Aloes (żel i sok z liścia)
Jak działa
W suplementach diety stosuje się najczęściej aloes zwyczajny (Aloe vera, syn. Aloe barbadensis), roślinę o mięsistych liściach. Z liścia pozyskuje się trzy różne przetwory: żel z wewnętrznego miąższu, lateks, czyli gorzką wydzielinę z zewnętrznej warstwy liścia, oraz rozdrobniony cały liść, zawierający oba te składniki. Lateks zawiera pochodne hydroksyantracenu, zwane też antrachinonami, i w Unii Europejskiej bywa substancją czynną leków przeczyszczających. Od 2021 r. preparaty z liści aloesu zawierające pochodne hydroksyantracenu są w Unii Europejskiej zakazane w żywności, w tym w suplementach diety. Podstawą zakazu była ocena Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności, według której substancje te należy traktować jako genotoksyczne i rakotwórcze, o ile konkretne dane nie wskazują inaczej. W żywności mogą więc występować tylko takie preparaty z liścia aloesu, z których pochodne hydroksyantracenu usunięto. Według rozporządzenia procesy filtrowania pozostawiają je w produkcie jedynie w śladowych ilościach, jako zanieczyszczenia. W unijnym rejestrze oświadczeń zdrowotnych nie ma wpisu dla aloesu i żadnego oświadczenia zdrowotnego dla tej rośliny nie dopuszczono. Żelowi aloesowemu nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających żel aloesowy nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności nie mógł wskazać dziennego spożycia pochodnych hydroksyantracenu, które nie stwarzałoby zagrożenia dla zdrowia. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Aloesu nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Medycyny Komplementarnej i Integracyjnej (NCCIH) aloes przyjmowany doustnie może być niebezpieczny w ciąży i w okresie karmienia piersią. Dotyczy to każdej postaci: żelu, lateksu i ekstraktu z całego liścia. W tym czasie aloesu nie należy stosować bez porozumienia z lekarzem. Zawartość pochodnych hydroksyantracenu w konkretnym produkcie zwykle nie jest podawana. Dlatego bez zalecenia lekarza aloesu nie powinny przyjmować doustnie dzieci ani osoby z chorobą wątroby. Dotyczy to także osób przyjmujących glikozydy nasercowe, na przykład digoksynę, leki przeciwarytmiczne, leki wydłużające odstęp QT, leki moczopędne, kortykosteroidy albo preparaty z korzenia lukrecji.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według amerykańskiego Narodowego Centrum Medycyny Komplementarnej i Integracyjnej (NCCIH) badania sugerują, że krótkotrwałe przyjmowanie doustne żelu aloesowego, do 42 dni, jest bezpieczne. O dłuższym stosowaniu źródło nie podaje danych. Lateks aloesowy przyjęty doustnie może wywoływać ból i skurcze brzucha oraz biegunkę, a jego nadużywanie może zwiększać ryzyko działań niepożądanych glikozydów nasercowych, takich jak digoksyna. Opisano przypadki ostrego zapalenia wątroby związane z doustnym przyjmowaniem ekstraktów z liścia aloesu. Czas przyjmowania wynosił w nich od zaledwie 3 tygodni do 5 lat. W niektórych badaniach na szczurach i myszach nieodbarwiony ekstrakt z całego liścia wiązano z nowotworami przewodu pokarmowego. Ekstrakt nieodbarwiony to taki, z którego nie usunięto antrachinonów. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem sklasyfikowała ten ekstrakt jako możliwie rakotwórczy dla ludzi. Nieliczne badania laboratoryjne wskazują, że również odbarwiony ekstrakt z całego liścia może uszkadzać DNA lub chromosomy. Żółtaczka, ciemny mocz, świąd skóry, utrzymujący się ból brzucha albo biegunka wymagają przerwania stosowania i konsultacji lekarskiej. Osoby przyjmujące jakiekolwiek leki powinny omówić stosowanie aloesu z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Rozporządzenie Komisji (UE) 2021/468 z dnia 18 marca 2021 r. zmieniające załącznik III do rozporządzenia (WE) nr 1925/2006 w odniesieniu do gatunków roślin zawierających pochodne hydroksyantracenu, Dz.U. L 96 z 19.03.2021, s. 6. NCCIH, Aloe Vera, aktualizacja z lutego 2025 r. Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Aloe barbadensis Mill. i Aloe (różne gatunki, głównie Aloe ferox Mill. i jego hybrydy), folii succus siccatus, EMA/HMPC/625788/2015, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 22 listopada 2016 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej, w którym nie ma wpisu dla Aloe.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.