Betaina
Wzór sumaryczny: C5H11NO2 · PubChem CID 247
Jak działa
Betaina, czyli N,N,N-trimetyloglicyna, powstaje w organizmie w wyniku utleniania choliny u ssaków, w tym u człowieka. Jest też dostarczana z żywnością. W wątrobie oddaje grupę metylową w remetylacji homocysteiny, a reakcję tę katalizuje metylotransferaza betainowo-homocysteinowa. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności, w skrócie EFSA, uznał za ustalony związek przyczynowo-skutkowy między spożyciem betainy a jej udziałem w prawidłowym metabolizmie homocysteiny. W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych betaina ma jeden wpis o brzmieniu: „Betaina przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu homocysteiny”. Innych oświadczeń zdrowotnych dotyczących betainy wykaz nie dopuszcza. W obrocie występują dwie postacie: betaina bezwodna, sprzedawana także pod nazwą TMG, oraz chlorowodorek betainy. Betaina bezwodna bywa nie tylko składnikiem suplementów. W Polsce jest również substancją czynną leków.
Dawkowanie
Wykaz stawia dwa warunki stosowania oświadczenia zdrowotnego. Pierwszy dotyczy zawartości: oświadczenie wolno umieszczać wyłącznie na żywności, która zawiera 500 mg betainy w określonej ilościowo porcji. Drugi dotyczy informacji dla konsumenta: ma on otrzymać wiadomość, że korzystne działanie występuje przy spożyciu 1,5 g betainy dziennie. Taką dobową ilość wskazała EFSA w swojej opinii. Oba progi odnoszą się do zawartości samej betainy, nie do masy preparatu. Masa chlorowodorku betainy jest większa od masy zawartej w nim betainy, a rozstrzyga stosunek mas molowych: 117,15 g/mol dla betainy i 153,61 g/mol dla chlorowodorku. Porcja 650 mg chlorowodorku betainy odpowiada więc około 496 mg betainy. Zawartość betainy w takiej porcji nie osiąga progu 500 mg. Deklarację na etykiecie producenci zapisują dwojako. Podają albo masę soli, albo zawartość betainy w soli, dlatego przed przeliczeniem należy ustalić, którą z nich podano.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na betainę wyklucza jej stosowanie. Charakterystyka produktu leczniczego Cystadane podaje, że w okresie ciąży wolno stosować ten lek wyłącznie wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne. W okresie karmienia piersią wskazana jest ostrożność, ponieważ nie wiadomo, czy betaina bezwodna przenika do mleka kobiecego. Konsultacji z lekarzem lub farmaceutą wymaga stosowanie betainy u osób przyjmujących mieszaniny aminokwasów oraz leki zawierające wigabatrynę i analogi kwasu gamma-aminomasłowego. Betainę i te preparaty zaleca się przyjmować w odstępie 30 minut. Osoby z rozpoznanym zaburzeniem metabolizmu metioniny lub homocysteiny mogą stosować betainę wyłącznie pod nadzorem lekarza. U tych osób betainę bezwodną stosuje się jako lek, a charakterystyka tego leku zaleca oznaczanie stężenia metioniny w osoczu; u pacjentów z niedoborem syntazy beta-cystationiny opisywano bowiem niezbyt częste przypadki ciężkiego obrzęku mózgu związane z podwyższonym stężeniem metioniny. Osoby z podwyższonym stężeniem cholesterolu powinny skonsultować przyjmowanie betainy z farmaceutą. U dzieci i młodzieży betainy nie należy stosować bez zalecenia lekarza.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Dane o bezpieczeństwie pochodzą z dokumentacji betainy bezwodnej. Osobnych danych dla chlorowodorku betainy w przeczytanych dokumentach nie ma. Dzienne spożycie betainy przekraczające 4 g może znacznie zwiększyć poziom cholesterolu we krwi. Wykaz nakazuje umieszczać to ostrzeżenie przy oświadczeniu zdrowotnym. EFSA formułuje próg ostrzej: w jej opinii dawki betainy wynoszące 4 g na dobę i wyższe mogą istotnie zwiększać stężenie cholesterolu całkowitego i cholesterolu frakcji LDL we krwi. Wzrost odnotowano w badaniach przy 6 g na dobę, a przy dawkach do 4 g na dobę nie okazał się istotny. Margines między zwykłym spożyciem a progiem 4 g bywa wąski, ponieważ sama dieta dostarcza od około 0,5 do 2 g betainy dziennie. Przy 1,5 g betainy z suplementu spożycie łączne sięga od 2 do 3,5 g na dobę, a przy górnym końcu spożycia z diety zapas do progu jest niewielki. Zawartość betainy należy zsumować ze wszystkich przyjmowanych preparatów, a nie liczyć osobno dla każdego. Charakterystyka produktu leczniczego Cystadane, zawierającego betainę bezwodną, podaje, że badań interakcji nie przeprowadzono. Wyniki uzyskane w warunkach in vitro wskazują natomiast na ryzyko oddziaływania betainy bezwodnej z mieszaninami aminokwasów oraz z lekami zawierającymi wigabatrynę i analogi kwasu gamma-aminomasłowego. Betainę i te preparaty zaleca się przyjmować w odstępie 30 minut. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012, wpis 4325, tekst skonsolidowany 02012R0432-20250820; opinia EFSA „Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to betaine and contribution to normal homocysteine metabolism”, EFSA Journal 2011;9(4):2052, przyjęta 28 stycznia 2011 r.; Charakterystyka Produktu Leczniczego Cystadane, betaina bezwodna, kod ATC A16AA06, Europejska Agencja Leków, wersja polska; PubChem, masy molowe betainy i jej chlorowodorku, identyfikatory CID 247 i CID 11545.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2011.2052 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20250820/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.