SuplerMed
MonografiaSprawdzone przez farmaceutę

D-mannoza

11 min czytania

Działanie

D-mannoza jest cukrem prostym. Od glukozy różni się wyłącznie ułożeniem grupy hydroksylowej przy drugim atomie węgla. Organizm wytwarza ją głównie z glukozy, a część pochodzi z rozpadu własnych związków cukrów z białkami i tłuszczami. Wykorzystuje ją do budowy glikoprotein, a w osoczu krwi występuje w stężeniu 50–100 µmol/l.

U ochotników badanych w 1997 r. D-mannoza przyjęta doustnie była dobrze wchłaniana, a jej stężenie we krwi rosło wraz z dawką. Najwyższe stężenie występowało po 1–2 godzinach. Okres półtrwania, czyli czas, w którym stężenie mannozy we krwi zmniejsza się o połowę, wynosił około 4 godzin.

Zainteresowanie D-mannozą jako suplementem diety wynika z badań laboratoryjnych. Bakterie Escherichia coli przyczepiają się do nabłonka pęcherza moczowego za pomocą białka FimH, które wiąże mannozę. Wolna D-mannoza konkurowała o miejsce wiązania na białku FimH. Zjawisko opisano w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach, co nie przesądza o skutku u człowieka.

Wyniki badań klinicznych są niespójne. W badaniu z 2014 r. 308 kobiet z nawracającymi zakażeniami układu moczowego otrzymywało przez 6 miesięcy 2 g D-mannozy na dobę, 50 mg nitrofurantoiny na dobę albo nie otrzymywało żadnego preparatu. Nawrót wystąpił u 14,6% kobiet z grupy D-mannozy, u 20,4% z grupy nitrofurantoiny i u 60,8% z grupy bez profilaktyki.

Grupa porównawcza nie otrzymywała placebo, a streszczenie publikacji nie podaje, by badanie było zaślepione. Przegląd Cochrane z 2022 r. objął 7 badań z randomizacją i 719 uczestników. Pewność dowodów z obu porównań badania z 2014 r., z brakiem profilaktyki i z nitrofurantoiną, ocenił jako bardzo niską.

Autorzy ocenili pewność wszystkich dowodów jako bardzo niską, a ryzyko błędu systematycznego w większości badań jako niejasne lub wysokie. Stwierdzili, że obecne dowody nie pozwalają ani poprzeć, ani odrzucić stosowania D-mannozy w zapobieganiu zakażeniom układu moczowego i w ich leczeniu. Za najpilniejsze uznali badanie porównujące D-mannozę z placebo w odpowiednio licznej grupie.

Takie badanie przeprowadzono w Wielkiej Brytanii w 99 przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej, a jego wyniki opublikowano w 2024 r. Udział wzięło 598 kobiet z nawracającymi zakażeniami układu moczowego. Przez 6 miesięcy przyjmowały one 2 g D-mannozy na dobę albo placebo. Ani uczestniczki, ani badacze nie wiedzieli, która uczestniczka otrzymuje D-mannozę, a która placebo.

Z podejrzeniem zakażenia zgłosiło się do lekarza 51,0% kobiet z grupy D-mannozy i 55,7% z grupy placebo. Różnica nie była istotna statystycznie. Grupy nie różniły się też w żadnym z pozostałych mierzonych wyników. Autorzy uznali, że w tej grupie pacjentek D-mannozy nie należy zalecać. Metaanaliza z 2025 r. objęła 3 badania porównujące D-mannozę z placebo lub z brakiem profilaktyki u łącznie 831 kobiet.

Nie wykazała istotnego zmniejszenia liczby nawrotów, a wyniki poszczególnych badań znacznie się różniły. Według jej autorów największe i najlepiej przeprowadzone badanie nie wykazało różnicy wobec placebo. Przegląd przeglądów systematycznych z 2026 r. zalicza D-mannozę do metod, dla których potrzebne są mocniejsze dowody.

D-mannozę podaje się także chorym z rzadką chorobą wrodzoną, niedoborem izomerazy fosfomannozy, określanym skrótem MPI-CDG. Izomeraza fosfomannozy to enzym, który łączy przemiany mannozy z przemianami glukozy. Choroba należy do wrodzonych zaburzeń glikozylacji, czyli przyłączania cukrów do białek. Chorzy otrzymują mannozę doustnie pod nadzorem lekarza, w dawkach 0,5–0,75 g na kilogram masy ciała na dobę. To postępowanie nie dotyczy suplementu diety.

D-mannoza nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej figuruje jeden wpis z jej udziałem. Dotyczy on suplementu diety z wyciągiem z żurawiny i D-mannozą oraz zmniejszania ryzyka zakażeń układu moczowego. Oświadczenie to ma status odrzuconego.

Nową żywnością prawo Unii nazywa żywność, której nie stosowano w znacznym stopniu do spożycia przez ludzi w Unii przed 15 maja 1997 r. Taka żywność może trafić na rynek dopiero po uzyskaniu zezwolenia. W katalogu nowej żywności Komisji Europejskiej D-mannoza ma status składnika, który w suplementach diety nie jest nową żywnością.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał 13 marca 2025 r. wyrok w sprawie produktów z D-mannozą sprzedawanych w Niemczech jako wyroby medyczne. Trybunał orzekł, że substancję, która odwracalnie wiąże się z bakteriami i w ten sposób uniemożliwia ich przenikanie do komórek ludzkich, należy uznać za substancję powodującą działanie farmakologiczne w rozumieniu przepisów o produktach leczniczych.

Wyrok wykłada przepis i nie przesądza, czym są sporne produkty. Pytanie do Trybunału skierował niemiecki Federalny Trybunał Sprawiedliwości (Bundesgerichtshof). Orzekł on 9 października 2025 r., że sporne produkty są produktami leczniczymi ze względu na swoje działanie. Produkty te nie miały pozwolenia na dopuszczenie do obrotu.

Sąd oddalił skargę rewizyjną, więc zakaz wprowadzania tych produktów do obrotu jako wyrobów medycznych i ich reklamowania pozostał w mocy. Kwalifikacja opierała się na ustaleniu, że D-mannoza wiąże się z białkiem FimH bakterii. Według sądu niejasna wartość kliniczna jej stosowania, wynikająca z braku wystarczających danych, tej kwalifikacji nie zmienia.

Sąd przypomniał, że o uznaniu produktu za produkt leczniczy ze względu na działanie rozstrzyga staranna ocena każdego przypadku z osobna. Obok właściwości farmakologicznych ocena obejmuje skład produktu, sposób jego stosowania, zakres rozpowszechnienia, znajomość wśród konsumentów i ryzyko związane ze stosowaniem.

W tej sprawie sąd wziął pod uwagę, że produkty sprzedawano w postaci typowej także dla leków, z ulotką o dawkowaniu, stosowaniu i działaniach niepożądanych. Uwzględnił też, że według opisu producenta miały one wspomagać leczenie choroby. W polskim Rejestrze Produktów Leczniczych nie figuruje produkt leczniczy zawierający D-mannozę.

Polska ustawa – Prawo farmaceutyczne stanowi, że do produktu spełniającego jednocześnie kryteria produktu leczniczego oraz kryteria innego rodzaju produktu, w szczególności suplementu diety, stosuje się jej przepisy. Produkt wprowadzony do obrotu jako suplement diety nie przechodzi oceny skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.

Dieta

Wolna D-mannoza występuje w niewielkich ilościach w wielu owocach, między innymi w pomarańczach, jabłkach i brzoskwiniach, a także w żurawinie. Większość mannozy obecnej w organizmie nie pochodzi jednak z pożywienia, lecz organizm wytwarza ją sam.

Dawkowanie

W rozporządzeniach Unii Europejskiej i w opiniach Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności nie odnaleziono zalecanego ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia D-mannozy. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.

W badaniach klinicznych nad nawracającymi zakażeniami układu moczowego najczęściej podawano 2 g D-mannozy na dobę. W badaniu z 2014 r. był to proszek rozpuszczony w 200 ml wody. Przegląd Cochrane podaje, że we wcześniejszych badaniach pilotażowych na zwierzętach i u ludzi stosowano dawki od 0,2 g do 3 g. Wartości te opisują warunki badań i nie są zaleceniem dawkowania.

Autorzy przeglądu z 2022 r., zatrudnieni u producenta składników żywności, uznali 0,2 g na kilogram masy ciała na dobę za granicę długotrwałego spożycia mannozy. Jest to ocena autorów przeglądu, a nie norma ustalona przez urząd. Dane o dolegliwościach przy większych dawkach omówiono w części o ostrzeżeniach.

Przeciwwskazania

D-mannozy nie stosuje się przy nadwrażliwości na D-mannozę ani na którykolwiek składnik preparatu. Z powodu braku danych o bezpieczeństwie nie zaleca się stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią bez porady lekarza. Osoby z wrodzonymi zaburzeniami glikozylacji, do których należy MPI-CDG, przyjmują D-mannozę wyłącznie według zaleceń lekarza prowadzącego. Badania kliniczne objęte przeglądem Cochrane prowadzono u dorosłych, dlatego stosowanie u dzieci omawia się z lekarzem.

Ciąża i karmienie

Bezpieczeństwa D-mannozy w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Nie odnaleziono badań klinicznych D-mannozy jako suplementu u kobiet w ciąży ani u kobiet karmiących piersią. Badania na myszach z obniżoną aktywnością izomerazy fosfomannozy opisano w części o toksyczności u zwierząt. Autorzy badania z 2014 r. piszą, że nie wiadomo, czy mannoza szkodzi płodowi człowieka.

Zalecają ostrożność kobietom w ciąży, które przyjmują mannozę i u których istnieje ryzyko urodzenia dziecka z MPI-CDG. Przegląd z 2014 r. ocenia, że powszechne stosowanie mannozy jako suplementu może nieść ryzyko dla części kobiet w ciąży. Przegląd z 2022 r. zaleca uwzględnić możliwe zaburzenia gospodarki glukozą przy rozważaniu suplementacji u kobiet w ciąży.

U zdrowych myszy mannoza podawana w wodzie do picia przechodziła do mleka. Danych o przenikaniu D-mannozy do mleka kobiecego nie odnaleziono. Stosowanie D-mannozy w ciąży i w okresie karmienia piersią należy omówić z lekarzem.

Ostrzeżenia

Przegląd Cochrane z 2022 r. podaje, że działania niepożądane w badaniach klinicznych były nieliczne i słabo opisane. Nie opisano działań ciężkich. Najczęściej były to biegunka i pieczenie w pochwie. W badaniu z 2014 r. działania niepożądane zgłosiło łącznie 17,9% kobiet z obu grup otrzymujących profilaktykę, D-mannozę albo nitrofurantoinę. Działania te były łagodne i nie wymagały przerwania profilaktyki. W grupie D-mannozy występowały rzadziej niż w grupie nitrofurantoiny. Metaanaliza z 2020 r., przytaczając dane tego badania, podaje, że w grupie D-mannozy była to biegunka u 8 ze 103 kobiet.

Ta sama metaanaliza przytacza badanie z 1997 r. nad dawkowaniem mannozy. U połowy jego uczestników bez wrodzonych zaburzeń glikozylacji dawki większe niż 0,2 g na kilogram masy ciała wywoływały po 1–2 godzinach dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak wodnista biegunka i wzdęcia. Dwie osoby zgłosiły przy tych dawkach zawroty głowy. Po zmniejszeniu dawki do 0,15 g na kilogram masy ciała dolegliwości żołądkowo-jelitowe wystąpiły u 10% uczestników. Przegląd z 2014 r. również podaje, że większe dawki wywołują łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe.

D-mannoza jest cukrem. Według przeglądu z 2014 r. pojedyncza dawka mniejsza niż 0,2 g na kilogram masy ciała zwiększała stężenie mannozy we krwi około trzykrotnie i nie zmieniała stężenia glukozy. W badaniu z 1979 r. u 10 zdrowych mężczyzn szybki wlew dożylny mannozy w dawce 0,5 g na kilogram masy ciała wywoływał wyraźne wydzielanie insuliny. Najwyższe stężenia insuliny zbliżały się do tych po wlewie glukozy.

Po przyjęciu doustnym 50 g mannozy wydzielanie insuliny w odpowiedzi na podaną 30 minut później dożylnie glukozę było umiarkowanie większe niż bez mannozy. To dawka około 25 razy większa niż 2 g stosowane w badaniach suplementu, a znaczenie tego wyniku dla dawek z suplementów nie jest znane. Przegląd z 2014 r. podaje także, że mannoza samoistnie przyłącza się do białek około 5 razy łatwiej niż glukoza.

Takie przyłączanie się glukozy do białek leży u podłoża powikłań cukrzycy. Z tego powodu chorych z MPI-CDG, którzy przyjmują duże dawki mannozy, zaleca się obserwować pod kątem powikłań podobnych do cukrzycowych. Przegląd z 2022 r. zaznacza, że u osób z cukrzycą suplementacja mannozą mogłaby zaburzać gospodarkę glukozą. Badań D-mannozy jako suplementu u osób z cukrzycą nie odnaleziono. Osoby z cukrzycą omawiają stosowanie D-mannozy z lekarzem.

Opisano przypadek 16-letniej pacjentki z reakcją przypominającą chorobę posurowiczą. Jest to reakcja układu odpornościowego, w której występują wysypka, bóle stawów i stan zapalny. U pacjentki wystąpiły pokrzywka, bóle głowy oraz bóle i obrzęki stawów. Przyjmowała wówczas doustne środki antykoncepcyjne, żelazo, mirabegron, probiotyk oraz preparat, którego substancją czynną według autorów opisu była D-mannoza.

Streszczenie opisu nie podaje pełnego składu tego preparatu. Pacjentka otrzymała prednizon przez 7 dni i leki przeciwhistaminowe, a wszystkie przyjmowane leki i preparaty odstawiono. Po ustąpieniu objawów włączano je ponownie kolejno, przez kilka miesięcy. Objawy wróciły po ponownym włączeniu preparatu z D-mannozą. Preparat odstawiono na stałe i objawy nie powróciły.

Nie odnaleziono opisów interakcji D-mannozy z lekami. Brak opisów nie dowodzi braku interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe omawiają stosowanie D-mannozy z lekarzem lub farmaceutą.

Objawy zakażenia układu moczowego wymagają porady lekarza. Dotyczy to zwłaszcza gorączki, bólu w okolicy lędźwiowej i krwi w moczu. Porady lekarza wymagają także objawy u kobiet w ciąży, u mężczyzn i u dzieci. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.

Toksyczność w badaniach na zwierzętach

U zdrowych myszy długotrwałe podawanie mannozy w wodzie do picia nie wywoływało wzdęć, biegunki, zmian zachowania ani masy ciała i nie zwiększało glikacji hemoglobiny. Masa i obraz mikroskopowy narządów, liczebność miotów i wzrost młodych były prawidłowe. Stężenie mannozy we krwi wzrosło nawet 9-krotnie, a w mleku nawet 7-krotnie.

Inaczej przebiegały doświadczenia na myszach z wrodzonym brakiem lub obniżoną aktywnością izomerazy fosfomannozy, czyli enzymu, którego niedobór występuje w MPI-CDG. Zarodki pozbawione tego enzymu obumierają. Podawanie mannozy ciężarnym samicom przyspieszało ich obumieranie. Według autorów przyczyną było gromadzenie się mannozo-6-fosforanu, który hamował przemiany glukozy i zmniejszał zasoby energii w komórkach.

W kolejnym doświadczeniu ciężarne samice z obniżoną aktywnością enzymu otrzymywały 1–2% mannozy w wodzie do picia. Ich mioty były o 40% mniej liczne niż u samic bez mannozy, a do odstawienia od matki przeżyło o 66% mniej młodych. U około połowy ocalałych młodych rozwinęły się wady oczu. Mannoza podawana od urodzenia również wywoływała wady oczu, natomiast podawana po zakończeniu rozwoju oka nie miała na nie wpływu.

Przegląd z 2014 r. przytacza doświadczenie, w którym bardzo duże stężenie mannozy w hodowli zarodków szczura hamowało ich wzrost i wywoływało wady układu nerwowego, a dodatek glukozy temu zapobiegał. Ten sam przegląd opisuje toksyczność mannozy dla pszczół miodnych, wynikającą z niskiej aktywności tego samego enzymu. Znaczenie tych wyników dla człowieka bez zaburzeń metabolizmu mannozy nie jest znane.

To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.

Wzór

Wzór strukturalny: D-mannoza
Wzór strukturalny: D-mannoza

Wzór sumaryczny: C6H12O6 · PubChem CID 18950

Podobne

Źródła

  • Cooper TE i wsp. D-mannose for preventing and treating urinary tract infections. Cochrane Database of Systematic Reviews 2022, CD013608, doi:10.1002/14651858.CD013608.pub2, PMID 36041061.
    https://doi.org/10.1002/14651858.cd013608.pub2 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36041061/
  • Hayward G i wsp. d-Mannose for Prevention of Recurrent Urinary Tract Infection Among Women: A Randomized Clinical Trial. JAMA Internal Medicine 2024, doi:10.1001/jamainternmed.2024.0264, PMID 38587819.
    https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2024.0264 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38587819/
  • Kranjčec B, Papeš D, Altarac S. D-mannose powder for prophylaxis of recurrent urinary tract infections in women: a randomized clinical trial. World Journal of Urology 2014, tom 32, nr 1, s. 79–84, doi:10.1007/s00345-013-1091-6, PMID 23633128.
    https://doi.org/10.1007/s00345-013-1091-6 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23633128/
  • Al-Hajjaj A, Al-Maatoq A, Al-Asadi A. Efficacy of D-mannose monotherapy vs. other agents in preventing recurrent urinary tract infections in women: a systematic review and meta-analysis. Urology Research and Practice 2025, tom 51, nr 6, s. 208–216, doi:10.5152/tud.2026.25070, PMID 41942398.
    https://doi.org/10.5152/tud.2026.25070 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41942398/
  • Lenger SM i wsp. D-mannose vs other agents for recurrent urinary tract infection prevention in adult women: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Obstetrics and Gynecology 2020, doi:10.1016/j.ajog.2020.05.048, PMID 32497610.
    https://doi.org/10.1016/j.ajog.2020.05.048 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32497610/
  • Santer M i wsp. Non-antibiotic interventions to prevent recurrent urinary tract infections in women: overview of systematic reviews of randomised controlled trials. British Journal of General Practice 2026, doi:10.3399/bjgp.2026.0055, PMID 42225392.
    https://doi.org/10.3399/bjgp.2026.0055 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42225392/
  • Ala-Jaakkola R i wsp. Role of D-mannose in urinary tract infections, a narrative review. Nutrition Journal 2022, doi:10.1186/s12937-022-00769-x, PMID 35313893.
    https://doi.org/10.1186/s12937-022-00769-x · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35313893/
  • Sharma V, Ichikawa M, Freeze HH. Mannose metabolism: more than meets the eye. Biochemical and Biophysical Research Communications 2014, doi:10.1016/j.bbrc.2014.06.021, PMID 24931670.
    https://doi.org/10.1016/j.bbrc.2014.06.021 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24931670/
  • Alton G i wsp. Oral ingestion of mannose elevates blood mannose levels: a first step toward a potential therapy for carbohydrate-deficient glycoprotein syndrome type I. Biochemical and Molecular Medicine 1997, doi:10.1006/bmme.1997.2574, PMID 9169093.
    https://doi.org/10.1006/bmme.1997.2574 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9169093/
  • Ganda OP i wsp. Metabolic effects of glucose, mannose, galactose, and fructose in man. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 1979, doi:10.1210/jcem-49-4-616, PMID 479351.
    https://doi.org/10.1210/jcem-49-4-616 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/479351/
  • Davis JA, Freeze HH. Studies of mannose metabolism and effects of long-term mannose ingestion in the mouse. Biochimica et Biophysica Acta 2001, tom 1528, s. 116–126, doi:10.1016/s0304-4165(01)00183-0, PMID 11687298.
    https://doi.org/10.1016/s0304-4165(01)00183-0
  • DeRossi C i wsp. Ablation of mouse phosphomannose isomerase causes mannose 6-phosphate accumulation, toxicity, and embryonic lethality. Journal of Biological Chemistry 2006, tom 281, s. 5916–5927, doi:10.1074/jbc.m511982200, PMID 16339137.
    https://doi.org/10.1074/jbc.m511982200
  • Sharma V i wsp. Mannose supplements induce embryonic lethality and blindness in phosphomannose isomerase hypomorphic mice. FASEB Journal 2014, doi:10.1096/fj.13-245514, PMID 24421398.
    https://doi.org/10.1096/fj.13-245514
  • Plante ER i wsp. Serum sickness-like reaction to D-supplement: a case report. BMC Pediatrics 2024, tom 24, 404, doi:10.1186/s12887-024-04753-8, PMID 38909179.
    https://doi.org/10.1186/s12887-024-04753-8
  • Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 marca 2025 r., C-589/23, Cassella-med i MCM Klosterfrau przeciwko Verband Sozialer Wettbewerb, ECLI:EU:C:2025:173. Postanowienie Bundesgerichtshof z 14 września 2023 r., I ZR 4/21, Femannose I, o skierowaniu pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ECLI:DE:BGH:2023:140923BIZR4.21.0. Wyrok Bundesgerichtshof z 9 października 2025 r., I ZR 4/21, Femannose II, ECLI:DE:BGH:2025:091025UIZR4.21.0, teza, sentencja oraz pkt 2, 3, 5, 18, 19, 30–32, 35, 37 i 38.
  • Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne, art. 3a, tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 612.
  • Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone, wpis POL-HC-6276, oświadczenie na podstawie art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, status oświadczenia odrzuconego. Opinia naukowa Panelu do spraw Produktów Dietetycznych, Żywienia i Alergii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności dotycząca tego oświadczenia, EFSA Journal 2009, tom 7, nr 12, 1421, doi:10.2903/j.efsa.2009.1421.
    https://doi.org/10.2903/j.efsa.2009.1421
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności, art. 3 ust. 2 lit. a i art. 6.
  • Katalog nowej żywności Komisji Europejskiej, wpis POL-NF-00297 „D-mannose”, status: nienowa w suplementach diety.
  • Rejestr Produktów Leczniczych, stan z 1 października 2026 r.

Jak sprawdziliśmy ten tekst

Sprawdził
mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068
Podpis
Zasady
Jak powstają i jak sprawdzamy treści

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.