Prawoślaz lekarski (korzeń)
Jak działa
Prawoślaz lekarski (Althaea officinalis) to bylina z rodziny ślazowatych. Surowcem zielarskim jest korzeń prawoślazu, czyli wysuszony korzeń, obrany lub nieobrany, w całości lub pocięty. W Polsce korzeń prawoślazu wchodzi w skład ziołowych produktów leczniczych. Suplement diety z tym samym surowcem należy do odrębnej kategorii produktów i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków. Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków korzeń prawoślazu stosuje się też w żywności jako składnik aromatyzujący.
Europejska Agencja Leków opublikowała monografię ziołową Unii Europejskiej poświęconą korzeniowi prawoślazu. W przeglądzie zakończonym w 2025 r. Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych uznał, że zmiana monografii nie jest potrzebna. Monografia obejmuje wyłącznie stosowanie tradycyjne. Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych o sposobie działania, dlatego monografia mechanizmu działania nie opisuje. Obejmuje rozdrobniony korzeń, macerat do sporządzania syropu, wyciągi wodne oraz jeden wyciąg płynny na etanolu. Każdy z tych przetworów ma ściśle opisaną charakterystykę. Wyciągi o innej charakterystyce nie były przedmiotem tej oceny. Liść, kwiat i ziele prawoślazu nie mają monografii Europejskiej Agencji Leków. Monografia nie obejmuje też innych roślin ślazowatych, w tym ślazu i ketmii. Dla prawoślazu nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Prawoślazowi nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających korzeń prawoślazu nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiąże je ze wskazaniami leczniczymi oraz z przetworami o ściśle opisanej charakterystyce. Wartości te dotyczą produktów leczniczych, czyli odrębnej kategorii, która podlega innym przepisom i innemu nadzorowi. Nie przenosi się ich na suplement diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Korzenia prawoślazu nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią. Z powodu niewystarczających danych nie zaleca się stosowania w tych okresach. Brak danych o wpływie na płodność.
U dzieci poniżej 3 lat nie zaleca się stosowania. Według monografii objawy w tym wieku wymagają porady lekarza. Postaci stałych, takich jak tabletki, pastylki i kapsułki, nie zaleca się dzieciom poniżej 6 lat z uwagi na samą postać. Z ostrożności rozdrobnionego korzenia nie zaleca się dzieciom poniżej 12 lat. Wyciągu płynnego sporządzonego na etanolu, innego niż syrop, nie zaleca się dzieciom i młodzieży poniżej 18 lat z powodu niewystarczających danych. Gdy producent nie podaje rodzaju przetworu, nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według monografii ziołowej Unii Europejskiej korzeń prawoślazu może opóźniać wchłanianie innych leków przyjmowanych w tym samym czasie. Monografia zaleca z ostrożności, by między przyjęciem produktu a przyjęciem innych leków zachować odstęp od pół godziny do godziny, zarówno przed lekiem, jak i po nim. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków wiąże to ze śluzem zawartym w korzeniu. Zaznacza też, że nie przeprowadzono badań na zwierzętach ani u ludzi, które by to sprawdziły. Według monografii nie zgłoszono żadnych interakcji, w tym z lekami. Według raportu brak danych o losach substancji w organizmie i o interakcjach. Brak zgłoszeń nie potwierdza więc braku interakcji.
Działania niepożądane korzenia prawoślazu według monografii nie są znane. Raport z przeglądu w 2025 r. opisuje trzy zgłoszenia w europejskiej bazie działań niepożądanych: kołatanie serca, obrzęk gardła i podrażnienie gardła. Żadnego nie uznano za ciężkie, a ich związku z prawoślazem nie ustalono. W tym samym przeglądzie przytoczono ankietę wśród użytkowników syropu, w której odnotowano po jednym przypadku wzdęcia, dyskomfortu w jamie brzusznej i złej tolerancji. W badaniu obserwacyjnym syropu z wodnym wyciągiem z korzenia, prowadzonym u 313 dzieci, w grupie dzieci do 3 lat odnotowano obturacyjne zapalenie oskrzeli oraz odoskrzelowe zapalenie płuc, to drugie z leczeniem w szpitalu. Lekarz ocenił związek zapalenia płuc z preparatem jako mało prawdopodobny, a zapalenie oskrzeli jako niezwiązane z preparatem. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Duszność, gorączka lub ropna plwocina wymagają konsultacji z lekarzem niezależnie od stosowania suplementu.
Nie zgłoszono dotąd przypadków przedawkowania, co nie jest równoznaczne z brakiem takich przypadków. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono wystarczających badań genotoksyczności ani żadnych badań toksyczności reprodukcyjnej i rakotwórczości. Jedyny test mutagenności dotyczył wyciągu, którego podobieństwa do przetworów objętych monografią według raportu oceniającego nie wykazano.
Preparaty płynne, w tym wyciągi i syropy, mogą zawierać alkohol. Osoby, które nie powinny spożywać alkoholu, oraz osoby podające takie preparaty dzieciom powinny sprawdzić jego zawartość na etykiecie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Althaea officinalis L., radix, EMA/HMPC/436679/2015, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 12 lipca 2016 r. Raport oceniający dotyczący Althaea officinalis L., radix, EMA/HMPC/436680/2015, przyjęty 12 lipca 2016 r. Addendum do raportu oceniającego EMA/HMPC/301260/2025, przyjęte 19 listopada 2025 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Prawoślaz nie ma w nim wpisu.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.