Kwas walproinowy a stężenie karnityny
kwas walproinowy × L-karnityna
Charakterystyka produktu leczniczego kwasu walproinowego wskazuje, że lek może wywołać lub nasilić hipokarnitynemię, czyli małe stężenie karnityny. Ta z kolei bywa przyczyną hiperamonemii, czyli dużego stężenia amoniaku we krwi, a ta prowadzi niekiedy do encefalopatii hiperamonemicznej, czyli zaburzeń pracy mózgu wywołanych amoniakiem. Ten sam dokument zaznacza, że głównie u osób z czynnikami ryzyka hipokarnitynemii albo z wcześniej stwierdzoną hipokarnitynemią obserwowano toksyczny wpływ na wątrobę, hipoglikemię hipoketotyczną, miopatię — w tym kardiomiopatię — rabdomiolizę oraz zespół Fanconiego. Do grup zwiększonego ryzyka charakterystyka zalicza chorych z zaburzeniami metabolicznymi, osoby, u których spożycie karnityny jest zaburzone, dzieci poniżej 10. roku życia oraz przyjmujących jednocześnie inne leki przeciwpadaczkowe lub leki skoniugowane z piwalanem.
Zalecenie: Nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego i nie zaczynaj przyjmowania karnityny na własną rękę. Charakterystyka produktu leczniczego przewiduje, że przy objawach hipokarnitynemii lekarz prowadzący rozważy podanie karnityny. Jeśli wystąpią u ciebie niezborność ruchów, zaburzenia świadomości lub wymioty, zgłoś to natychmiast lekarzowi — charakterystyka wymienia te objawy jako oznaki hiperamonemii i nakazuje uprzedzić o nich pacjenta. Kwas walproinowy jest przeciwwskazany u osób z niewyrównanym pierwotnym układowym niedoborem karnityny, a osoby z tym niedoborem i wyrównaną hipokarnitynemią mogą przyjmować lek tylko wtedy, gdy korzyść przewyższa ryzyko i nie ma innego leczenia — wtedy kontroluje się u nich stężenie karnityny.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Mechanizm nie został jednoznacznie ustalony. Autorzy pracy doświadczalnej określają go wprost jako sporny i zaznaczają, że samo wydalanie walproilokarnityny z moczem nie tłumaczy ubytku karnityny w tkankach. W hodowli ludzkich fibroblastów skóry stwierdzono zmniejszenie wychwytu karnityny do komórek, zależne od stężenia kwasu walproinowego i od czasu jego działania. Jest to model komórkowy, a nie badanie z udziałem ludzi (PMID 8134167).
Źródło: Charakterystyka Produktu Leczniczego DEPAKINE CHRONO 300 i DEPAKINE CHRONO 500, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu — punkty 4.3, 4.4 i 4.8 (Rejestr Produktów Leczniczych, rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl). Tein I, DiMauro S, Xie ZW, De Vivo DC. Valproic acid impairs carnitine uptake in cultured human skin fibroblasts. An in vitro model for the pathogenesis of valproic acid-associated carnitine deficiency. Pediatr Res 1993;34(3):281-287 (PMID 8134167) — model komórkowy. De Vivo DC, Bohan TP, Coulter DL i wsp. L-carnitine supplementation in childhood epilepsy: current perspectives. Epilepsia 1998;39(11):1216-1225 (PMID 9821988) — konsensus pediatryczny z 1996 roku: doustnie 100 mg/kg na dobę, maksymalnie 2 g na dobę; droga dożylna jednoznacznie wskazana w hepatotoksyczności po walproinianie, przedawkowaniu i innych ostrych kryzysach metabolicznych związanych z niedoborem karnityny. Bratton SL, Garden AL, Bohan TP, French JW. A child with valproic acid-associated carnitine deficiency and carnitine-responsive cardiac dysfunction. J Child Neurol 1992;7(4):413-416 (PMID 1281852) — opis przypadku. Uwaga: wcześniej cytowana pozycja "Holme E i wsp., J Child Neurol 1992" nie została potwierdzona w PubMed (26.07.2026).
Potwierdza dokument urzędowy: „Podawanie walproinianu może spowodować wystąpienie lub nasilenie hipokarnitynemii, która może powodować hiperamonemię (która może prowadzić do encefalopatii hiperamonemicznej).” — Charakterystyka Produktu Leczniczego DEPAKINE CHRONO 300 i DEPAKINE CHRONO 500, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).