Ostrożność
Dowody: niski
berberyna × warfaryna
Berberyna hamuje CYP2C9, główny enzym rozkładający oba doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K, a także CYP3A4, który uczestniczy w rozkładzie R-warfaryny. Zahamowanie obu enzymów potwierdzono w badaniu u zdrowych ochotników. Badań, w których mierzono by INR u osób leczonych warfaryną albo acenokumarolem i przyjmujących berberynę, nie znaleziono.
Postępowanie opisane w źródle: U osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem należy kontrolować INR po włączeniu i po odstawieniu berberyny. Przed rozpoczęciem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe.
Mechanizm
Mechanizm: W randomizowanym badaniu krzyżowym u zdrowych mężczyzn berberyna przyjmowana przez dwa tygodnie w dawce 300 mg trzy razy dziennie zmniejszyła aktywność CYP2C9, ocenianą losartanem, oraz CYP3A4, ocenianą midazolamem. CYP2C9 odpowiada za metabolizm S-warfaryny oraz obu enancjomerów acenokumarolu. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy. Badanie nie obejmowało leków przeciwzakrzepowych, więc skala zmiany INR pozostaje nieznana.
Źródło: Guo Y, Chen Y, Tan ZR i wsp. Repeated administration of berberine inhibits cytochromes P450 in humans. Eur J Clin Pharmacol 2012;68(2):213-7, PMID 21870106 (badanie u zdrowych ochotników, bez leku przeciwzakrzepowego). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/224/characteristic): „Inhibitory enzymu CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.”
Ostrożność
Dowody: zgłoszenia spontaniczne
boswellia × warfaryna
We włoskim systemie zgłaszania działań niepożądanych produktów naturalnych opisano dwa przypadki wzrostu INR u osób leczonych warfaryną po włączeniu suchego wyciągu z Boswellia serrata w dawce 1200–1500 mg na dobę. W obu przypadkach stan wrócił do normy po odstawieniu wyciągu, a związek przyczynowy oceniono jako prawdopodobny. Mechanizmu nie ustalono. To zgłoszenia spontaniczne, nie badanie kontrolowane.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby leczone warfaryną nie powinny rozpoczynać ani odstawiać preparatów z boswellią bez konsultacji z lekarzem. Przy stosowaniu wskazana częstsza kontrola INR według zaleceń lekarza.
Mechanizm
Mechanizm: Autorzy wskazują, że składniki boswellii w badaniach laboratoryjnych hamowały enzymy CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4, a CYP2C9 jest głównym szlakiem rozkładu warfaryny, co mogłoby zwiększać jej działanie. Mechanizm nie został potwierdzony u ludzi.
Źródło: Paoletti A i wsp. Evid Based Complement Alternat Med 2011:612150, PMID 21274401 (pełny tekst PMC3025393 przeczytany 29.09.2026).
Ostrożność
Dowody: opis przypadku + przeglad
chondroityna × warfaryna
U osób stabilnie leczonych warfaryną opisano wzrost INR oraz krwawienia i siniaki po dołączeniu chondroityny, najczęściej przyjmowanej razem z glukozaminą. W bazach nadzoru nad bezpieczeństwem leków zebrano kilkadziesiąt takich zgłoszeń, zwłaszcza po zwiększeniu dawki suplementu.
Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem nie włączać chondroityny bez wiedzy lekarza. Po włączeniu i po odstawieniu sprawdzić INR oraz zgłaszać nietypowe krwawienia i siniaki.
Mechanizm
Mechanizm: Mechanizm nie został poznany; obserwacje pochodzą z opisów przypadków i zgłoszeń nadzoru — FDA MedWatch oraz WHO — dotyczących warfaryny, a w wielu z nich INR wracał do normy po odstawieniu suplementu. Dla samej glukozaminy, z którą chondroityna zwykle występuje, Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu odnotowuje podwyższenie INR u osób leczonych doustnymi antagonistami witaminy K; stąd ta sama ostrożność dotyczy acenokumarolu.
Źródło: Potential Glucosamine-Warfarin Interaction Resulting in Increased International Normalized Ratio: Case Report and Review of the Literature and MedWatch Database. Pharmacotherapy 2008;28(4):540 (DOI 10.1592/phco.28.4.540) — kilkadziesiąt zgłoszeń wzrostu INR przy glukozaminie/chondroitynie z warfaryną. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): podwyższenie wskaźnika INR u pacjentów przyjmujących glukozaminę z doustnymi antagonistami witaminy K.
Potwierdza dokument urzędowy: „Istnieją doniesienia sugerujące, że noskapina oraz siarczan chondroityny mogą zwiększać wskaźnik INR u pacjentów stosujących warfarynę.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, tabletki (warfaryna), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: niski
cynamon cassia × warfaryna
Cynamon cassia, najpopularniejszy w handlu, zawiera kumarynę, która w wysokich dawkach obciąża wątrobę. Sama kumaryna z cynamonu nie działa przeciwzakrzepowo — ryzyko bierze się z obciążenia wątroby, od której sprawności zależy powstawanie czynników krzepnięcia i metabolizm leku. U osób leczonych warfaryną opisywano wahania INR. Odmiana cejlońska ma znikomą zawartość kumaryny.
Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem unikać dużych ilości cynamonu cassia w suplementach i wybierać odmianę cejlońską. Kontrolować INR i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Mechanizm
Mechanizm: Wysoka podaż kumaryny z cynamonu cassia może upośledzać czynność wątroby, a Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu nakazuje szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ może być wtedy upośledzone powstawanie czynników krzepnięcia. Łańcuch prowadzi więc przez wątrobę, a nie przez sumowanie działania przeciwzakrzepowego — kumaryna spożywcza nie jest lekiem przeciwzakrzepowym mimo podobieństwa nazwy do acenokumarolu.
Źródło: EFSA — tolerowane dzienne pobranie kumaryny 0,1 mg/kg mc. ANSES, VigilAnses nr 15 (2021) — ryzyko uszkodzenia wątroby przy nadmiernym spożyciu cynamonu (kumaryna). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.4 (Rejestr Produktów Leczniczych): szczególna ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, ponieważ może być upośledzony proces powstawania czynników krzepnięcia.
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
czosnek × warfaryna
Allicyna i ajoeny z czosnku hamują agregację płytek krwi, więc teoretycznie mogą nasilać działanie warfaryny i acenokumarolu; badania z randomizacją, w tym z czosnkiem starzonym, nie wykazały jednak istotnej klinicznie zmiany INR. Opisano natomiast pojedyncze przypadki jego wzrostu, a przy niepewnych dowodach bezpieczniej jest zachować ostrożność.
Postępowanie opisane w źródle: Przy dużych dawkach czosnku w suplementach zaleca się kontrolę INR i konsultację z lekarzem, niezależnie od tego, czy stosowana jest warfaryna, czy acenokumarol. Czosnek w kuchni nie wymaga takich środków.
Mechanizm
Mechanizm: Allicyna i ajoeny hamują agregację płytek krwi, a efekt ten sumuje się z przeciwkrzepliwym działaniem warfaryny i acenokumarolu. Ponieważ punktem uchwytu są płytki, a nie metabolizm leku, mechanizm nie zależy od tego, który z antagonistów witaminy K pacjent przyjmuje. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku, a danych klinicznych dostarczyły badania u osób leczonych warfaryną.
Źródło: Choi S i wsp. Systematic review herb-warfarin. PLoS One 2017;12(8):e0182794 (PMID 28797065) - RCT bez istotnej klinicznie zmiany INR; opisane pojedyncze przypadki ↑INR. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki hamujące agregację płytek krwi zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.
Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego
diosmina × warfaryna
Charakterystyki leków Diosminex Max i Procto Diosminex podają, że diosmina może wydłużać eliminację warfaryny i zwiększać jej maksymalne stężenie we krwi. Nie podają zalecenia dla tego połączenia. Opisano krwawienie do komory mózgu u 77-letniej kobiety przyjmującej warfarynę i od lat diosminę.
Postępowanie opisane w źródle: Charakterystyki nie podają zalecenia dla tego połączenia. Jeśli przyjmujesz warfarynę, powiedz lekarzowi o preparacie z diosminą, zanim zaczniesz go stosować; lekarz może zlecić kontrolę INR. Nie zmieniaj sam dawki leku.
Mechanizm
Mechanizm: Według charakterystyki diosmina hamuje enzym CYP2C9, który rozkłada warfarynę; w badaniach laboratoryjnych jej metabolit, diosmetyna, wypierał też warfarynę z połączeń z białkami krwi.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Diosminex Max (Diosminum) 1000 mg, tabletki, Rejestr Produktów Leczniczych, rekord 26769, punkt 4.5; to samo w Procto Diosminex (rekord 49551). Opis przypadku: Neurocrit Care 2011, PMID 21400007. Badanie laboratoryjne: Biomed Pharmacother 2018, PMID 29710546.
Potwierdza dokument urzędowy: „Diosmina może zwiększać także czas eliminacji i maksymalne stężenie w osoczu diklofenaku, feksofenadyny, warfaryny i karbamazepiny.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Diosminex Max (Diosminum) 1000 mg, tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: opis przypadku + mechanizm
dong quai × warfaryna
Składniki kumarynowe dong quai wykazują działanie przeciwzakrzepowe, które może sumować się z działaniem doustnych antagonistów witaminy K i podnosić INR oraz ryzyko krwawienia. W opisanym przypadku u 46-letniej pacjentki z migotaniem przedsionków, ustabilizowanej na warfarynie, po czterech tygodniach jednoczesnego przyjmowania dong quai doszło do ponad dwukrotnego wzrostu czasu protrombinowego i INR; wartości wróciły do akceptowalnego zakresu miesiąc po odstawieniu zioła.
Postępowanie opisane w źródle: Nie stosować dong quai podczas leczenia przeciwkrzepliwego. Jeśli lekarz mimo to zdecyduje o łączeniu z warfaryną lub acenokumarolem, konieczna jest kontrola INR, a przy objawach krwawienia — pilny kontakt z lekarzem.
Mechanizm
Mechanizm: Prawdopodobny mechanizm jest farmakodynamiczny: dong quai zawiera pochodne kumaryny i składniki o działaniu przeciwzakrzepowym, a badanie na zwierzętach sugeruje sumowanie się tego działania z działaniem warfaryny. Autorzy opisu przypadku zaznaczają jednak, że rzeczywisty mechanizm pozostaje nieznany. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki wpływające na hemostazę do zwiększających ryzyko krwotoku, dlatego ostrożność odnosi się do obu doustnych antagonistów witaminy K. Obserwacja kliniczna dotyczy warfaryny.
Źródło: Page RL 2nd, Lawrence JD. Potentiation of Warfarin by Dong Quai. Pharmacotherapy 1999;19(7):870-876 (PMID 10417036; DOI 10.1592/phco.19.10.870.31558) — opis przypadku: 46-letnia pacjentka na warfarynie, ponad dwukrotny wzrost czasu protrombinowego i INR po czterech tygodniach przyjmowania dong quai, normalizacja miesiąc po odstawieniu; autorzy podają, że rzeczywisty mechanizm pozostaje nieznany. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki wpływające na hemostazę, w tym hamujące agregację płytek, zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
koenzym Q10 × warfaryna
Budowa koenzymu Q10 przypomina witaminę K, co nasuwa przypuszczenie o słabym działaniu prokoagulacyjnym i możliwym obniżeniu wskaźnika INR u osób leczonych przeciwkrzepliwie. Dowody są sprzeczne i dotyczą dwóch różnych rzeczy. Badanie z randomizacją u chorych stabilnie leczonych warfaryną nie wykazało wpływu na dawkę leku ani na INR, jednak opublikowano je jako list do redakcji, a jego pełny tekst pozostaje niedostępny, więc wyniku nie sprawdzono u źródła. Do tego samego wniosku o wskaźniku INR prowadzi badanie obserwacyjne u 171 chorych, w którym jedynym istotnym czynnikiem okazało się leczenie warfaryną krócej niż trzy miesiące. To samo badanie wykazało jednak ponad trzykrotnie wyższe ryzyko krwawień u przyjmujących koenzym Q10. Były to krwawienia zgłaszane przez chorych w dzienniczku, nie potwierdzone badaniem lekarskim, więc siła tego wniosku jest ograniczona. Starsze opisy przypadków sugerowały obniżenie INR. Ostrzeżenie ma charakter ostrożnościowy.
Postępowanie opisane w źródle: Nie odstawiaj ani nie zaczynaj przyjmowania koenzymu Q10 w trakcie leczenia przeciwkrzepliwego bez wiedzy lekarza. Zgłaszaj przedłużone krwawienia, łatwe siniaczenie i krwawienia z nosa. Przy rozpoczynaniu lub kończeniu suplementacji poproś o kontrolę wskaźnika INR.
Mechanizm
Mechanizm: Rozważa się konkurencję z lekiem na poziomie reduktazy epoksydu witaminy K, czyli enzymu, który blokują zarówno warfaryna, jak i acenokumarol. Ten punkt uchwytu jest dla obu leków ten sam, dlatego ostrożność dotyczy ich tak samo. Wymienia się także wpływ na CYP2C9, ale hamowanie tego enzymu działałoby w stronę przeciwną — podwyższałoby INR — więc opisanego spadku nie tłumaczy.
Źródło: Engelsen J, Nielsen JD, Winther K. Thromb Haemost 2002;87(6):1075-6 (PMID 12083489) — LIST DO REDAKCJI, dwie strony; rekord bez abstraktu, pelny tekst za paywallem, wyniku NIE potwierdzono u zrodla. Shalansky S i wsp. Pharmacotherapy 2007;27(9):1237-47 (PMID 17723077) — badanie prospektywne podluzne, 171 chorych na warfarynie; koenzym Q10 zwiazany ze zwiekszonym ryzykiem krwawien ZGLASZANYCH PRZEZ CHORYCH, OR 3,69 (95% CI 1,88-7,24); jedynym istotnym czynnikiem dla INR ponadterapeutycznego bylo leczenie warfaryna krocej niz 3 miesiace. Starsze opisy przypadkow sugerowaly obnizenie INR
Ostrożność
Dowody: opis przypadku
kozieradka × warfaryna
Kozieradka zawiera składniki o działaniu przeciwpłytkowym, więc może wpływać na krzepnięcie; obecna w niej kumaryna sama takiego działania nie wykazuje. Opisano wzrost ryzyka krwawienia u pacjenta, który przyjmował kozieradkę razem z boldo, inną rośliną leczniczą, oraz warfaryną. Dowody są ograniczone, ale przy leczeniu przeciwkrzepliwym rozsądna jest kontrola INR.
Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem nie włączać kozieradki bez wiedzy lekarza. Po włączeniu należy sprawdzić INR oraz zgłaszać nietypowe krwawienia i siniaki.
Mechanizm
Mechanizm: Za możliwy wpływ na krzepnięcie odpowiada działanie przeciwpłytkowe składników kozieradki, które sumuje się z działaniem warfaryny i acenokumarolu; Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku. Sama kumaryna obecna w roślinie nie działa przeciwzakrzepowo, mimo podobieństwa nazwy do acenokumarolu. Opis przypadku dotyczy warfaryny.
Źródło: Lambert JP, Chapman J. Potential interaction between warfarin and boldo-fenugreek. Pharmacotherapy 2001;21(5):509-12 — wzrost czasu krwawienia u pacjenta na warfarynie. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych): leki hamujące agregację płytek krwi zwiększają ryzyko krwotoku u osób leczonych acenokumarolem.
Ostrożność
Dowody: niski
kwercetyna × warfaryna
Dane o tej interakcji są niespójne. W badaniu u 12 zdrowych ochotników kwercetyna w dawce 500 mg dwa razy dziennie zwiększyła stężenie diklofenaku, leku rozkładanego przez CYP2C9, enzym, który rozkłada także warfarynę i acenokumarol. Było to badanie otwarte, bez losowego przydziału. W badaniu laboratoryjnym autorzy uznali natomiast istotne hamowanie CYP2C9 przez kwercetynę za bardzo mało prawdopodobne, a wykazali silne wypieranie warfaryny z wiązań z albuminą. Opisano też przypadek wzrostu INR u kobiety przyjmującej warfarynę, która przez dwa miesiące jadła winogrona zawierające kwercetynę; nie ustalono, czy przyczyną była sama kwercetyna. Wyniku uzyskanego dla diklofenaku nie można wprost przenieść na warfarynę ani acenokumarol.
Postępowanie opisane w źródle: U osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem należy kontrolować INR po włączeniu i po odstawieniu suplementu z kwercetyną. Przed rozpoczęciem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe.
Mechanizm
Mechanizm: Proponowane są dwa mechanizmy. Pierwszy to hamowanie CYP2C9, odpowiadającego za rozkład S-warfaryny i acenokumarolu; u ludzi wykazano je pośrednio, na przykładzie diklofenaku, a badanie laboratoryjne go nie potwierdziło. Drugi to wypieranie warfaryny z wiązań z albuminą przez kwercetynę i jej metabolity, wykazane w badaniu laboratoryjnym. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy.
Źródło: Bedada SK, Neerati P. Evaluation of the effect of quercetin treatment on CYP2C9 enzyme activity of diclofenac in healthy human volunteers. Phytother Res 2018;32(2):305-311, PMID 29168292. Poór M, Boda G, Needs PW i wsp. Interaction of quercetin and its metabolites with warfarin: displacement of warfarin from serum albumin and inhibition of CYP2C9 enzyme. Biomed Pharmacother 2017;88:574-581, PMID 28135601 (badanie laboratoryjne). Woodward CJ, Deyo ZM, Donahue KE i wsp. BMJ Case Rep 2014, PMID 24966255 (opis przypadku). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/224/characteristic): „Inhibitory enzymu CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.”
Ostrożność
Dowody: niski
L-karnityna × warfaryna
Opisy przypadków wskazują na nasilenie działania acenokumarolu po włączeniu L-karnityny; mechanizm nie został wyjaśniony. Dla warfaryny takich obserwacji nie opisano, ale oba leki należą do pochodnych kumaryny i są metabolizowane przez ten sam enzym, dlatego zaleca się taką samą ostrożność.
Postępowanie opisane w źródle: Po włączeniu L-karnityny kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.
Mechanizm
Mechanizm: Podejrzewa się wpływ na metabolizm z udziałem CYP2C9 albo zmianę objętości dystrybucji leku przeciwzakrzepowego; żadnej z tych dróg nie potwierdzono. CYP2C9 prowadzi metabolizm S-warfaryny oraz obu enancjomerów acenokumarolu, a Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu wskazuje, że hamowanie tego enzymu nasila jego działanie. Dowody ograniczają się do opisów przypadków dotyczących acenokumarolu.
Źródło: Martinez E i wsp., J Intern Med 1993 (PMID 8429297) — potencjalizacja dzialania acenokumarolu przez L-karnityne. Bachmann HU, Hoffmann A, Swiss Med Wkly 2004 (PMID 15340883) — interakcja suplementu L-karnityny z acenokumarolem. Dla warfaryny opisow interakcji nie znaleziono (PubMed, 26.07.2026); ostrzezenie rozszerzone po klasie kumaryn. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktow Leczniczych): inhibitory CYP2C9 moga zwiekszac efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.
Ostrożność
Dowody: przedkliniczny/mechanistyczny
ostropest plamisty × warfaryna
Sylimaryna w warunkach laboratoryjnych hamuje CYP2C9 — enzym rozkładający oba doustne antagonisty witaminy K — a także CYP3A4, który uczestniczy w metabolizmie R-warfaryny. Znaczenie kliniczne pozostaje niepewne, przy jednoczesnym stosowaniu rozsądna jest jednak ostrożność i kontrola INR.
Postępowanie opisane w źródle: Przy leczeniu warfaryną lub acenokumarolem nie włączać ostropestu bez wiedzy lekarza. Po włączeniu należy sprawdzić INR oraz zgłaszać nietypowe krwawienia i siniaki.
Mechanizm
Mechanizm: Hamowanie CYP2C9 przez sylimarynę może podnosić stężenie leku przeciwzakrzepowego we krwi; Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory tego enzymu mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy. Dane pochodzą z badań mechanistycznych, nie z obserwacji klinicznych.
Źródło: Metabolism, Transport and Drug-Drug Interactions of Silymarin, Molecules 2019;24(20):3693 (PMC6832356) — hamowanie CYP2C9/3A4 in vitro, znaczenie kliniczne ograniczone. Mayo Clinic, Milk thistle. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 i 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.
Ostrożność
Dowody: niski
resweratrol × warfaryna
Resweratrol hamuje CYP2C9, główny enzym rozkładający S-warfarynę i acenokumarol. Zahamowanie tego enzymu potwierdzono u zdrowych ochotników przyjmujących 1 g resweratrolu na dobę. Badań, w których mierzono by INR u osób leczonych tymi lekami i przyjmujących resweratrol, nie znaleziono.
Postępowanie opisane w źródle: U osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem należy kontrolować INR po włączeniu i po odstawieniu resweratrolu. Przed rozpoczęciem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe.
Mechanizm
Mechanizm: W badaniu u 42 zdrowych ochotników resweratrol w dawce 1 g raz na dobę przez cztery tygodnie obniżył wskaźnik aktywności CYP2C9, oceniany losartanem, oraz wskaźniki aktywności CYP3A4 i CYP2D6. Zwiększył natomiast aktywność CYP1A2, enzymu uczestniczącego w rozkładzie R-warfaryny, więc wypadkowy wpływ na INR pozostaje nieznany. Mniejszych dawek w tym badaniu nie oceniano. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy; przy warfarynie ten sam enzym rozkłada jej silniej działający enancjomer S. W badaniach laboratoryjnych resweratrol hamuje też agregację płytek krwi, co mogłoby dodatkowo sprzyjać krwawieniom.
Źródło: Chow HH, Garland LL, Hsu CH i wsp. Resveratrol modulates drug- and carcinogen-metabolizing enzymes in a healthy volunteer study. Cancer Prev Res (Phila) 2010;3(9):1168-75, PMID 20716633 (42 zdrowych ochotników, 1 g/d przez 4 tygodnie, bez leku przeciwzakrzepowego). Stef G, Csiszar A, Lerea K i wsp. Resveratrol inhibits aggregation of platelets from high-risk cardiac patients with aspirin resistance. J Cardiovasc Pharmacol 2006;48(2):1-5, PMID 16954814 (badanie laboratoryjne). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/224/characteristic): „Inhibitory enzymu CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.”
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
warfaryna × imbir
Gingerole hamują syntezę tromboksanu A2, przez co osłabiają czynność płytek krwi; efekt ten sumuje się z działaniem doustnych antagonistów witaminy K. U osób leczonych warfaryną opisywano zmiany INR.
Postępowanie opisane w źródle: Kontrolować INR przy stosowaniu wyciągów z imbiru u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem. Imbir używany w kuchni jest bezpieczny.
Mechanizm
Mechanizm: Gingerole hamują COX-1, czyli cyklooksygenazę prostaglandynową, i syntezę tromboksanu A2, a osłabiona czynność płytek dodaje się do przeciwkrzepliwego działania warfaryny i acenokumarolu. Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu zalicza leki hamujące agregację płytek do leków zwiększających ryzyko krwotoku. Obserwacje kliniczne pochodzą od osób przyjmujących warfarynę.
Źródło: Shalansky S i wsp. Risk of warfarin-related bleeding events and supratherapeutic INRs associated with complementary and alternative medicine: a longitudinal analysis. Pharmacotherapy 2007;27(9):1237-47 (PMID 17723077) — badanie prospektywne podluzne, 171 chorych na warfarynie, 16-tygodniowy dzienniczek; imbir OR 3,20 (95% CI 2,42-4,24) dla krwawien ZGLASZANYCH PRZEZ PACJENTA; jedynym istotnym czynnikiem dla INR ponadterapeutycznego bylo leczenie warfaryna krocej niz 3 miesiace. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktow Leczniczych): leki hamujace agregacje plytek krwi zwiekszaja ryzyko krwotoku
Ostrożność
Dowody: umiarkowany
warfaryna × kurkumina
Kurkumina, główny składnik kurkumy, hamowała w badaniach laboratoryjnych ludzki enzym CYP2C9, który rozkłada oba doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K, oraz agregację ludzkich płytek krwi. Były to doświadczenia na mikrosomach wątroby i izolowanych płytkach, nie badania u leczonych osób. W znalezionym niewielkim badaniu klinicznym typu przed–po dziesięciodniowe przyjmowanie preparatu kurkuminy o zwiększonej przyswajalności nie zmieniło istotnie statystycznie INR u osób leczonych warfaryną lub dabigatranem. Wynik dotyczy jednego preparatu i krótkiego okresu stosowania, a acenokumarolu w tym badaniu nie oceniano. Nie zwalnia więc z kontroli INR.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby leczone warfaryną lub acenokumarolem powinny przed rozpoczęciem przyjmowania kurkuminy w suplemencie skonsultować się z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe. Po włączeniu i po odstawieniu suplementu należy kontrolować INR. Cytowane badania dotyczyły suplementów, nie ilości kurkumy spożywanych z potrawami.
Mechanizm
Mechanizm: W ludzkich mikrosomach wątroby kurkumina hamowała CYP2C9 (IC50 15,25 µmol/l, Ki 4,47 µmol/l), a wyciąg z kurkuminoidów hamował ten enzym z Ki około 10,6 µmol/l. CYP2C9 uczestniczy w metabolizmie S-warfaryny i obu enancjomerów acenokumarolu, a Charakterystyka Produktu Leczniczego acenokumarolu podaje, że inhibitory CYP2C9 mogą zwiększać jego efekt przeciwzakrzepowy. Osobno kurkumina hamowała w doświadczeniu na ludzkich płytkach agregację wywołaną konwulksyną (przy 50 µmol/l do 75%), wpływając na kinazę Syk. Stężeń użytych w doświadczeniach nie porównano ze stężeniami we krwi po suplementach, więc znaczenie kliniczne pozostaje nieustalone.
Źródło: Inhibitory effects of curcumin on activity of cytochrome P450 2C9 enzyme in human and 2C11 in rat liver microsomes. Drug Dev Ind Pharm 2015, PMID 24517573 (badanie in vitro). Curcuminoids inhibit multiple human cytochromes P450, UDP-glucuronosyltransferase, and sulfotransferase enzymes, whereas piperine is a relatively selective CYP3A4 inhibitor. Drug Metab Dispos 2008, PMID 18480186 (badanie in vitro). Curcumin inhibits GPVI-mediated platelet activation by interfering with the kinase activity of Syk and the subsequent activation of PLCgamma2. Platelets 2010, PMID 20158382 (badanie in vitro na ludzkich płytkach). Interaction study between antiplatelet agents, anticoagulants, thyroid replacement therapy and a bioavailable formulation of curcumin (Meriva). Eur Rev Med Pharmacol Sci 2018, PMID 30070343 (badanie kliniczne, 10 dni; liczby uczestników streszczenie nie podaje). ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/224/characteristic): „Inhibitory enzymu CYP2C9 mogą zwiększać efekt przeciwzakrzepowy acenokumarolu.”
Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego (warfaryna)
warfaryna × żeń-szeń
Charakterystyka Produktu Leczniczego warfaryny, czyli jej oficjalny opis dla lekarzy i farmaceutów, wymienia żeń-szeń wśród preparatów ziołowych, które mogą osłabiać działanie tego leku. U osoby leczonej warfaryną opisano obniżenie INR (wskaźnika krzepnięcia krwi), czyli osłabienie ochrony przed zakrzepicą. Trzy małe badania z udziałem ludzi nie wykazały istotnej zmiany INR, nie wykluczają jednak tego wpływu u pojedynczych osób. Ostrzeżenie obejmuje też acenokumarol, ponieważ należy on do tej samej grupy leków co warfaryna.
Postępowanie opisane w źródle: Kontrolować INR przy stosowaniu żeń-szenia u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem, a przy zmianie dawki suplementu zachować szczególną ostrożność.
Mechanizm
Mechanizm: Nie wiadomo, w jaki sposób żeń-szeń miałby osłabiać działanie warfaryny. Główne substancje czynne żeń-szenia to ginsenozydy. U szczurów z podwyższonym poziomem tłuszczów we krwi zwiększały one ilość enzymów wątroby z grupy cytochromu P450 i czynników krzepnięcia. Osłabiały też działanie warfaryny. W innym badaniu na szczurach żeń-szeń nie zmienił ani stężenia, ani działania warfaryny. U ludzi wyniki są niejednoznaczne: opisywano zarówno osłabienie, jak i nasilenie działania warfaryny. W badaniu, w którym 12 zdrowych mężczyzn przyjmowało żeń-szeń przez 7 dni przed jednorazową dawką warfaryny i przez 7 dni po niej, nie zmieniło się ani stężenie leku we krwi, ani INR. W kolejnym badaniu u 25 osób po udarze niedokrwiennym, którym włączono warfarynę na 2 tygodnie, INR u 12 osób przyjmujących też żeń-szeń nie różnił się istotnie od INR u 13 osób bez żeń-szenia. W trzecim badaniu 25 osób leczonych warfaryną po wymianie zastawki serca przyjmowało przez pewien czas żeń-szeń, a przez pewien czas placebo. Zmiana INR w obu okresach nie różniła się istotnie. Charakterystyka acenokumarolu podaje, że substancje pobudzające enzymy wątroby rozkładające ten lek (CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4) mogą osłabiać jego działanie, ale żeń-szenia nie wymienia. Nie ma danych o łączeniu acenokumarolu z żeń-szeniem. Ostrożność wynika z podobieństwa do warfaryny.
Źródło: ChPL Warfin, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych); ChPL Acenocumarol WZF, pkt 4.5 (Rejestr Produktów Leczniczych); Janetzky K, Morreale AP, Am J Health Syst Pharm 1997, PMID 9075501; Vaes LP, Chyka PA, Ann Pharmacother 2000, PMID 11144706; Jiang X i wsp., Br J Clin Pharmacol 2004, PMID 15089812; Lee SH i wsp., J Altern Complement Med 2008, PMID 18637764; Lee YH i wsp., Int J Cardiol 2010, PMID 19913311; Zhu M i wsp., J Pharm Pharmacol 1999, PMID 10217316; Lin JF i wsp., Eur J Pharm Sci 2020, PMID 31669385.
Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: niski
warfaryna × miłorząb japoński
Miłorzębowi przypisuje się działanie osłabiające czynność płytek krwi, a same preparaty miłorzębu wiązano z krwawieniami, w tym wewnątrzczaszkowymi. W badaniu krzyżowym u zdrowych ochotników, w którym miłorząb podawano razem z warfaryną, nie stwierdzono jednak wpływu ani na wskaźnik krzepnięcia INR, ani na agregację płytek. Opisy ciężkich krwawień dotyczyły osób przyjmujących sam miłorząb, bez leku przeciwzakrzepowego.
Postępowanie opisane w źródle: Przed rozpoczęciem lub odstawieniem miłorzębu w trakcie leczenia warfaryną lub acenokumarolem należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym; o ewentualnej zmianie częstości kontroli INR rozstrzyga lekarz. Pilnego kontaktu wymaga każde przedłużone krwawienie, siniaki powstające bez wyraźnego urazu, krew w moczu lub stolcu oraz nagły, nietypowy ból głowy.
Mechanizm
Mechanizm: Ginkgolid B, jeden ze związków miłorzębu, blokuje w warunkach laboratoryjnych receptor czynnika aktywującego płytki — jest to szlak niezależny od cyklu witaminy K, na który działają warfaryna i acenokumarol. Przełożenia tego mechanizmu na hemostazę u człowieka nie potwierdzono: badanie krzyżowe mierzące agregację płytek przy jednoczesnym podawaniu warfaryny nie wykazało zmian. Ostrzeżenie opiera się więc na mechanizmie opisanym doświadczalnie i na zgłoszeniach krwawień, a nie na wykazanej interakcji.
Źródło: Jiang X i wsp. Effect of ginkgo and ginger on the pharmacokinetics and pharmacodynamics of warfarin in healthy subjects. Br J Clin Pharmacol 2005 (PMID 15801937) — badanie krzyżowe, 12 osób: bez wpływu na INR i na agregację płytek. Warfaryna a żywność, zioła i suplementy — przegląd systematyczny, Br J Clin Pharmacol 2021 (PMID 32478963): miłorząb wymieniony wśród roślin, przy których zaleca się świadomość zwiększonego ryzyka krwawienia. Ginkgo biloba and cerebral bleeding — opis przypadku i przegląd krytyczny (PMID 21364361) oraz opis krwiaka podtwardówkowego (PMID 15277097): krwawienia u osób przyjmujących sam miłorząb. NCCIH, Ginkgo biloba.
Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: charakterystyka produktu leczniczego
witamina A × warfaryna
Charakterystyka leku Warfin wymienia witaminę A wśród substancji, które mogą zwiększać działanie warfaryny. Nie podaje dawki witaminy A, od której to zjawisko występuje. Warfaryna ma wąski zakres terapeutyczny, więc zmiana jej działania wymaga kontroli INR.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz warfarynę, nie zaczynaj stosowania suplementu z witaminą A, także tranu, bez rozmowy z lekarzem. Lekarz może zlecić częstszą kontrolę INR.
Mechanizm
Mechanizm: Charakterystyka nie opisuje mechanizmu. Podaje witaminę A na liście substancji o znanym wpływie na skuteczność warfaryny, w grupie zwiększającej jej działanie.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin (Warfarinum natricum), tabletki, Rejestr Produktów Leczniczych, rekordy 16431 i 16432, punkt 4.5, lista „Zwiększenie działania”, grupa „Witaminy”.
Potwierdza dokument urzędowy: „Następujące leki mają znane działanie wpływające na skuteczność warfaryny (lista nie jest wyczerpująca): Zwiększenie działania: […] Witaminy: Witamina A, witamina E”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin (Warfarinum natricum), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: niski
witamina C × warfaryna
Dawki witaminy C powyżej 1 g na dobę mogą u części osób obniżać INR, rzadziej — nasilać działanie przeciwzakrzepowe; wyniki badań są niejednoznaczne. Opisano przypadek oporności na warfarynę przy dużej podaży kwasu askorbinowego.
Postępowanie opisane w źródle: Przy dawkach witaminy C powyżej 1 g na dobę kontrolować INR u osób leczonych warfaryną lub acenokumarolem.
Mechanizm
Mechanizm: Rozważa się konkurencję o wiązanie z albuminami osocza oraz wpływ na CYP2C9; obie właściwości są wspólne dla warfaryny i acenokumarolu, bo acenokumarol wiąże się z białkami osocza w 98,7% i jest metabolizowany głównie przez ten enzym. Trzeci wymieniany mechanizm, czyli zmiana wydalania nerkowego przy zakwaszeniu moczu, dla acenokumarolu nie ma znaczenia — w postaci niezmienionej wydala się z moczem poniżej 0,2% dawki. Dowody dla całej tej interakcji pozostają słabe.
Źródło: Am J Health Syst Pharm 2013 (PMID 23592361) — wysokie dawki witaminy C mogą OSŁABIAĆ działanie warfaryny (oporność); opis przypadku + przegląd. Zweryfikowane: mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068, 2026-07-01. ChPL Acenocumarol WZF, pkt 5.2 (Rejestr Produktów Leczniczych): 98,7% leku wiąże się z białkami osocza, metabolizm prowadzi głównie CYP2C9, a w moczu w postaci niezmienionej wydala się 0,12–0,18% dawki.
Potwierdza dokument urzędowy: „Następujące leki mają znane działanie wpływające na skuteczność warfaryny (lista nie jest wyczerpująca): Zmniejszenie działania: […] Inne: Aminoglutetymid, cholestyramina, disopiramid, gryzeofulwina, mesalazyna, newirapina, trazodon, aprepitant, bozentan, witamina C.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin, tabletki (warfaryna sodowa), sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: badanie z randomizacją u zdrowych ochotników i charakterystyka produktu leczniczego
żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius) × warfaryna
Warfaryna jest lekiem przeciwzakrzepowym z grupy antagonistów witaminy K. Jej dawkę ustala się według INR, czyli wskaźnika krzepnięcia krwi. W badaniu opublikowanym w 2004 r. uczestniczyło 20 zdrowych osób. Badanie prowadzono podwójnie ślepo, z randomizacją, czyli losowym przydziałem do grup. Przyjmowały one warfarynę przez 3 dni na początku i na końcu czterotygodniowego okresu badania, a od drugiego tygodnia żeń-szeń amerykański albo placebo. Po 2 tygodniach przyjmowania żeń-szenia największa wartość INR była mniejsza niż w grupie placebo. Mniejsze były także stężenia warfaryny w osoczu. Autorzy zastrzegli, że badanie objęło młode, zdrowe osoby, a nie chorych leczonych warfaryną w dawkach terapeutycznych. Charakterystyka produktu leczniczego z warfaryną wymienia żeń-szeń wśród preparatów ziołowych, które mogą osłabiać działanie leku. Charakterystyka to dokument z informacjami o leku, przeznaczony dla lekarzy i farmaceutów. Monografia Health Canada dla żeń-szenia amerykańskiego zaleca, by osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe zapytały lekarza przed jego zastosowaniem.
Postępowanie opisane w źródle: Osoby leczone warfaryną nie powinny rozpoczynać ani przerywać przyjmowania żeń-szenia amerykańskiego bez porozumienia z lekarzem prowadzącym leczenie przeciwzakrzepowe. Każda taka zmiana wymaga kontroli INR. Dotyczy to także preparatów wieloskładnikowych z żeń-szeniem amerykańskim. Dawki leku przeciwzakrzepowego nie należy zmieniać samodzielnie.
Mechanizm
Mechanizm: Źródła nie wyjaśniają mechanizmu. W badaniu słabszemu działaniu warfaryny towarzyszyło mniejsze stężenie leku we krwi, a największa wartość INR rosła wraz z największym stężeniem warfaryny. Według charakterystyki produktu leczniczego warfaryna ma wąski zakres terapeutyczny. Ten sam dokument podaje, że po odstawieniu substancji, które zmniejszają stężenie warfaryny przez pobudzenie enzymów wątrobowych, stężenie leku może wzrosnąć ponad zakres terapeutyczny, co zwiększa ryzyko krwawienia. Nie ustalono, czy żeń-szeń amerykański działa w ten sposób. Z ostrożności kontroli INR wymaga zarówno rozpoczęcie, jak i odstawienie preparatu.
Źródło: Yuan CS, Wei G, Dey L i wsp. Brief communication: American ginseng reduces warfarin's effect in healthy patients: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med 2004;141(1):23–27. doi:10.7326/0003-4819-141-1-200407060-00011, PMID 15238367. Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin (warfaryna sodowa), pkt 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych. Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database, monografia Panax quinquefolius, wersja z 30.01.2026, „Risk information”. Dostęp: 02.10.2026.
Potwierdza dokument urzędowy: „Preparaty ziołowe mogą albo zwiększać działanie warfaryny, np. miłorząb (Ginkgo biloba), czosnek (Allium sativum), arcydzięgiel (Angelica sinensis, zawiera kumaryny), papaja (Carica papaya) lub szałwia (Salvia miltiorrhiza, zmniejsza eliminację warfaryny), lub zmniejszać jej aktywność, np. żeń-szeń (Panax spp.).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Warfin (warfaryna sodowa), tabletki, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
