L-karnityna
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: L-karnityna — mechanizm, dawkowanie i bezpieczeństwo
Wzór sumaryczny: C7H15NO3 · PubChem CID 10917
Jak działa
Mianem karnityny określa się grupę pochodnych aminokwasowych, wśród nich L-karnitynę, acetylo-L-karnitynę i propionylo-L-karnitynę. Karnityna pełni funkcję kofaktora w transporcie długołańcuchowych kwasów tłuszczowych do mitochondriów, gdzie ulegają one utlenianiu z wytworzeniem adenozynotrifosforanu (ATP); uczestniczy również w usuwaniu z mitochondriów niektórych związków toksycznych. Około 95% zasobów ustrojowych znajduje się w mięśniu sercowym i w mięśniach szkieletowych. Synteza zachodzi w wątrobie, nerkach i mózgu z lizyny i metioniny i pokrywa zapotrzebowanie osób zdrowych. Karnityna jest składnikiem warunkowo niezbędnym: zapotrzebowanie przewyższa zdolność syntezy jedynie w określonych stanach, do których należą wcześniactwo, niewydolność nerek oraz wtórny niedobór karnityny wywołany długotrwałym leczeniem niektórymi lekami. Karnityna z suplementu wchłania się w 14–18%, czyli wyraźnie słabiej niż karnityna z pożywienia, dla której biodostępność wynosi 63–75%. W Unii Europejskiej nie ma dla L-karnityny autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych, w konsekwencji nie przypisuje się jej potwierdzonego działania.
Dawkowanie
Zapotrzebowanie dobowe, pokrywane wspólnie przez dietę i syntezę własną, wynosi około 15 mg. Dieta wszystkożerna dostarcza osobie o masie ciała około 75 kg 24–145 mg karnityny na dobę, dieta wegańska około 1,2 mg; przy tej samej masie ciała i diecie ściśle roślinnej synteza własna sięga 14,4 mg na dobę (NIH ODS, Carnitine — Health Professional Fact Sheet, dostęp 2026-09-21). W badaniach nad suplementacją stosowano ilości o dwa rzędy wielkości większe od zapotrzebowania — najczęściej 1–3 g na dobę. Nie ustalono ani dawki referencyjnej, ani górnego tolerowanego poziomu spożycia dla karnityny jako składnika suplementu; amerykański Food and Nutrition Board uznał w 1989 roku, że karnityna nie jest składnikiem niezbędnym w diecie, i nie wyznaczył dla niej wartości referencyjnych. Preparaty dostępne w sprzedaży zawierają od kilku miligramów do 5000 mg L-karnityny lub acetylo-L-karnityny w porcji.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na składnik preparatu. Padaczka i inne stany przebiegające z drgawkami — wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Mocznica i schyłkowa niewydolność nerek, w tym leczona dializami — wyłącznie pod nadzorem lekarza, ponieważ w tych stanach gospodarka karnityną jest zaburzona. Równoczesne leczenie walproinianem, acenokumarolem lub warfaryną — wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Wiek rozwojowy — brak danych o bezpieczeństwie. Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią omawia osobna część monografii.
Ciąża i karmienie piersią
Stężenie karnityny w osoczu obniża się w przebiegu ciąży. W badaniu z randomizacją i grupą placebo, obejmującym 26 zdrowych kobiet w ciąży, przyjmowanie 500 mg L-karnityny na dobę od trzynastego tygodnia ciąży do terminu porodu zapobiegło temu obniżeniu (PMID 19491916).
Badanie oceniało stężenie karnityny, a nie bezpieczeństwo, i objęło małą grupę; zestawienia zdarzeń niepożądanych doniesienie nie podaje. Twierdzenie, że danych o stosowaniu w ciąży nie ma, jest więc zbyt szerokie, ale dostępne dane nie rozstrzygają o bezpieczeństwie preparatu.
Dla okresu karmienia piersią badań u kobiet nie znaleziono; prace dotyczące tego okresu prowadzono na zwierzętach hodowlanych. Stosowanie preparatu w ciąży i podczas karmienia piersią ustala się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Dawki rzędu 3 g na dobę mogą wywoływać nudności, wymioty, bóle kurczowe brzucha i biegunkę, a także rybi zapach ciała; dane te pochodzą z opracowań podręcznikowych, nie z badań z randomizacją. U osób z mocznicą, czyli zespołem objawów zaawansowanej niewydolności nerek, opisywano osłabienie mięśni, a u osób z padaczką — drgawki. Niewchłonięta karnityna jest przekształcana przez bakterie jelitowe w trimetyloaminę, którą wątroba utlenia następnie do N-tlenku trimetyloaminy; związek tego szlaku z ryzykiem sercowo-naczyniowym pozostaje przedmiotem badań, a jego znaczenie kliniczne jest nieustalone. Leczenie walproinianem obniża stężenie karnityny we krwi i bywa przyczyną uszkodzenia wątroby oraz wzrostu stężenia amoniaku. Obniżenie stężenia karnityny opisywano również przy innych lekach przeciwpadaczkowych, choć nie we wszystkich badaniach. Antybiotyki zawierające resztę piwalanową, na przykład piwampicylina, przy długotrwałym stosowaniu zmniejszają zasoby karnityny; krótkie kuracje nie mają pod tym względem znaczenia klinicznego. Opisano przypadki nasilenia działania acenokumarolu po włączeniu L-karnityny; ostrzeżenie odnosi się także do warfaryny, ponieważ oba leki należą do tej samej grupy, a mechanizm interakcji pozostaje niewyjaśniony. Przy leczeniu przeciwzakrzepowym wskazana jest kontrola wskaźnika INR. Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią omawia osobna część monografii. Dla dzieci i młodzieży danych brak. Osoby przyjmujące leki na stałe oraz osoby z chorobami nerek lub wątroby powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Źródła
12429869 1941389 10356662 8429297 15340883 21561431 28508995 27059912 | NIH ODS, Carnitine — Health Professional Fact Sheet, aktualizacja 2023-04-17, dostęp 2026-07-26; PMID 19491916 (badanie z randomizacją u 26 zdrowych kobiet ciężarnych, 500 mg L-karnityny na dobę od 13. tygodnia ciąży do terminu porodu)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19491916/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12429869/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1941389/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10356662/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8429297/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15340883/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21561431/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28508995/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27059912/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.