D-mannoza

✔ Monografię zweryfikował merytorycznie mgr farm. Wojciech Kula • 2026-10-01. Dotyczy składnika, nie konkretnego preparatu.

Jak działa

D-mannoza jest cukrem prostym. Od glukozy różni się wyłącznie ułożeniem grupy hydroksylowej przy drugim atomie węgla. Organizm wytwarza ją głównie z glukozy, a część pochodzi z rozpadu własnych związków cukrów z białkami i tłuszczami. Wykorzystuje ją do budowy glikoprotein, a w osoczu krwi występuje w stężeniu 50–100 µmol/l. U ochotników badanych w 1997 r. D-mannoza przyjęta doustnie była dobrze wchłaniana, a jej stężenie we krwi rosło wraz z dawką. Najwyższe stężenie występowało po 1–2 godzinach. Okres półtrwania, czyli czas, w którym stężenie mannozy we krwi zmniejsza się o połowę, wynosił około 4 godzin.

Zainteresowanie D-mannozą jako suplementem diety wynika z badań laboratoryjnych. Bakterie Escherichia coli przyczepiają się do nabłonka pęcherza moczowego za pomocą białka FimH, które wiąże mannozę. Wolna D-mannoza konkurowała o miejsce wiązania na białku FimH. Zjawisko opisano w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach, co nie przesądza o skutku u człowieka.

Wyniki badań klinicznych są niespójne. W badaniu z 2014 r. 308 kobiet z nawracającymi zakażeniami układu moczowego otrzymywało przez 6 miesięcy 2 g D-mannozy na dobę, 50 mg nitrofurantoiny na dobę albo nie otrzymywało żadnego preparatu. Nawrót wystąpił u 14,6% kobiet z grupy D-mannozy, u 20,4% z grupy nitrofurantoiny i u 60,8% z grupy bez profilaktyki. Grupa porównawcza nie otrzymywała placebo, a streszczenie publikacji nie podaje, by badanie było zaślepione. Przegląd Cochrane z 2022 r. objął 7 badań z randomizacją i 719 uczestników. Pewność dowodów z obu porównań badania z 2014 r., z brakiem profilaktyki i z nitrofurantoiną, ocenił jako bardzo niską. Autorzy ocenili pewność wszystkich dowodów jako bardzo niską, a ryzyko błędu systematycznego w większości badań jako niejasne lub wysokie. Stwierdzili, że obecne dowody nie pozwalają ani poprzeć, ani odrzucić stosowania D-mannozy w zapobieganiu zakażeniom układu moczowego i w ich leczeniu. Za najpilniejsze uznali badanie porównujące D-mannozę z placebo w odpowiednio licznej grupie.

Takie badanie przeprowadzono w Wielkiej Brytanii w 99 przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej, a jego wyniki opublikowano w 2024 r. Udział wzięło 598 kobiet z nawracającymi zakażeniami układu moczowego. Przez 6 miesięcy przyjmowały one 2 g D-mannozy na dobę albo placebo. Ani uczestniczki, ani badacze nie wiedzieli, która uczestniczka otrzymuje D-mannozę, a która placebo. Z podejrzeniem zakażenia zgłosiło się do lekarza 51,0% kobiet z grupy D-mannozy i 55,7% z grupy placebo. Różnica nie była istotna statystycznie. Grupy nie różniły się też w żadnym z pozostałych mierzonych wyników. Autorzy uznali, że w tej grupie pacjentek D-mannozy nie należy zalecać. Metaanaliza z 2025 r. objęła 3 badania porównujące D-mannozę z placebo lub z brakiem profilaktyki u łącznie 831 kobiet. Nie wykazała istotnego zmniejszenia liczby nawrotów, a wyniki poszczególnych badań znacznie się różniły. Według jej autorów największe i najlepiej przeprowadzone badanie nie wykazało różnicy wobec placebo. Przegląd przeglądów systematycznych z 2026 r. zalicza D-mannozę do metod, dla których potrzebne są mocniejsze dowody.

D-mannozę podaje się także chorym z rzadką chorobą wrodzoną, niedoborem izomerazy fosfomannozy, określanym skrótem MPI-CDG. Izomeraza fosfomannozy to enzym, który łączy przemiany mannozy z przemianami glukozy. Choroba należy do wrodzonych zaburzeń glikozylacji, czyli przyłączania cukrów do białek. Chorzy otrzymują mannozę doustnie pod nadzorem lekarza, w dawkach 0,5–0,75 g na kilogram masy ciała na dobę. To postępowanie nie dotyczy suplementu diety.

D-mannoza nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej figuruje jeden wpis z jej udziałem. Dotyczy on suplementu diety z wyciągiem z żurawiny i D-mannozą oraz zmniejszania ryzyka zakażeń układu moczowego. Oświadczenie to ma status odrzuconego. Nową żywnością prawo Unii nazywa żywność, której nie stosowano w znacznym stopniu do spożycia przez ludzi w Unii przed 15 maja 1997 r. Taka żywność może trafić na rynek dopiero po uzyskaniu zezwolenia. W katalogu nowej żywności Komisji Europejskiej D-mannoza ma status składnika, który w suplementach diety nie jest nową żywnością.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał 13 marca 2025 r. wyrok w sprawie produktów z D-mannozą sprzedawanych w Niemczech jako wyroby medyczne. Trybunał orzekł, że substancję, która odwracalnie wiąże się z bakteriami i w ten sposób uniemożliwia ich przenikanie do komórek ludzkich, należy uznać za substancję powodującą działanie farmakologiczne w rozumieniu przepisów o produktach leczniczych. Wyrok wykłada przepis i nie przesądza, czym są sporne produkty. Spór rozstrzyga sąd niemiecki, który skierował pytanie do Trybunału. W polskim Rejestrze Produktów Leczniczych nie figuruje produkt leczniczy zawierający D-mannozę. Suplement diety należy do odrębnej kategorii produktów i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.

Źródła w diecie i niedobór

Wolna D-mannoza występuje w niewielkich ilościach w wielu owocach, między innymi w pomarańczach, jabłkach i brzoskwiniach, a także w żurawinie. Większość mannozy obecnej w organizmie nie pochodzi jednak z pożywienia, lecz organizm wytwarza ją sam.

Dawkowanie

W rozporządzeniach Unii Europejskiej i w opiniach Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności nie odnaleziono zalecanego ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia D-mannozy. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.

W badaniach klinicznych nad nawracającymi zakażeniami układu moczowego najczęściej podawano 2 g D-mannozy na dobę. W badaniu z 2014 r. był to proszek rozpuszczony w 200 ml wody. Przegląd Cochrane podaje, że we wcześniejszych badaniach pilotażowych na zwierzętach i u ludzi stosowano dawki od 0,2 g do 3 g. Wartości te opisują warunki badań i nie są zaleceniem dawkowania.

Autorzy przeglądu z 2022 r., zatrudnieni u producenta składników żywności, uznali 0,2 g na kilogram masy ciała na dobę za granicę długotrwałego spożycia mannozy. Jest to ocena autorów przeglądu, a nie norma ustalona przez urząd. Dane o dolegliwościach przy większych dawkach omówiono w części o ostrzeżeniach.

Przeciwwskazania

D-mannozy nie stosuje się przy nadwrażliwości na D-mannozę ani na którykolwiek składnik preparatu. Z powodu braku danych o bezpieczeństwie nie zaleca się stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią bez porady lekarza. Osoby z wrodzonymi zaburzeniami glikozylacji, do których należy MPI-CDG, przyjmują D-mannozę wyłącznie według zaleceń lekarza prowadzącego. Badania kliniczne objęte przeglądem Cochrane prowadzono u dorosłych, dlatego stosowanie u dzieci omawia się z lekarzem.

Ciąża i karmienie piersią

Bezpieczeństwa D-mannozy w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Nie odnaleziono badań klinicznych D-mannozy jako suplementu u kobiet w ciąży ani u kobiet karmiących piersią. Badania na myszach z obniżoną aktywnością izomerazy fosfomannozy opisano w części o toksyczności u zwierząt. Autorzy badania z 2014 r. piszą, że nie wiadomo, czy mannoza szkodzi płodowi człowieka. Zalecają ostrożność kobietom w ciąży, które przyjmują mannozę i u których istnieje ryzyko urodzenia dziecka z MPI-CDG. Przegląd z 2014 r. ocenia, że powszechne stosowanie mannozy jako suplementu może nieść ryzyko dla części kobiet w ciąży. Przegląd z 2022 r. zaleca uwzględnić możliwe zaburzenia gospodarki glukozą przy rozważaniu suplementacji u kobiet w ciąży.

U zdrowych myszy mannoza podawana w wodzie do picia przechodziła do mleka. Danych o przenikaniu D-mannozy do mleka kobiecego nie odnaleziono. Stosowanie D-mannozy w ciąży i w okresie karmienia piersią należy omówić z lekarzem.

Ostrzeżenia i interakcje z lekami

Przegląd Cochrane z 2022 r. podaje, że działania niepożądane w badaniach klinicznych były nieliczne i słabo opisane. Nie opisano działań ciężkich. Najczęściej były to biegunka i pieczenie w pochwie. W badaniu z 2014 r. działania niepożądane zgłosiło łącznie 17,9% kobiet z obu grup otrzymujących profilaktykę, D-mannozę albo nitrofurantoinę. Działania te były łagodne i nie wymagały przerwania profilaktyki. W grupie D-mannozy występowały rzadziej niż w grupie nitrofurantoiny. Metaanaliza z 2020 r., przytaczając dane tego badania, podaje, że w grupie D-mannozy była to biegunka u 8 ze 103 kobiet.

Ta sama metaanaliza przytacza badanie z 1997 r. nad dawkowaniem mannozy. U połowy jego uczestników bez wrodzonych zaburzeń glikozylacji dawki większe niż 0,2 g na kilogram masy ciała wywoływały po 1–2 godzinach dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak wodnista biegunka i wzdęcia. Dwie osoby zgłosiły przy tych dawkach zawroty głowy. Po zmniejszeniu dawki do 0,15 g na kilogram masy ciała dolegliwości żołądkowo-jelitowe wystąpiły u 10% uczestników. Przegląd z 2014 r. również podaje, że większe dawki wywołują łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

D-mannoza jest cukrem. Według przeglądu z 2014 r. pojedyncza dawka mniejsza niż 0,2 g na kilogram masy ciała zwiększała stężenie mannozy we krwi około trzykrotnie i nie zmieniała stężenia glukozy. W badaniu z 1979 r. u 10 zdrowych mężczyzn szybki wlew dożylny mannozy w dawce 0,5 g na kilogram masy ciała wywoływał wyraźne wydzielanie insuliny. Najwyższe stężenia insuliny zbliżały się do tych po wlewie glukozy. Po przyjęciu doustnym 50 g mannozy wydzielanie insuliny w odpowiedzi na podaną 30 minut później dożylnie glukozę było umiarkowanie większe niż bez mannozy. To dawka około 25 razy większa niż 2 g stosowane w badaniach suplementu, a znaczenie tego wyniku dla dawek z suplementów nie jest znane. Przegląd z 2014 r. podaje także, że mannoza samoistnie przyłącza się do białek około 5 razy łatwiej niż glukoza. Takie przyłączanie się glukozy do białek leży u podłoża powikłań cukrzycy. Z tego powodu chorych z MPI-CDG, którzy przyjmują duże dawki mannozy, zaleca się obserwować pod kątem powikłań podobnych do cukrzycowych. Przegląd z 2022 r. zaznacza, że u osób z cukrzycą suplementacja mannozą mogłaby zaburzać gospodarkę glukozą. Badań D-mannozy jako suplementu u osób z cukrzycą nie odnaleziono. Osoby z cukrzycą omawiają stosowanie D-mannozy z lekarzem.

Opisano przypadek 16-letniej pacjentki z reakcją przypominającą chorobę posurowiczą. Jest to reakcja układu odpornościowego, w której występują wysypka, bóle stawów i stan zapalny. U pacjentki wystąpiły pokrzywka, bóle głowy oraz bóle i obrzęki stawów. Przyjmowała wówczas doustne środki antykoncepcyjne, żelazo, mirabegron, probiotyk oraz preparat, którego substancją czynną według autorów opisu była D-mannoza. Streszczenie opisu nie podaje pełnego składu tego preparatu. Pacjentka otrzymała prednizon przez 7 dni i leki przeciwhistaminowe, a wszystkie przyjmowane leki i preparaty odstawiono. Po ustąpieniu objawów włączano je ponownie kolejno, przez kilka miesięcy. Objawy wróciły po ponownym włączeniu preparatu z D-mannozą. Preparat odstawiono na stałe i objawy nie powróciły.

Nie odnaleziono opisów interakcji D-mannozy z lekami. Brak opisów nie dowodzi braku interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe omawiają stosowanie D-mannozy z lekarzem lub farmaceutą.

Objawy zakażenia układu moczowego wymagają porady lekarza. Dotyczy to zwłaszcza gorączki, bólu w okolicy lędźwiowej i krwi w moczu. Porady lekarza wymagają także objawy u kobiet w ciąży, u mężczyzn i u dzieci. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.

Toksyczność u psów i kotów

U zdrowych myszy długotrwałe podawanie mannozy w wodzie do picia nie wywoływało wzdęć, biegunki, zmian zachowania ani masy ciała i nie zwiększało glikacji hemoglobiny. Masa i obraz mikroskopowy narządów, liczebność miotów i wzrost młodych były prawidłowe. Stężenie mannozy we krwi wzrosło nawet 9-krotnie, a w mleku nawet 7-krotnie.

Inaczej przebiegały doświadczenia na myszach z wrodzonym brakiem lub obniżoną aktywnością izomerazy fosfomannozy, czyli enzymu, którego niedobór występuje w MPI-CDG. Zarodki pozbawione tego enzymu obumierają. Podawanie mannozy ciężarnym samicom przyspieszało ich obumieranie. Według autorów przyczyną było gromadzenie się mannozo-6-fosforanu, który hamował przemiany glukozy i zmniejszał zasoby energii w komórkach. W kolejnym doświadczeniu ciężarne samice z obniżoną aktywnością enzymu otrzymywały 1–2% mannozy w wodzie do picia. Ich mioty były o 40% mniej liczne niż u samic bez mannozy, a do odstawienia od matki przeżyło o 66% mniej młodych. U około połowy ocalałych młodych rozwinęły się wady oczu. Mannoza podawana od urodzenia również wywoływała wady oczu, natomiast podawana po zakończeniu rozwoju oka nie miała na nie wpływu.

Przegląd z 2014 r. przytacza doświadczenie, w którym bardzo duże stężenie mannozy w hodowli zarodków szczura hamowało ich wzrost i wywoływało wady układu nerwowego, a dodatek glukozy temu zapobiegał. Ten sam przegląd opisuje toksyczność mannozy dla pszczół miodnych, wynikającą z niskiej aktywności tego samego enzymu. Znaczenie tych wyników dla człowieka bez zaburzeń metabolizmu mannozy nie jest znane.

To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.

Źródła

Cooper TE i wsp. D-mannose for preventing and treating urinary tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews 2022, CD013608, doi:10.1002/14651858.CD013608.pub2, PMID 36041061. Hayward G i wsp. d-Mannose for Prevention of Recurrent Urinary Tract Infection Among Women: A Randomized Clinical Trial. JAMA Internal Medicine 2024, doi:10.1001/jamainternmed.2024.0264, PMID 38587819. Kranjčec B, Papeš D, Altarac S. D-mannose powder for prophylaxis of recurrent urinary tract infections in women: a randomized clinical trial. World Journal of Urology 2014, tom 32, nr 1, s. 79–84, doi:10.1007/s00345-013-1091-6, PMID 23633128. Al-Hajjaj A, Al-Maatoq A, Al-Asadi A. Efficacy of D-mannose monotherapy vs. other agents in preventing recurrent urinary tract infections in women: a systematic review and meta-analysis. Urology Research and Practice 2025, tom 51, nr 6, s. 208–216, doi:10.5152/tud.2026.25070, PMID 41942398. Lenger SM i wsp. D-mannose vs other agents for recurrent urinary tract infection prevention in adult women: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Obstetrics and Gynecology 2020, doi:10.1016/j.ajog.2020.05.048, PMID 32497610. Santer M i wsp. Non-antibiotic interventions to prevent recurrent urinary tract infections in women: overview of systematic reviews of randomised controlled trials. British Journal of General Practice 2026, doi:10.3399/bjgp.2026.0055, PMID 42225392. Ala-Jaakkola R i wsp. Role of D-mannose in urinary tract infections, a narrative review. Nutrition Journal 2022, doi:10.1186/s12937-022-00769-x, PMID 35313893. Sharma V, Ichikawa M, Freeze HH. Mannose metabolism: more than meets the eye. Biochemical and Biophysical Research Communications 2014, doi:10.1016/j.bbrc.2014.06.021, PMID 24931670. Alton G i wsp. Oral ingestion of mannose elevates blood mannose levels: a first step toward a potential therapy for carbohydrate-deficient glycoprotein syndrome type I. Biochemical and Molecular Medicine 1997, doi:10.1006/bmme.1997.2574, PMID 9169093. Ganda OP i wsp. Metabolic effects of glucose, mannose, galactose, and fructose in man. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 1979, doi:10.1210/jcem-49-4-616, PMID 479351. Davis JA, Freeze HH. Studies of mannose metabolism and effects of long-term mannose ingestion in the mouse. Biochimica et Biophysica Acta 2001, tom 1528, s. 116–126, doi:10.1016/s0304-4165(01)00183-0, PMID 11687298. DeRossi C i wsp. Ablation of mouse phosphomannose isomerase causes mannose 6-phosphate accumulation, toxicity, and embryonic lethality. Journal of Biological Chemistry 2006, tom 281, s. 5916–5927, doi:10.1074/jbc.m511982200, PMID 16339137. Sharma V i wsp. Mannose supplements induce embryonic lethality and blindness in phosphomannose isomerase hypomorphic mice. FASEB Journal 2014, doi:10.1096/fj.13-245514, PMID 24421398. Plante ER i wsp. Serum sickness-like reaction to D-supplement: a case report. BMC Pediatrics 2024, tom 24, 404, doi:10.1186/s12887-024-04753-8, PMID 38909179. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 marca 2025 r., C-589/23, Cassella-med i MCM Klosterfrau przeciwko Verband Sozialer Wettbewerb, ECLI:EU:C:2025:173. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone, wpis POL-HC-6276, oświadczenie na podstawie art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, status oświadczenia odrzuconego. Opinia naukowa Panelu do spraw Produktów Dietetycznych, Żywienia i Alergii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności dotycząca tego oświadczenia, EFSA Journal 2009, tom 7, nr 12, 1421, doi:10.2903/j.efsa.2009.1421. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności, art. 3 ust. 2 lit. a i art. 6. Katalog nowej żywności Komisji Europejskiej, wpis POL-NF-00297 „D-mannose”, status: nienowa w suplementach diety. Rejestr Produktów Leczniczych, stan z 1 października 2026 r.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.