Tymianek (ziele)
Jak działa
Tymianek pospolity (Thymus vulgaris) i tymianek hiszpański (Thymus zygis) to rośliny z rodziny jasnotowatych. Surowcem zielarskim jest ziele tymianku, czyli całe liście i kwiaty oddzielone od wcześniej wysuszonych łodyg jednego z tych gatunków albo ich mieszaniny. W Polsce ziele tymianku wchodzi w skład ziołowych produktów leczniczych. Suplement diety z tym samym surowcem należy do odrębnej kategorii produktów i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków. Europejska Agencja Leków opublikowała wspólnotową monografię ziołową poświęconą zielu tymianku. Monografia obejmuje wyłącznie stosowanie tradycyjne. Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych o sposobie działania, dlatego monografia mechanizmu działania nie opisuje. Obejmuje rozdrobnione ziele oraz nalewki i wyciągi o opisanym stosunku surowca do wyciągu i rodzaju rozpuszczalnika. Wyciągi o innej charakterystyce nie były przedmiotem tej oceny. Monografia nie obejmuje olejku tymiankowego, który Europejska Agencja Leków ocenia osobno, ani innych gatunków, w tym macierzanki piaskowej. Dla tymianku nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Tymiankowi nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających ziele tymianku nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiąże je ze wskazaniem leczniczym oraz z przetworami o ściśle opisanej charakterystyce. Wartości te dotyczą produktów leczniczych, czyli odrębnej kategorii, która podlega innym przepisom i innemu nadzorowi. Nie przenosi się ich na suplement diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Ziela tymianku nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec, na inne rośliny z rodziny jasnotowatych ani na którykolwiek składnik preparatu. Do rodziny jasnotowatych należą między innymi mięta, szałwia, melisa, rozmaryn i oregano. Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią. Z powodu niewystarczających danych nie zaleca się stosowania w tych okresach. Brak danych o wpływie na płodność.
U dzieci poniżej 12 lat nie zaleca się stosowania większości postaci opisanych w monografii, w tym naparu, nalewek, wyciągów suchych, także wodnych, oraz pozostałych wyciągów płynnych. Z powodu niewystarczających danych stosowania w tej grupie wiekowej nie uznano za ustalone. Monografia przewiduje stosowanie od 4 lat wyłącznie dla dwóch postaci: wyciągu płynnego o stosunku surowca do wyciągu od 1:2 do 1:2,5, sporządzanego w mieszaninie roztworu amoniaku, glicerolu, etanolu i wody, oraz wodnego wyciągu ze świeżego ziela o stosunku od 1:1,5 do 1:2,4. U dzieci poniżej 4 lat także tych postaci nie zaleca się, a objawy w tym wieku wymagają porady lekarza. Gdy producent nie podaje stosunku surowca do wyciągu i rozpuszczalnika w sposób, który pozwala przypisać przetwór do jednej z tych dwóch postaci, albo gdy przetwór nie odpowiada żadnej postaci z monografii, nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków opisuje reakcje uczuleniowe na tymianek, w tym wstrząs anafilaktyczny. Do niemieckiego urzędu zgłoszono 17 przypadków reakcji alergicznych, wśród nich pokrzywkę, wysypkę, skurcz oskrzeli i napad astmy. Według raportu możliwe są reakcje krzyżowe z innymi roślinami z rodziny jasnotowatych. Według monografii ziołowej Unii Europejskiej po stosowaniu przetworów z ziela tymianku mogą też wystąpić dolegliwości żołądkowe o nieznanej częstości. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Duszność, gorączka lub ropna plwocina wymagają konsultacji z lekarzem niezależnie od stosowania suplementu.
Według monografii nie zgłoszono żadnych interakcji, w tym z lekami. Raport oceniający opisuje jednak badania laboratoryjne, w których wodny wyciąg z tymianku oraz związek wyizolowany z pokrewnego gatunku, obecny także w tymianku w nieznanej ilości, hamowały enzymy z rodziny cytochromu P450. Według raportu wyniki te wskazują na teoretyczne ryzyko interakcji. Wyników nieklinicznych nie uznano za istotne dla stosowania tymianku, a znaczenie kliniczne oceniono jako obecnie minimalne, ponieważ nie opisano rzeczywistych przypadków takich interakcji. Dane o wchłanianiu u ludzi ograniczają się do jednego badania tymolu po pojedynczej dawce suchego wyciągu. Badań interakcji u ludzi nie opisano. Brak zgłoszeń nie potwierdza więc braku interakcji.
Nie zgłoszono dotąd przypadków przedawkowania, co nie jest równoznaczne z brakiem takich przypadków. Raport przytacza dawne stosowanie samego tymolu, głównego składnika olejku, w dawkach od 0,3 do 0,6 g, po których występowały bóle brzucha i przemijająca zapaść. Według raportu ilości przewidziane w monografii dostarczają około 38 mg tymolu. Raport opisuje też przypadek ostrego zapalenia wątroby po wypiciu 25 ml olejku tymiankowego.
Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono wystarczających badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności ani rakotwórczości. Genotoksyczność badano wyłącznie dla olejku i pojedynczych składników, nie dla całych wyciągów. Część badań pojedynczych składników dała wyniki dodatnie.
Nalewki i wyciągi płynne sporządzane na etanolu zawierają alkohol. Osoby, które nie powinny spożywać alkoholu, muszą sprawdzić jego zawartość na etykiecie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
Wspólnotowa monografia ziołowa dotycząca Thymus vulgaris L. i Thymus zygis L., herba, EMA/HMPC/342332/2013, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 12 listopada 2013 r. Raport oceniający dotyczący Thymus vulgaris L. i Thymus zygis L., herba, EMA/HMPC/342334/2013, przyjęty 12 listopada 2013 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Tymianek nie ma w nim wpisu.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.