← Wszystkie interakcje
Witamina E: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami
📖 Ta strona zbiera wyłącznie interakcje. Mechanizm działania, dawkowanie i źródła dla substancji Witamina E znajdziesz w monografii podpisanej przez farmaceutę. Jak wybrać preparat z tą substancją — w przewodniku.
W skrócie: Witamina E może nasilać działanie warfaryny i acenokumarolu. Przy dawkach powyżej 400 IU na dobę kontrolować INR i skonsultować się z lekarzem, niezależnie od tego, który z antagonistów witaminy K jest stosowany.
Witamina E wchodzi w udokumentowane interakcje z: warfaryna, aspiryna, chemioterapia, ibrutynib, orlistat, żelazo, koenzym Q10, selen, statyny, omega-3 (EPA/DHA). Poniżej 10 interakcji — mechanizm, zalecenie i źródło dla każdej.
Zestawienie: 10 udokumentowanych interakcji
W tym 1 wysokiego ryzyka, 5 wymagających ostrożności, 3 oznaczonych jako informacja. Każdą pozycję rozwija karta niżej — z mechanizmem, postępowaniem i źródłem.
| Substancja |
Ryzyko |
Postępowanie opisane w źródle |
| warfaryna |
Wysokie ryzyko |
Przy dawkach powyżej 400 IU na dobę kontrolować INR i skonsultować się z lekarzem, niezależnie od tego, który z antagonistów witaminy K jest stosowany. |
| aspiryna |
Ostrożność |
Przy aspirynie profilaktycznej (75–100 mg) ryzyko małe. Dawki >400 IU omów z lekarzem. |
| chemioterapia |
Ostrożność |
Nie przyjmuj preparatów witaminy E w trakcie chemioterapii ani radioterapii bez uzgodnienia z onkologiem prowadzącym. Arkusz informacyjny NIH ODS o witaminie E podaje, że onkolodzy zasadniczo odradzają stosowanie suplementów antyoksydacyjnych podczas chemioterapii lub radioterapii, ponieważ mogą one zmniejszyć skuteczność tych metod. W tym samym akapicie autorzy odnotowują, że przegląd systematyczny badań z randomizacją podał tę obawę w wątpliwość, i uznają dalsze badania za potrzebne. Zalecenie konsultacji stoi więc nie na pewności co do mechanizmu, lecz na tym, że sprawa pozostaje nierozstrzygnięta, a decyzja należy do lekarza znającego przebieg leczenia. Zastrzeżenie arkusza dotyczy suplementów; o witaminie E dostarczanej z pożywieniem dokument w tym kontekście nie mówi. Nie podano w nim także porcji, którą można by uznać za dopuszczalną w trakcie leczenia — dlatego nie pada tu żadna liczba. Odrębną kwestią jest wpływ witaminy E na krzepnięcie — ma znaczenie wtedy, gdy osoba w trakcie leczenia onkologicznego przyjmuje jednocześnie leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności wyznaczył dla osób dorosłych górny tolerowany poziom spożycia 300 mg na dobę, ale zastrzegł, że granica ta nie obejmuje osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe ani przeciwpłytkowe. Dla tej grupy EFSA nie wyznaczyła żadnej wartości, więc każdy preparat witaminy E taka osoba powinna omówić z lekarzem. |
| ibrutynib |
Ostrożność |
Podczas leczenia ibrutynibem nie przyjmować preparatów witaminy E bez wyraźnej zgody lekarza prowadzącego; obejmuje to także preparaty wielowitaminowe z większą dawką witaminy E. To samo ostrzeżenie dotyczy oleju rybiego i innych preparatów omega-3, które mają osobny wpis. Krwawienie z nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego, krew w moczu lub nietypowe siniaki wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie. |
| orlistat |
Ostrożność |
Przyjmować preparat witaminy E, także wielowitaminowy, co najmniej dwie godziny po orlistacie albo przed snem, zgodnie z zaleceniem charakterystyki dla preparatów wielowitaminowych. Osoba na diecie niskokalorycznej powinna zapytać lekarza, czy preparat wielowitaminowy jest potrzebny. Charakterystyka zaleca rozważenie takiego preparatu. Leku nie należy odstawiać samodzielnie. |
| żelazo |
Ostrożność |
Preparat żelaza i preparat witaminy E przyjmować w kilkugodzinnym odstępie. Osoba leczona z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza powinna poinformować lekarza o przyjmowaniu witaminy E w większej dawce. Dotyczy to zwłaszcza rodziców leczonych dzieci. |
| koenzym Q10 |
Informacja |
Słabsze objawy nie oznaczają, że niedobór został wyrównany — koenzym Q10 nie zastępuje witaminy E. Złagodzone objawy mogą zamaskować niedobór i opóźnić jego rozpoznanie. Rozpoznanie i leczenie należą do lekarza. |
| selen |
Informacja |
Nie przekraczaj dawek pokrywających zapotrzebowanie — tak brzmi wniosek autorów analizy według wyjściowego stanu selenu. Pokazała ona, że kierunek szkody zależy od tego stanu: u mężczyzn z wyższym poziomem selenu jego suplementacja zwiększała ryzyko raka prostaty o wysokim stopniu złośliwości, a u mężczyzn z niższym poziomem selenu ryzyko zwiększała sama witamina E. Ostrzeżenie dotyczy mężczyzn ogółem, nie tylko obciążonych ryzykiem — uczestnicy SELECT byli zdrowi w chwili włączenia do badania. Suplementację obu składników w dawkach powyżej zapotrzebowania uzgadnia się z lekarzem. |
| statyny |
Informacja |
Jeśli przyjmujesz simwastatynę z niacyną, nie dołączaj bez konsultacji z lekarzem zestawu antyoksydacyjnego o takim składzie jak badany: witamin E i C, beta-karotenu i selenu. Statyny nie odstawiaj samodzielnie — badanie dotyczy dodawania antyoksydantów, nie rezygnacji z leczenia. Wynik odnosi się do tego jednego połączenia, nie do statyn w ogóle, i do badanego zestawu czterech składników o nieznanych dawkach, nie do witaminy E z diety ani ze standardowej suplementacji. Autorzy publikacji głównej konkludują, że stosowanie witamin antyoksydacyjnych w tej sytuacji budzi wątpliwości. |
| omega-3 (EPA/DHA) |
Bez istotnej interakcji |
Obecność witaminy E w oleju rybim jest rozwiązaniem technologicznym i nie wymaga od czytelnika żadnego działania. Osobnego preparatu witaminy E nie należy natomiast dokładać do omega-3 bez potrzeby: ilości witaminy E zbliżone do górnej granicy spożycia i wyższe mogą zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, a takie samo działanie opisano przy kwasach EPA i DHA oraz przy innych suplementach hamujących zlepianie się płytek, na przykład przy kurkuminie. Górna granica dla witaminy E to 300 mg na dobę dla osób dorosłych. Ta granica NIE dotyczy osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe ani przeciwpłytkowe — Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności wyłączył je z jej zakresu, więc nie jest to bezpieczny pułap dla takiej osoby. Osoba przyjmująca warfarynę, acenokumarol, klopidogrel lub kwas acetylosalicylowy, a także osoba przed planowanym zabiegiem, powinna omówić oba preparaty z lekarzem lub farmaceutą. |
Czego to zestawienie nie mówi. Wymienia wyłącznie interakcje, które mamy udokumentowane i zweryfikowane przez farmaceutę.
Nieobecność substancji w tabeli nie znaczy, że jej połączenie z Witamina E jest bezpieczne — znaczy, że nie mamy o nim wpisu.
O każdym łączeniu decyduje lekarz lub farmaceuta znający pełną listę przyjmowanych preparatów.
Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami
skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.
Część treści w tej sekcji została wygenerowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł naukowych — zgodnie z
zasadami redakcyjnymi SuplerMed. Nie stanowi porady medycznej: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Sprawdzanie zestawień jest wstrzymane
Sprawdzanie zestawień jest wstrzymane. Nie porównujemy teraz wpisanych leków i suplementów między sobą, więc brak ostrzeżenia nie oznacza braku interakcji. Opisy poszczególnych par, podpisane przez farmaceutę, są w bazie interakcji. Zanim połączysz leki z suplementami, zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Przejdź do bazy interakcji
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
witamina E × warfaryna
Witamina E w dawkach powyżej 400 IU na dobę osłabia aktywację czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K i hamuje agregację płytek. Oba efekty mogą sumować się z działaniem warfaryny i acenokumarolu, zwiększając ryzyko krwawienia.
Postępowanie opisane w źródle: Przy dawkach powyżej 400 IU na dobę kontrolować INR i skonsultować się z lekarzem, niezależnie od tego, który z antagonistów witaminy K jest stosowany.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Tokoferol w wysokich dawkach zaburza cykl witaminy K, od którego zależy powstawanie czynników II, VII, IX i X, a jednocześnie osłabia czynność płytek. Pierwszy z tych mechanizmów działa w tym samym miejscu co warfaryna i acenokumarol, bo oba leki hamują gamma-karboksylację tych czynników; drugi dokłada się do działania obu leków od strony hemostazy płytkowej, którą Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu wskazuje jako źródło zwiększonego ryzyka krwotoku. Dane kliniczne pochodzą z obserwacji osób leczonych warfaryną; Charakterystyka acenokumarolu witaminy E nie wymienia, dlatego przy tym leku ostrożność opiera się na mechanizmie.
Źródło: Pastori D i wsp. Vitamin E serum levels and bleeding risk on OAC. J Am Heart Assoc 2013;2(6):e000364 (PMID 24166490) - wyzszy poziom wit. E zaleznie od dawki ↑ ryzyko krwawienia u leczonych warfaryna. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 5.1 (Rejestr Produktów Leczniczych): działanie acenokumarolu polega na zaburzeniu gamma-karboksylacji czynników krzepnięcia II, VII, IX i X.
Potwierdza dokument urzędowy: „Następujące leki mają znane działanie wpływające na skuteczność warfaryny (lista nie jest wyczerpująca): Zwiększenie działania: […] Witaminy: Witamina A, witamina E.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
aspiryna × witamina E
Alfa-tokoferol hamuje agregację płytek krwi zależną od kinazy białkowej C, a działanie to sumuje się z kwasem acetylosalicylowym. W badaniu obejmującym 409 mężczyzn palących w wieku od 55 do 74 lat, uczestników próby ATBC, suplementacja alfa-tokoferolem w dawce 50 mg na dobę zwiększała częstość krwawienia dziąseł. Największe ryzyko wystąpiło u osób przyjmujących jednocześnie alfa-tokoferol i kwas acetylosalicylowy: krwawiło 33,4 procent badanych miejsc wobec 25,8 procent u osób nieprzyjmujących żadnej z tych substancji. W tej samej próbie odnotowano więcej zgonów z powodu udaru krwotocznego wśród przyjmujących alfa-tokoferol. Efekt opisano przy dawce 50 mg na dobę, czyli znacznie niższej niż dawki spotykane w suplementach.
Postępowanie opisane w źródle: Przy aspirynie profilaktycznej (75–100 mg) ryzyko małe. Dawki >400 IU omów z lekarzem.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Hamowanie PKC.
Źródło: Liede KE i wsp. Ann Med 1998;30(6):542-6 (PMID 9920356) — badanie z wit. E 50 mg/d + ASA
Ostrożność
Dowody: arkusz NIH ODS + NCI PDQ + wartości referencyjne EFSA
witamina E × chemioterapia
Witamina E jest antyoksydantem, a chemioterapia i radioterapia działają między innymi przez uszkodzenie oksydacyjne komórki. Z tego powodu suplementów antyoksydacyjnych w trakcie chemioterapii i radioterapii się nie zaleca. Zastrzeżenie dotyczy preparatów, nie witaminy E obecnej w zwykłej diecie.
Postępowanie opisane w źródle: Nie przyjmuj preparatów witaminy E w trakcie chemioterapii ani radioterapii bez uzgodnienia z onkologiem prowadzącym. Arkusz informacyjny NIH ODS o witaminie E podaje, że onkolodzy zasadniczo odradzają stosowanie suplementów antyoksydacyjnych podczas chemioterapii lub radioterapii, ponieważ mogą one zmniejszyć skuteczność tych metod. W tym samym akapicie autorzy odnotowują, że przegląd systematyczny badań z randomizacją podał tę obawę w wątpliwość, i uznają dalsze badania za potrzebne. Zalecenie konsultacji stoi więc nie na pewności co do mechanizmu, lecz na tym, że sprawa pozostaje nierozstrzygnięta, a decyzja należy do lekarza znającego przebieg leczenia. Zastrzeżenie arkusza dotyczy suplementów; o witaminie E dostarczanej z pożywieniem dokument w tym kontekście nie mówi. Nie podano w nim także porcji, którą można by uznać za dopuszczalną w trakcie leczenia — dlatego nie pada tu żadna liczba. Odrębną kwestią jest wpływ witaminy E na krzepnięcie — ma znaczenie wtedy, gdy osoba w trakcie leczenia onkologicznego przyjmuje jednocześnie leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności wyznaczył dla osób dorosłych górny tolerowany poziom spożycia 300 mg na dobę, ale zastrzegł, że granica ta nie obejmuje osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe ani przeciwpłytkowe. Dla tej grupy EFSA nie wyznaczyła żadnej wartości, więc każdy preparat witaminy E taka osoba powinna omówić z lekarzem.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Alfa-tokoferol przerywa łańcuch reakcji peroksydacji lipidów, czyli hamuje uszkodzenia oksydacyjne błon komórkowych. Chemioterapia i radioterapia niszczą komórki nowotworowe między innymi przez takie właśnie uszkodzenia, więc antyoksydant przyjmowany w postaci preparatu mógłby je osłabiać — również w komórkach nowotworowych.
Źródło: NIH ODS, Vitamin E — Health Professional Fact Sheet, sekcja „Chemotherapy and radiotherapy": „Oncologists generally advise against the use of antioxidant supplements during cancer chemotherapy or radiotherapy because they might reduce the effectiveness of these therapies by inhibiting cellular oxidative damage in cancerous cells". NCI PDQ — kontrowersja wokół antyoksydantów w trakcie leczenia. Górna granica spożycia witaminy E 300 mg/dobę dla dorosłych oraz jej wyłączenie dla osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe: EFSA, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin E, EFSA Journal 2024 (DOI 10.2903/j.efsa.2024.8953, PMID 39099617).
Ostrożność
Dowody: ChPL
witamina E × ibrutynib
Ibrutynib jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym w przewlekłej białaczce limfocytowej i chłoniakach; hamuje enzym kinazę Brutona w komórkach nowotworowych. Charakterystyka produktu leczniczego opisuje krwawienia, w tym ciężkie, u osób leczonych tym lekiem, i w punkcie o ostrzeżeniach nakazuje unikać suplementów takich jak olej rybi i witamina E. Ulotka wymienia witaminę E wśród suplementów, które mogą zwiększać ryzyko krwawień.
Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia ibrutynibem nie przyjmować preparatów witaminy E bez wyraźnej zgody lekarza prowadzącego; obejmuje to także preparaty wielowitaminowe z większą dawką witaminy E. To samo ostrzeżenie dotyczy oleju rybiego i innych preparatów omega-3, które mają osobny wpis. Krwawienie z nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego, krew w moczu lub nietypowe siniaki wymagają pilnego kontaktu z lekarzem. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka podaje, że mechanizm zdarzeń krwotocznych po ibrutynibie nie został w pełni poznany. Wiadomo, że witamina E w większych dawkach osłabia zlepianie się płytek krwi i działa przeciwnie do witaminy K, więc jej działanie dokłada się do skłonności do krwawień wywołanej przez lek.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Imbruvica (ibrutynib), pkt 4.4, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek IMBRUVICA a inne leki” — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie leków przeciwzakrzepowych lub produktów leczniczych hamujących czynność płytek krwi (leki przeciwpłytkowe) jednocześnie z produktem IMBRUVICA zwiększa ryzyko poważnych krwawień. […] Należy unikać stosowania suplementów takich jak olej rybi i witamina E.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Imbruvica (ibrutynib), tabletki powlekane, sekcja 4.4; ulotka dla pacjenta, „Lek IMBRUVICA a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
witamina E × orlistat
Orlistat to lek stosowany w leczeniu otyłości. Wiadomo, że hamuje lipazy, czyli enzymy trawiące tłuszcz w jelicie, przez co część tłuszczu z posiłku nie wchłania się. Charakterystyka produktu leczniczego Xenical podaje, że leczenie orlistatem może zaburzać wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach A, D, E i K, a ulotka dla pacjenta wymienia beta-karoten i witaminę E jako szczególnie dotknięte. Charakterystyka podaje zarazem, że u ogromnej większości pacjentów przyjmujących orlistat przez cztery lata w badaniach klinicznych stężenia witamin A, D, E i K oraz beta-karotenu pozostawały w granicach normy. Pacjentom na diecie niskokalorycznej charakterystyka zaleca dietę bogatą w owoce i warzywa oraz rozważenie preparatu wielowitaminowego, przyjmowanego co najmniej dwie godziny po orlistacie lub przed snem. Witaminy A, D i K oraz kwasy omega-3 mają osobne wpisy.
Postępowanie opisane w źródle: Przyjmować preparat witaminy E, także wielowitaminowy, co najmniej dwie godziny po orlistacie albo przed snem, zgodnie z zaleceniem charakterystyki dla preparatów wielowitaminowych. Osoba na diecie niskokalorycznej powinna zapytać lekarza, czy preparat wielowitaminowy jest potrzebny. Charakterystyka zaleca rozważenie takiego preparatu. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Wiadomo, że niestrawiony tłuszcz wydala się z kałem. Witamina E rozpuszczona w tym tłuszczu wydala się razem z nim zamiast wchłonąć się do krwi. Odstęp czasowy sprawia, że witamina trafia do jelita wtedy, gdy lek nie hamuje już trawienia tłuszczu.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenical (orlistat), pkt 4.5, oraz ulotka dla pacjenta, „Lek Xenical a inne leki” — Europejska Agencja Leków
Potwierdza dokument urzędowy: „Leczenie orlistatem może zaburzać wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K). U ogromnej większości pacjentów przyjmujących przez cztery lata orlistat, w trakcie badań klinicznych stężenia witamin A, D, E i K oraz beta-karotenu pozostawały w granicach normy. […] W przypadku zalecenia preparatów wielowitaminowych, należy polecić przyjmowanie ich co najmniej 2 godziny po przyjęciu orlistatu lub przed snem.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenical (orlistat), kapsułki twarde, sekcja 4.5; ulotka dla pacjenta, „Lek Xenical a inne leki”, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: ChPL
żelazo × witamina E
Żelazo i witamina E to dwa składniki często przyjmowane razem, także w jednym preparacie wielowitaminowym. Charakterystyka produktu leczniczego z witaminą E podaje, że jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, i nakazuje kilkugodzinny odstęp. Charakterystyka innego produktu, z witaminą A i E, podaje kierunek odwrotny: witamina E w wysokich dawkach może zmniejszać skuteczność leczenia preparatami żelaza. Charakterystyka produktu z witaminą C i E dodaje, że dotyczy to zwłaszcza dzieci z niedokrwistością z niedoboru żelaza.
Postępowanie opisane w źródle: Preparat żelaza i preparat witaminy E przyjmować w kilkugodzinnym odstępie. Osoba leczona z powodu niedokrwistości z niedoboru żelaza powinna poinformować lekarza o przyjmowaniu witaminy E w większej dawce. Dotyczy to zwłaszcza rodziców leczonych dzieci.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka podaje sam skutek, czyli osłabienie działania, i nie opisuje mechanizmu. Wiadomo, że jony żelaza utleniają witaminę E w przewodzie pokarmowym, czyli rozkładają ją chemicznie, a witamina E w wysokich dawkach może ograniczać wykorzystanie żelaza do wytwarzania krwinek.
Źródło: Charakterystyki Produktów Leczniczych Vitaminum E Hasco (witamina E), Vitaminum A + E Synteza oraz Ceel (witamina C i E), każda pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, dlatego należy zachować kilkugodzinny odstęp między przyjmowaniem tych leków.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum E Hasco (witamina E), kapsułki, sekcja 4.5 (Vitaminum E Hasco); 4.5 (Vitaminum A + E Synteza); 4.5 (Ceel), Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Informacja
Dowody: ChPL
koenzym Q10 × witamina E
Charakterystyka produktu leczniczego z witaminą E podaje, że inne środki o działaniu przeciwutleniającym, wśród nich ubichinon, czyli koenzym Q10, mogą łagodzić niektóre objawy niedoboru witaminy E. Charakterystyka podaje sam ten fakt i nie dołącza do niego żadnego zalecenia.
Postępowanie opisane w źródle: Słabsze objawy nie oznaczają, że niedobór został wyrównany — koenzym Q10 nie zastępuje witaminy E. Złagodzone objawy mogą zamaskować niedobór i opóźnić jego rozpoznanie. Rozpoznanie i leczenie należą do lekarza.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu. Wymienia koenzym Q10 obok witaminy C i selenu jako środek przeciwutleniający, którego stosowanie może łagodzić część objawów niedoboru witaminy E.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum E Medana, pkt 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Stosowanie innych środków o działaniu przeciwutleniającym (witamina C, selen, ubichinon, aminokwasy zawierające siarkę) może łagodzić niektóre objawy niedoboru witaminy E.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Vitaminum E Medana (int-rac-alfa-tokoferylu octan), krople doustne, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Informacja
Dowody: niski
selen × witamina E
Selen jest kofaktorem peroksydazy glutationowej, która redukuje nadtlenki; witamina E przerywa łańcuchowe utlenianie lipidów w błonach. Mechanizmy są odrębne. Do badania SELECT włączono 35 533 mężczyzn, a analizą pierwotną objęto 34 887 w czterech ramionach: selen 200 µg na dobę, witamina E 400 IU na dobę, oba składniki albo placebo. W grupie samej witaminy E ryzyko raka prostaty było o 17 procent wyższe niż w grupie placebo (HR 1,17; 99% CI 1,004–1,36), co w liczbach bezwzględnych daje 1,6 dodatkowego przypadku na 1000 osobolat. W grupie przyjmującej oba składniki różnica nie była istotna statystycznie (HR 1,05; 99% CI 0,89–1,22).
Postępowanie opisane w źródle: Nie przekraczaj dawek pokrywających zapotrzebowanie — tak brzmi wniosek autorów analizy według wyjściowego stanu selenu. Pokazała ona, że kierunek szkody zależy od tego stanu: u mężczyzn z wyższym poziomem selenu jego suplementacja zwiększała ryzyko raka prostaty o wysokim stopniu złośliwości, a u mężczyzn z niższym poziomem selenu ryzyko zwiększała sama witamina E. Ostrzeżenie dotyczy mężczyzn ogółem, nie tylko obciążonych ryzykiem — uczestnicy SELECT byli zdrowi w chwili włączenia do badania. Suplementację obu składników w dawkach powyżej zapotrzebowania uzgadnia się z lekarzem.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Selen wbudowany w peroksydazę glutationową usuwa nadtlenki, witamina E przerywa łańcuchową peroksydację lipidów. Rodnik tokoferoksylowy regeneruje głównie askorbinian, nie peroksydaza glutationowa; bezpośredniego wzajemnego oszczędzania obu substancji u ludzi nie wykazano.
Źródło: Klein EA i wsp. Vitamin E and the risk of prostate cancer (SELECT). JAMA 2011;306(14):1549-1556 (PMID 21990298); Kristal AR i wsp. Baseline selenium status and effects of selenium and vitamin E supplementation on prostate cancer risk. J Natl Cancer Inst 2014;106(3):djt456 (PMID 24563519); NIH ODS Selenium/Vitamin E
Informacja
Dowody: badanie z losowym doborem (HATS, n=160, 3 lata) wraz z analizą lipoprotein z tej samej próby — zestaw antyoksydantów badano łącznie, udziału samej witaminy E nie da się wyodrębnić
witamina E × statyny
Badanie HATS objęło chorych z chorobą wieńcową i niskim stężeniem HDL, przydzielonych losowo do czterech sposobów leczenia: simwastatyny z niacyną, samych antyoksydantów, obu terapii łącznie albo placebo. Skład zestawu podaje analiza lipoprotein z tego badania: witaminy E i C, beta-karoten oraz selen. W tej analizie, po dwunastu miesiącach u 153 osób, wzrost stężenia HDL był niższy przy dołączeniu antyoksydantów niż bez nich (25 wobec 18 procent), a dla frakcji HDL2 różnica była skrajna — 42 procent wobec zera. Publikacja główna, po trzech latach u 160 osób, odnotowuje częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych: 3 procent przy samej simwastatynie z niacyną wobec 14 procent po dodaniu antyoksydantów, przy 24 procentach w grupie placebo i 21 procentach przy samych antyoksydantach. Obie prace opisują tę samą randomizację, więc nie są dwoma niezależnymi potwierdzeniami. Żaden z abstraktów nie podaje dla tego zestawienia wyniku porównania statystycznego ani dawek zestawu, a badano go w całości — udziału samej witaminy E nie da się wyodrębnić.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz simwastatynę z niacyną, nie dołączaj bez konsultacji z lekarzem zestawu antyoksydacyjnego o takim składzie jak badany: witamin E i C, beta-karotenu i selenu. Statyny nie odstawiaj samodzielnie — badanie dotyczy dodawania antyoksydantów, nie rezygnacji z leczenia. Wynik odnosi się do tego jednego połączenia, nie do statyn w ogóle, i do badanego zestawu czterech składników o nieznanych dawkach, nie do witaminy E z diety ani ze standardowej suplementacji. Autorzy publikacji głównej konkludują, że stosowanie witamin antyoksydacyjnych w tej sytuacji budzi wątpliwości.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Mechanizmu nie podano w żadnym z abstraktów. Analiza lipoprotein wiąże osłabienie efektu z wybiórczym wpływem na cząstki Lp(A-I): przy samej simwastatynie z niacyną apolipoproteina A-I w tych cząstkach wzrosła o 64 procent, a po dołączeniu antyoksydantów tego wzrostu nie było. Autorzy nazywają tę interakcję nieoczekiwaną i nie opisują mechanizmu, przez który zachodzi.
Źródło: Brown BG, Zhao XQ, Chait A i wsp. Simvastatin and niacin, antioxidant vitamins, or the combination for the prevention of coronary disease. N Engl J Med 2001;345(22):1583-92 (PMID 11757504) — badanie HATS, 160 chorych, 3 lata; stąd dane kliniczne. Cheung MC, Zhao XQ, Chait A i wsp. Antioxidant supplements block the response of HDL to simvastatin-niacin therapy in patients with coronary artery disease and low HDL. Arterioscler Thromb Vasc Biol 2001;21(8):1320-6 (PMID 11498460) — analiza lipoprotein z tego samego badania, 153 osoby, 12 miesięcy; stąd skład zestawu, liczby dla HDL i HDL2 oraz obserwacja o Lp(A-I). Ten sam wynik opisuje osobny wpis o witaminie C przy tej terapii.
Bez istotnej interakcji
Dowody: przegląd piśmiennictwa + wartości referencyjne EFSA
omega-3 (EPA/DHA) × witamina E
Kwasy EPA i DHA łatwo utleniają się, dlatego producenci dodają do olejów witaminę E jako przeciwutleniacz. To uzasadnienie technologiczne. Osobne przyjmowanie preparatu witaminy E razem z omega-3 jest już inną sprawą i wymaga ostrożności.
Postępowanie opisane w źródle: Obecność witaminy E w oleju rybim jest rozwiązaniem technologicznym i nie wymaga od czytelnika żadnego działania. Osobnego preparatu witaminy E nie należy natomiast dokładać do omega-3 bez potrzeby: ilości witaminy E zbliżone do górnej granicy spożycia i wyższe mogą zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, a takie samo działanie opisano przy kwasach EPA i DHA oraz przy innych suplementach hamujących zlepianie się płytek, na przykład przy kurkuminie. Górna granica dla witaminy E to 300 mg na dobę dla osób dorosłych. Ta granica NIE dotyczy osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe ani przeciwpłytkowe — Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności wyłączył je z jej zakresu, więc nie jest to bezpieczny pułap dla takiej osoby. Osoba przyjmująca warfarynę, acenokumarol, klopidogrel lub kwas acetylosalicylowy, a także osoba przed planowanym zabiegiem, powinna omówić oba preparaty z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Alfa-tokoferol przerywa łańcuch reakcji peroksydacji lipidów, dzięki czemu spowalnia utlenianie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Przegląd Meydani (EXS 1992, PMID 1450601) opisuje, że zapotrzebowanie na witaminę E rośnie wraz ze spożyciem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, a osoby starsze są bardziej narażone na stres oksydacyjny; jest to przegląd sprzed ponad trzydziestu lat, dotyczący osób starszych.
Źródło: Meydani M. Vitamin E requirement in relation to dietary fish oil and oxidative stress in elderly. EXS 1992;62:411-418 (PMID 1450601) — przegląd. Górna granica spożycia witaminy E 300 mg/dobę dla dorosłych oraz jej wyłączenie dla osób na lekach przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych: EFSA, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for vitamin E, EFSA Journal 2024 (DOI 10.2903/j.efsa.2024.8953, PMID 39099617) — efektem krytycznym jest wpływ na krzepnięcie i ryzyko krwawień. Ryzyko samoistnego krwawienia jako efekt krytyczny dla DHA: EFSA, Scientific Opinion on the tolerable upper intake level for supplemental docosahexaenoic acid, EFSA Journal 2026 (DOI 10.2903/j.efsa.2026.9858, PMID 41542352).
