Jod: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami
📖 Ta strona zbiera wyłącznie interakcje. Mechanizm działania, dawkowanie i źródła dla substancji Jod znajdziesz w monografii podpisanej przez farmaceutę.
W skrócie: Jod w wysokich dawkach z litem — nasilone ryzyko niedoczynności tarczycy. U pacjentów przyjmujących lit nie stosować wysokich dawek jodu bez konsultacji i monitorowania funkcji tarczycy; decyzję podejmuje lekarz lub farmaceuta.
Jod wchodzi w udokumentowane interakcje z: lit (węglan litu), propylotiouracyl, tiamazol, jodek sodu [131I] (radiojodoterapia), lewotyroksyna, selen. Poniżej 6 interakcji — mechanizm, zalecenie i źródło dla każdej.
Zestawienie: 6 udokumentowanych interakcji
W tym 5 wymagających ostrożności, 1 oznaczonych jako informacja. Każdą pozycję rozwija karta niżej — z mechanizmem, postępowaniem i źródłem.
Przed leczeniem radiojodem przestać przyjmować preparaty z jodem, w tym wielowitaminowe, i przestać jeść wodorosty, w terminie ustalonym przez lekarza medycyny nuklearnej. Ulotka mówi o diecie, a odniesienie do preparatów oraz ramy czasowe wykraczają poza jej treść i wynikają z ostrożności. Lekarza poinformować o każdym preparacie z jodem przyjętym w ostatnich tygodniach.
Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę albo masz rozpoznaną chorobę tarczycy, nie zaczynaj suplementacji jodu bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Dla orientacji: zalecane dobowe spożycie jodu dla osób dorosłych wynosi 150 µg, a górny tolerowany poziom spożycia — 1100 µg na dobę, przy czym ta druga wartość obejmuje wszystkie źródła razem, także sól jodowaną i żywność. Szczególnej ostrożności wymagają preparaty z wodorostów: zawartość jodu w handlowych glonach mieści się w zakresie od 16 do 2984 µg na gram, czyli różni się między produktami niemal dwustukrotnie, więc porcja przyjęta z takiego preparatu bywa nieprzewidywalna. Osoba przyjmująca leki przeciwtarczycowe powinna wiedzieć, że duże porcje jodu działają z nimi w tę samą stronę i mogą doprowadzić do niedoczynności tarczycy. Objawy takie jak narastające zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie zimna lub powiększenie szyi zgłoś lekarzowi.
U pacjentów przyjmujących lit nie stosować wysokich dawek jodu bez konsultacji i monitorowania funkcji tarczycy; decyzję podejmuje lekarz lub farmaceuta.
Podczas leczenia propylotiouracylem nie przyjmować preparatów z jodem, bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Lekarza poinformować także o preparatach jodu przyjmowanych przed rozpoczęciem leczenia. Ulotka wymienia jako przykład środki kontrastowe, a odniesienie do wodorostów i preparatów wielowitaminowych z jodem jest ostrożnościowym rozszerzeniem własnym. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Podczas leczenia tiamazolem nie przyjmować preparatów z jodem, bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Dawkę leku ustala lekarz między innymi na podstawie podaży jodu, więc każdą zmianę diety lub suplementacji należy mu zgłosić. Odniesienie do wodorostów i preparatów wielowitaminowych z jodem jest ostrożnościowym rozszerzeniem własnym.
Nie opisano niekorzystnej interakcji między selenem a jodem — składniki te występują razem w wielu preparatach i mogą być przyjmowane równocześnie. Nie jest to natomiast podstawa, by sięgać po nie przy chorobie tarczycy: rozpoznanie i leczenie niedoczynności, zapalenia tarczycy czy choroby Hashimoto należy do lekarza, a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia. Przy jodzie ostrożność jest szczególna, ponieważ jego nadmiar wywołuje część tych samych następstw co niedobór: wole, wzrost stężenia TSH i niedoczynność tarczycy, a u osób podatnych może też wywołać nadczynność. Selen ma wąski margines między ilością korzystną a nadmierną — Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności ustalił w 2023 roku górny tolerowany poziom spożycia 255 µg na dobę dla osób dorosłych. Osoba z chorobą tarczycy albo przyjmująca lewotyroksynę powinna uzgodnić każdy preparat z selenem lub jodem z lekarzem prowadzącym. Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie 432/2012) przypisuje oświadczenia każdemu z pierwiastków z osobna: selenowi „pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy", jodowi „pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy" — i nie zawiera żadnego oświadczenia o ich połączeniu.
Czego to zestawienie nie mówi. Wymienia wyłącznie interakcje, które mamy udokumentowane i zweryfikowane przez farmaceutę.
Nieobecność substancji w tabeli nie znaczy, że jej połączenie z Jod jest bezpieczne — znaczy, że nie mamy o nim wpisu.
O każdym łączeniu decyduje lekarz lub farmaceuta znający pełną listę przyjmowanych preparatów.
Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami
skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.
Część treści w tej sekcji została wygenerowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł naukowych — zgodnie z zasadami redakcyjnymi SuplerMed. Nie stanowi porady medycznej: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Sprawdź swoje substancje w bazie interakcji
Podaj wszystko, co przyjmujesz — także leki bez recepty, antykoncepcję hormonalną, zioła i herbatki ziołowe. Czego nie podasz, tego narzędzie nie sprawdzi.
Narzędzie zestawia parami substancje, które podasz, i szuka ich w bazie udokumentowanych interakcji. Konto nie jest potrzebne. Wpisuj po jednej nazwie w pole: substancję („magnez”) albo nazwę leku z opakowania („Euthyrox”) — przy lekach pole podpowiada nazwy z Rejestru Produktów Leczniczych. Nazw handlowych suplementów nie rozpoznajemy — przy nich podaj składnik z etykiety.
Wysokie dawki jodu łącznie z węglanem litu mogą nasilać działanie wolotwórcze i ryzyko niedoczynności tarczycy, ponieważ oba czynniki upośledzają funkcję tarczycy.
Postępowanie opisane w źródle: U pacjentów przyjmujących lit nie stosować wysokich dawek jodu bez konsultacji i monitorowania funkcji tarczycy; decyzję podejmuje lekarz lub farmaceuta.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Addytywne działanie antytyreotyczne: lit hamuje uwalnianie hormonów tarczycy, a nadmiar jodu wywołuje efekt Wolffa-Chaikoffa.
Źródło: Effect of lithium carbonate on the function of the thyroid gland: mechanism and clinical implications (J Physiol Pharmacol 2020;71(2)) PMID 32633237; Lithium and endocrine dysfunction (Medicina (B Aires) 2022;82(1):130-137) PMID 35037871
Potwierdza dokument urzędowy: „Lit nasila hamujące czynność tarczycy działanie dużych dawek jodu.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Lithium Carbonicum GSK, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Propylotiouracyl hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy i jest stosowany w jej nadczynności. Ulotka produktu leczniczego podaje, że podanie jodu może osłabić skuteczność leku i opóźnić uzyskanie prawidłowej czynności tarczycy. Dotyczy to także środków z jodem zastosowanych wcześniej.
Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia propylotiouracylem nie przyjmować preparatów z jodem, bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Lekarza poinformować także o preparatach jodu przyjmowanych przed rozpoczęciem leczenia. Ulotka wymienia jako przykład środki kontrastowe, a odniesienie do wodorostów i preparatów wielowitaminowych z jodem jest ostrożnościowym rozszerzeniem własnym. Leku nie należy odstawiać samodzielnie.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Ulotka podaje skutek, czyli osłabienie skuteczności leku. Wiadomo, że jod jest surowcem do produkcji hormonów tarczycy, a lek blokuje jego wbudowywanie. Większy zapas jodu w tarczycy sprawia, że gruczoł odpowiada na lek słabiej i później.
Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Propycil 50 mg (propylotiouracyl), sekcja „Ten lek a inne leki” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Podanie jodu lub uprzednie zastosowanie środków zawierających jod (np. preparaty kontrastowe stosowane w rentgenodiagnostyce) może osłabić skuteczność propylotiouracylu i opóźnić uzyskanie prawidłowej czynności tarczycy.”
— Ulotka dla pacjenta Propycil 50 mg (propylotiouracyl), tabletki, sekcja Ten lek a inne leki, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Tiamazol hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy i jest stosowany w jej nadczynności. Charakterystyka produktu leczniczego podaje, że niedobór jodu nasila odpowiedź tarczycy na tiamazol, a nadmiar jodu ją osłabia. Ten sam dokument zaznacza, że nadczynność wywołana jodem może wymagać większych dawek leku (pkt 4.2).
Postępowanie opisane w źródle: Podczas leczenia tiamazolem nie przyjmować preparatów z jodem, bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Dawkę leku ustala lekarz między innymi na podstawie podaży jodu, więc każdą zmianę diety lub suplementacji należy mu zgłosić. Odniesienie do wodorostów i preparatów wielowitaminowych z jodem jest ostrożnościowym rozszerzeniem własnym.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Charakterystyka podaje zależność między podażą jodu a odpowiedzią na lek. Wiadomo, że jod jest surowcem do produkcji hormonów tarczycy, a lek blokuje jego wbudowywanie. Większy zapas jodu w tarczycy sprawia, że gruczoł odpowiada na lek słabiej i później.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Thyrozol (tiamazol), pkt 4.5 i 4.2 — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Niedobór jodu nasila odpowiedź tarczycy na tiamazol, natomiast nadmiar jodu ją osłabia.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Thyrozol (tiamazol), tabletki powlekane, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Jodek sodu znakowany jodem 131, zwany radiojodem, jest lekiem radioaktywnym podawanym przez lekarzy medycyny nuklearnej w chorobach tarczycy. Ulotka produktu leczniczego nakazuje, żeby przed jego przyjęciem pacjent stosował dietę ubogą w jod.
Postępowanie opisane w źródle: Przed leczeniem radiojodem przestać przyjmować preparaty z jodem, w tym wielowitaminowe, i przestać jeść wodorosty, w terminie ustalonym przez lekarza medycyny nuklearnej. Ulotka mówi o diecie, a odniesienie do preparatów oraz ramy czasowe wykraczają poza jej treść i wynikają z ostrożności. Lekarza poinformować o każdym preparacie z jodem przyjętym w ostatnich tygodniach.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Ulotka podaje nakaz i nie opisuje przyczyny. Wiadomo, że tarczyca wychwytuje jod radioaktywny tym słabiej, im więcej zwykłego jodu ma do dyspozycji, więc jod z diety i preparatów obniża skuteczność leczenia.
Źródło: Ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Iodopol (jodek sodu [131I]), sekcja „Ostrzeżenia i środki ostrożności” — Rejestr Produktów Leczniczych URPL
Potwierdza dokument urzędowy: „Przed przyjęciem leku Iodopol pacjent powinien: • stosować dietę ubogą w jod,”
— Ulotka dla pacjenta Iodopol (jodek sodu [131I]), kapsułki, sekcja Ostrzeżenia i środki ostrożności, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Zbyt duża podaż jodu wywołuje część tych samych następstw co jego niedobór: wole, wzrost stężenia TSH i niedoczynność tarczycy. Osoba leczona lewotyroksyną albo z rozpoznaną chorobą tarczycy powinna więc uzgodnić każdy preparat z jodem z lekarzem prowadzącym, a nie dobierać go samodzielnie.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę albo masz rozpoznaną chorobę tarczycy, nie zaczynaj suplementacji jodu bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Dla orientacji: zalecane dobowe spożycie jodu dla osób dorosłych wynosi 150 µg, a górny tolerowany poziom spożycia — 1100 µg na dobę, przy czym ta druga wartość obejmuje wszystkie źródła razem, także sól jodowaną i żywność. Szczególnej ostrożności wymagają preparaty z wodorostów: zawartość jodu w handlowych glonach mieści się w zakresie od 16 do 2984 µg na gram, czyli różni się między produktami niemal dwustukrotnie, więc porcja przyjęta z takiego preparatu bywa nieprzewidywalna. Osoba przyjmująca leki przeciwtarczycowe powinna wiedzieć, że duże porcje jodu działają z nimi w tę samą stronę i mogą doprowadzić do niedoczynności tarczycy. Objawy takie jak narastające zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie zimna lub powiększenie szyi zgłoś lekarzowi.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Duże stężenie jodków przejściowo hamuje wbudowywanie jodu w tarczycy — zjawisko to nosi nazwę efektu Wolffa-Chaikoffa. Arkusz informacyjny NIH ODS o jodzie opisuje skutek tego mechanizmu: „u osób podatnych nadmiar jodu hamuje wytwarzanie hormonów tarczycy, a przez to nasila pobudzanie przez TSH, co może prowadzić do powstania wola". Ten sam arkusz zastrzega, że reakcje na nadmiar jodu i porcje, które wywołują działania niepożądane, są różne u różnych osób — nie istnieje więc jedna liczba, powyżej której problem się zaczyna. Odnotowuje też, że u kobiet w ciąży przyjmujących jod w porcjach od 200 µg na dobę stwierdzono w badaniu przekrojowym większe ryzyko podwyższonego TSH niż przy porcjach poniżej 100 µg — jest to obserwacja dotycząca ciąży, nie osób leczonych lewotyroksyną.
Źródło: NIH ODS, Iodine — Health Professional Fact Sheet: „High intakes of iodine can cause some of the same symptoms as iodine deficiency—including goiter, elevated TSH levels, and hypothyroidism—because excess iodine in susceptible individuals inhibits thyroid hormone synthesis and thereby increases TSH stimulation, which can produce goiter"; „Responses to excess iodine and the doses required to cause adverse effects vary"; górny tolerowany poziom spożycia dla osób dorosłych 1100 µg/dobę; zawartość jodu w handlowych glonach „ranging from 16 mcg/g to 2,984 mcg/g"; obserwacja u kobiet w ciąży: „pregnant women living in Spain had a significantly increased risk of hyperthyrotropinemia (TSH >3 microU/mL) if they consumed iodine supplements in doses ≥200 mcg/day compared with those who consumed doses <100 mcg/day"; działanie addytywne z lekami przeciwtarczycowymi: „Taking high doses of iodine with antithyroid medications can have an additive effect and could cause hypothyroidism". Leung AM, Braverman LE. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol 2014;10:136-142.
InformacjaDowody: przegląd piśmiennictwa + wykaz 432/2012 + wartości referencyjne EFSA
Selen i jod uczestniczą w gospodarce hormonami tarczycy, każdy na swój sposób: jod jest budulcem tych hormonów, a selen wchodzi w skład enzymów przekształcających tyroksynę w postać czynną. Nie wynika z tego zalecenie przyjmowania obu przy chorobie tarczycy — o tym rozstrzyga lekarz, a przy jodzie nadmiar bywa równie szkodliwy jak niedobór.
Postępowanie opisane w źródle: Nie opisano niekorzystnej interakcji między selenem a jodem — składniki te występują razem w wielu preparatach i mogą być przyjmowane równocześnie. Nie jest to natomiast podstawa, by sięgać po nie przy chorobie tarczycy: rozpoznanie i leczenie niedoczynności, zapalenia tarczycy czy choroby Hashimoto należy do lekarza, a suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia. Przy jodzie ostrożność jest szczególna, ponieważ jego nadmiar wywołuje część tych samych następstw co niedobór: wole, wzrost stężenia TSH i niedoczynność tarczycy, a u osób podatnych może też wywołać nadczynność. Selen ma wąski margines między ilością korzystną a nadmierną — Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności ustalił w 2023 roku górny tolerowany poziom spożycia 255 µg na dobę dla osób dorosłych. Osoba z chorobą tarczycy albo przyjmująca lewotyroksynę powinna uzgodnić każdy preparat z selenem lub jodem z lekarzem prowadzącym. Wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych (rozporządzenie 432/2012) przypisuje oświadczenia każdemu z pierwiastków z osobna: selenowi „pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy", jodowi „pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy" — i nie zawiera żadnego oświadczenia o ich połączeniu.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Dejodynazy jodotyroniny, oznaczane DIO1 i DIO2, są selenoenzymami: zawierają selenocysteinę i katalizują przekształcenie tyroksyny w trijodotyroninę, czyli w postać czynną hormonu. Jod jest z kolei pierwiastkiem wbudowywanym w cząsteczkę hormonu na etapie jego wytwarzania w tarczycy. Przegląd Drutel i współpracowników (Clin Endocrinol 2013, PMID 23046013) opisuje ten związek, ale stawia przy nim zastrzeżenie, którego nie wolno pominąć: do właściwej pracy dejodynaz wystarczają bardzo niewielkie ilości selenu, co ogranicza wpływ jego ewentualnego niedoboru na samo wytwarzanie hormonów tarczycy. Ten sam przegląd odnotowuje, że po długotrwałej suplementacji selenem zgłaszano ryzyko cukrzycy, a danych o działaniach niepożądanych takiej suplementacji jest niewiele.
Źródło: Drutel A, Archambeaud F, Caron P. Selenium and the thyroid gland: more good news for clinicians. Clin Endocrinol (Oxf) 2013;78(2):155-64 (PMID 23046013) — przegląd; cytowane zastrzeżenia pochodzą z jego streszczenia: „very minor amounts of selenium appear sufficient for adequate activity of deiodinases, thus limiting the impact of its potential deficiency on synthesis of thyroid hormones" oraz „A risk of diabetes has been reported following long-term selenium supplementation, but few data are available on the side effects". Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych: sześć wpisów dla selenu i pięć dla jodu, żadnego dla połączenia. Górna granica spożycia selenu 255 µg/dobę dla dorosłych: EFSA, Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium, EFSA Journal 2023 (DOI 10.2903/j.efsa.2023.7704, PMID 36698500). Następstwa nadmiaru jodu za naszą podpisaną monografią jodu (substance_facts 37).
