SuplerMed
PoradnikSprawdzone przez farmaceutę

Suplementy po 50. roku życia: czego z wiekiem częściej brakuje i co ostrożnie łączyć z lekami

8 min czytania

Newsletter SuplerMed
Nowe suplementy i artykuły prosto na e-mail.

Zapisz się na newsletter

Najważniejsze

Z wiekiem zmienia się nie tyle to, czego organizm potrzebuje, ile to, jak sprawnie wykorzystuje pożywienie i słońce. Skóra wytwarza mniej witaminy D, żołądek u części osób wydziela mniej kwasu, a do tego dochodzą leki przyjmowane na stałe. Suplement ma sens wtedy, gdy uzupełnia konkretny brak, a nie wtedy, gdy dokłada kolejną tabletkę do już długiej listy.

Treść

Co zmienia się po pięćdziesiątce

Ten tekst omawia witaminę D i witaminę B12, których brak zdarza się u starszych osób częściej, oraz wapń. Omawia też leki, przy których suplementy wymagają ostrożności. Szczegóły o każdej substancji są w monografiach, do których prowadzą linki.

Witamina D

Polskie zalecenia z 2023 roku (Płudowski i wsp., PMID 36771403) dzielą dorosłych na grupy wiekowe. Osobom do 65. roku życia, które nie mają zapewnionej syntezy skórnej latem, zaleca się 1000–2000 IU (25–50 µg) cholekalcyferolu dziennie przez cały rok, zależnie od masy ciała i diety. Między 65. a 75. rokiem życia dawka jest taka sama, ale zaleca się ją przez cały rok wszystkim, także osobom, które latem przebywają na słońcu, ponieważ synteza w skórze słabnie. Po 75. roku życia autorzy zalecają 2000–4000 IU (50–100 µg) dziennie, ponieważ dochodzą zaburzenia wchłaniania i metabolizmu witaminy D.

Witamina D pomaga w utrzymaniu zdrowych kości. Witamina D pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu mięśni.

Wyższej dawki niż zalecana dla danej grupy wiekowej nie przyjmuje się bez badania stężenia 25(OH)D i rozmowy z lekarzem. Łączna ilość witaminy D ze wszystkich preparatów nie powinna bez zlecenia lekarza przekraczać 4000 IU (100 µg) dziennie, czyli górnego tolerowanego poziomu spożycia według EFSA (EFSA 2025, Overview on Tolerable Upper Intake Levels, wersja 11). Więcej: [monografia witaminy D](/artykul/702) i [przewodnik po formach witaminy D](/przewodnik/witamina-d).

Witamina B12

Niedobór witaminy B12 jest u osób starszych częsty i łatwo go przeoczyć, ponieważ jego pierwsze objawy są mało charakterystyczne. W przeglądzie Andrèsa i wsp. (PMID 15289425) dotyczył ponad 20% osób starszych, a w ponad 60% przypadków przyczyną było słabsze uwalnianie witaminy z pożywienia. Przegląd Wonga (PMID 25756278) wiąże to z zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka, które z wiekiem występuje częściej.

Z tego samego przeglądu wynika, że doustna witamina B12 może działać tak samo jak podawana w zastrzykach (PMID 25756278). Sposób podawania i dawkę ustala jednak lekarz po wyniku badania, zwłaszcza przy niedokrwistości albo objawach neurologicznych.

Witamina B12 pomaga w prawidłowej produkcji czerwonych krwinek. Witamina B12 pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego.

Więcej: [monografia witaminy B12](/artykul/696).

Wapń

Dla dorosłych od 25. roku życia EFSA podaje zalecane spożycie wapnia 950 mg dziennie i nie wyodrębnia osobnej wartości dla osób po pięćdziesiątce (EFSA 2015, DOI 10.2903/j.efsa.2015.4101). Większość tej ilości można dostarczyć z diety, przede wszystkim z nabiału.

Wapń jest potrzebny do utrzymania zdrowych kości.

Suplementy wapnia są przedmiotem sporu. Metaanalizy Bollanda i wsp. wiązały je z umiarkowanym wzrostem ryzyka zawału serca: najpierw dla wapnia przyjmowanego bez witaminy D (PMID 20671013), potem także dla wapnia z witaminą D u kobiet po menopauzie (PMID 21505219).

Późniejsze metaanalizy tego nie potwierdziły: Lewis i wsp. nie znaleźli wzrostu ryzyka choroby wieńcowej u starszych kobiet (PMID 25042841), a Chung i wsp. nie znaleźli związku spożycia wapnia w granicach górnego poziomu spożycia z chorobami serca (PMID 27776363). Tę pracę sfinansowała National Osteoporosis Foundation.

Wniosek praktyczny: wapń najpierw z diety, a suplement wtedy, gdy dieta go nie pokrywa, w dawce uzgodnionej z lekarzem. Charakterystyka leku z hydrochlorotiazydem (Actelsar HCT, telmisartan z hydrochlorotiazydem, pkt 4.5) podaje, że leki moczopędne z tej grupy mogą zwiększać stężenie wapnia we krwi, a przy suplementach wapnia albo witaminy D trzeba kontrolować jego stężenie. Osoba przyjmująca taki lek omawia suplement wapnia i witaminy D z lekarzem.

Więcej: [monografia wapnia](/artykul/693) i [przewodnik po wapniu](/przewodnik/wapn).

Leki, które obniżają poziom witamin i składników mineralnych

Metformina. Charakterystyka produktu leczniczego metforminy (np. Avamina, pkt 4.4) podaje, że metformina może zmniejszać stężenie witaminy B12 w surowicy, a ryzyko rośnie z dawką i czasem leczenia. W badaniu DPPOS lata przyjmowania metforminy wiązały się z większym ryzykiem niedoboru B12 (iloraz szans, OR 1,13 na rok stosowania; PMID 26900641).

Metaanaliza Yanga i wsp. potwierdziła częstszy niedobór B12 (ryzyko względne, RR 2,09), ale nie wykazała związku metforminy z niedokrwistością ani neuropatią (PMID 30615306). Osoba przyjmująca metforminę od lat może zapytać lekarza o badanie stężenia B12. Leku nie odstawia się z tego powodu.

Inhibitory pompy protonowej (omeprazol, pantoprazol i podobne). Charakterystyka omeprazolu (np. Agastin, pkt 4.4) podaje, że leki hamujące wydzielanie kwasu solnego mogą zmniejszać wchłanianie witaminy B12, a u osób leczonych co najmniej trzy miesiące odnotowano przypadki ciężkiego niedoboru magnezu we krwi, czyli hipomagnezemii.

Badanie Lama i wsp. wiązało co najmniej dwuletnie stosowanie tych leków z częstszym niedoborem B12 (OR 1,65; PMID 24327038), a metaanaliza badań obserwacyjnych z częstszym niedoborem magnezu (OR 1,71; PMID 31689852). Są to badania obserwacyjne, więc nie dowodzą, że lek jest jedyną przyczyną.

Działanie

Suplementy, które zmieniają działanie leków

Leki przeciwkrzepliwe z grupy antagonistów witaminy K (warfaryna, acenokumarol). Charakterystyka warfaryny (Warfin, pkt 4.5) podaje, że duża ilość witaminy K w diecie ogranicza działanie leku i że suplementy diety należy stosować ostrożnie.

Ta sama charakterystyka wymienia preparaty ziołowe, na przykład z miłorzębem i czosnkiem, jako mogące nasilać działanie warfaryny, a także witaminy A i E. Kto przyjmuje taki lek, nie zaczyna ani nie odstawia preparatu z witaminą K, w tym multiwitaminy, bez uzgodnienia z lekarzem, który kontroluje krzepliwość krwi, czyli wskaźnik INR. Więcej: [monografia witaminy K](/artykul/704).

Miłorząb. Badania kontrolowane nie pokazały wyraźnego wpływu miłorzębu na parametry krzepnięcia, ale objęły głównie osoby nieleczone przeciwkrzepliwie albo kilkunastu zdrowych ochotników po jednej dawce warfaryny (PMID 21923430, PMID 15801937), a przegląd z 2017 roku ocenia jakość dowodów jako niską (PMID 28797065). Skoro charakterystyka warfaryny wymienia miłorząb wśród preparatów mogących nasilać jej działanie, połączenie z lekami przeciwkrzepliwymi omawia się z lekarzem albo farmaceutą.

Ziele dziurawca. Wyciągi z dziurawca przyspieszają rozkład i usuwanie wielu leków z organizmu, przez co mogą osłabiać ich działanie. Siła tego efektu zależy od zawartości hyperforyny w preparacie (PMID 31742659). Charakterystyka warfaryny podaje, że leków ziołowych z dziurawcem nie należy łączyć z warfaryną, a działanie dziurawca może utrzymywać się do dwóch tygodni po odstawieniu.

Charakterystyki lewotyroksyny (Euthyrox N, Letrox, pkt 4.5) podają, że dziurawiec może obniżać stężenie hormonu tarczycy we krwi.

Charakterystyki apiksabanu (np. Abatixent, pkt 4.5) i rywaroksabanu (np. Axaltra, pkt 4.5) podają, że dziurawiec może zmniejszać stężenie tych leków we krwi; przy rywaroksabanie charakterystyka zaleca unikać takiego połączenia, chyba że pacjent jest ściśle obserwowany w kierunku objawów zakrzepicy. Charakterystyka sertraliny (Sertralina Krka, pkt 4.5) podaje, że dziurawiec może zmniejszać stężenie sertraliny we krwi. Kto przyjmuje lek przeciwzakrzepowy albo sertralinę, nie zaczyna preparatu z dziurawcem bez rozmowy z lekarzem.

Lewotyroksyna a wapń i żelazo. Charakterystyki lewotyroksyny (Euthyrox N, Letrox, pkt 4.5) zalecają przyjmowanie jej co najmniej 2 godziny przed lekami zawierającymi wapń albo żelazo. Charakterystyki mówią o lekach, ale suplementy z wapniem i żelazem zawierają te same składniki, więc rozsądnie jest zachować taki sam odstęp i zapytać o niego farmaceutę.

Leki na osteoporozę z grupy bisfosfonianów (np. alendronian). Charakterystyka alendronianu (Ostemax 70 comfort, pkt 4.5) podaje, że preparaty wapnia mogą zaburzać jego wchłanianie, dlatego po przyjęciu leku trzeba odczekać co najmniej pół godziny przed przyjęciem kolejnego leku doustnego. Porę przyjmowania suplementu z wapniem warto ustalić z farmaceutą.

Osoba, która przyjmuje kilka leków na stałe, przy każdym nowym suplemencie pokazuje lekarzowi albo farmaceucie jego skład. W [bazie interakcji](/interakcje) można sprawdzić konkretną parę suplementu i leku.

Wybór

Jak czytać etykietę preparatu „50+”

  • Ilość w porcji, nie nazwa. Napis „50+” nie jest określeniem prawnym. Liczy się to, ile witaminy D, B12 i wapnia jest w porcji i jak to się ma do zaleceń dla danej grupy wiekowej.
  • Witamina K w składzie. Ma znaczenie dla osób przyjmujących warfarynę lub acenokumarol.
  • Suma z kilku preparatów. Witamina D albo wapń bywają jednocześnie w multiwitaminie, w preparacie „na kości” i w osobnym produkcie. Ilości trzeba zsumować przed dołożeniem kolejnego.
  • Wyciągi roślinne. Miłorzębu, dziurawca i czosnku w preparacie wieloskładnikowym dotyczą te same ostrzeżenia co w osobnym preparacie.

Kiedy porozmawiać z lekarzem albo farmaceutą

  • przed każdym nowym suplementem przy lekach przeciwkrzepliwych, lewotyroksynie, metforminie, lekach zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego, lekach na osteoporozę albo lekach moczopędnych;
  • przed przyjmowaniem witaminy D w dawce wyższej niż zalecana dla danej grupy wiekowej;
  • gdy pojawią się mrowienie lub drętwienie rąk albo stóp, nietypowe zmęczenie, siniaki lub krwawienia.

Pytania

Najczęstsze pytania

Czy po pięćdziesiątce każdy powinien brać suplementy?

Nie. Zalecenie dotyczy przede wszystkim witaminy D: po 65. roku życia przez cały rok, a między 50. a 65. rokiem przez cały rok wtedy, gdy latem skóra nie wytwarza jej dość (PMID 36771403). O B12 i wapniu decydują dieta, wyniki badań i przyjmowane leki.

Czy multiwitamina „dla seniorów” wystarczy zamiast osobnych preparatów?

Czasem tak, ale ilości w multiwitaminie bywają niższe albo wyższe od zaleceń. Skład trzeba porównać z potrzebami i z przyjmowanymi lekami.

Czy suplement można przyjmować o tej samej porze co lek?

Zależy od leku. Lewotyroksynę przyjmuje się co najmniej 2 godziny przed preparatami z wapniem lub żelazem (charakterystyki Euthyrox N i Letrox, pkt 4.5). Przy innych lekach warto zapytać farmaceutę.

Podsumowanie

Po pięćdziesiątce najczęściej uzasadniona jest witamina D w dawce zależnej od wieku. Wapń warto ocenić na podstawie diety, a witaminę B12 na podstawie diety i wyników badań, zwłaszcza przy metforminie i lekach zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego. Szczególnej ostrożności wymaga łączenie suplementów z lekami przeciwkrzepliwymi, lekami na tarczycę i lekami na osteoporozę, dlatego przed każdym nowym preparatem warto pokazać jego skład lekarzowi albo farmaceucie.

> Informacja: Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani farmaceutycznej. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.

Jak sprawdziliśmy ten tekst

Sprawdził
mgr farm. Wojciech Kula, PWZF 11026068
Podpis
Historia zmian
  1. wersja bieżąca
Każda data to wersja podpisana przez farmaceutę, z rejestru weryfikacji tego tekstu.
Zasady
Jak powstają i jak sprawdzamy treści