujesz aspirynę przewlekle, omów z lekarzem, czy potrzebna jest kontrola morfologii i stężenia ferrytyny oraz czy suplementacja żelaza jest u Ciebie wskazana. Smoliste stolce, osłabienie lub bladość wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Hamowanie COX-1 przez ASA osłabia ochronę śluzówki żołądka przez prostaglandyny.
Źródło: Leonards JR, Levy G. Gastrointestinal blood loss during prolonged aspirin administration. N Engl J Med 1973;289:1020-2 (PMID 4542651) — rekord bez abstraktu, tresci nie da sie sprawdzic u zrodla. Liczby w opisie pochodza z pracy sprawdzalnej: Influence of achlorhydria on aspirin-induced occult gastrointestinal blood loss. Br Med J 1970 (PMID 4911773) — 4,29 ml/dobe u osob wydzielajacych kwas solny, 1,9 ml/dobe przy achlorhydrii
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × cynk
Cytowany przegląd opisuje kierunek od żelaza do cynku: wysokie stężenia żelaza obniżały wchłanianie cynku, gdy oba pierwiastki podano w roztworze. Przy podaniu razem z posiłkiem efektu nie obserwowano. Autorzy wskazują dawkę powyżej 25 mg żelaza jako tę, przy której wpływ na wchłanianie cynku bywa mierzalny, a wzbogacanie żywności żelazem w obecnie stosowanych ilościach nie wpływało niekorzystnie na wchłanianie cynku.
Postępowanie opisane w źródle: Preparaty żelaza i cynku przyjmuje się zwykle w odstępie co najmniej dwóch godzin. Opisany wpływ dotyczy przede wszystkim preparatów przyjmowanych bez posiłku — przy podaniu razem z jedzeniem nie był obserwowany. Jeśli stosujesz oba pierwiastki, omów porę przyjmowania z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową oba pierwiastki konkurują o wchłanianie w jelicie cienkim. Cytowany przegląd opisuje wynik obserwowany u ludzi i nie rozstrzyga, przez który transporter to zachodzi.
Źródło: Whittaker P. Iron and zinc interactions in humans. Am J Clin Nutr 1998;68(2 Suppl):442S-446S (PMID 9701159) — przegląd; opisuje wpływ żelaza na wchłanianie cynku.
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × herbata (taniny)
Polifenole (garbniki) tworzą nierozpuszczalne kompleksy z jonami Fe²⁺/Fe³⁺ w świetle jelita, obniżając wchłanianie żelaza niehemowego z pożywienia i suplementów.
Postępowanie opisane w źródle: Nie popijaj suplementów żelaza ani posiłków bogatych w żelazo herbatą/kawą. Odstęp minimum 1 godzina.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Taniny → chelatacja Fe²⁺/Fe³⁺ → nierozpuszczalne kompleksy polifenol-żelazo → ↓absorpcja.
Źródło: Hurrell RF et al., Br J Nutr 1999; Hallberg L, Rossander L, Am J Clin Nutr 1982
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × wapń
Wapń jest jedynym znanym składnikiem diety, który hamuje wchłanianie obu postaci żelaza — niehemowego i hemowego. Mechanizm nie jest w pełni poznany: badania na komórkach jelita wskazują na zmniejszenie ilości transportera DMT1 w błonie.
Postępowanie opisane w źródle: Doustne preparaty żelaza przyjmuj co najmniej 2 godziny oddzielnie od wapnia i nabiału. Witamina C (kwas askorbinowy) zwiększa wchłanianie żelaza, ale ChPL preparatu Ascofer (RPL 766, pkt 4.5) nie podaje ani dawki, ani wielkości tego efektu. Dawkę i sposób przyjmowania ustal z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Wapń hamuje wchłanianie żelaza bezpośrednio i zależnie od dawki. W badaniu z udziałem 126 osób oceniano dawki 40–600 mg wapnia, a zależność od dawki była wyraźna do 300 mg. Dawka 165 mg wapnia w postaci mleka, sera lub chlorku wapnia obniżała wchłanianie żelaza o 50–60%. Przy tej samej dawce istotnie spadało również wchłanianie żelaza hemowego, co wskazuje, że wapń działa na etapie przenoszenia żelaza przez śluzówkę. W badaniu, w którym wapń podano na czczo, bez posiłku, wyraźny efekt pojawiał się dopiero od około 800 mg — istotna jest więc nie tylko sama dawka wapnia, ale i to, czy jest przyjmowany wraz z posiłkiem.
Źródło: Hallberg L i wsp. Calcium: effect of different amounts on nonheme- and heme-iron absorption in humans. Am J Clin Nutr 1991;53:112-9 (PMID 1984335). Gaitán D i wsp. Calcium does not inhibit the absorption of 5 milligrams of nonheme or heme iron at doses less than 800 milligrams in nonpregnant women. J Nutr 2011;141:1652-6 (PMID 21795430). Thompson BA i wsp. Inhibitory effect of calcium on non-heme iron absorption may be related to translocation of DMT-1 at the apical membrane of enterocytes. J Agric Food Chem 2010;58:8414-7 (PMID 20597505). Charakterystyka Produktu Leczniczego ASCOFER (RPL 766), punkt 4.5.
Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie żelaza zmniejszają środki zobojętniające sok żołądkowy, neomycyna, chloramfenikol, cholestyramina, trójkrzemian magnezu, trientyna, entakapon, inhibitory pompy protonowej, sole wapnia i bizmutu, wyciągi z trzustki.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego ASCOFER, 23,2 mg jonów żelaza(II), tabletki powlekane (RPL 766), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × lewodopa
Sole żelaza tworzą z lewodopą trudno wchłanialne kompleksy w przewodzie pokarmowym, co może obniżyć skuteczność leczenia choroby Parkinsona.
Postępowanie opisane w źródle: Zachować odstęp co najmniej 2 godzin między przyjęciem żelaza a lewodopy; nie modyfikować terapii bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Chelatacja lewodopy przez jony żelaza w świetle przewodu pokarmowego → zmniejszona biodostępność.
Źródło: Ferrous sulfate reduces levodopa bioavailability: chelation as a possible mechanism (Clin Pharmacol Ther 1989) PMID 2920496; systematic review of drug interactions with food and dietary supplements in PD (Curr Neuropharmacol 2022) PMID 34784871
Potwierdza dokument urzędowy: „Siarczan żelaza zmniejsza wartość maksymalnego stężenia w osoczu i wartość AUC lewodopy o 30-50%. Zmiany farmakokinetyki obserwowane w przypadku jednoczesnego stosowania siarczanu żelaza wydają się u niektórych, lecz nie u wszystkich pacjentów, istotne klinicznie.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Madopar 125 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: mechanizm podręcznikowy + analiza wsteczna bez grupy porównawczej wobec przeglądu o przeciwnym wniosku
żelazo × PPI (omeprazol)
Wchłanianie żelaza niehemowego wymaga kwaśnego środowiska żołądka: żelazo trójwartościowe musi zostać zredukowane do dwuwartościowego, żeby przejść przez transporter DMT1 — tak opisuje to wiedza podręcznikowa. Czy hamowanie wydzielania kwasu przez inhibitory pompy protonowej przekłada się na niedobór żelaza, nie jest rozstrzygnięte. Przegląd piśmiennictwa stwierdza, że opisy przypadków istnieją, ale badania tego ryzyka nie potwierdziły, i nie zaleca rutynowej suplementacji żelaza przy leczeniu tymi lekami. Z drugiej strony przegląd kart 50 chorych z niedoborem żelaza przyjmujących omeprazol wykazał słabą odpowiedź na siarczan żelaza: prawidłowy wzrost hemoglobiny osiągnęło 16 procent, a ferrytyny 40 procent. Była to analiza wsteczna bez grupy porównawczej.
Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj samodzielnie leku hamującego wydzielanie kwasu. Jeśli przyjmujesz preparat żelaza z powodu niedoboru razem z takim lekiem, a po kilku miesiącach nie ma poprawy morfologii, skonsultuj to z lekarzem — w cytowanej analizie część chorych wymagała wyższej dawki, dłuższego leczenia albo żelaza podawanego dożylnie. Rutynowa suplementacja żelaza wyłącznie z powodu przyjmowania tych leków nie jest zalecana.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową kwas solny redukuje żelazo trójwartościowe do dwuwartościowego i uwalnia je z połączeń z białkami pokarmu, a zahamowanie jego wydzielania ogranicza oba te kroki. Żadna z prac cytowanych przy tym wpisie nie mierzyła wielkości tego efektu w badaniu z grupą porównawczą.
Źródło: Nand S, Tanvetyanon T. Proton pump inhibitors and iron deficiency: is the connection real? South Med J 2004;97(9):799 (PMID 15455957) — jednostronicowy komentarz bez abstraktu w PubMed; cytowany jako głos w sporze, nie jako dowód. Ajmera AV, Shastri GS, Gajera MJ i wsp. Suboptimal response to ferrous sulfate in iron-deficient patients taking omeprazole. Am J Ther 2012;19(3):185-9 (PMID 21150767) — przegląd 50 kart, stąd odsetki odpowiedzi. Mattsson N, Kilander A, Björnsson E. [Helicobacter pylori... Brak zwiększonego ryzyka niedoboru żelaza i witaminy B12 z powodu inhibitorów pompy protonowej]. Lakartidningen 2004;101(23):2014-5 (PMID 15232839) — przegląd, stąd zdanie o niepotwierdzonym ryzyku i o braku wskazań do rutynowej suplementacji.
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × pankreatyna (enzymy trzustkowe)
Charakterystyka preparatu enzymów trzustkowych podaje, że produkt może zmniejszać wchłanianie soli żelaza. Dotyczy to tej samej sytuacji co przy kwasie foliowym: enzymy przyjmuje się do posiłków, a więc często równocześnie z suplementem. Chroniony jest tu suplement, nie lek.
Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiać enzymów trzustkowych ani nie zmieniać ich dawki samodzielnie. Przy suplementacji żelaza omówić z lekarzem lub farmaceutą porę przyjmowania obu preparatów oraz kontrolę morfologii.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu. Podaje sam skutek — mniejsze wchłanianie soli żelaza przy jednoczesnym stosowaniu preparatu.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Neo-Pancreatinum Forte (pankreatyna), pkt 4.5
Potwierdza dokument urzędowy: „Produkt może również zmniejszyć wchłanianie soli żelaza.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × entakapon
Entakapon jest lekiem stosowanym w chorobie Parkinsona razem z lewodopą; hamuje enzym rozkładający lewodopę i wydłuża jej działanie. Wiadomo, że bywa też składnikiem preparatów złożonych z lewodopą i karbidopą; wtedy odstęp od żelaza obowiązuje tak samo. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że w przewodzie pokarmowym entakapon może tworzyć z żelazem związki chelatowe, czyli trwałe połączenia, które nie wchłaniają się z jelita, i nakazuje odstęp dwóch–trzech godzin między lekiem a preparatami żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza przyjmować w odstępie dwóch–trzech godzin od entakaponu, przed nim albo po nim. Osoba leczona entakaponem powinna poinformować lekarza o suplementacji żelaza, zwłaszcza przy leczeniu niedokrwistości. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka podaje, że entakapon tworzy z żelazem związki chelatowe w przewodzie pokarmowym. Związany w ten sposób jon żelaza nie wchłania się.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Entacapone Teva (entakapon), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „W przewodzie pokarmowym entakapon może tworzyć związki chelatowe z żelazem. Dlatego należy zachować przynajmniej 2-3 godziny odstępu między przyjmowaniem entakaponu i preparatów żelaza (patrz punkt 4.8).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Entacapone Teva (entakapon), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × witamina E
Żelazo i witamina E to dwa składniki często przyjmowane razem, także w jednym preparacie wielowitaminowym. Charakterystyka produktu leczniczego z witaminą E podaje, że jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, i nakazuje kilkugodzinny odstęp. Charakterystyka innego produktu, z witaminą A i E, podaje kierunek odwrotny: witamina E w wysokich dawkach może zmniejszać skuteczność leczenia preparatami żelaza. Charakterystyka produktu z witaminą C i E dodaje, że dotyczy to zwłaszcza dzieci z niedokrwistością z niedoboru żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza i preparat witaminy E przyjmować w kilkugodzinnym odstępie. Osoba leczona z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza powinna poinformować lekarza o przyjmowaniu witaminy E w większej dawce. Dotyczy to zwłaszcza rodziców leczonych dzieci.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek, czyli osłabienie działania, i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że jony żelaza utleniają witaminę E w przewodzie pokarmowym, czyli rozkładają ją chemicznie, a witamina E w wysokich dawkach może ograniczać wykorzystanie żelaza do wytwarzania krwinek.
Źródło: Charakterystyki Produktów Leczniczych Vitaminum E Hasco (witamina E), Vitaminum A + E Synteza oraz Ceel (witamina C i E), każda pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, dlatego należy zachować kilkugodzinny odstęp między przyjmowaniem tych leków.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum E Hasco (witamina E), kapsułki, sekcja 4.5 (Vitaminum E Hasco); 4.5 (Vitaminum A + E Synteza); 4.5 (Ceel), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × baloksawir marboksyl
Baloksawir marboksyl to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu grypy, czyli lek hamujący namnażanie wirusa grypy. Charakterystyka produktu leczniczego Xofluza podaje, że produkty zawierające kationy wielowartościowe, czyli jony metali o ładunku większym niż jeden, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Dokument zakazuje przyjmowania leku razem z produktami zawierającymi takie kationy. Wymienia wśród nich środki przeczyszczające, leki zobojętniające i doustne suplementy z żelazem, cynkiem, selenem, wapniem lub magnezem. Ulotka dla pacjenta powtarza ten zakaz i podaje, że wymienione produkty mogą osłabiać działanie leku. Dokument nie podaje wielkości spadku ani odstępu czasowego, który usuwałby interakcję. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń, cynk i selen, które mają osobne wpisy.
Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu żelaza razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu żelaza w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z żelazem oraz leki z żelazem wydawane na receptę. Jeśli lek i preparat żelaza zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; wskazuje kationy wielowartościowe jako przyczynę niższego stężenia leku. Wiadomo, że mechanizmem jest chelatacja, czyli wiązanie leku przez jon metalu. Jon żelaza wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki” — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × penicylamina
Penicylamina to lek chelatujący, czyli wiążący jony metali. Stosuje się ją w chorobie Wilsona, reumatoidalnym zapaleniu stawów, zatruciu ołowiem i cystynurii, czyli chorobie prowadzącej do kamicy nerkowej. Charakterystyka produktu leczniczego Cuprenil podaje, że penicylamina tworzy związki kompleksowe z metalami ciężkimi, dlatego między preparatem żelaza a penicylaminą należy zachować dwugodzinną przerwę. Penicylaminę przyjmuje się co najmniej 30 minut przed posiłkiem. Charakterystyka produktu leczniczego Feraccru, doustnego leku z żelazem, podaje, że żelazo zmniejsza wchłanianie penicylaminy, a odstęp ma wynosić co najmniej dwie godziny. Charakterystyka Cuprenilu podaje też, że penicylamina zwiększa zapotrzebowanie na witaminę B6; ta para ma osobny wpis.
Postępowanie opisane w źródle: Zachować odstęp co najmniej dwóch godzin między preparatem żelaza a penicylaminą. Zalecenie obejmuje preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z żelazem oraz leki z żelazem wydawane na receptę. O preparacie żelaza należy powiedzieć lekarzowi prowadzącemu, ponieważ charakterystyka wymaga regularnych badań krwi i moczu w czasie leczenia penicylaminą. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nazywa mechanizm tworzeniem związków kompleksowych z metalami. Jon żelaza wiąże cząsteczkę penicylaminy w przewodzie pokarmowym w połączenie, które się nie wchłania, więc do krwi trafia mniej leku.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Cuprenil (penicylamina), pkt 4.5 i 4.2 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL; Charakterystyka Produktu Leczniczego Feraccru (żelaza(III) maltol), pkt 4.5 — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Produkt leczniczy tworzy związki kompleksowe z metalami ciężkimi, dlatego w przypadku stosowania preparatów żelaza należy zachować dwugodzinną przerwę pomiędzy przyjmowaniem tych preparatów a penicylaminą.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Cuprenil (penicylamina), tabletki powlekane, sekcja 4.5 i 4.2; ChPL Feraccru pkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: dokument rejestrowy
żelazo × kwas alfa-liponowy
Kwas alfa-liponowy, nazywany w dokumentach rejestrowych kwasem tioktynowym, wiąże metale. Ulotka leku Thiogamma podaje, że z tego powodu nie można go stosować jednocześnie z preparatami zawierającymi związki metali, w tym z preparatami żelaza, ponieważ działanie tych preparatów może zostać zaburzone. Dokument podaje też rozwiązanie praktyczne: jeśli kwas tioktynowy przyjmowany jest trzydzieści minut przed śniadaniem, preparaty żelaza można podać w czasie obiadu lub wieczorem. Ulotka nie podaje, o ile słabnie działanie żadnej ze stron, i nie rozstrzyga, która z nich traci więcej.
Postępowanie opisane w źródle: Kwas alfa-liponowy przyjmuje się na czczo — ulotka Thiogammy podaje: około trzydziestu minut przed pierwszym posiłkiem w ciągu dnia, popijając odpowiednią ilością wody. Preparat żelaza przesuń na późniejszą porę dnia — dokument podaje wprost: przy kwasie tioktynowym przyjętym przed śniadaniem preparaty żelaza mogą zostać podane w czasie obiadu lub wieczorem. Nie łączyć obu preparatów w jednym przyjęciu. Jeśli oba zalecił lekarz, pory ustal z nim lub z farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Ulotka nazywa mechanizm wprost i na tym poprzestaje: kwas tioktynowy z łatwością tworzy związki chemiczne z metalami, a działanie preparatów może przez to zostać zaburzone. Dokument nie podaje, co dzieje się z powstałym połączeniem ani która ze stron traci więcej. Jon żelaza jest metalem, którego dotyczy to zdanie.
Źródło: Ulotka Thiogamma (kwas tioktynowy), „Thiogamma a inne leki” oraz „Thiogamma z jedzeniem, piciem i alkoholem”
Potwierdza dokument urzędowy: „Kwas tioktynowy, aktywna substancja leku Thiogamma, z łatwością tworzy związki chemiczne z
metalami i z tego powodu nie może być stosowany jednocześnie z produktami mlecznymi (zawierają
wapń) i z preparatami zawierającymi związki metali (preparaty zawierające żelazo, magnez),
ponieważ ich działanie może zostać zaburzone. Jeśli lek Thiogamma przyjmowany jest 30 minut przed
śniadaniem, preparaty zawierające żelazo i magnez mogą zostać podane w czasie obiadu lub
wieczorem.”
— Ulotka dla pacjenta Thiogamma (Acidum thiocticum), sekcja ulotka, „Thiogamma a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: dokument rejestrowy
żelazo × metyldopa i karbidopa
Metyldopa to lek stosowany m.in. w nadciśnieniu w ciąży; karbidopa wchodzi w skład preparatów złożonych stosowanych w chorobie Parkinsona. Ulotka leku Tardyferon-Fol podaje, że podczas leczenia preparatami żelaza zmniejszone jest wchłanianie bisfosfonianów, fluorochinolonów, metylodopy, lewodopy i karbidopy, tyroksyny, D-penicylaminy i związków cynku, i nakazuje przyjmować te leki co najmniej dwie godziny PO preparacie żelaza. Traci więc LEK, nie żelazo, a kolejność jest w dokumencie jednoznaczna. Dokument nie podaje, o ile spada wchłanianie, ani co robić przy odwrotnej kolejności przyjęcia. Para żelazo × lewodopa ma osobny wpis (#189), a żelazo z bisfosfonianami — wpis #256.
Postępowanie opisane w źródle: Metyldopę albo preparat z karbidopą przyjmuj co najmniej dwie godziny PO preparacie żelaza — taką kolejność podaje ulotka („należy je przyjmować co najmniej 2 godziny po podaniu leku zawierającego żelazo”). Dokument nie mówi, jaki odstęp zachować, gdy lek przyjąłeś jako pierwszy; w takiej sytuacji porę żelaza ustal z farmaceutą. Jeśli przyjmujesz metyldopę w ciąży, a żelazo z powodu niedokrwistości, pory obu preparatów ustal z lekarzem lub farmaceutą: oba są ważne i chodzi wyłącznie o odstęp między nimi. Żadnego z nich nie odstawiaj samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Ulotka nie opisuje mechanizmu dla tych leków. Przy sąsiednich pozycjach ten sam dokument mówi o powstawaniu słabo wchłanialnych połączeń żelaza z innymi substancjami w jelicie i o tym, że rozdzielenie dawek w czasie usuwa problem. To wskazuje na zjawisko zachodzące w przewodzie pokarmowym, nie po wchłonięciu leku.
Źródło: Ulotka Tardyferon-Fol (siarczan żelaza(II) + kwas foliowy), „Tardyferon-Fol a inne leki”
Potwierdza dokument urzędowy: „Podczas leczenia preparatami żelaza, zmniejszone jest wchłanianie bisfosfonianów, fluorochinolonów,
metylodopy, lewodopy i karbidopy, tyroksyny, D-penicylaminy i związków cynku (należy je przyjmować co
najmniej 2 godziny po podaniu leku zawierającego żelazo).”
— Ulotka dla pacjenta Tardyferon-Fol (Ferrosi sulfas + Acidum folicum), sekcja ulotka, „Tardyferon-Fol a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Informacja
Dowody: niski
witamina C × żelazo
Kwas askorbinowy ułatwia wchłanianie żelaza niehemowego z posiłku. W badaniu Hallberga (299 osób, żelazo znakowane izotopowo) siła efektu zależała od składu posiłku: najwyraźniejsza była przy posiłkach z dużą zawartością ligandów hamujących wchłanianie żelaza, takich jak fityniany i taniny. Autorzy przypisują działanie witaminy C głównie znoszeniu ich wpływu. Badanie dotyczyło wyłącznie żelaza niehemowego, obecnego w produktach roślinnych.
Postępowanie opisane w źródle: Witamina C i żelazo nie wchodzą w interakcję wymagającą ostrożności. Cytowana praca wskazuje około 50 mg witaminy C przy głównym posiłku jako ilość wystarczającą dla efektu; jest to opis wyniku badania, nie zalecenie dawkowania. Suplementację żelaza uzgadnia się z lekarzem — nadmiar żelaza jest szkodliwy, a wskazaniem do jego przyjmowania jest niedobór potwierdzony badaniem.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Kwas askorbinowy redukuje żelazo trójwartościowe do dwuwartościowego, preferowanego przez transporter DMT1, oraz znosi hamujący wpływ fitynianów i tanin obecnych w posiłku.
Źródło: Hallberg L, Brune M, Rossander L. Hum Nutr Appl Nutr 1986;40(2):97-113 (PMID 3700141)
