Kofeina a fluorochinolony — czy można je łączyć?

Fluorochinolony hamują CYP1A2, główny enzym rozkładający kofeinę, ale wielkość tego efektu różni się między lekami kilkukrotnie. W badaniu krzyżowym u 12 ochotników ofloksacyna nie zmieniła żadnego z parametrów kofeiny, cyprofloksacyna w dawce 250 mg dwa razy dziennie wydłużyła okres półtrwania o 15 procent i obniżyła klirens o 33 procent, a enoksacyna wydłużyła okres półtrwania o 260 procent i obniżyła klirens o 78 procent. W osobnym badaniu cyprofloksacyna w wyższej dawce (750 mg dwa razy dziennie) wydłużyła okres półtrwania kofeiny z 5,2 do 8,2 godziny i obniżyła klirens niemal o połowę; autorzy tej pracy zaznaczają, że znaczenie kliniczne tych zmian pozostaje do ustalenia. Pefloksacyna obniżała klirens kofeiny około dwukrotnie. 🔴 Z leków o najsilniejszym działaniu żaden nie jest dostępny w Polsce: w Rejestrze Produktów Leczniczych nie ma ani enoksacyny, ani pefloksacyny (odczyt 19.09.2026), są natomiast cyprofloksacyna i ofloksacyna. Nie znaczy to, że w Polsce problem nie istnieje: cyprofloksacyna jest tu głównym fluorochinolonem z udokumentowanym wpływem na kofeinę.

Fluorochinolony kompetycyjnie hamują CYP1A2, przez co kofeina rozkłada się wolniej i dłużej utrzymuje się we krwi. Siła hamowania zależy od konkretnego leku, a w przypadku pefloksacyny dokłada się do niej jej metabolit, norfloksacyna.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3480885/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2729942/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10096258/
Stille W, Harder S, Mieke S i wsp. Decrease of caffeine elimination in man during co-administration of 4-quinolones. J Antimicrob Chemother 1987;20(5):729-34 (PMID 3480885) — badanie krzyżowe u 12 ochotników; stąd porównanie ofloksacyny, cyprofloksacyny i enoksacyny. Healy DP, Polk RE, Kanawati L i wsp. Interaction between oral ciprofloxacin and caffeine in normal volunteers. Antimicrob Agents Chemother 1989;33(4):474-8 (PMID 2729942) — 10 ochotników, cyprofloksacyna 750 mg; stąd wartości okresu półtrwania i zastrzeżenie autorów o znaczeniu klinicznym. Kinzig-Schippers M i wsp. Interaction of pefloxacin and enoxacin with the human cytochrome P450 enzyme CYP1A2. Clin Pharmacol Ther 1999;65(3):262-74 (PMID 10096258) — 12 ochotników; stąd dane o pefloksacynie i o udziale norfloksacyny. Rejestr Produktów Leczniczych (URPL, odczyt 19.09.2026) — obecność cyprofloksacyny i ofloksacyny, brak enoksacyny i pefloksacyny.

Zbiór w wersji cytowalnej (zrzut z dnia deponowania, CC BY 4.0): doi.org/10.5281/zenodo.21532404