Kofeina
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Wzór sumaryczny: C8H10N4O2 · PubChem CID 2519
Jak działa
Kofeina działa jako antagonista receptorów adenozynowych, co prowadzi do zwiększonej aktywności jądra locus coeruleus, struktury regulującej pobudliwość nerwową i funkcje autonomiczne (PMID:19506724). W wyniku antagonizmu receptorów A2A zachodzi modulacja procesów oksydacyjnych oraz zapalne, co może wpływać na integralność komórek nerwowych (PMID:28317317).
Dawkowanie
Dla kofeiny nie ustalono zalecanego spożycia. Nie jest ona składnikiem odżywczym, dla którego wyznacza się wartości referencyjne. W Polsce ustalono natomiast ograniczenie krajowe: kofeinę stosuje się w ilości do 400 mg na dobę w porcjach podzielonych, pod warunkiem że produkt nie zawiera innych składników o działaniu synergistycznym, a porcja spożywana jednorazowo nie przekracza 200 mg (uchwała nr 16/2019 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). Zespół rekomenduje przy tym podanie całkowitej zawartości kofeiny w przeliczeniu na zalecaną dzienną porcję oraz oznakowanie: zawiera kofeinę, nie zaleca się stosowania u dzieci i kobiet w ciąży, nie spożywać z innymi produktami będącymi źródłem kofeiny lub innych składników o podobnym działaniu. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Osoby z zaburzeniami napadowymi, cukrzycą, chorobami układu sercowo-naczyniowego, zaburzeniami nastroju lub przyjmujące leki mogące wchodzić w interakcje z kofeiną, a także dzieci i młodzież, powinny unikać wysokich dawek kofeiny (PMID:21321035).
Ciąża i karmienie piersią
Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności ocenił, że spożycie kofeiny ze wszystkich źródeł do 200 mg na dobę, rozłożone w ciągu dnia, nie budzi obaw o bezpieczeństwo płodu (EFSA, 2015). Dla pozostałych zdrowych osób dorosłych granicą jest 400 mg na dobę, a kobiety w ciąży zostały z tej wartości wyłączone wprost. Próg 200 mg obejmuje łączną podaż: kawę, herbatę, napoje energetyzujące, czekoladę i preparat z kofeiną razem.
Porcja preparatu bywa równa całej wartości dopuszczonej na dobę. Suplementy z kofeiną zawierają zwykle od 80 do 200 mg w kapsułce lub tabletce, a porcja zawierająca 200 mg wyczerpuje ją w całości, zanim doliczy się kawę czy herbatę.
Przepisy krajowe rozstrzygają o samym preparacie odrębnie. Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym rekomendował dla produktów z kofeiną oznakowanie w brzmieniu: zawiera kofeinę, nie zaleca się stosowania u dzieci i kobiet w ciąży (uchwała nr 16/2019). Wartość 200 mg opisuje zatem bezpieczną podaż z całodziennej diety, a nie zalecenie sięgania po suplement.
Dla okresu karmienia piersią danych wystarczających do sformułowania zaleceń opartych na dowodach nie ma (LactMed, National Institutes of Health). Kofeina przenika do mleka, a jej największe stężenie przypada zwykle około godziny po przyjęciu. Instytucje europejskie przyjmują 200 mg na dobę jako poziom prawdopodobnie bezpieczny. Część źródeł amerykańskich wskazuje wartość od 300 do 500 mg. Noworodki, a zwłaszcza dzieci urodzone przedwcześnie, usuwają kofeinę bardzo wolno, dlatego u matek takich dzieci przyjmuje się spożycie niższe. U dzieci matek o bardzo wysokim spożyciu, odpowiadającym dziesięciu i więcej filiżankom kawy dziennie, opisywano niepokój, rozdrażnienie i gorszy sen.
Stosowanie preparatu z kofeiną w ciąży i podczas karmienia piersią omawia się z lekarzem, który uwzględni pozostałe źródła kofeiny w diecie oraz wiek dziecka.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Nadmierne spożycie kofeiny może prowadzić do objawów przedawkowania, zwłaszcza u osób poniżej 19. roku życia, oraz zwiększać ryzyko działań niepożądanych u kobiet w ciąży, osób karmiących piersią, osób z chorobami serca oraz z zaburzeniami psychicznymi (PMID:28603504; PMID:21321035).
Źródła
PMID:19506724 PMID:28317317
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19506724/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28317317/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28603504/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21321035/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.