Glukuronolakton
Jak działa
Glukuronolakton (D-glukurono-γ-lakton, D-glucurono-γ-lactone) to związek pochodzący od glukozy, o wzorze sumarycznym C6H8O6. Lakton to cząsteczka, w której grupa kwasowa połączyła się wewnątrz tej samej cząsteczki z grupą alkoholową, tworząc pierścień. Glukuronolakton jest laktonem kwasu glukuronowego. Według opinii Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) z 2009 r. jest prawidłowym metabolitem człowieka i powstaje z glukozy. Jego bezpośrednim prekursorem jest kwas glukuronowy, z którym przy odczynie panującym w organizmie pozostaje w równowadze. Według tej samej opinii kwas glukuronowy jest ważnym składnikiem tkanki łącznej, w tym włóknistej, u wszystkich zwierząt. Glukuronolakton stosowany w napojach energetycznych otrzymuje się ze skrobi z użyciem kwasu azotowego.
Według opinii Komitetu Naukowego ds. Żywności (SCF), przytoczonej w opinii EFSA z 2009 r., glukuronolakton podany człowiekowi doustnie szybko się wchłania, ulega przemianom i jest wydalany jako kwas glukarowy, ksylitol i L-ksyluloza. Gryzonie wytwarzają witaminę C z kwasu glukuronowego i potrafią przekształcić w nią także glukuronolakton podany z zewnątrz. Naczelne, w tym człowiek, oraz świnki morskie tej drogi przemian nie mają. Przegląd z 2007 r. o przemianach witaminy C podaje, że u ssaków kwas glukuronowy powstaje z kwasu UDP-glukuronowego, czyli aktywnej postaci kwasu glukuronowego w komórce. Kwas glukuronowy może przechodzić w witaminę C albo w ksylulozę. Człowiekowi brakuje enzymu oksydazy L-gulonolaktonu, który katalizuje ostatni etap wytwarzania witaminy C.
Dla glukuronolaktonu nie ma dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego w Unii Europejskiej. W unijnym rejestrze oświadczeń zdrowotnych nie odnaleziono żadnego wpisu dotyczącego tej substancji. W wykazie oświadczeń zgłoszonych do oceny EFSA na podstawie art. 13 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 jedno zgłoszenie dotyczyło napoju energetycznego zawierającego kofeinę, taurynę i glukuronolakton. Zgłoszenie to wycofano.
Badań działania samego glukuronolaktonu u ludzi jest bardzo mało. W badaniach napojów energetycznych podawano zwykle całą mieszaninę kofeiny, tauryny i glukuronolaktonu, więc ich wyniki nie pozwalają przypisać skutku żadnemu z tych składników osobno. Tak zaplanowano na przykład badanie z 1994 r. z udziałem 10 sportowców uprawiających dyscypliny wytrzymałościowe. Porównywano w nim cały napój, napój z kofeiną bez tauryny i glukuronolaktonu oraz napój bez wszystkich trzech składników. Glukuronolakton i taurynę podawano tam zawsze razem. Podobnie w badaniu z 2000 r. z udziałem 10 studentów podawano mieszaninę kofeiny, tauryny i glukuronolaktonu albo placebo. Przegląd z 2012 r. objął 32 prace o składnikach napojów energetycznych. Jego autorzy stwierdzili, że prawie zupełnie brak dowodów na to, by składniki inne niż kofeina poprawiały sprawność fizyczną lub umysłową. Wyjątkiem były słabe dowody dla glukozy i wyciągu z guarany. W randomizowanym badaniu z 2019 r. z udziałem 38 młodych dorosłych kofeinę, taurynę i glukuronolakton podawano także osobno, w tych samych stężeniach co w napoju energetycznym. Ciśnienie tętnicze podnosiła sama kofeina. Tauryna i glukuronolakton podane osobno go nie podnosiły.
Źródła w diecie i niedobór
Glukuronolakton i kwas glukuronowy powstają w organizmie człowieka z glukozy. Kwas glukuronowy występuje w roślinach, głównie w gumach roślinnych, czyli lepkich wydzielinach roślin. Jest tam związany z innymi węglowodanami w długie łańcuchy, przez co nie jest łatwo dostępny dla organizmu. Według SCF zwykła dieta dostarcza z naturalnych źródeł około 1–2 mg glukuronolaktonu na dobę.
Dawkowanie
Dla glukuronolaktonu nie ustalono zalecanego spożycia ani górnego bezpiecznego poziomu spożycia. SCF w opinii z 2003 r. uznał, że brakuje dowodów naukowych na bezpieczeństwo glukuronolaktonu w napojach w ilościach kilkakrotnie większych niż zwykle dostarcza pozostała dieta. Uznał też, że z powodu braku odpowiednich danych nie można ustalić górnego bezpiecznego poziomu spożycia. EFSA w opinii z 2009 r. takiego poziomu nie ustaliła. Na podstawie nowego 13-tygodniowego badania na szczurach oceniła bezpieczeństwo spożycia z napojów energetycznych. Przyjęła za SCF, że napój zawiera najwyżej 2400 mg glukuronolaktonu w litrze, czyli 600 mg w puszce 250 ml. Przy średnim spożyciu pół puszki dziennie daje to 300 mg na dobę. U osób pijących dużo, na poziomie 95. percentyla, daje to 840 mg na dobę. 95. percentyl to wartość, której nie przekracza spożycie 95% badanych osób. EFSA uznała, że spożycie glukuronolaktonu w tych ilościach nie budzi zastrzeżeń co do bezpieczeństwa. Ocena dotyczyła glukuronolaktonu jako składnika napojów energetycznych, a nie napojów energetycznych jako takich ani suplementów diety.
Według SCF zwykła dieta dostarcza z naturalnych źródeł około 1–2 mg glukuronolaktonu na dobę. Według SCF spożycie z napojów energetycznych może być nawet stukrotnie większe.
Preparaty, w których występuje glukuronolakton, zawierają go według danych na kartach produktów zwykle od 25 mg do 300 mg w porcji, razem z kofeiną i innymi składnikami. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie. Ocena EFSA z 2009 r. obejmowała spożycie do 840 mg glukuronolaktonu na dobę. Bezpieczeństwa większych ilości, na przykład z kilku porcji preparatu albo z preparatu przyjmowanego razem z napojami energetycznymi, nie oceniono. Nie należy przekraczać porcji podanej na etykiecie ani łączyć kilku preparatów zawierających glukuronolakton. Ograniczenia ilości kofeiny w takich preparatach opisuje monografia kofeiny.
Przeciwwskazania
Glukuronolaktonu nie stosuje się przy nadwrażliwości na glukuronolakton ani na którykolwiek składnik preparatu. Innych przeciwwskazań do stosowania samego glukuronolaktonu nie odnaleziono. Preparaty z glukuronolaktonem zawierają zwykle kofeinę, a przeciwwskazania wynikające z kofeiny opisuje monografia kofeiny. SCF w opinii z 1999 r. uznał, że do oceny ryzyka u dzieci i u osób z cukrzycą istotna jest wiedza o wpływie dużych dawek glukuronolaktonu na gospodarkę glukozą. Opinia SCF z 2003 r. przypomina to stanowisko. Długotrwałych badań takiego wpływu u ludzi nie odnaleziono. W randomizowanym badaniu z 2019 r. z udziałem 38 młodych dorosłych po godzinie od jednorazowego wypicia każdego z badanych napojów, także napoju kontrolnego i napoju z samym dodatkiem glukuronolaktonu, stężenie glukozy we krwi spadło, a stężenie insuliny wzrosło. Wrażliwość na insulinę pogorszyła się najbardziej po pełnym napoju energetycznym. Wyników nie da się przypisać samemu glukuronolaktonowi. Osoby z cukrzycą powinny omówić stosowanie tych preparatów z lekarzem. Stosowania preparatów z glukuronolaktonem i kofeiną u dzieci i młodzieży nie zaleca się z powodów opisanych w monografii kofeiny. Z powodu braku danych o bezpieczeństwie nie zaleca się stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią bez porady lekarza.
Ciąża i karmienie piersią
Bezpieczeństwa glukuronolaktonu jako suplementu w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Nie odnaleziono badań glukuronolaktonu u kobiet w ciąży ani u kobiet karmiących piersią. Według opinii EFSA z 2009 r. badania wpływu glukuronolaktonu na rozród i rozwój płodu nie były dostępne. EFSA uznała je za niepotrzebne, ponieważ glukuronolakton jest prawidłowym metabolitem człowieka, a w 13-tygodniowych badaniach na szczurach nie wpływał na gonady. Preparaty z glukuronolaktonem zawierają zwykle kofeinę, której spożycie w ciąży i w okresie karmienia piersią opisuje monografia kofeiny. Stosowanie tych preparatów w ciąży i w okresie karmienia piersią należy omówić z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Nie odnaleziono działań niepożądanych przypisanych samemu glukuronolaktonowi u ludzi. Substancję bada się u ludzi prawie wyłącznie w mieszaninie z kofeiną i tauryną, więc brak takich opisów nie dowodzi braku działań niepożądanych.
Opinia SCF z 2003 r. i opinia EFSA z 2009 r. przytaczają doniesienia o ostrych działaniach niepożądanych u osób pijących napoje energetyczne. Wymieniono drżenia, drgawki, senność, osłabienie mięśni, zawroty głowy, nerwowość, przyspieszenie czynności serca, kołatanie serca, nudności, wymioty, ból głowy, skurcz oskrzeli i hiperwentylację, czyli przyspieszone i pogłębione oddychanie. SCF odnotował też doniesienie o zawale serca u 23-latka grającego w piłkę nożną i o nagłym, niewyjaśnionym zgonie, prawdopodobnie z powodu zaburzeń rytmu serca, u 18-latka grającego w koszykówkę. SCF miał o tych przypadkach bardzo mało informacji. We wszystkich opisanych doniesieniach napoje wypijano w bardzo dużych ilościach, w połączeniu z wysiłkiem fizycznym albo z alkoholem. Najczęściej był to alkohol. W części przypadków przyjęto też substancje odurzające. SCF uznał, że związku przyczynowego z napojami energetycznymi nie potwierdzono. EFSA uznała za możliwe, że część opisanych skutków wynikała ze znanych działań niepożądanych dużych dawek kofeiny.
W randomizowanym badaniu z 2019 r. 38 zdrowych młodych dorosłych wypijało jednorazowo 750 ml albo 1000 ml napoju energetycznego, a w inne dni napoje porównawcze. Porównaniem był napój kontrolny o podobnym składzie bez kofeiny, tauryny i glukuronolaktonu oraz ten napój z dodatkiem jednego z tych składników w stężeniu takim jak w napoju energetycznym. Po godzinie od wypicia napoju energetycznego skurczowe ciśnienie tętnicze wzrosło średnio ze 116,9 do 120,7 mm Hg, a odstęp QTc w zapisie EKG wydłużył się średnio z 393,3 do 400,8 ms. Odstęp QTc to czas od pobudzenia komór serca do ich elektrycznego powrotu do stanu spoczynku, przeliczony na częstość rytmu serca. Sama kofeina podnosiła ciśnienie, ale nie wydłużała odstępu QTc. Dolegliwości zgłosiło 11% uczestników po napoju energetycznym i 0–3% po napojach porównawczych. Autorzy stwierdzili, że skutków napoju energetycznego, czyli zmian ciśnienia tętniczego, odstępu QTc i wrażliwości na insulinę, nie da się łatwo przypisać żadnemu pojedynczemu składnikowi: kofeinie, taurynie ani glukuronolaktonowi. Osoby z chorobami serca, w tym z zaburzeniami rytmu serca, oraz osoby przyjmujące leki wpływające na rytm serca powinny omówić stosowanie preparatów z glukuronolaktonem, kofeiną i tauryną z lekarzem.
EFSA w opinii z 2015 r. o bezpieczeństwie kofeiny oceniła, że tauryna i glukuronolakton w stężeniach typowych dla napojów energetycznych nie wpływają na bezpieczeństwo jednorazowych dawek kofeiny do 200 mg. Typowe stężenia wynoszą około 4000 mg tauryny i 2400 mg glukuronolaktonu na litr. SCF w 2003 r. i EFSA w 2009 r. uznały za mało prawdopodobne, by glukuronolakton wchodził w interakcje z kofeiną, tauryną, alkoholem albo ze skutkami wysiłku fizycznego. Nie odnaleziono opisów interakcji glukuronolaktonu z lekami. Brak opisów nie dowodzi braku interakcji. Przegląd z 2025 r. o działaniach niepożądanych napojów energetycznych zwraca uwagę, że składniki tych napojów, przede wszystkim kofeina, mogą wchodzić w interakcje z lekami. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatów z glukuronolaktonem, kofeiną lub tauryną z lekarzem lub farmaceutą.
W Polsce od 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy o napojach z dodatkiem kofeiny w ilości większej niż 150 mg na litr lub z dodatkiem tauryny. Takich napojów nie wolno sprzedawać osobom, które nie ukończyły 18 lat. Nie wolno ich też sprzedawać na terenie szkół i placówek oświatowych ani w automatach. Producent lub importer musi oznaczyć opakowanie takiego napoju napisem „Napój energetyzujący” lub „Napój energetyczny”. Przepisy dotyczą napojów z kofeiną lub tauryną; sama obecność glukuronolaktonu nie jest kryterium w definicji ustawowej.
W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Toksyczność u psów i kotów
W 13-tygodniowym badaniu z 2001 r., opisanym przez SCF, szczury otrzymywały glukuronolakton zgłębnikiem w dawkach 0, 300, 600 i 1000 mg na kilogram masy ciała na dobę. U samic przy dawkach 600 i 1000 mg na kilogram masy ciała na dobę w brodawce nerkowej stwierdzono wakuolizację, czyli tworzenie się pęcherzyków w komórkach, i zmiany zapalne. SCF ustalił poziom bez obserwowanego szkodliwego skutku (NOAEL) na 300 mg na kilogram masy ciała na dobę i uznał, że przyczyna zmian w nerkach pozostaje niejasna. W kolejnym 13-tygodniowym badaniu na szczurach tego samego szczepu, glukuronolakton podawano w tych samych dawkach zgłębnikiem albo w wodzie do picia. Badania moczu i badania mikroskopowe tkanek nie wykazały skutków związanych z podawaniem substancji. EFSA w 2009 r. przyjęła NOAEL 1000 mg na kilogram masy ciała na dobę, najwyższą badaną dawkę. Według EFSA dawka ta jest 200 razy większa od średniego i 71 razy większa od wysokiego spożycia z napojów energetycznych u osoby ważącej 60 kg. Oba badania przedłożył do oceny producent napojów energetycznych.
W 28-dniowym badaniu chomiki otrzymywały glukuronolakton w wodzie do picia, około 500 mg na kilogram masy ciała na dobę. Substancja nie wywołała objawów toksyczności ani nie zmieniła przyrostu masy ciała. W teście na bakteriach Escherichia coli glukuronolakton nie wywoływał mutacji. EFSA w 2009 r. nie dysponowała długotrwałymi badaniami toksyczności ani badaniami wpływu na rozród.
W badaniu z 2020 r. młode szczury otrzymywały doustnie przez 21 dni jedną z czterech substancji: glukuronolakton w dawce 5 mg na kilogram masy ciała, taurynę w dawce 8 mg na kilogram, kofeinę w dawce 25 mg na kilogram albo glukonolakton w dawce 84 mg na kilogram. Osobna grupa otrzymywała mieszaninę glukuronolaktonu, tauryny i glukonolaktonu. Glukonolakton to inna substancja, lakton kwasu glukonowego, również dodawana do napojów energetycznych. Istotne statystycznie zmiany zachowania w porównaniu z grupą kontrolną autorzy stwierdzili w grupie tauryny i w grupie mieszaniny. Abstrakt nie podaje, czy takie zmiany wystąpiły w grupie samego glukuronolaktonu. Autorzy opisali też spadek stężeń neuroprzekaźników w mózgach szczurów otrzymujących badane substancje i uznali glukuronolakton, taurynę i glukonolakton za substancje o działaniu neurotoksycznym, najsilniejszym w mieszaninie. Abstrakt nie podaje, czy spadek wystąpił w grupie samego glukuronolaktonu. Znaczenie tych wyników dla człowieka nie jest znane. Według SCF szczur może być nieodpowiednim modelem do badania glukuronolaktonu. Szczur, w odróżnieniu od człowieka, przekształca go w witaminę C.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, Panel do spraw Dodatków do Żywności i Źródeł Składników Odżywczych Dodawanych do Żywności. The use of taurine and D-glucurono-γ-lactone as constituents of the so-called “energy” drinks. EFSA Journal 2009, tom 7, nr 2, 935, doi:10.2903/j.efsa.2009.935. Komitet Naukowy ds. Żywności (SCF). Opinion of the Scientific Committee on Food on additional information on “energy” drinks, wyrażona 5 marca 2003 r., SCF/CS/PLEN/ENDRINKS/16 Final. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, Panel do spraw Produktów Dietetycznych, Żywienia i Alergii. Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal 2015, tom 13, nr 5, 4102, doi:10.2903/j.efsa.2015.4102. Linster CL, Van Schaftingen E. Vitamin C. Biosynthesis, recycling and degradation in mammals. The FEBS Journal 2007, tom 274, nr 1, s. 1–22, doi:10.1111/j.1742-4658.2006.05607.x, PMID 17222174. McLellan TM, Lieberman HR. Do energy drinks contain active components other than caffeine? Nutrition Reviews 2012, tom 70, nr 12, s. 730–744, doi:10.1111/j.1753-4887.2012.00525.x, PMID 23206286. Basrai M i wsp. Energy Drinks Induce Acute Cardiovascular and Metabolic Changes Pointing to Potential Risks for Young Adults: A Randomized Controlled Trial. The Journal of Nutrition 2019, tom 149, nr 3, s. 441–450, doi:10.1093/jn/nxy303, PMID 30805607. Dobrek L. The Review on Adverse Effects of Energy Drinks and Their Potential Drug Interactions. Nutrients 2025, tom 17, nr 15, 2435, doi:10.3390/nu17152435, PMID 40806020. Geiß KR i wsp. The effect of a taurine-containing drink on performance in 10 endurance-athletes. Amino Acids 1994, tom 7, nr 1, s. 45–56, doi:10.1007/BF00808445, PMID 24185972. Seidl R i wsp. A taurine and caffeine-containing drink stimulates cognitive performance and well-being. Amino Acids 2000, tom 19, nr 3–4, s. 635–642, doi:10.1007/s007260070013, PMID 11140366. Boyina R, Dodoala S. Evaluation of the Neurobehavioural Toxic Effects of Taurine, Glucuronolactone, and Gluconolactone Used in Energy Drinks in Young Rats. Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences 2020, tom 17, nr 6, s. 659–666, doi:10.4274/tjps.galenos.2019.33602, PMID 33389968. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 149, art. 12o–12q, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1718. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej, stan z 2 października 2026 r. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, wykaz oświadczeń zdrowotnych zgłoszonych na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006, stan z lipca 2011 r., pozycja ID 1169, status wycofanego.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2009.935 · https://doi.org/10.2903/j.efsa.2015.4102 · https://doi.org/10.1111/j.1742-4658.2006.05607.x · https://doi.org/10.1111/j.1753-4887.2012.00525.x · https://doi.org/10.1093/jn/nxy303 · https://doi.org/10.3390/nu17152435 · https://doi.org/10.1007/bf00808445 · https://doi.org/10.1007/s007260070013 · https://doi.org/10.4274/tjps.galenos.2019.33602 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17222174/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23206286/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30805607/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40806020/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24185972/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11140366/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33389968/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.