MAOI: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami
Opisy na tej stronie dotyczą grupy leków jako całości i leków działających w całym organizmie. Informacje właściwe dla konkretnego leku zawiera jego ulotka.
📖 Ta strona zbiera wyłącznie interakcje. Monografie podpisane przez farmaceutę dla substancji z tej strony: L-tryptofan, L-tyrozyna, żeń-szeń.
💊 Klasa „leki przeciwdepresyjne i maoi" ma trzecią największą liczbę udokumentowanych interakcji z suplementami spośród wszystkich klas leków w bazie SuplerMed (20 interakcji, w tym 7 wysokiego ryzyka) — zobacz ranking klas leków.
W skrócie: Tryptofan z inhibitorem MAO — ryzyko ciężkiego zespołu serotoninowego. Nie łączyć bez decyzji lekarza. Przy nieodwracalnych inhibitorach MAO obowiązuje odstęp między odstawieniem jednego leku a włączeniem drugiego — jego długość określa charakterystyka danego produktu. Gorączka, sztywność mięśni, drżenia i splątanie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
MAOI wchodzi w udokumentowane interakcje z: L-tryptofan, yohimbina, gorzka pomarańcza, L-tyrozyna, żeń-szeń. Poniżej 5 interakcji — mechanizm, zalecenie i źródło dla każdej.
Zestawienie: 5 udokumentowanych interakcji
W tym 2 wysokiego ryzyka, 3 wymagających ostrożności. Każdą pozycję rozwija karta niżej — z mechanizmem, postępowaniem i źródłem.
Nie łączyć bez decyzji lekarza. Przy nieodwracalnych inhibitorach MAO obowiązuje odstęp między odstawieniem jednego leku a włączeniem drugiego — jego długość określa charakterystyka danego produktu. Gorączka, sztywność mięśni, drżenia i splątanie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Nie łącz yohimbiny z inhibitorami monoaminooksydazy. Przy inhibitorach nieodwracalnych obowiązuje przerwa między odstawieniem leku a rozpoczęciem przyjmowania yohimbiny — jej długość określa charakterystyka danego produktu leczniczego. Silny ból głowy, kołatanie serca i wysokie ciśnienie wymagają pilnej pomocy medycznej.
Jeśli przyjmujesz inhibitor MAO, nie stosuj preparatów z gorzką pomarańczą bez konsultacji z lekarzem. Zasada ostrożności jak dla innych sympatykomimetyków.
Nie łącz suplementu tyrozyny z lekiem z grupy inhibitorów monoaminooksydazy bez decyzji lekarza prowadzącego. Natychmiast wezwij pomoc medyczną, jeśli po takim połączeniu pojawi się którykolwiek z objawów: silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból w klatce piersiowej, nagłe nudności. Nie zmieniaj samodzielnie dawki leku. Jeśli przyjmujesz selegilinę w dawce do 10 mg na dobę, nie musisz unikać pokarmów z tyraminą, ponieważ wzrostów ciśnienia po nich nie zgłaszano. Nie przekraczaj tej dawki: powyżej niej lek może przestać działać wybiórczo. Ograniczenia żywieniowe są jednak zalecane, jeśli selegilinę łączysz z lekiem hamującym monoaminooksydazę typu A albo z lekiem działającym niewybiórczo. Jeśli przyjmujesz rasagilinę, nie musisz ograniczać pokarmów z tyraminą, ponieważ badania nie wykazały po nich wzrostu ciśnienia. Jeśli przyjmujesz moklobemid, pamiętaj, że jego charakterystyka opisuje skłonność do reakcji z tyraminą jako niewielką i krótkotrwałą. Wzrost ciśnienia jest wtedy mniejszy albo nie występuje wcale, o ile lek przyjmujesz po posiłku. Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli przyjmujesz lek działający niewybiórczo albo kilka leków hamujących monoaminooksydazę naraz. Żadna z tych charakterystyk nie wypowiada się o tyrozynie przyjmowanej jako suplement.
Jeśli przyjmujesz inhibitor MAO, nie stosuj żeń-szenia bez konsultacji z lekarzem. Zgłoś bóle głowy, bezsenność, drżenie lub zmianę nastroju. Ostrożność dotyczy również osób leczonych innymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu zaburzeń afektywnych.
Czego to zestawienie nie mówi. Wymienia wyłącznie interakcje, które mamy udokumentowane i zweryfikowane przez farmaceutę.
Nieobecność substancji w tabeli nie znaczy, że jej połączenie z MAOI jest bezpieczne — znaczy, że nie mamy o nim wpisu.
O każdym łączeniu decyduje lekarz lub farmaceuta znający pełną listę przyjmowanych preparatów.
Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami
skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.
Część treści w tej sekcji została wygenerowana z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie źródeł naukowych — zgodnie z zasadami redakcyjnymi SuplerMed. Nie stanowi porady medycznej: przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Sprawdź swoje substancje w bazie interakcji
Podaj wszystko, co przyjmujesz — także leki bez recepty, antykoncepcję hormonalną, zioła i herbatki ziołowe. Czego nie podasz, tego narzędzie nie sprawdzi.
Narzędzie zestawia parami substancje, które podasz, i szuka ich w bazie udokumentowanych interakcji. Konto nie jest potrzebne. Wpisuj po jednej nazwie w pole: substancję („magnez”) albo nazwę leku z opakowania („Euthyrox”) — przy lekach pole podpowiada nazwy z Rejestru Produktów Leczniczych. Nazw handlowych suplementów nie rozpoznajemy — przy nich podaj składnik z etykiety.
Monoaminooksydaza typu A rozkłada serotoninę. Przy zahamowaniu tego enzymu podaż tryptofanu, z którego serotonina powstaje, może prowadzić do jej nadmiaru. Opisano przypadek ostrej toksyczności behawioralnej i neurologicznej bezpośrednio po podaniu tryptofanu pacjentowi przyjmującemu fenelzynę. Charakterystyka moklobemidu, jedynego inhibitora MAO typu A dostępnego w Polsce, zakazuje łączenia go z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny i trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu ryzyka zespołu serotoninowego; tryptofanu dokument ten nie wymienia. Objawy zespołu serotoninowego obejmują zmiany stanu psychicznego, niestabilność autonomiczną i zaburzenia nerwowo-mięśniowe. Stan ten może zagrażać życiu. Dodawanie tryptofanu do inhibitora monoaminooksydazy bywało zalecane u chorych, u których sam lek nie przynosił poprawy, więc opisana toksyczność wystąpiła przy zastosowaniu prowadzonym celowo, a nie przypadkowym.
Postępowanie opisane w źródle: Nie łączyć bez decyzji lekarza. Przy nieodwracalnych inhibitorach MAO obowiązuje odstęp między odstawieniem jednego leku a włączeniem drugiego — jego długość określa charakterystyka danego produktu. Gorączka, sztywność mięśni, drżenia i splątanie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Fenelzyna i tranylcypromina hamują monoaminooksydazę A, więc rozkład serotoniny słabnie. Nadmiar tryptofanu jednocześnie zwiększa syntezę serotoniny. Oba mechanizmy łącznie prowadzą do nadmiernego pobudzenia układu serotoninergicznego.
Źródło: Thomas JM, Rubin EH. Case report of a toxic reaction from combined tryptophan and phenelzine. Am J Psychiatry 1984;141(2):281-3 (PMID 6691495); Stockley's Drug Interactions.
Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy stosować produktu Aurorix z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny oraz trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu możliwości wystąpienia zespołu serotoninowego (patrz punkt 4.4 i 4.5).”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Aurorix (Moclobemidum), tabletki powlekane, sekcja 4.3, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Yohimbina nasila uwalnianie noradrenaliny. U osób przyjmujących inhibitory MAO grozi to gwałtownym wzrostem ciśnienia (przełom nadciśnieniowy). Skojarzenia należy unikać w trakcie terapii inhibitorem MAO i przez około 2 tygodnie po jej zakończeniu.
Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz yohimbiny z inhibitorami monoaminooksydazy. Przy inhibitorach nieodwracalnych obowiązuje przerwa między odstawieniem leku a rozpoczęciem przyjmowania yohimbiny — jej długość określa charakterystyka danego produktu leczniczego. Silny ból głowy, kołatanie serca i wysokie ciśnienie wymagają pilnej pomocy medycznej.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Inhibitory MAO ograniczają rozkład noradrenaliny; yohimbina zwiększa jej uwalnianie — efekt presyjny sumuje się.
Źródło: National Center for Complementary and Integrative Health (NIH), monografia „Yohimbe": „Do not use yohimbe if you are taking types of antidepressant medications called monoamine oxidase inhibitors or tricyclic antidepressants. Yohimbe can interact with these medications". Tamże: johimbinę wiązano z zaburzeniami rytmu serca, problemami ciśnieniowymi, zawałami i drgawkami; w siedmioletnim przeglądzie zgłoszeń do kalifornijskiego ośrodka zatruć osoby dzwoniące w sprawie johimbiny częściej niż inne wymagały pomocy medycznej. Grossman E i wsp. Oral yohimbine increases blood pressure and sympathetic nervous outflow in hypertensive patients. J Cardiovasc Pharmacol 1993;22(1):22-6 (PMID 7690091) — johimbina jest antagonistą receptora alfa-2-adrenergicznego i zwiększa uwalnianie noradrenaliny. Hansten PD, Horn JR. Yohimbine: Old Drug with New Interactions (2012).
Gorzka pomarańcza zawiera aminy sympatykomimetyczne (synefryna, oktopamina). U osób przyjmujących inhibitory MAO takie aminy mogą teoretycznie nasilać reakcję presyjną (wzrost ciśnienia). Ostrzeżenie ma charakter zapobiegawczy, zgodny z ogólną zasadą łączenia inhibitorów MAO z sympatykomimetykami.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz inhibitor MAO, nie stosuj preparatów z gorzką pomarańczą bez konsultacji z lekarzem. Zasada ostrożności jak dla innych sympatykomimetyków.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Inhibitory MAO zmniejszają rozkład amin katecholowych; jednoczesna podaż amin sympatykomimetycznych z gorzkiej pomarańczy może nasilać efekt presyjny.
inhibitory MAO (moklobemid, selegilina, rasagilina, safinamid, fenelzyna, tranylcypromina) × L-tyrozyna
L-tyrozyna jest aminokwasem, z którego organizm wytwarza dopaminę i noradrenalinę, a także tyraminę. Tyramina występuje również w pokarmach: w serach pleśniowych, winie i piwie. Inhibitory monoaminooksydazy hamują rozkład tych trzech związków, a nadmiar tyraminy odpowiada za gwałtowne wzrosty ciśnienia opisywane przy tej grupie leków. Ostrzeżenie dotyczy przede wszystkim leków nieselektywnych, takich jak fenelzyna i tranylcypromina, których w polskim obrocie nie ma. Charakterystyki produktów dostępnych w Polsce opisują ryzyko tyraminowe jako niewielkie: dla moklobemidu skłonność do interakcji z tyraminą określono jako niewielką i krótkotrwałą, przy rasagilinie badania nie wykazały wzrostu ciśnienia po pokarmach z tyraminą, a przy selegilinie w dawce dobowej do 10 mg nie zgłaszano takich wzrostów i ograniczenia dietetyczne nie są wymagane. Zastrzeżenie przy selegilinie ma jednak warunek: ten sam dokument zaleca ograniczenia żywieniowe, gdy lek łączy się z inhibitorem monoaminooksydazy typu A albo z lekiem nieselektywnym. Nie wiadomo przy tym, czy tyrozyna przyjmowana jako suplement prowadzi do nadmiaru tyraminy u osoby leczonej takim lekiem. Autorzy jedynego opisu, jaki udało się odnaleźć, nazywają możliwość takiego wzrostu ciśnienia teoretyczną (PMID 38057413).
Postępowanie opisane w źródle: Nie łącz suplementu tyrozyny z lekiem z grupy inhibitorów monoaminooksydazy bez decyzji lekarza prowadzącego. Natychmiast wezwij pomoc medyczną, jeśli po takim połączeniu pojawi się którykolwiek z objawów: silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból w klatce piersiowej, nagłe nudności. Nie zmieniaj samodzielnie dawki leku. Jeśli przyjmujesz selegilinę w dawce do 10 mg na dobę, nie musisz unikać pokarmów z tyraminą, ponieważ wzrostów ciśnienia po nich nie zgłaszano. Nie przekraczaj tej dawki: powyżej niej lek może przestać działać wybiórczo. Ograniczenia żywieniowe są jednak zalecane, jeśli selegilinę łączysz z lekiem hamującym monoaminooksydazę typu A albo z lekiem działającym niewybiórczo. Jeśli przyjmujesz rasagilinę, nie musisz ograniczać pokarmów z tyraminą, ponieważ badania nie wykazały po nich wzrostu ciśnienia. Jeśli przyjmujesz moklobemid, pamiętaj, że jego charakterystyka opisuje skłonność do reakcji z tyraminą jako niewielką i krótkotrwałą. Wzrost ciśnienia jest wtedy mniejszy albo nie występuje wcale, o ile lek przyjmujesz po posiłku. Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli przyjmujesz lek działający niewybiórczo albo kilka leków hamujących monoaminooksydazę naraz. Żadna z tych charakterystyk nie wypowiada się o tyrozynie przyjmowanej jako suplement.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Monoaminooksydaza rozkłada dopaminę, noradrenalinę i adrenalinę, a także tyraminę. Zahamowanie tego enzymu zwiększa stężenie wymienionych związków. W organizmie tyrozyna zmienia się dwiema drogami. W pierwszej powstają z niej dopamina i noradrenalina. W drugiej powstaje tyramina i to ta druga droga jest powodem ostrożności, ponieważ nadmiar tyraminy gwałtownie podnosi ciśnienie. W opisanym przypadku 67-letnia pacjentka przyjmująca selegilinę w plastrach była odżywiana dożylnie, z pominięciem przewodu pokarmowego. Tyrozynę zawartą w tym roztworze tolerowała dobrze, a autorzy nie odnotowali u niej żadnych działań niepożądanych. Podkreślają zarazem, że jedna obserwacja nie rozstrzyga o bezpieczeństwie. Przy odżywianiu dożylnym zalecają stopniowe zwiększanie ilości tyrozyny i kontrolę ciśnienia (PMID 38057413). Dla doustnego suplementu tyrozyny takich obserwacji nie ma.
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego Segan, 5 mg, tabletki (selegilina), punkty 4.4 i 4.5 — Rejestr Produktów Leczniczych, RPL 20190. Charakterystyka Produktu Leczniczego Rasagilina Synthon, punkt 4.5 (interakcja tyramina/rasagilina) — RPL 39379. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aurorix (moklobemid), punkt 4.5 — RPL 832. Charakterystyka Produktu Leczniczego Xadago (safinamid), punkt 4.5 — EMA. Bharani T, Mogensen KM, Rosen JH, Gura KM, Robinson MK. Concomitant use of monoamine oxidase inhibitor and tyrosine in parenteral nutrition. Eur J Clin Nutr 2024;78(3):274-276 (PMID 38057413). Dostępność klas MAO w polskim obrocie sprawdzona po kodach ATC: N06AF (fenelzyna, tranylcypromina) bez wpisów, N06AG02 moklobemid, N04BD01-03 selegilina, rasagilina, safinamid — odczyt z kopii Rejestru Produktów Leczniczych zaktualizowanej 2026-09-07.
Potwierdza dokument urzędowy: „Nie należy przekraczać zalecanej dawki dobowej 10 mg, z uwagi na możliwość wystąpienia objawów niepożądanych, np. niekontrolowanego wzrostu ciśnienia tętniczego krwi po spożyciu pokarmów bogatych w aminokwas tyraminę (sery pleśniowe, wino, piwo, kawior). Podawanie leku w dawkach dobowych większych niż 10 mg może wiązać się z utratą selektywności hamowania MAO-B i wówczas mogą się pojawić zarówno działania niepożądane, jak i interakcje typowe dla nieselektywnych inhibitorów MAO.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Segan, 5 mg, tabletki (selegiliny chlorowodorek), sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
U osób leczonych fenelzyną żeń-szeń może wywołać bóle głowy, drżenie i epizody maniakalne — tak podsumowuje to przegląd interakcji roślinnych. Źródłem pierwotnym jest opis przypadku interakcji żeń-szenia z fenelzyną z 1987 roku oraz komentarz do niego z roku następnego; obie pozycje to krótkie doniesienia bez abstraktu w PubMed. Osobno opisano epizod maniakalny u 56-letniej kobiety z zaburzeniem afektywnym, który wystąpił podczas przyjmowania żeń-szenia i ustąpił po jego odstawieniu. Abstrakt tego opisu nie podaje, czy chora przyjmowała inhibitor MAO; jako sytuację szczególnego ryzyka autorzy wskazują chorych z zaburzeniem afektywnym leczonych lekami przeciwdepresyjnymi.
Postępowanie opisane w źródle: Jeśli przyjmujesz inhibitor MAO, nie stosuj żeń-szenia bez konsultacji z lekarzem. Zgłoś bóle głowy, bezsenność, drżenie lub zmianę nastroju. Ostrożność dotyczy również osób leczonych innymi lekami przeciwdepresyjnymi z powodu zaburzeń afektywnych.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Nie jest poznany. Sugeruje się addytywne działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy, ale żadna z cytowanych pozycji tego nie wykazała — są to opisy przypadków i ich omówienia.
Źródło: Jones BD, Runikis AM. Interaction of ginseng with phenelzine. J Clin Psychopharmacol 1987;7(3):201-2 (PMID 3597812) — opis przypadku, bez abstraktu w PubMed. Shader RI, Greenblatt DJ. Bees, ginseng and MAOIs revisited. J Clin Psychopharmacol 1988;8(4):235 (PMID 3209715) — komentarz do powyższego, bez abstraktu. Vázquez I, Agüera-Ortiz LF. Herbal products and serious side effects: a case of ginseng-induced manic episode. Acta Psychiatr Scand 2002;105(1):76-7 (PMID 12086230) — opis przypadku; abstrakt nie podaje leczenia towarzyszącego. Miller LG. Herbal medicinals: selected clinical considerations focusing on known or potential drug-herb interactions. Arch Intern Med 1998;158(20):2200-11 (PMID 9818800) — przegląd, stąd zdanie o bólach głowy, drżeniu i epizodach maniakalnych przy fenelzynie.
