Eleuterokok kolczasty (korzeń)
Jak działa
Eleuterokok kolczasty (Eleutherococcus senticosus) to krzew, którego wysuszone podziemne organy, w całości lub rozdrobnione, stanowią surowiec zielarski nazywany korzeniem eleuterokoka. W handlu bywa nazywany żeń-szeniem syberyjskim, jednak należy do innego rodzaju niż żeń-szeń właściwy (Panax ginseng) i ma inny skład. Suplement diety z tym surowcem jest kategorią produktu odrębną od leku roślinnego i nie podlega ocenie skuteczności prowadzonej dla leków. Europejska Agencja Leków opublikowała monografię ziołową Unii Europejskiej poświęconą korzeniowi eleuterokoka. Dokument ten obejmuje wyłącznie stosowanie tradycyjne. Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych farmakodynamicznych i monografia mechanizmu działania nie opisuje. Monografia obejmuje korzeń eleuterokoka rozdrobniony lub sproszkowany, nalewkę oraz wyciągi o określonym stosunku surowca do wyciągu i określonym rozpuszczalniku. Wyciągi o innej charakterystyce nie były przedmiotem tej oceny. Dla eleuterokoka nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Roślinie tej nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających korzeń eleuterokoka nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiąże je ze wskazaniem leczniczym oraz z przetworami o ściśle opisanej charakterystyce. Wartości tych nie przenosi się na suplement diety, ponieważ dotyczą produktów leczniczych. Produkty lecznicze podlegają innym przepisom i innemu nadzorowi niż suplementy diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Korzenia eleuterokoka nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Z powodu braku wystarczających danych nie zaleca się stosowania korzenia eleuterokoka w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków zgodnie z ogólną praktyką medyczną i wobec braku wystarczających danych stwierdza, że korzenia eleuterokoka nie należy stosować w ciąży ani w okresie karmienia piersią. Danych o wpływie na płodność nie ma. Nie zaleca się stosowania korzenia eleuterokoka u dzieci poniżej 12 lat. Odpowiednich danych dotyczących stosowania w tej grupie nie ma.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Osoby z nadciśnieniem tętniczym lub z chorobą serca powinny skonsultować stosowanie eleuterokoka z lekarzem. Osoby przyjmujące leki na stałe, zwłaszcza digoksynę, powinny skonsultować stosowanie eleuterokoka z lekarzem lub farmaceutą. Według monografii ziołowej Unii Europejskiej po stosowaniu przetworów z korzenia eleuterokoka mogą wystąpić bezsenność, drażliwość, przyspieszona czynność serca i bóle głowy. Częstość tych działań nie jest znana. W razie wystąpienia działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków podaje, że badań zaprojektowanych do wykrywania działań niepożądanych nie przeprowadzono. Przytacza badania z 1966 roku, w których u chorych z miażdżycą i z reumatyczną chorobą serca zgłaszano między innymi zmiany rytmu serca, dodatkowe skurcze serca, kołatanie serca, ból w okolicy serca i wzrost ciśnienia tętniczego, w jednym z tych badań przy dużych dawkach wyciągu. U osób z rozpoznaniem hipochondrii przy dawkach wyższych od dobrze tolerowanych pojawiały się bezsenność, drażliwość, niepokój i obniżenie nastroju. Według opracowania przytoczonego w raporcie działania niepożądane są bardziej prawdopodobne po przekroczeniu zwykłych dawek. Wcześniejsza wersja monografii z 2008 roku wymieniała nadciśnienie tętnicze jako przeciwwskazanie. W 2014 roku Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych usunął to przeciwwskazanie. Uznał, że piśmiennictwo go nie uzasadnia. Monografia podaje, że interakcji z lekami ani innych interakcji nie zgłoszono. Raport oceniający opisuje jednak przypadek mężczyzny przyjmującego digoksynę, u którego stężenie tego leku we krwi wzrosło w czasie stosowania eleuterokoka i spadło po jego odstawieniu. Po ponownym przyjęciu eleuterokoka stężenie znów wzrosło, a po kolejnym odstawieniu wróciło do zakresu terapeutycznego. Wiarygodność tego opisu zakwestionowano. Tożsamości preparatu nie potwierdzono. Wzrost stężenia mógł też być pozorny i wynikać z zakłócenia niektórych laboratoryjnych metod oznaczania digoksyny. Zakłócenia tej skali nie potwierdzono jednak w późniejszym badaniu, w którym eleuterokok zakłócał oznaczenia umiarkowanie. W badaniach laboratoryjnych wyciąg z eleuterokoka hamował glikoproteinę P. To białko transportuje niektóre leki. Według raportu mogłoby to zmieniać stężenie we krwi leków przenoszonych przez to białko, w tym utrudniać usuwanie digoksyny z organizmu. Dalszych badań na zwierzętach ani u ludzi w tej sprawie brak. Raport podaje też, że w jednym z opisanych przypadków produkt sprzedawany jako żeń-szeń syberyjski był zafałszowany rośliną Periploca sepium, która zawiera glikozydy działające na serce. Takie zafałszowanie podejrzewano również w opisie przypadku z digoksyną. Przypadków przedawkowania dotąd nie zgłoszono, co nie jest równoznaczne z ich brakiem. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono odpowiednich badań toksyczności reprodukcyjnej ani rakotwórczości. Badania na bakteriach i na myszach nie wykazały działania mutagennego wyciągów wodnych i etanolowych. Nalewki i wyciągi płynne sporządzane na etanolu lub na winie zawierają alkohol. Osoby, które nie powinny spożywać alkoholu, powinny sprawdzić jego zawartość na etykiecie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Eleutherococcus senticosus (Rupr. et Maxim.) Maxim., radix, EMA/HMPC/680618/2013, przyjęta przez Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych 25 marca 2014 r. Raport oceniający dotyczący Eleutherococcus senticosus (Rupr. et Maxim.) Maxim., radix, EMA/HMPC/680615/2013, przyjęty 25 marca 2014 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone, w którym nie ma wpisu dla eleuterokoka.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.