D-ryboza
Jak działa
D-ryboza to cukier prosty o pięciu atomach węgla (aldopentoza). Jest elementem budowy RNA oraz związków takich jak ATP i koenzymy nukleotydowe. Organizm wytwarza ją z glukozy, więc nie jest niezbędnym składnikiem diety. W suplementach diety występuje w postaci proszku albo kapsułek.
W unijnym katalogu nowej żywności D-ryboza ma status składnika, który nie jest nową żywnością w suplementach diety. W innych środkach spożywczych jest nową żywnością. Jej stosowanie w tych środkach Komisja Europejska dopuściła rozporządzeniem wykonawczym (UE) 2019/506, po ocenie Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Zezwolenie określa maksymalne poziomy w wybranych kategoriach żywności, takich jak batony i napoje dla sportowców, wyroby piekarnicze i ciastkarskie czy środki spożywcze zastępujące posiłek. Suplementów diety wśród tych kategorii nie ma.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie figuruje żadne dopuszczone oświadczenie zdrowotne dotyczące D-rybozy. Odrzucono oświadczenie dotyczące szybszej regeneracji po zmęczeniu mięśni wywołanym wysiłkiem.
Źródła w diecie i niedobór
D-ryboza jest składnikiem RNA obecnego we wszystkich żywych komórkach. EFSA odnotowała, że danych pozwalających oszacować spożycie D-rybozy ze zwykłą dietą jest niewiele. D-ryboza dopuszczona jako nowa żywność jest wytwarzana w drodze fermentacji z udziałem szczepu Bacillus subtilis bez transketolazy.
Dawkowanie
W Unii Europejskiej nie określono zalecanej dawki D-rybozy w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
EFSA w opinii z 2018 r. uznała D-rybozę za bezpieczną dla populacji ogólnej przy spożyciu do 36 mg na kilogram masy ciała na dobę. Dla osoby ważącej 60 kg odpowiada to 2,16 g, a dla osoby ważącej 70 kg 2,52 g D-rybozy na dobę. Tę ilość wyznaczono z badania na szczurach, ze stukrotnym marginesem bezpieczeństwa. Według EFSA uwzględnia ona także możliwą większą wrażliwość niektórych grup na spadek stężenia glukozy we krwi, w tym dzieci.
EFSA nie potwierdziła bezpieczeństwa spożycia do 10 g D-rybozy na dobę z suplementów diety, o które wnioskował producent. W oświadczeniu z 2018 r. EFSA odnotowała, że zalecane stosowanie większości odnalezionych na rynku unijnym suplementów z D-rybozą dostarcza od 50 do 450 mg na dobę. Na rynku są jednak także suplementy, których zalecane stosowanie prowadzi do spożycia ponad 2500 mg D-rybozy na dobę. Według EFSA 2500 mg na dobę odpowiada 35,7 mg na kilogram masy ciała u dorosłych i 40,8 mg na kilogram masy ciała u młodzieży w wieku 14–18 lat. EFSA odnotowała też, że stosowanie niektórych suplementów obecnych na rynku, nawet bez innych źródeł D-rybozy, może prowadzić do spożycia większego niż ilość uznana przez EFSA za bezpieczną.
Porcję podaną na etykiecie należy porównać z ilością uznaną przez EFSA za bezpieczną, czyli 36 mg na kilogram masy ciała, przeliczoną na własną masę ciała. W dniu przyjmowania suplementu z D-rybozą nie należy spożywać żywności wzbogaconej D-rybozą. Taki wymóg nakłada na etykietę tej żywności rozporządzenie (UE) 2019/506.
Przeciwwskazania
D-rybozy nie stosuje się przy nadwrażliwości na którykolwiek składnik preparatu. EFSA wskazała, że dzieci mogą być szczególnie wrażliwe na obniżenie stężenia glukozy przez D-rybozę, a badań u niemowląt, małych dzieci i młodzieży nie przedstawiono. Preparatów nie należy podawać dzieciom i młodzieży bez porady lekarza.
Ciąża i karmienie piersią
Opinie EFSA z 2018 r. nie opisują badań z udziałem kobiet w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Opisują natomiast badanie na ciężarnych samicach szczurów, omówione w części o badaniach na zwierzętach. Stosowanie preparatów w ciąży i w okresie karmienia piersią należy omówić z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
W badaniach z udziałem ludzi jednorazowe przyjęcie D-rybozy przejściowo obniżało stężenie glukozy we krwi, a stężenie insuliny rosło. W jednym badaniu po dawce 10 g stężenie glukozy spadło przejściowo do 2,6 mmol/l. U jednej uczestniczki o niskiej masie ciała, która przyjęła 10 g na czczo, przez kilka minut występowały łagodne objawy hipoglikemii. Spadek glukozy występował także wtedy, gdy przed przyjęciem D-rybozy spożyto posiłek bogaty w węglowodany lub tłuszcze. EFSA uznała ten efekt za szkodliwy i przyjęła 10 g za najmniejszą dawkę, przy której obserwowano działanie szkodliwe. Za dawkę bez działania szkodliwego w odniesieniu do hipoglikemii u dorosłych uznała 5 g na dobę, czyli 70 mg na kilogram masy ciała. EFSA określiła ilość uznaną za bezpieczną dla populacji ogólnej, 36 mg na kilogram masy ciała, jako połowę tej wartości. Według EFSA mechanizm spadku glukozy nie został wyjaśniony, a ryzyka hipoglikemii z objawami nie da się ocenić, zwłaszcza u osób szczególnie wrażliwych na spadek stężenia glukozy.
W jednym z badań opisanych przez EFSA uczestnicy zdrowi i uczestnicy z cukrzycą przyjęli jednorazowo 15 g D-rybozy. Stężenie glukozy spadło u wszystkich uczestników z wyjątkiem osób z cukrzycą insulinozależną. Im większa była nietolerancja glukozy, tym słabiej D-ryboza obniżała jej stężenie we krwi. Producent zebrał w Stanach Zjednoczonych 31 zgłoszeń działań niepożądanych i wszystkie dotyczyły suplementów diety. Najczęściej zgłaszano rozstrój żołądka, 5 razy, oraz przejściowy wzrost stężenia glukozy u osób z cukrzycą, 4 razy. Osoby z cukrzycą oraz osoby przyjmujące insulinę lub inne leki obniżające stężenie glukozy powinny przed zastosowaniem preparatu zasięgnąć porady lekarza.
W toku oceny część państw członkowskich UE zgłosiła zastrzeżenia dotyczące dolegliwości żołądkowo-jelitowych, przejściowej hipoglikemii i podwyższonego stężenia kwasu moczowego we krwi oraz braku badań długoterminowych z dużymi dawkami D-rybozy. Panel EFSA uznał, że dostępne badania z udziałem ludzi nie budzą zastrzeżeń co do bezpieczeństwa w zakresie stężenia kwasu moczowego. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe mogą według Panelu wystąpić po jednorazowym spożyciu ponad 20 g.
Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2019/506 nakłada na żywność wzbogaconą D-rybozą wymóg etykietowania: „Na etykiecie żywności zawierającej D-rybozę znajduje się sformułowanie, że żywności nie należy stosować, jeśli tego samego dnia spożywa się suplementy diety zawierające D-rybozę.” EFSA wskazała, że przy łącznym spożyciu takiej żywności i suplementów z D-rybozą ilość uznana za bezpieczną, 36 mg na kilogram masy ciała na dobę, może zostać przekroczona.
Ten opis nie obejmuje interakcji D-rybozy z lekami. W razie złego samopoczucia lub innych działań niepożądanych po przyjęciu preparatu należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność u psów i kotów
W 13-tygodniowym badaniu toksyczności u szczurów EFSA wyznaczyła dawkę bez działania szkodliwego na 3,6 g na kilogram masy ciała na dobę. Według EFSA zmiany obserwowane w tym badaniu mogły wynikać z zaburzeń równowagi żywieniowej, ale działania toksycznego nie dało się wykluczyć. Na podstawie tej dawki, po zastosowaniu stukrotnego marginesu bezpieczeństwa, wyznaczono ilość uznaną za bezpieczną dla ludzi.
W badaniu toksyczności rozwojowej ciężarne samice szczurów otrzymywały D-rybozę w paszy od 0. do 21. dnia ciąży, średnio 4,25, 7,94 lub 9,91 g na kilogram masy ciała na dobę. W grupach średniej i największej dawki przyrost masy ciała samic był mniejszy w pierwszych dwóch tygodniach. W trzecim tygodniu wyrównał się, a końcowa masa ciała nie różniła się istotnie od grupy kontrolnej. U płodów, głównie w grupach średniej i największej dawki, częściej występowały faliste żebra i opóźnione kostnienie. Według EFSA takie zmiany często występują w badaniach toksyczności rozwojowej i bywają następstwem działania toksycznego na organizm matki. Dawką bez działania szkodliwego dla matki i płodu było 4,25 g na kilogram masy ciała na dobę. Działania teratogennego nie stwierdzono także przy największej badanej dawce. EFSA uznała, że badanie wspiera dawkę bez działania szkodliwego wyznaczoną w badaniu 13-tygodniowym.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA), Turck D, Bresson JL, Burlingame B i wsp. Safety of d-ribose as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283. EFSA Journal 2018, tom 16, nr 5, e05265, doi:10.2903/j.efsa.2018.5265, PMID 32625902. EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Castenmiller J i wsp. Statement on the safety of d-ribose. EFSA Journal 2018, tom 16, nr 12, e05485, doi:10.2903/j.efsa.2018.5485, PMID 32625778. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/506 z dnia 26 marca 2019 r. zezwalające na wprowadzenie na rynek D-rybozy jako nowej żywności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 oraz zmieniające rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/2470. Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-00653 „Ribose”, status NOT_NOVEL_IN_FOOD_SUPPLEMENTS. Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Unii Europejskiej, wpis POL-HC-7878 („Ribose”), status: oświadczenie odrzucone, art. 13 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2018.5265 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2018.5485 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32625902/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32625778/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.