Witamina E
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Witamina E (tokoferol) — rola, dawkowanie i bezpieczeństwo
Wzór sumaryczny: C29H50O2 · PubChem CID 14985
Jak działa
Witamina E to grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach, spośród których największe znaczenie biologiczne ma alfa-tokoferol. Związki te pełnią funkcję przeciwutleniaczy chroniących błony komórkowe przed uszkodzeniem oksydacyjnym. Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych, ustanowiony rozporządzeniem Komisji (UE) nr 432/2012, ujmuje dla witaminy E jedno brzmienie: „Witamina E pomaga w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym” (EFSA Journal 2010;8(10):1816). Oświadczenie to może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do żywności będącej przynajmniej źródłem witaminy E. Bardzo wysokie dawki mogą zwiększać ryzyko krwawień u osób leczonych przeciwzakrzepowo.
Źródła w diecie i niedobór
Głównymi źródłami alfa-tokoferolu w diecie są oleje roślinne i wytwarzane z nich tłuszcze do smarowania, orzechy i nasiona, niektóre tłuste ryby, żółtko jaja oraz produkty z pełnego ziarna. Poszczególne oleje różnią się tym, które postaci tokoferolu przeważają w ich składzie: dobrym źródłem alfa-tokoferolu są oleje z kiełków pszenicy, słonecznikowy, rzepakowy i oliwa, źródłem gamma-tokoferolu — oleje sojowy, kukurydziany i rzepakowy, a delta-tokoferolu olej sojowy (EFSA, 2015).
Opisano dwie postaci niedoboru witaminy E, obie związane z chorobą, a nie z samym sposobem żywienia. Postać pierwotna, czyli rodzinny izolowany niedobór alfa-tokoferolu, wynika z mutacji genu białka transportującego alfa-tokoferol i objawia się zaburzeniami neurologicznymi, w tym niezbornością ruchów, czyli ataksją. Postać wtórną opisywano u osób z abetalipoproteinemią — rzadką chorobą genetyczną upośledzającą transport tłuszczów — z chorobami wątroby przebiegającymi z zastojem żółci, z ciężkim niedożywieniem, z zaburzeniami wchłaniania tłuszczów oraz z mukowiscydozą (EFSA, 2015).
Dawkowanie
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił wystarczające spożycie (AI) witaminy E w postaci alfa-tokoferolu na 13 mg/dobę dla mężczyzn i 11 mg/dobę dla kobiet; dla niemowląt i dzieci wartości AI mieszczą się w zakresie 5–13 mg/dobę (EFSA, 9 lipca 2015 r.). Wartości te odnoszą się do całodziennego spożycia z dietą. Podstawowym źródłem witaminy E pozostaje zróżnicowana dieta, a celowość dodatkowej suplementacji należy omówić z lekarzem lub farmaceutą. W Polsce maksymalną zawartość witaminy E w suplemencie diety ustalono na 250 mg w zalecanej do spożycia dziennej porcji (uchwała nr 1/2020 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). Wartość krajowa jest niższa od górnego tolerowanego poziomu spożycia podanego w części o ostrzeżeniach, wynoszącego 300 mg na dobę; limit unijny obejmuje łączną podaż ze wszystkich źródeł, krajowy dotyczy samego preparatu. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Ostrożność powinny zachować osoby stosujące leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę, acenokumarol) oraz przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy, klopidogrel) — witamina E może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień, dlatego takie połączenie wymaga konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na witaminę E lub którykolwiek z pozostałych składników preparatu. Kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby pozostające pod stałą opieką lekarską powinny uzgodnić stosowanie preparatu z lekarzem.
Ciąża i karmienie piersią
Górny tolerowany poziom spożycia witaminy E wynosi 300 mg na dobę dla osób dorosłych i obejmuje również kobiety w ciąży oraz karmiące piersią. Wystarczające spożycie dla kobiet wynosi 11 mg alfa-tokoferolu na dobę (EFSA, 2015) i odnosi się do całodziennej diety.
Osobnych wartości dla ciąży i okresu karmienia nie wyprowadzono, a osobnych danych o bezpieczeństwie suplementacji w tych okresach źródła tej monografii nie przytaczają. Brak takich danych nie jest orzeczeniem o bezpieczeństwie.
Stosowanie preparatu w ciąży i podczas karmienia piersią wymaga uzgodnienia z lekarzem. Dotyczy to każdej kobiety w tych okresach, a nie tylko pozostających pod stałą opieką lekarską.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Górny tolerowany poziom spożycia (UL) witaminy E wynosi 300 mg/dobę dla osób dorosłych, w tym kobiet w ciąży i karmiących piersią. Przyjmowanie bardzo wysokich dawek przez dłuższy czas nie przynosi udokumentowanych korzyści, a może zwiększać ryzyko krwawień — zwłaszcza u osób stosujących leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe. Nie należy przekraczać zalecanej dziennej porcji podanej na opakowaniu produktu. Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety ani zdrowego trybu życia.
Źródła
10.2903/j.efsa.2015.4149; Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 (zał., wpis „Witamina E”); EFSA, tabele UL wersja 8 (11.2023) — UL 300 mg/dobę
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2010.1816 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2015.4149
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.