Damiana (Turnera diffusa Willd. ex Schult.) — liść i ziele
Jak działa
Damiana (Turnera diffusa) to niewielki krzew rosnący w Meksyku, Ameryce Środkowej i części Ameryki Południowej. Polska nazwa gatunku to turnera rozpierzchła. Część opracowań zalicza rodzaj Turnera do rodziny Turneraceae, część do męczennicowatych (Passifloraceae). W suplementach diety stosuje się same liście albo całe ziele, czyli nadziemne części rośliny, w postaci suszu mielonego albo wyciągów.
W zielu damiany stwierdzono flawonoidy i arbutynę. Z damiany wyizolowano także tetrafilinę B. Przegląd badań nad całym rodzajem Turnera wymienia ponadto glikozydy cyjanogenne, monoterpeny, seskwiterpeny oraz kofeinę. Dostępne źródła nie podają zawartości tych związków w surowcu.
Ten opis dotyczy wyłącznie gatunku Turnera diffusa. Inne gatunki z rodzaju Turnera są odrębnymi surowcami. Przestróg zebranych w tym opisie nie należy przenosić na te gatunki.
Według unijnego katalogu nowej żywności napar z liści i łodyg damiany nie jest nową żywnością. Ziele nie jest nową żywnością, gdy stosuje się je w suplementach diety. Wpis nie wymienia wyciągów. Katalog jest narzędziem pomocniczym Komisji Europejskiej i nie jest prawnie wiążący.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego damiany.
Źródła w diecie i niedobór
Liście i łodygi damiany służą w krajach Ameryki Środkowej i Południowej do nadawania aromatu i do parzenia naparów. Wyciąg z liści i łodyg dodaje się w niektórych państwach UE do napojów. W polskiej diecie damiana nie występuje.
Dawkowanie
Ani dokumenty unijne, ani uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, ani kanadyjski urząd zdrowia (Health Canada) nie określają zalecanej ani maksymalnej dawki damiany w suplementach diety. Europejska Agencja Leków nie wydała monografii tej rośliny. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie i nie należy jej przekraczać.
Wyciągi różnią się tym, ile suszu potrzeba do wytworzenia jednej porcji. Etykieta nie zawsze to podaje. Bez tej informacji nie da się ustalić ilości suszu w porcji ani porównać porcji wyciągu z porcją suszu.
Przeciwwskazania
Nie należy stosować preparatu przy uczuleniu na damianę lub na którykolwiek składnik produktu. Dostępne źródła nie podają innych przeciwwskazań. Wynika to z braku opracowań urzędowych, a nie z potwierdzonego bezpieczeństwa. Źródła nie określają też, od jakiego wieku można stosować damianę. Preparatów z damianą nie należy podawać dzieciom i młodzieży bez porady lekarza lub farmaceuty.
Ciąża i karmienie piersią
Dostępne źródła nie podają danych o bezpieczeństwie stosowania damiany w ciąży i w okresie karmienia piersią. Baza LactMed, prowadzona przez amerykański Narodowy Instytut Zdrowia Dziecka i Rozwoju Człowieka, nie ma wpisu o damianie. Według przeglądu piśmiennictwa rośliny z rodzaju Turnera stosowano w medycynie ludowej między innymi jako środki poronne. Nie należy stosować preparatów z damianą w ciąży i w okresie karmienia piersią bez porady lekarza.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Opracowania urzędowe nie zawierają danych o działaniach niepożądanych damiany u ludzi. Damiana nie ma wpisu w bazie LiverTox prowadzonej przez amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia ani monografii Health Canada i Europejskiej Agencji Leków. Przegląd piśmiennictwa z 2020 r. poświęcony działaniom niepożądanym ze strony układu nerwowego i zaburzeniom psychicznym nie znalazł doniesień dotyczących damiany. Autorzy zaznaczają, że tę roślinę zbadano słabiej niż pozostałe rośliny objęte przeglądem. Innych publikacji o działaniach niepożądanych ten opis nie obejmuje. Brak danych nie oznacza, że stosowanie jest bezpieczne. W razie wysypki, świądu, dolegliwości żołądkowych albo innych niepokojących objawów należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
W badaniu na myszach związek wyizolowany z metanolowego wyciągu z ziela damiany obniżał stężenie glukozy we krwi zarówno u zwierząt zdrowych, jak i u zwierząt z cukrzycą. W innym doświadczeniu na zwierzętach metanolowy wyciąg z damiany ograniczał wzrost stężenia glukozy po podaniu skrobi. Dostępne źródła nie opisują badań wpływu damiany na stężenie glukozy u ludzi. Osoby z cukrzycą oraz osoby przyjmujące leki obniżające stężenie glukozy, w tym insulinę, przed zastosowaniem preparatu powinny skonsultować się z lekarzem.
Według przeglądu badań z 2023 r. wyciąg z liści damiany w badaniu laboratoryjnym silnie hamował enzymy CYP3A4 i CYP1A2, które uczestniczą w przemianach wielu leków. Badanie prowadzono na enzymach i komórkach, poza organizmem. Nie wiadomo, czy podobne działanie występuje u ludzi. Ten opis nie obejmuje pełnego przeglądu badań interakcji damiany z lekami. Brak przestrogi w źródłach nie wyklucza interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą.
Wyciągi płynne mogą zawierać alkohol etylowy. Osoby, które nie mogą spożywać alkoholu, przed zastosowaniem postaci płynnej powinny sprawdzić na etykiecie, czy preparat go zawiera.
Część preparatów łączy damianę z innymi składnikami. Przestrogi dotyczące pozostałych składników zawierają opisy tych składników. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
W badaniu na myszach podawanie wodnego wyciągu z damiany przez 28 dni nie wywołało objawów niepożądanego działania na układ nerwowy ani zmian w czynności badanych narządów. Streszczenie pracy nie opisuje też zmian w budowie tych narządów. Przegląd badań z 2023 r., omawiający tę pracę, podaje jednak, że największa dawka (1000 mg na kilogram masy ciała) wywoływała niewielkie przekrwienie naczyń wątroby. Przyrost masy ciała zwierząt zmniejszył się, a zmiana zależała od płci. W drugim doświadczeniu tej samej pracy samce otrzymywały wyciąg przez 35 dni i oceniano u nich jakość nasienia oraz budowę jąder. Streszczenie nie opisuje niekorzystnych zmian w jądrach i nie podaje wyniku oceny nasienia.
Przeczytane źródła nie opisują badań, czy damiana uszkadza materiał genetyczny (badań genotoksyczności), ani badań jej wpływu na ciążę i rozwój potomstwa.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-00761 Turnera diffusa Willd. ex Schult. (napar z liści i łodyg: nie jest nową żywnością; ziele: nie jest nową żywnością w suplementach diety), odczyt 7 października 2026 r. Szewczyk K, Zidorn C. J Ethnopharmacol. 2014;152(3):424-43, PMID 24468305. Parra-Naranjo A i in. Pharmaceuticals (Basel). 2023;16(11):1573, PMID 38004438. Brunetti P i in. Pharmaceuticals (Basel). 2020;13(10):309, PMID 33066617. Piacente S i in. Z Naturforsch C J Biosci. 2002;57(11-12):983-5, PMID 12562080. Spencer KC, Seigler DS. Planta Med. 1981;43(2):175-8, PMID 17402031. Parra-Naranjo A i in. Molecules. 2017;22(4):599, PMID 28397755. Adame-Miranda SJ i in. Cell Mol Biol. 2021;67(1):212-218, PMID 34817346. Dorantes-Barron AM i in. J Ethnopharmacol. 2019;236:50-62, PMID 30818006.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24468305/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38004438/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33066617/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12562080/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17402031/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28397755/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34817346/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30818006/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.