Czepota puszysta (koci pazur, vilcacora), Uncaria tomentosa — kora
Jak działa
Czepota puszysta (Uncaria tomentosa), nazywana też kocim pazurem, to drewniejące pnącze z rodziny marzanowatych. Rośnie w lasach tropikalnych Ameryki Środkowej i Południowej. Surowcem jest kora, którą źródła opisują różnie: jako korę łodygi, wewnętrzną warstwę kory łodygi albo korę korzenia.
Nazwa „koci pazur” bywa używana dla kilku gatunków roślin. Według raportu Europejskiej Agencji Leków zamiennie z czepotą puszystą sprzedaje się najczęściej Uncaria guianensis, która bywa też domieszką w produktach z kocim pazurem. Ten opis dotyczy wyłącznie Uncaria tomentosa. Etykieta z samą nazwą „koci pazur”, bez nazwy łacińskiej gatunku, nie pozwala ustalić, którą roślinę zawiera preparat. Koci pazur to inna roślina niż czarci pazur.
Kora zawiera między innymi alkaloidy oksindolowe. Ich zawartość w korze może się różnić nawet 10–40-krotnie, zależnie od sposobu uprawy i pory zbioru. Roślina występuje w dwóch odmianach chemicznych, które różnią się rodzajem tych alkaloidów, a pojedyncza roślina może z czasem przejść z jednej odmiany w drugą.
Europejska Agencja Leków nie ustanowiła monografii ziołowej Unii Europejskiej dla kory czepoty puszystej. W stanowisku publicznym z 2015 r. działający przy Agencji Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych uznał, że nie są spełnione wymagania prawne ani dla stosowania o ugruntowanej pozycji, ani dla stosowania tradycyjnego. W chwili oceny przetwory z kory łodygi były stosowane w Unii jako lecznicze od ponad 15 lat, ale krócej niż od 30 lat, a dane o stosowaniu poza Unią były niewystarczające. Według raportu oceniającego Agencji wyniki badań farmakologicznych są zbyt zróżnicowane, by wyciągnąć z nich jasne wnioski.
Wpis unijnego katalogu nowej żywności dotyczy kory czepoty puszystej, w brzmieniu „bark, stem and root bark”. Według tego wpisu surowiec nie jest nową żywnością, ale wyłącznie jako składnik suplementów diety. W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie ma żadnego oświadczenia dotyczącego czepoty puszystej.
Źródła w diecie i niedobór
Czepota puszysta nie należy do zwykłej diety.
Dawkowanie
Dokumenty unijne wykorzystane w tym opisie nie podają zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki czepoty puszystej w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków opisuje dawki leków z korą czepoty dawniej dopuszczonych w kilku państwach Unii, ale nie dotyczą one suplementów diety. Kanadyjski urząd zdrowia (Health Canada) nie ma monografii czepoty puszystej.
Etykieta podająca wyłącznie masę wyciągu, bez proporcji surowca do wyciągu, nie pozwala ustalić, jakiej ilości kory odpowiada porcja. Proporcja surowca do wyciągu nie mówi z kolei nic o zawartości alkaloidów, która w samej korze bywa bardzo zmienna.
Przeciwwskazania
Dla czepoty puszystej nie ustanowiono monografii ziołowej Unii Europejskiej. W części raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków poświęconej bezpieczeństwu klinicznemu przeciwwskazań nie sformułowano. Preparatu nie stosuje się przy nadwrażliwości na którykolwiek jego składnik. Czepoty puszystej nie stosuje się w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Nie stosuje się jej u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. Według raportu w tradycyjnym stosowaniu czepota była przeciwwskazana w ciąży, w okresie karmienia piersią i u dzieci, a Amerykańskie Stowarzyszenie Produktów Ziołowych zalicza ją do roślin, których nie stosuje się w ciąży. Według przeglądu z 2009 r., przytoczonego w bazie LiverTox, czepota jest przeciwwskazana u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz u osób po przeszczepieniu narządu. Czepoty nie stosuje się u osób po przeszczepieniu narządu.
Ciąża i karmienie piersią
Bezpieczeństwa stosowania czepoty puszystej w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono, a badań w tych grupach nie przeprowadzono. Danych o wpływie na płodność u ludzi brak. Według raportu Europejskiej Agencji Leków plemiona peruwiańskie stosowały czepotę tradycyjnie między innymi jako środek antykoncepcyjny, wywołujący krwawienie miesiączkowe i poronny, choć jedno z przytoczonych źródeł zaprzecza stosowaniu jej jako środka poronnego. Według przekazów przytoczonych w raporcie plemiona te piły wywar z bardzo dużej ilości korzenia w celu antykoncepcji.
U samic szczura po ośmiu tygodniach doustnego podawania wyciągu z czepoty stężenie progesteronu we krwi spadło o 68%, a estradiolu o 71%. Autorzy tego badania, przytoczeni w raporcie, uznali, że czepota może wybiórczo zmieniać wytwarzanie hormonów przez jajniki i należy ją stosować ostrożnie. Samice myszy, którym podawano do picia wyciąg wodny z korzenia, nie wydały potomstwa. W badaniu laboratoryjnym na ludzkich komórkach ziarnistych jajnika wyciąg z czepoty hamował wytwarzanie progesteronu. W badaniu na zarodkach kurzych wyciąg z kory zaburzał rozwój zarodkowy.
Według NCCIH część badań wskazuje, że stosowanie czepoty w ciąży nie jest bezpieczne, a o bezpieczeństwie w okresie karmienia piersią wiadomo niewiele. Kobiety planujące ciążę powinny przed zastosowaniem skonsultować się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków danych o bezpieczeństwie czepoty puszystej, o jej wchłanianiu, przemianach i wydalaniu oraz o interakcjach z lekami jest niewiele. Nie przeprowadzono badań bezpieczeństwa u kobiet w ciąży i karmiących piersią ani u osób z chorobami wątroby lub nerek. Danych o przedawkowaniu i o wpływie na zdolność prowadzenia pojazdów brak.
W badaniach klinicznych i w ulotkach preparatów z czepotą opisywano przede wszystkim dolegliwości żołądkowo-jelitowe: zgagę, niestrawność, nudności, biegunkę, zaparcia, wzdęcia i gorzki smak w ustach. Opisywano też świąd, zapalenie skóry, bóle i zawroty głowy oraz wymioty. Ulotki węgierskich preparatów wymieniają zgagę, biegunkę, zaparcia i wzdęcia i podają, że częstość tych działań niepożądanych nie jest znana.
Raport opisuje też pojedyncze przypadki. U 35-letniej kobiety z toczniem rumieniowatym układowym, która okresowo przyjmowała leki hamujące odporność, a stale kilka innych leków, po przyjmowaniu preparatu z czepotą puszystą rozpoznano ostre alergiczne śródmiąższowe zapalenie nerek. Miesiąc po odstawieniu preparatu stężenie kreatyniny spadło z 3,6 do 2,7 mg/dl, a w moczu nie stwierdzano już krwinek białych. Autorzy uznali to za nieprzewidywalną reakcję osobniczą.
U 59-letniej kobiety, która przyjmowała kilka suplementów, w ciągu miesiąca od dołączenia preparatu z kocim pazurem aktywność enzymów wątrobowych AST i ALT wzrosła wielokrotnie powyżej normy. Aktywność AST wróciła do normy w ciągu 60 dni od odstawienia kociego pazura. Gatunku rośliny i rodzaju preparatu nie podano. Baza LiverTox nie łączy kociego pazura z przypadkami klinicznie jawnego uszkodzenia wątroby.
U 38-letniego mężczyzny z chorobą Parkinsona, leczonego lewodopą i pergolidem, opisano nasilenie objawów. Mężczyzna zaczął pić samodzielnie przygotowany gorący wyciąg z kory czepoty, trzy filiżanki dziennie. Po kilku dniach wyraźnie nasiliły się u niego drżenie i spowolnienie ruchowe. Objawy stopniowo ustąpiły po zaprzestaniu picia wyciągu. Według raportu brak danych o sposobie przygotowania i ilości surowca nie pozwala na wnioski z tego przypadku.
U 45-letniej kobiety z marskością wątroby w przebiegu zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C, oczekującej na przeszczepienie wątroby, oznaczono stężenia leków przeciwwirusowych z grupy inhibitorów proteazy, czyli atazanawiru, rytonawiru i sakwinawiru. Stężenia tych leków we krwi były wielokrotnie wyższe od oczekiwanych, bez objawów przedawkowania. Kobieta od dwóch miesięcy przyjmowała preparat z czepotą puszystą. Po 15 dniach od jego odstawienia stężenia leków się obniżyły. W badaniach laboratoryjnych odwar z kory i nalewka z czepoty hamowały enzym CYP3A4, który uczestniczy w przemianach wielu leków. Według raportu oceniającego łączenie czepoty z lekami przekształcanymi przez CYP3A4 może być niekorzystne. Według bazy LiverTox czepota może podwyższać stężenie takich leków we krwi. U szczurów preparat z czepotą nasilał działanie diazepamu na aktywność ruchową.
Amerykański Narodowy Ośrodek Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH) wskazuje, że czepota może spowalniać krzepnięcie krwi i przez to zwiększać ryzyko krwawienia podczas zabiegu chirurgicznego. Osoba, która ma się poddać zabiegowi, powinna poinformować lekarza o przyjmowaniu czepoty. Według NCCIH istnieją teoretyczne przesłanki, że czepota może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, przeciwpłytkowymi i obniżającymi ciśnienie krwi oraz z innymi suplementami. Według NCCIH u osób z chorobami autoimmunologicznymi czepota może nasilać objawy choroby. Osoby z chorobą autoimmunologiczną powinny przed zastosowaniem skonsultować się z lekarzem. Przegląd z 2009 r., przytoczony w bazie LiverTox, zwraca uwagę na możliwe interakcje z lekami, zwłaszcza z lekami przeciwzakrzepowymi.
Osoby przyjmujące jakiekolwiek leki powinny przed zastosowaniem omówić to z lekarzem lub farmaceutą. W razie działań niepożądanych należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków danych toksykologicznych dla czepoty puszystej jest niewiele. Odpowiednich badań genotoksyczności, rakotwórczości i szkodliwego wpływu na rozród nie opublikowano. W badaniu toksyczności ostrej u myszy po jednorazowym podaniu doustnym wyciągu wodnego z korzenia dwie z dziesięciu myszy padły w ciągu 4 godzin, a w sekcji stwierdzono krwotok z żołądka i jelit. U szczurów, które przez 28 dni dostawały zakwaszony wyciąg wodny w dawce 1000 mg/kg masy ciała na dobę, zmienił się odsetek limfocytów i neutrofili we krwi oraz wzrosła względna masa nerek przy prawidłowym obrazie mikroskopowym nerek. Inny wyciąg wodny, nieoczyszczony z toksycznych składników o dużej masie cząsteczkowej, zmniejszał u szczurów masę ciała i spożycie pokarmu. Dane o wpływie na hormony jajnika i na potomstwo u zwierząt opisano przy ciąży i karmieniu piersią.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, Europejska Agencja Leków. Public statement on Uncaria tomentosa (Willd. ex Schult.) DC., cortex, EMA/HMPC/588732/2014, przyjęte 24 listopada 2015 r. Assessment report on Uncaria tomentosa (Willd. ex Schult.) DC., cortex, EMA/HMPC/259598/2014, 24 listopada 2015 r. Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-00765 Uncaria tomentosa (status: w suplementach diety nie jest nową żywnością). LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury, hasło Cat's Claw, aktualizacja 18 lutego 2019 r., NBK548323, PMID 31643645. Bazę prowadzi Narodowy Instytut Cukrzycy, Chorób Układu Pokarmowego i Nerek w USA. National Center for Complementary and Integrative Health, Cat's Claw, listopad 2024 r., https://www.nccih.nih.gov/health/cats-claw. Hilepo JN, Bellucci AG, Mossey RT. Acute renal failure caused by 'cat's claw' herbal remedy in a patient with systemic lupus erythematosus. Nephron 1997, tom 77, nr 3, s. 361, doi:10.1159/000190304, PMID 9375835. López Galera RM i wsp. Interaction between cat's claw and protease inhibitors atazanavir, ritonavir and saquinavir. Eur J Clin Pharmacol 2008, tom 64, nr 12, s. 1235–1236, doi:10.1007/s00228-008-0551-1, PMID 18712519. Cosentino C, Torres L. Reversible worsening of Parkinson disease motor symptoms after oral intake of Uncaria tomentosa (cat's claw). Clin Neuropharmacol 2008, tom 31, nr 5, s. 293–294, doi:10.1097/WNF.0b013e31815a5eef, PMID 18836348. Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Unii Europejskiej.
https://doi.org/10.1159/000190304 · https://doi.org/10.1007/s00228-008-0551-1 · https://doi.org/10.1097/wnf.0b013e31815a5eef · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31643645/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9375835/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18712519/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18836348/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.