Długotrwałe stosowanie inhibitorów pompy protonowej a stężenie magnezu
omeprazol (PPI) × magnez
Charakterystyka produktu leczniczego omeprazolu podaje, że przypadki ciężkiej hipomagnezemii odnotowano u osób leczonych inhibitorami pompy protonowej przez co najmniej trzy miesiące, a w większości z nich leczenie trwało rok. Jako ciężkie objawy hipomagnezemii dokument wymienia zmęczenie, tężyczkę, majaczenie, zawroty głowy oraz komorowe zaburzenia rytmu serca i zaznacza, że mogą one narastać stopniowo i długo pozostawać niezauważone. Ten sam dokument odnotowuje, że ciężka hipomagnezemia może powodować hipokalcemię i bywa związana z hipokaliemią, czyli małym stężeniem potasu; w opisanej serii przypadków to właśnie towarzyszące małe stężenie potasu uznano za bezpośredni mechanizm zaburzeń rytmu serca (PMID 20189276). W przeglądzie systematycznym opisów przypadków hipomagnezemia ujawniała się po 5,5 roku przyjmowania leku (mediana), a opisywane przypadki mieściły się w przedziale od 14 dni do 13 lat (PMID 22762246).
Zalecenie: Nie odstawiaj inhibitora pompy protonowej samodzielnie i nie zakładaj, że sama suplementacja magnezu wystarczy. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że u osób z najcięższą hipomagnezemią zaburzenie ustępowało po uzupełnieniu niedoboru magnezu oraz odstawieniu leku. Ten sam dokument zaleca rozważenie pomiaru stężenia magnezu we krwi przed rozpoczęciem długotrwałego leczenia i okresowo w jego trakcie. Dotyczy to również osób przyjmujących jednocześnie digoksynę lub leki mogące wywołać hipomagnezemię, na przykład moczopędne.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Mechanizm nie został ustalony. Autorzy przeglądu systematycznego stwierdzają wprost, że o podłożu molekularnym tego zjawiska nic nie wiadomo, i poprzestają na przypuszczeniu, że magnez gorzej wchłania się wtedy w jelicie. Za związkiem przyczynowym przemawia natomiast przebieg: po odstawieniu leku stężenie magnezu wracało do normy w ciągu około czterech dni, a po ponownym włączeniu inhibitora pompy protonowej hipomagnezemia nawracała w podobnym czasie (PMID 22762246).
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Polprazol, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde — punkty 4.4 i 4.8 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Hess MW, Hoenderop JG, Bindels RJ, Drenth JP. Systematic review: hypomagnesaemia induced by proton pump inhibition. Aliment Pharmacol Ther 2012;36(5):405-413 (PMID 22762246). Hoorn EJ, van der Hoek J, de Man RA, Kuipers EJ, Bolwerk C, Zietse R. A case series of proton pump inhibitor-induced hypomagnesemia. Am J Kidney Dis 2010;56(1):112-116 (PMID 20189276). Uwaga: wpis cytował wcześniej pierwszą z tych prac jako "Hess MW et al., PLoS ONE 2012" — przegląd ukazał się w Aliment Pharmacol Ther, a praca tego autora w PLoS One pochodzi z 2015 roku i dotyczy hipokalcemii u myszy. Zdjęto pozycję "FDA Safety Communication 2011" jako podaną bez identyfikatora i nieodczytaną u źródła.
Potwierdza dokument urzędowy: „U pacjentów leczonych inhibitorami pompy protonowej (ang. proton pump inhibitors, PPI), jak omeprazol, przez co najmniej trzy miesiące oraz u większości pacjentów przyjmujących PPI przez rok, odnotowano przypadki występowania ciężkiej hipomagnezemii.” — Charakterystyka Produktu Leczniczego Polprazol, 20 mg, kapsułki dojelitowe, twarde, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).