← Wszystkie interakcje
Takrolimus: z czym nie łączyć? Interakcje z lekami i suplementami
💊 Klasa „leki immunosupresyjne" ma trzecią największą liczbę udokumentowanych interakcji z suplementami spośród wszystkich klas leków w bazie SuplerMed (13 interakcji, w tym 5 wysokiego ryzyka) — zobacz ranking klas leków.
W skrócie: Kurkumina może podnosić stężenie takrolimusu. Nie łączyć kurkuminy w dawkach suplementacyjnych z takrolimusem bez konsultacji z lekarzem; monitorować stężenie leku i czynność nerek.
Takrolimus wchodzi w udokumentowane interakcje z: Kurkumina (kurkuma), dziurawiec, schisandra, berberyna. Poniżej 4 interakcji — mechanizm, zalecenie i źródło dla każdej.
Ważne: Materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny, nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Suplementy diety nie są lekami i nie służą leczeniu. Przed łączeniem suplementów z lekami
skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — nie modyfikuj terapii samodzielnie.
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
Kurkumina (kurkuma) × Takrolimus
Kurkuma może zwiększać stężenie takrolimusu we krwi. Opisano pierwszy taki przypadek. U 56-letniego mężczyzny po przeszczepieniu wątroby stężenie leku wzrosło do 29,9 ng/mL, choć wcześniej mieściło się w zakresie docelowym, a dawkowania nie zmieniano. Chory zgłosił, że spożywał wtedy duże ilości kurkumy z posiłkami. Stężenie kreatyniny było podwyższone: 4,2 mg/dL. Po przerwaniu podawania takrolimusu czynność nerek się poprawiła. Autorzy ocenili tę interakcję jako prawdopodobną. Dane dotyczą kurkumy spożywanej z posiłkami, a nie izolowanej kurkuminy w dawkach suplementacyjnych. Nie wiadomo, czy suplementy działają tak samo, dlatego bezpieczniej ich nie łączyć z takrolimusem bez konsultacji z lekarzem.
Zalecenie: Nie łączyć kurkuminy w dawkach suplementacyjnych z takrolimusem bez konsultacji z lekarzem; monitorować stężenie leku i czynność nerek.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Takrolimus jest rozkładany w wątrobie przez enzym CYP3A4 z rodziny cytochromu P450, a jego okno terapeutyczne jest wąskie: granica między stężeniem skutecznym a toksycznym jest niewielka. Kurkumę wymienia się wśród substancji hamujących ten enzym. Gdy enzym pracuje słabiej, lek jest rozkładany wolniej, więc jego stężenie we krwi może rosnąć nawet przy niezmienionej dawce. Taki wzrost może ujawnić działania niepożądane takrolimusu, przede wszystkim uszkodzenie nerek (nefrotoksyczność).
Źródło: Opis przypadku: turmeryk/kurkuma podniosła stężenie takrolimusu do 29,9 ng/mL z ostrą nefrotoksycznością kalcyneuryny (Acute Calcineurin Inhibitor Nephrotoxicity Secondary to Turmeric Intake: A Case Report. Transplant Proc 2017;49(1):198-200); przegląd: Controversial Interactions of Tacrolimus with Dietary Supplements, Herbs and Food. Pharmaceutics 2022;14(10):2154. Mechanizm: inhibicja CYP3A4/P-gp.
Potwierdza dokument urzędowy: „[4.4] „W czasie przyjmowania produktu Prograf należy unikać stosowania produktów ziołowych zawierających ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum) lub innych produktów roślinnych ze względu na ryzyko wystąpienia interakcji prowadzących do zmniejszenia stężenia takrolimusu we krwi i zmniejszenia działania leczniczego takrolimusu lub zwiększenia stężenia takrolimusu we krwi i związanego z nim ryzyka toksycznego działania takrolimusu” — ZAKRES: PRZEZ KLASĘ, nie wprost: ChPL każe unikać „innych produktów roślinnych" i opisuje ryzyko w OBIE strony. Kurkumy ani kurkuminy dokument NIE wymienia z nazwy.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Prograf (takrolimus), kapsułki twarde 5 mg, sekcja 4.4, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: umiarkowany
Takrolimus × dziurawiec
Dziurawiec pobudza enzym CYP3A4, który rozkłada takrolimus, przez co stężenie leku we krwi spada. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia ziele dziurawca wśród substancji o silnej interakcji z takrolimusem, wymagającej u niemal wszystkich pacjentów zwiększenia dawki leku. Opisywano przypadki ostrego odrzucenia przeszczepionej nerki.
Zalecenie: Nie łączyć bez wiedzy lekarza. U osób po przeszczepie każdy preparat ziołowy powinien być uzgodniony z zespołem transplantacyjnym. Samodzielne odstawienie dziurawca również zmienia stężenie leku, dlatego o każdej takiej zmianie poinformuj lekarza prowadzącego i licz się z kontrolą stężenia takrolimusu.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Dziurawiec indukuje CYP3A i glikoproteinę P w jelicie i wątrobie, a takrolimus jest substratem obu — jego wchłanianie maleje, a metabolizm rośnie. U 10 zdrowych ochotników 18 dni przyjmowania dziurawca (300 mg 3 razy na dobę) obniżyło AUC pojedynczej dawki takrolimusu z 306,9 do 198,7 µg·h/l (p=0,004), a pozorny klirens doustny wzrósł (Hebert 2004). Spadek stężenia grozi odrzuceniem przeszczepu; indukcja narasta i zanika przez wiele dni, dlatego stężenie zmienia się też po odstawieniu dziurawca.
Źródło: Hebert MF et al., J Clin Pharmacol 2004; SDI 12th ed.
Potwierdza dokument urzędowy: „Silne interakcje obserwowano z ryfampicyną, fenytoiną lub zielem dziurawca (Hypericum perforatum), dlatego ich stosowanie może wymagać zwiększenia dawek takrolimusu u niemal wszystkich pacjentów.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Cidimus, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Wysokie ryzyko
Dowody: badanie farmakokinetyczne (gatunek pokrewny) + mechanizm
schisandra × takrolimus
Lignany cytryńca hamują CYP3A4/5 i P-glikoproteinę — główne szlaki eliminacji takrolimusu. Zmniejszony metabolizm podnosi stężenie leku, co przy jego wąskim oknie terapeutycznym grozi toksycznością (m.in. nefrotoksycznością).
Zalecenie: Nie łączyć bez nadzoru lekarza. U osób po przeszczepie każdy preparat z cytryńcem powinien być uzgodniony z zespołem transplantacyjnym; konieczne monitorowanie stężenia leku.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Lignany cytryńca hamują CYP3A4/5 i P-glikoproteinę — główne szlaki eliminacji takrolimusu. Zmniejszony metabolizm podnosi stężenie leku, co przy jego wąskim oknie terapeutycznym grozi toksycznością (m.in. nefrotoksycznością).
Źródło: Effects of Schisandra sphenanthera extract on the pharmacokinetics of tacrolimus (PMC2048562); Controversial Interactions of Tacrolimus with Dietary Supplements, Herbs and Food. Pharmaceutics 2022;14(10):2154.
Potwierdza dokument urzędowy: „[4.5] „(chińskie) produkty roślinne zawierające wyciągi z cytryńca chińskiego (Schisandra sphenanthera)” — ZAKRES: NAZYWA WPROST: cytryniec chiński (Schisandra sphenanthera) w tabeli interakcji, po stronie substancji zwiększających stężenie takrolimusu.”
— Charakterystyka Produktu Leczniczego Prograf (takrolimus), kapsułki twarde 5 mg, sekcja 4.5, Rejestr Produktów Leczniczych (URPL).
Ostrożność
Dowody: opis przypadku + przeglad
berberyna × takrolimus
Berberyna może zwiększać stężenie takrolimusu we krwi. Ponieważ takrolimus ma wąskie okno terapeutyczne, nawet niewielki wzrost stężenia grozi nasileniem działań niepożądanych, w tym uszkodzenia nerek. Opisano taką interakcję u pacjenta po przeszczepie.
Zalecenie: Jeśli przyjmujesz takrolimus (lub inny lek po przeszczepie), nie stosuj berberyny bez wiedzy zespołu transplantacyjnego. Zgłoś stosowanie suplementu lekarzowi prowadzącemu.
Mechanizm i źródło
Mechanizm: Berberyna hamuje CYP3A4 i glikoproteinę P, które odpowiadają za metabolizm i wydalanie takrolimusu — jego stężenie rośnie.
Źródło: Pharmacokinetic interaction between tacrolimus and berberine — opis przypadku (dziecko z idiopatycznym zespołem nerczycowym): szybki wzrost stężenia takrolimusu. Mechanizm CYP3A4/P-gp; analogia do udokumentowanego wzrostu stężenia cyklosporyny przy berberynie u biorców przeszczepu.