Ostrożność
Dowody: niski
cynk × Miedź
Cynk i miedź konkurują o wchłanianie w jelicie cienkim — tak opisuje to wiedza podręcznikowa. W cytowanej pracy opisano dwóch chorych, u których długotrwałe przyjmowanie dużych ilości cynku doprowadziło do niedoboru miedzi z niedokrwistością syderoblastyczną. U obu zmiany ustąpiły po usunięciu źródła cynku.
Postępowanie opisane w źródle: Długotrwałe przyjmowanie cynku w ilościach przekraczających zalecaną dzienną porcję może prowadzić do niedoboru miedzi. Jeśli stosujesz preparat cynku w wyższej podaży, omów z lekarzem lub farmaceutą, czy potrzebna jest kontrola gospodarki miedzią i czy preparat złożony nie byłby właściwszy niż sam cynk.
Mechanizm
Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową cynk nasila wytwarzanie metalotioneiny w komórkach nabłonka jelita. Białko to wiąże miedź i zatrzymuje ją w komórce, która złuszcza się do światła jelita razem ze związanym pierwiastkiem. Cytowana praca opisuje następstwa kliniczne i nie badała tego mechanizmu.
Źródło: Broun ER, Greist A, Tricot G, Hoffman R. Excessive zinc ingestion. A reversible cause of sideroblastic anemia and bone marrow depression. JAMA 1990;264(11):1441-3 (PMID 2094240) — opis dwóch przypadków: u jednego chorego źródłem cynku był suplement, u drugiego połknięte monety. ChPL Zincteral (siarczan cynku), pkt 4.5.
Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty miedzi – duże dawki cynku mogą hamować wchłanianie miedzi (sole cynku powinny być stosowane co najmniej 2 godziny po zastosowaniu preparatów miedzi).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Zincteral (siarczan cynku), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
cynk × tiazydy
Diuretyki tiazydowe zwiększają wydalanie cynku przez nerki. W badaniu u 20 osób z łagodnym nadciśnieniem leczonych tiazydami przez 6–36 miesięcy stężenie cynku we włosach było istotnie niższe niż u nieleczonych diuretykiem, natomiast stężenie cynku w SUROWICY nie różniło się istotnie między grupami.
Postępowanie opisane w źródle: Przy długotrwałym leczeniu tiazydem o zasadności oznaczenia cynku i o ewentualnej suplementacji decyduje lekarz prowadzący. Sama surowica może nie oddawać zasobów ustrojowych cynku, dlatego wyniku nie interpretuj samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Mechanizm opisano jako nasilone wydalanie cynku z moczem. Cytowana praca nie wskazuje, przez który transporter to zachodzi.
Źródło: Mountokalakis T i wsp. Zinc deficiency in mild hypertensive patients treated with diuretics. J Hypertens Suppl 1984;2(3):S571-2 (PMID 6152785) — 20 leczonych tiazydem wobec 19 nieleczonych: cynk we WŁOSACH istotnie niższy, cynk w SUROWICY bez istotnej różnicy. Johns Hopkins Med J 1975 (PMID 804069).
Ostrożność
Dowody: niski
cynk × bisfosfoniany
Jony cynku (Zn²⁺) mogą chelatować kwas alendronowy i inne bisfosfoniany, tworząc nierozpuszczalne kompleksy i obniżając biodostępność leku.
Postępowanie opisane w źródle: Przyjmuj bisfosfoniany ≥2h przed lub po suplementach cynku.
Mechanizm
Mechanizm: Chelatowanie grup fosfonianowych przez Zn²⁺ → nierozpuszczalny kompleks → zmniejszone wchłanianie bisfosfonianu.
Źródło: ChPL/FDA Fosamax — kationy dwuwartościowe (Zn) chelatują bisfosfonian → ↓wchłanianie; odstęp ≥2h. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01.
Ostrożność
Dowody: ChPL
cynk × baloksawir marboksyl
Baloksawir marboksyl to lek przeciwwirusowy stosowany w leczeniu grypy, czyli lek hamujący namnażanie wirusa grypy. Charakterystyka produktu leczniczego Xofluza podaje, że produkty zawierające kationy wielowartościowe, czyli jony metali o ładunku większym niż jeden, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Dokument zakazuje przyjmowania leku razem z produktami zawierającymi takie kationy. Wymienia wśród nich środki przeczyszczające, leki zobojętniające i doustne suplementy z żelazem, cynkiem, selenem, wapniem lub magnezem. Ulotka dla pacjenta powtarza ten zakaz i podaje, że wymienione produkty mogą osłabiać działanie leku. Dokument nie podaje wielkości spadku ani odstępu czasowego, który usuwałby interakcję. Badania interakcji przeprowadzono wyłącznie u osób dorosłych. To samo zalecenie obejmuje magnez, wapń, żelazo i selen, które mają osobne wpisy.
Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmować preparatu cynku razem z lekiem. Wiadomo, że baloksawir marboksyl przyjmuje się w pojedynczej dawce; charakterystyka nie podaje odstępu, który usuwałby interakcję, dlatego porę przyjęcia preparatu cynku w dniu leczenia należy ustalić z lekarzem lub farmaceutą. Zalecenie obejmuje także preparaty wielowitaminowe i wieloskładnikowe z cynkiem. Jeśli lek i preparat cynku zostały już przyjęte razem, dokument nie podaje postępowania; należy zgłosić to lekarzowi lub farmaceucie. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka nie nazywa mechanizmu wprost; wskazuje kationy wielowartościowe jako przyczynę niższego stężenia leku. Wiadomo, że mechanizmem jest chelatacja, czyli wiązanie leku przez jon metalu. Jon cynku wiąże cząsteczkę leku w przewodzie pokarmowym w połączenie, które nie wchłania się do krwi.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki” — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Produkty, które zawierają kationy wielowartościowe, mogą zmniejszać stężenie baloksawiru w osoczu. Produktu leczniczego Xofluza nie należy przyjmować z produktami, które zawierają kationy wielowartościowe, takimi jak środki przeczyszczające, leki zobojętniające lub doustne suplementy zawierające żelazo, cynk, selen, wapń lub magnez.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Xofluza (baloksawir marboksyl), sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xofluza a inne leki”, Europejska Agencja Leków (EMA).
Ostrożność
Dowody: ChPL
glicyna × cynk
Charakterystyka produktu leczniczego Pluscard podaje, że glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali i że z tego powodu nie należy ich stosować jednocześnie. Dokument mówi o związkach metali ogólnie i nie wylicza pierwiastków; cynk jest jednym z nich, więc uwaga go obejmuje. Charakterystyka nie podaje odstępu ani wielkości wpływu. Uwaga dotyczy przyjęcia dwóch preparatów w tej samej chwili, nie łączenia ich w leczeniu. Osobną sprawą jest diglicynian cynku, czyli gotowe fabryczne połączenie glicyny z pierwiastkiem, wchłaniane jako całość. Zdania charakterystyki nie przenosi się na taką postać.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat cynku i preparat z glicyną przyjmuj w odstępie. Cynk ma już w bazie kilka wpisów o odstępach od innych preparatów; ten dokłada kolejny. Charakterystyka nie podaje, ile odstęp ma wynosić, więc żadnej liczby godzin tu nie znajdziesz. Najprostsze wyjście to przyjmowanie obu preparatów o różnych porach dnia, na przykład jednego rano, drugiego wieczorem. O porę zapytaj farmaceutę, który zna wszystkie Twoje preparaty. Nie odstawiaj żadnego preparatu na własną rękę.
Mechanizm
Mechanizm: Glicyna ma grupę aminową i karboksylową, więc wiąże jon metalu dwoma miejscami naraz i tworzy pierścień chelatowy. Powstałe połączenie ma inne właściwości niż sam jon. Charakterystyka nazywa sam fakt tworzenia kompleksów i wyprowadza z niego zalecenie rozdzielenia preparatów; szlaku nie opisuje.
Źródło: ChPL Pluscard (kwas acetylosalicylowy 100 mg + glicyna 40 mg), tabletki, pkt 4.5; to samo brzmienie w ulotce dla pacjenta
Potwierdza dokument urzędowy: „Związki metali: glicyna może tworzyć kompleksy ze związkami metali, dlatego nie należy ich stosować jednocześnie.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Pluscard (kwas acetylosalicylowy + glicyna), tabletki 100 mg + 40 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
omeprazol (PPI) × cynk
Według badań kwas żołądkowy może wpływać na wchłanianie cynku. U 14 zdrowych ochotników po siedmiu dniach omeprazolu 60 mg na dobę wchłanianie cynku z jednorazowej dawki siarczanu cynku zmalało. U chorych leczonych inhibitorami pompy protonowej dłużej niż pół roku, którym podawano glukonian cynku przez 14 dni, stężenie cynku w osoczu wzrosło o 37 procent, a u osób zdrowych o 126 procent; bez suplementacji u osób leczonych było o 28 procent niższe. Wyniku tego nie potwierdziło badanie 13 zdrowych osób, w którym omeprazol nie zmienił wchłaniania cynku z posiłku testowego. Dane są więc niespójne, a różnice w sposobie podania cynku (suplement lub posiłek) i czasie leczenia nie pozwalają wskazać jednej przyczyny.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby długo leczone inhibitorem pompy protonowej, które przyjmują cynk w suplemencie, powinny omówić z lekarzem lub farmaceutą, czy potrzebna jest kontrola stężenia cynku. Nie należy odstawiać inhibitora pompy protonowej ani zmieniać jego dawki samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Autorzy badań wiążą mniejsze wchłanianie cynku ze spadkiem wydzielania kwasu żołądkowego i wzrostem pH. W badaniu 11 zdrowych ochotników zmniejszenie wchłaniania cynku obserwowano po cymetydynie, blokerze receptora H2 (1 g na dobę), a u pięciu osób po ranitydynie; wiązano to z rolą kwasu żołądkowego. Wyjaśnienie, że rozpuszczalność soli cynku zależy od pH, jest wiedzą podręcznikową i nie wynika bezpośrednio z cytowanych prac.
Źródło: Effect of omeprazole on plasma zinc levels after oral zinc administration. Indian J Gastroenterol 2002, PMID 12546170 (14 zdrowych ochotników). Proton Pump Inhibitors Interfere With Zinc Absorption and Zinc Body Stores. Gastroenterology Res 2011, PMID 27957023 (czasopismo poza MEDLINE; porównanie chorych długo leczonych PPI ze zdrowymi). Hypochlorhydria from short-term omeprazole treatment does not inhibit intestinal absorption of calcium, phosphorus, magnesium or zinc from food in humans. J Am Coll Nutr 1995, PMID 8568113 (13 zdrowych osób, wynik negatywny). Sturniolo GC, Montino MC, Rossetto L, Martin A. Inhibition of gastric acid secretion reduces zinc absorption in man. J Am Coll Nutr 1991;10(4):372-5, PMID 1894892 (blokery receptora H2).
Ostrożność
Dowody: ChPL
wapń × cynk
Wapń i cynk czytelnik często ma u siebie równocześnie, w preparatach dostępnych bez recepty. Dowód pochodzi z charakterystyki PRODUKTU LECZNICZEGO zawierającego cynk, który nakazuje odstęp co najmniej dwóch godzin od produktów zawierających wapń. Sama para dotyczy jednak dwóch substancji przyjmowanych jako suplementy, nie suplementu i leku na receptę.
Postępowanie opisane w źródle: Zachować co najmniej dwugodzinny odstęp między preparatem wapnia a preparatem cynku. Przy suplementacji obu omówić dawki z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka nakazuje odstęp, nie nazywając mechanizmu. Opisywana w piśmiennictwie konkurencja wapnia i cynku o wchłanianie w jelicie pozostaje tu tłem, a nie twierdzeniem tego dokumentu.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego BiotinoZin (biotyna + glukonian cynku), pkt 4.5
Potwierdza dokument urzędowy: „Należy zachować co najmniej 2-godzinny odstęp między przyjęciem produktu leczniczego BiotinoZin i produktów zawierających żelazo, miedź lub wapń.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego, sekcja 4.5.
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
żelazo × cynk
Cytowany przegląd opisuje kierunek od żelaza do cynku: wysokie stężenia żelaza obniżały wchłanianie cynku, gdy oba pierwiastki podano w roztworze. Przy podaniu razem z posiłkiem efektu nie obserwowano. Autorzy wskazują dawkę powyżej 25 mg żelaza jako tę, przy której wpływ na wchłanianie cynku bywa mierzalny, a wzbogacanie żywności żelazem w obecnie stosowanych ilościach nie wpływało niekorzystnie na wchłanianie cynku. Charakterystyka produktu leczniczego z siarczanem żelaza opisuje wpływ w obu kierunkach: związki cynku zmniejszają wchłanianie soli żelaza, a sole żelaza wchłanianie cynku.
Postępowanie opisane w źródle: Preparaty żelaza i cynku przyjmuje się w odstępie co najmniej dwóch godzin. Charakterystyka preparatu żelaza wymaga tego odstępu i nie robi wyjątku dla przyjmowania z posiłkiem. W cytowanym przeglądzie wpływ żelaza na wchłanianie cynku obserwowano przy podaniu bez posiłku. Jeśli stosujesz oba pierwiastki, omów porę przyjmowania z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Zgodnie z wiedzą podręcznikową oba pierwiastki konkurują o wchłanianie w jelicie cienkim. Cytowany przegląd opisuje wynik obserwowany u ludzi i nie rozstrzyga, przez który transporter to zachodzi.
Źródło: Whittaker P. Iron and zinc interactions in humans. Am J Clin Nutr 1998;68(2 Suppl):442S-446S (PMID 9701159) — przegląd; opisuje wpływ żelaza na wchłanianie cynku.
Potwierdza dokument urzędowy: „Wchłanianie soli żelaza w przewodzie pokarmowym jest zmniejszone przez związki wapnia i cynku. Wchłanianie cynku w przewodzie pokarmowym jest zmniejszone przez sole żelaza. W przypadku jednoczesnego stosowania tych leków należy zachować odstęp między przyjmowaniem soli żelaza i wapnia i (lub) cynku wynoszący co najmniej 2 godziny.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Tardyferon (siarczan żelaza(II)), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
