Witamina B12 (kobalamina)
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Wzór sumaryczny: C63H88CoN14O14P · PubChem CID 166596686
Jak działa
Witamina B12 (kobalamina) uczestniczy w wytwarzaniu krwinek czerwonych, syntezie DNA i funkcjonowaniu układu nerwowego. Do jej wchłaniania potrzebny jest czynnik wewnętrzny wytwarzany w żołądku. Niedobór wynika najczęściej z upośledzonego wchłaniania, a nie z niedostatecznej podaży: powodują go brak czynnika wewnętrznego, zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, operacje przewodu pokarmowego oraz długotrwałe przyjmowanie niektórych leków. Zanik błony śluzowej zmniejsza wytwarzanie czynnika wewnętrznego i wydzielanie kwasu solnego, a więc ogranicza wchłanianie witaminy B12 tą samą drogą co sam brak czynnika wewnętrznego (NIH ODS, 2025). W niemieckim badaniu populacyjnym z udziałem 9444 osób w wieku 50–74 lat częstość tego zapalenia pozostawała niska, ale rosła z wiekiem: przy jednym progu serologicznym od 4,8% w grupie 50–54 lat do 8,7% w grupie 70–74 lat, a przy drugim wzrost był większy — od 2,7% do 9,1% (PMID 17767472). Przy tym drugim progu stwierdzono także silny związek z zakażeniem Helicobacter pylori (PMID 17767472). Sama liczba zależy przy tym od przyjętej definicji: w tej samej kohorcie oszacowania częstości mieściły się między 2,1% a 8,2% zależnie od progu odcięcia (PMID 17691112). Drugą, rzadszą drogą niedoboru jest niedostateczna podaż. Witamina B12 występuje naturalnie w produktach pochodzenia zwierzęcego, między innymi w rybach, mięsie, drobiu, jajach i nabiale; produkty roślinne naturalnie jej nie zawierają. Z tego powodu na niedobór narażone są zarówno osoby na diecie wegańskiej, jak i wegetariańskiej. Podaż uzupełnia u nich żywność wzbogacana w witaminę B12 oraz preparaty z tą witaminą. Osobną grupą narażoną są niemowlęta karmione wyłącznie piersią przez matki niespożywające produktów zwierzęcych.
Dawkowanie
Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności ustalił wystarczające spożycie witaminy B12 dla osób dorosłych na 4 µg na dobę; w ciąży wartość wynosi 4,5 µg, a w okresie karmienia piersią 5 µg (EFSA, 2015). Dla witaminy B12 nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia ani w Unii Europejskiej, ani w Stanach Zjednoczonych — uznaje się ją za bezpieczną także w wysokich dawkach. Brak limitu nie oznacza jednak, że przy podejrzeniu niedoboru wystarczy sama suplementacja: przyczynę powinien ustalić lekarz. Mimo braku tolerowanego górnego poziomu spożycia w Polsce maksymalną zawartość witaminy B12 w suplemencie diety ustalono na 100 µg w zalecanej do spożycia dziennej porcji (uchwała nr 14/2019 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Nie stosować w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek składnik preparatu. Osoby długotrwale przyjmujące metforminę lub leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego (inhibitory pompy protonowej, na przykład omeprazol i lanzoprazol, oraz antagonistów receptora H2, na przykład cymetydynę i ranitydynę) powinny skonsultować z lekarzem kontrolę stężenia witaminy B12, ponieważ leki te sprzyjają jej niedoborowi. Przy podejrzeniu niedoboru przyczynę należy ustalić z lekarzem, zamiast zastępować diagnostykę suplementacją. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem.
Ciąża i karmienie piersią
Wystarczające spożycie witaminy B12 wynosi dla osób dorosłych 4 µg na dobę, w ciąży 4,5 µg, a w okresie karmienia piersią 5 µg (EFSA, 2015). Wartości dotyczą całodziennej diety. Górnego tolerowanego poziomu spożycia dla tej witaminy nie ustalono.
Grupą wymagającą osobnej uwagi są niemowlęta karmione wyłącznie piersią przez matki, które nie spożywają produktów pochodzenia zwierzęcego. Zawartość witaminy B12 w mleku zależy od zaopatrzenia matki, więc przy diecie roślinnej sposób jej uzupełniania ustala się z lekarzem, a nie samodzielnie.
Poza tą sytuacją stosowanie preparatu w ciąży i podczas karmienia piersią omawia się z lekarzem lub farmaceutą.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Objawy neurologiczne niedoboru witaminy B12 mogą wystąpić bez towarzyszącej niedokrwistości, dlatego wczesne rozpoznanie jest istotne, aby uniknąć nieodwracalnych uszkodzeń. Przyjmowanie dużych ilości kwasu foliowego wyrównuje niedokrwistość towarzyszącą temu niedoborowi i może opóźnić rozpoznanie, nie hamując przy tym postępujących uszkodzeń układu nerwowego. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
NIH ODS Vitamin B12 Health Professional Fact Sheet (aktualizacja 2025-07-02); EFSA (brak UL); PMID 17767472 (Weck i wsp. 2007, kohorta ESTHER — częstość przewlekłego zanikowego zapalenia żołądka u 9444 osób w wieku 50–74 lat w Niemczech, rozpoznanie serologiczne); PMID 17691112 (ta sama kohorta — oszacowana częstość zależy od progu odcięcia, zakres 2,1–8,2%)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17767472/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17691112/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.