Żeń-szeń amerykański

✔ Monografię zweryfikował merytorycznie mgr farm. Wojciech Kula • 2026-10-02. Dotyczy składnika, nie konkretnego preparatu.

Jak działa

Żeń-szeń amerykański, nazywany też żeń-szeniem pięciolistnym (Panax quinquefolius L.), jest rośliną z rodziny araliowatych (Araliaceae). Jest to inny gatunek niż żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A.Mey.), zwany też koreańskim albo azjatyckim. Inną rośliną jest też eleuterokok kolczasty (Eleutherococcus senticosus), sprzedawany pod nazwą żeń-szenia syberyjskiego. W suplementach stosuje się korzeń żeń-szenia amerykańskiego i wyciągi z niego, rzadziej wyciągi z łodyg i liści. Korzeń zawiera saponiny nazywane ginsenozydami. Ginsenozydy dzieli się według budowy chemicznej na dwie główne grupy: pochodne protopanaksadiolu i pochodne protopanaksatriolu. Zawartość ginsenozydów i proporcje obu grup różnią się między partiami surowca.

Europejska Agencja Leków nie wydała monografii ziołowej dla żeń-szenia amerykańskiego. Unijna monografia ziołowa Ginseng radix dotyczy wyłącznie korzenia żeń-szenia właściwego (Panax ginseng C.A.Mey.), a Farmakopea Europejska definiuje ten surowiec jako korzeń tego jednego gatunku. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków, na którym opiera się monografia Ginseng radix, podaje, że w tradycyjnej medycynie chińskiej korzeń żeń-szenia amerykańskiego stosuje się jako zamiennik korzenia żeń-szenia właściwego. Ustaleń monografii żeń-szenia właściwego nie przenosi się na żeń-szeń amerykański.

Żeń-szeń amerykański nie ma w Unii Europejskiej dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego. W rejestrze oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej, sprawdzonym 2 października 2026 r., nie figuruje żaden wpis z żeń-szeniem amerykańskim. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności zawiesił ocenę oświadczeń dotyczących roślin do czasu decyzji Komisji Europejskiej i państw członkowskich. Na liście tych zawieszonych oświadczeń żeń-szeń amerykański jest wymieniony z nazwy w jednym wniosku, dotyczącym preparatu wieloskładnikowego. Kilka dalszych zawieszonych wniosków dotyczy żeń-szenia bez wskazania gatunku. Nową żywnością prawo Unii nazywa żywność, której przed 15 maja 1997 r. nie spożywano w Unii w znacznym stopniu. W katalogu nowej żywności Komisji Europejskiej żeń-szeń amerykański figuruje jako cała roślina, która nie jest nową żywnością. Suplement diety nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.

Wpływ żeń-szenia amerykańskiego na glikemię, czyli stężenie glukozy we krwi, badał głównie jeden zespół z Toronto, w krótkich badaniach z udziałem 9–12 osób w grupie. W badaniu z 2000 r. po jednorazowym przyjęciu 3 g sproszkowanego korzenia glikemia po doustnym teście obciążenia glukozą była mniejsza niż po placebo u 9 osób z cukrzycą typu 2. U 10 osób bez cukrzycy różnicę stwierdzono wyłącznie przy przyjęciu żeń-szenia 40 minut przed obciążeniem, a przy jednoczesnym podaniu różnicy nie było. W badaniu z 2003 r. 12 zdrowych osób otrzymało 6 g korzenia z partii o mniejszej zawartości ginsenozydów i innych ich proporcjach niż w poprzednich badaniach. Ta partia nie wpływała na glikemię ani na stężenie insuliny. Autorzy uznali, że działanie może zależeć od składu ginsenozydów w danej partii. Ten sam zespół porównał w 2004 r. osiem rodzajów żeń-szenia. W tym badaniu 12 zdrowych osób przyjmowało kolejno po 3 g każdego z nich przed doustnym testem obciążenia glukozą. Żeń-szeń amerykański wykazywał nieistotną statystycznie tendencję do obniżania glikemii. Dziki żeń-szeń amerykański, żeń-szeń właściwy i eleuterokok, sprzedawany jako żeń-szeń syberyjski, zwiększały natomiast niektóre wskaźniki glikemii. Autorzy uznali, że różne rodzaje żeń-szenia wpływają na glikemię niejednakowo. Wyniki te nie przesądzają o działaniu suplementów, których skład ginsenozydów nie jest znany.

Źródła w diecie i niedobór

Żeń-szeń amerykański nie jest składnikiem typowej diety. Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków jego korzeń stosuje się w tradycyjnej medycynie chińskiej jako zamiennik korzenia żeń-szenia właściwego. W katalogu nowej żywności Komisji Europejskiej figuruje jako cała roślina, która nie jest nową żywnością.

Dawkowanie

W rozporządzeniach Unii Europejskiej, w opiniach Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności i w monografiach Europejskiej Agencji Leków nie odnaleziono zalecanego ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia żeń-szenia amerykańskiego. Monografia ziołowa Unii Europejskiej dla żeń-szenia właściwego podaje dawki dla innego gatunku i nie stosuje się jej do żeń-szenia amerykańskiego. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.

Nazwy produktów zawierających wyłącznie żeń-szeń amerykański podają 500 mg albo 550 mg surowca w kapsułce. Masa sproszkowanego korzenia i masa wyciągu nie są porównywalne, a zawartość ginsenozydów w korzeniu różni się między partiami. W badaniach glikemii podawano jednorazowo 3–9 g sproszkowanego korzenia, a w badaniu bezpieczeństwa trwającym 12 tygodni 3 g wyciągu na dobę. Wartości te opisują warunki badań i nie są zaleceniem dawkowania.

Przeciwwskazania

Żeń-szenia amerykańskiego nie stosuje się przy nadwrażliwości na żeń-szeń ani na którykolwiek składnik preparatu. Z powodu braku danych o bezpieczeństwie nie zaleca się stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią. U dzieci przeprowadzono jedno małe badanie bezpieczeństwa wyciągu, obejmujące 46 dzieci w wieku 3–12 lat. Stosowanie u dzieci należy omówić z lekarzem. Osoby przyjmujące warfarynę albo inny lek z grupy antagonistów witaminy K nie stosują żeń-szenia amerykańskiego bez porozumienia z lekarzem prowadzącym leczenie.

Ciąża i karmienie piersią

Bezpieczeństwa żeń-szenia amerykańskiego w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Nie odnaleziono badań u kobiet w ciąży ani u kobiet karmiących piersią. Ginsenozyd Rb1, jeden z ginsenozydów obecnych w korzeniu żeń-szenia amerykańskiego, w hodowli zarodków szczura zaburzał ich wzrost i różnicowanie. Autorzy tego badania doradzili ostrożność u kobiet w wieku rozrodczym do czasu uzyskania dalszych danych. Wyniki badań na zwierzętach omówiono w części o toksyczności u zwierząt.

Baza LactMed, która opisuje łącznie żeń-szeń amerykański i azjatycki, podaje, że nie ma danych o bezpieczeństwie żeń-szenia u matek karmiących ani u niemowląt. Według tej bazy wiele źródeł zaleca, by w okresie karmienia piersią nie stosować żeń-szenia. Jako powód podają brak informacji i możliwe działanie estrogenne, czyli podobne do działania żeńskich hormonów płciowych. Stosowanie żeń-szenia amerykańskiego w ciąży i w okresie karmienia piersią należy omówić z lekarzem.

Ostrzeżenia i interakcje z lekami

Żeń-szeń amerykański osłabia działanie warfaryny, leku przeciwzakrzepowego z grupy antagonistów witaminy K. Interakcję zbadano w 2004 r. w badaniu z randomizacją, czyli losowym przydziałem do grup, prowadzonym podwójnie ślepo, czyli bez wiedzy uczestników i badaczy o tym, kto otrzymuje żeń-szeń. Uczestniczyło w nim 20 zdrowych osób, które przyjmowały warfarynę przez 3 dni na początku i na końcu czterotygodniowego okresu badania, a od drugiego tygodnia żeń-szeń amerykański albo placebo. INR to wskaźnik krzepnięcia krwi, według którego ustala się dawkę warfaryny. Po 2 tygodniach przyjmowania żeń-szenia największa wartość INR była mniejsza niż w grupie placebo. Mniejsze były także stężenia warfaryny w osoczu. Autorzy zastrzegli, że badanie objęło młode, zdrowe osoby, a nie chorych leczonych warfaryną w dawkach terapeutycznych. Osoby przyjmujące warfarynę albo inny lek przeciwzakrzepowy z grupy antagonistów witaminy K nie rozpoczynają ani nie przerywają przyjmowania żeń-szenia amerykańskiego bez porozumienia z lekarzem prowadzącym leczenie, a zmiana wymaga kontroli INR.

W części badań żeń-szeń amerykański zmniejszał glikemię po doustnym teście obciążenia glukozą u osób z cukrzycą typu 2 i u osób bez cukrzycy, a w innych nie zmieniał jej albo ją zwiększał, zależnie od partii i rodzaju surowca. Według autorów badania z 2000 r., obejmującego osoby z cukrzycą typu 2 i osoby bez cukrzycy, przyjmowanie żeń-szenia razem z posiłkiem może u osób bez cukrzycy zapobiec niezamierzonej hipoglikemii, czyli zbyt małemu stężeniu glukozy we krwi. Monografia Health Canada zaleca, by osoby z cukrzycą zapytały lekarza przed zastosowaniem żeń-szenia amerykańskiego. Osoby z cukrzycą, zwłaszcza leczone lekami zmniejszającymi stężenie glukozy, omawiają przyjmowanie żeń-szenia amerykańskiego z lekarzem.

Przegląd systematyczny Lee i Son z 2011 r., omówiony w raporcie oceniającym Europejskiej Agencji Leków, wiązał z żeń-szeniem amerykańskim bezsenność, ból głowy, dolegliwości w klatce piersiowej i biegunkę. W zestawieniu badań z tego przeglądu przy badaniu z 2005 r. z udziałem 323 dorosłych odnotowano jako zdarzenia niepożądane dwa przypadki cukrzycy typu 2, bez oceny związku z żeń-szeniem. W badaniu z 2014 r. 74 osoby z cukrzycą typu 2 przyjmowały przez 12 tygodni wyciąg w dawce 3 g na dobę albo placebo. Wskaźniki czynności nerek i wątroby oraz wskaźniki krzepnięcia krwi, w tym INR, nie zmieniły się, a liczba i nasilenie zdarzeń niepożądanych nie różniły się między grupami. W badaniu z 2013 r. z udziałem 364 osób chorujących na nowotwór albo po jego leczeniu częstość działań niepożądanych przy 2000 mg na dobę przez 8 tygodni nie różniła się od placebo. Baza LactMed amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia, poświęcona lekom i innym substancjom w okresie karmienia piersią, opisuje żeń-szeń bez rozróżnienia gatunków. Wymienia ból głowy, podwyższone ciśnienie tętnicze, biegunkę, bezsenność, wysypkę skórną i krwawienie z dróg rodnych. Opisuje też zgłoszone przypadki bólu piersi oraz ginekomastii, czyli powiększenia gruczołów piersiowych u mężczyzn.

W dwóch badaniach u zdrowych ochotników żeń-szeń amerykański nie zmieniał istotnie farmakokinetyki indynawiru ani zydowudyny, dwóch leków przeciw wirusowi HIV. Farmakokinetyka opisuje losy leku w organizmie, od wchłonięcia do wydalenia. Baza LactMed podaje, że żeń-szeń, bez rozróżnienia gatunków, wzmacnia działanie leków uspokajających. Monografia Health Canada dla żeń-szenia amerykańskiego, w wersji z 30 stycznia 2026 r., zaleca, by przed zastosowaniem zapytały lekarza osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe albo digoksynę, lek nasercowy. Jedna z prac przywołanych w tym zaleceniu badała laboratoryjne oznaczanie stężenia digoksyny w próbkach surowicy i u myszy. W surowicy bez digoksyny z dodatkiem żeń-szenia, w tym amerykańskiego, oraz u myszy karmionych żeń-szeniem jedna z metod immunologicznych wykazywała pozorne stężenie digoksyny. Dwie inne metody tego zakłócenia nie wykazały. Interakcje opisane dla żeń-szenia właściwego nie przenoszą się automatycznie na żeń-szeń amerykański, ale brak opisów dla tego gatunku nie dowodzi braku interakcji. Osoby przyjmujące leki na stałe omawiają przyjmowanie żeń-szenia amerykańskiego z lekarzem lub farmaceutą.

Baza LactMed wskazuje na możliwe działanie estrogenne żeń-szenia, czyli podobne do działania żeńskich hormonów płciowych. Osoby w trakcie leczenia przeciwnowotworowego oraz osoby z nowotworem hormonozależnym albo inną chorobą zależną od hormonów omawiają przyjmowanie żeń-szenia amerykańskiego z lekarzem prowadzącym leczenie.

Zawartość ginsenozydów różni się między partiami surowca. W jednym z badań partia korzenia o innym składzie ginsenozydów nie wpływała na glikemię, choć partie badane wcześniej ją zmniejszały. Skutków stosowania jednego preparatu nie przenosi się wprost na inny.

W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.

Toksyczność u psów i kotów

W badaniu na myszach samice otrzymywały przez zgłębnik wyciąg alkoholowy albo wodny z korzenia żeń-szenia amerykańskiego w dawkach 50, 500 albo 2000 mg na kilogram masy ciała na dobę, przez 2 tygodnie przed kryciem i przez całą ciążę. Wyciąg podawany doustnie nie wpływał istotnie na płodność ani na przebieg ciąży. Przy dawce 2000 mg na kilogram masy ciała samice mniej przybierały na wadze. W hodowli wczesnych zarodków myszy oba wyciągi hamowały rozwój zarodków w stopniu zależnym od stężenia. W dużej mierze odwracalne było tylko działanie wyciągu alkoholowego. Pojedyncze ginsenozydy i frakcja wielocukrów nie zaburzały w tej hodowli rozwoju zarodków.

W hodowli całych zarodków szczura ginsenozyd Rb1 w stężeniu 30 µg na mililitr zmniejszał ocenę rozwoju zarodków, a w stężeniu 50 µg na mililitr zmniejszał też ich długość i liczbę segmentów ciała. Są to wyniki uzyskane w hodowlach i u zwierząt. Znaczenie tych wyników dla dawek z suplementów u człowieka nie jest znane.

To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.

Źródła

Committee on Herbal Medicinal Products. European Union herbal monograph on Panax ginseng C.A.Mey., radix, wersja ostateczna, rewizja 1, EMA/HMPC/27744/2023, przyjęta 29 maja 2024 r. Committee on Herbal Medicinal Products. Assessment report on Panax ginseng C.A.Mey., radix, rewizja 1, EMA/HMPC/27745/2023. Lee NH, Son CG. Systematic review of randomized controlled trials evaluating the efficacy and safety of ginseng. Journal of Acupuncture and Meridian Studies 2011, tom 4, nr 2, s. 85–97, doi:10.1016/S2005-2901(11)60013-7, PMID 21704950 (działania niepożądane według streszczenia i tabeli 6 w raporcie EMA/HMPC/27745/2023). Health Canada, Natural Health Products Ingredients Database. American ginseng (Panax quinquefolius), monografia w wersji z 30 stycznia 2026 r., webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/atReq?atid=ginseng.american2&lang=eng, odczyt 2 października 2026 r. Sievenpiper JL, Arnason JT, Leiter LA i wsp. Decreasing, null and increasing effects of eight popular types of ginseng on acute postprandial glycemic indices in healthy humans: the role of ginsenosides. Journal of the American College of Nutrition 2004, tom 23, nr 3, s. 248–258, doi:10.1080/07315724.2004.10719368, PMID 15190050. Sievenpiper JL, Arnason JT, Leiter LA i wsp. Variable effects of American ginseng: a batch of American ginseng (Panax quinquefolius L.) with a depressed ginsenoside profile does not affect postprandial glycemia. European Journal of Clinical Nutrition 2003, tom 57, nr 2, s. 243–248, doi:10.1038/sj.ejcn.1601550, PMID 12571655. Vuksan V, Sievenpiper JL, Koo VY i wsp. American ginseng (Panax quinquefolius L) reduces postprandial glycemia in nondiabetic subjects and subjects with type 2 diabetes mellitus. Archives of Internal Medicine 2000, tom 160, nr 7, s. 1009–1013, doi:10.1001/archinte.160.7.1009, PMID 10761967. Vuksan V, Stavro MP, Sievenpiper JL i wsp. Similar postprandial glycemic reductions with escalation of dose and administration time of American ginseng in type 2 diabetes. Diabetes Care 2000, tom 23, nr 9, s. 1221–1226, doi:10.2337/diacare.23.9.1221, PMID 10977009. Mucalo I, Jovanovski E, Vuksan V i wsp. American Ginseng Extract (Panax quinquefolius L.) Is Safe in Long-Term Use in Type 2 Diabetic Patients. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine 2014, 969168, doi:10.1155/2014/969168, PMID 24891873. Predy GN, Goel V, Lovlin R i wsp. Efficacy of an extract of North American ginseng containing poly-furanosyl-pyranosyl-saccharides for preventing upper respiratory tract infections: a randomized controlled trial. CMAJ 2005, tom 173, nr 9, s. 1043–1048, doi:10.1503/cmaj.1041470, PMID 16247099. Vohra S, Johnston BC, Laycock KL i wsp. Safety and tolerability of North American ginseng extract in the treatment of pediatric upper respiratory tract infection: a phase II randomized, controlled trial of 2 dosing schedules. Pediatrics 2008, tom 122, nr 2, e402–e410, doi:10.1542/peds.2007-2186, PMID 18676527. Barton DL, Liu H, Dakhil SR i wsp. Wisconsin Ginseng (Panax quinquefolius) to improve cancer-related fatigue: a randomized, double-blind trial, N07C2. Journal of the National Cancer Institute 2013, tom 105, nr 16, s. 1230–1238, doi:10.1093/jnci/djt181, PMID 23853057. Yuan CS, Wei G, Dey L i wsp. Brief communication: American ginseng reduces warfarin's effect in healthy patients: a randomized, controlled trial. Annals of Internal Medicine 2004, tom 141, nr 1, s. 23–27, doi:10.7326/0003-4819-141-1-200407060-00011, PMID 15238367. Andrade AS, Hendrix C, Parsons TL i wsp. Pharmacokinetic and metabolic effects of American ginseng (Panax quinquefolius) in healthy volunteers receiving the HIV protease inhibitor indinavir. BMC Complementary and Alternative Medicine 2008, tom 8, 50, doi:10.1186/1472-6882-8-50, PMID 18713456. Lee LS, Wise SD, Chan C i wsp. Possible differential induction of phase 2 enzyme and antioxidant pathways by american ginseng, Panax quinquefolius. Journal of Clinical Pharmacology 2008, tom 48, nr 5, s. 599–609, doi:10.1177/0091270008314252, PMID 18319359. Dasgupta A, Kang E, Olsen M i wsp. Interference of Asian, American, and Indian (Ashwagandha) ginsengs in serum digoxin measurements by a fluorescence polarization immunoassay can be minimized by using a new enzyme-linked chemiluminescent immunosorbent or turbidimetric assay. Archives of Pathology & Laboratory Medicine 2007, tom 131, nr 4, s. 619–621, doi:10.5858/2007-131-619-IOAAAI, PMID 17425395. Ginseng. W: Drugs and Lactation Database (LactMed), National Institute of Child Health and Human Development, Bethesda, PMID 30000873, rewizja z 20 grudnia 2021 r. według Europe PMC. Belanger D, Calder MD, Gianetto-Berruti A i wsp. Effects of American Ginseng on Preimplantation Development and Pregnancy in Mice. American Journal of Chinese Medicine 2016, tom 44, nr 5, s. 981–995, doi:10.1142/S0192415X16500543, PMID 27430916. Chan LY, Chiu PY, Lau TK. An in-vitro study of ginsenoside Rb1-induced teratogenicity using a whole rat embryo culture model. Human Reproduction 2003, tom 18, nr 10, s. 2166–2168, doi:10.1093/humrep/deg401, PMID 14507839. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone, stan z 2 października 2026 r., brak wpisu dla Panax quinquefolius. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności, lista „Questions on hold — botanical claims”, wpis ID 4716 (EFSA-Q-2010-00669), status oświadczenia zawieszonego. Katalog nowej żywności Komisji Europejskiej, wpis POL-NF-00568, Panax quinquefolius L., stan z 2 października 2026 r. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności, art. 3 ust. 2 lit. a.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.