Białko (źródło nieokreślone)
Przewodnik praktyczny: Białko — formy, dawkowanie i wybór
Jak działa
Białko dostarcza aminokwasów, z których organizm buduje własne białka. Rozporządzenie 432/2012/UE dopuszcza dla białka trzy oświadczenia zdrowotne: „Białko przyczynia się do wzrostu masy mięśniowej”, „Białko pomaga w utrzymaniu masy mięśniowej” oraz „Białko pomaga w utrzymaniu zdrowych kości”. Wolno je odnosić wyłącznie do żywności będącej przynajmniej źródłem białka w rozumieniu załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006.
Nazwa „białko” na etykiecie nie wskazuje źródła. Preparaty różnią się składem aminokwasowym, szybkością trawienia, zawartością laktozy i obecnością związków towarzyszących — te właściwości opisują monografie poszczególnych źródeł (serwatka, kazeina, soja, jajo, białka roślinne), a nie niniejsze opracowanie. Przy produkcie, którego etykieta podaje wyłącznie „białko”, rozstrzygający jest skład zadeklarowany przez producenta.
Dawkowanie
Referencyjne spożycie białka dla populacji, ustalone przez Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności, wynosi u zdrowych osób dorosłych 0,83 g na kilogram masy ciała na dobę; średnie zapotrzebowanie wynosi 0,66 g na kilogram. U młodzieży w wieku od 11 do 17 lat wartości są wyższe i zależą od wieku oraz płci — mieszczą się między 0,83 a 0,91 g na kilogram masy ciała na dobę. W ciąży do wartości dla osoby dorosłej dolicza się 1 g na dobę w pierwszym trymestrze, 9 g w drugim i 28 g w trzecim, a podczas karmienia piersią 19 g na dobę w pierwszym półroczu po porodzie i 13 g w okresie późniejszym. Górnej granicy spożycia białka nie ustalono. Zapotrzebowanie zależy ponadto od masy ciała, poziomu aktywności fizycznej oraz celu stosowania.
Dawki podane na opakowaniach odnoszą się do konkretnych preparatów i nie są porównywalne między produktami o różnym źródle białka i różnym stopniu oczyszczenia. Nie należy przekraczać zalecanej dziennej porcji.
Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Przeciwwskazania
Nie stosować przy uczuleniu na źródło białka podane na etykiecie. Jeżeli etykieta źródła nie podaje, osoba z alergią na białka mleka, soję, jajo lub inne źródło białka nie powinna stosować preparatu bez ustalenia składu u producenta.
Przy fenyloketonurii każdy preparat białka naturalnego jest źródłem fenyloalaniny i wlicza się do dobowego limitu wyznaczonego przez ośrodek leczący, dlatego stosuje się go wyłącznie w ramach zaleceń tego ośrodka. Leczenie fenyloketonurii opiera się na diecie ubogiej w fenyloalaninę wraz z preparatem białkowym pozbawionym fenyloalaniny, a chorzy pozostają pod opieką specjalistycznego ośrodka metabolicznego.
Ciąża i karmienie piersią
Zapotrzebowanie na białko rośnie w ciąży i w okresie karmienia piersią. Do wartości odniesienia dla kobiet niebędących w ciąży, wynoszącej 0,83 g na kilogram masy ciała na dobę, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności dolicza 1 g na dobę w pierwszym trymestrze, 9 g w drugim i 28 g w trzecim. W okresie karmienia piersią dolicza 19 g na dobę przez pierwsze sześć miesięcy i 13 g po ich upływie (EFSA, 2012; DOI 10.2903/j.efsa.2012.2557). Wartości te odnoszą się do białka ogółem, niezależnie od jego źródła.
Zwiększone zapotrzebowanie pokrywa się przede wszystkim dietą, a nie preparatem. Przegląd Cochrane obejmujący siedemnaście badań i 9030 kobiet rozróżnia dwa rodzaje preparatów, a granicą jest jedna czwarta energii pochodzącej z białka. W preparacie zbilansowanym energetycznie białko dostarcza mniej niż jedną czwartą energii, a taka suplementacja wiązała się z mniejszym ryzykiem urodzenia dziecka zbyt małego w stosunku do wieku ciążowego (RR 0,79; 95% CI 0,69–0,90; siedem badań, 4408 kobiet). W preparacie wysokobiałkowym białko dostarcza jej więcej — i do tej grupy należy odżywka, w której białko jest jedynym znaczącym składnikiem. Preparat wysokobiałkowy oceniło w przeglądzie jedno badanie, przeprowadzone wśród kobiet niedożywionych: ryzyko urodzenia dziecka zbyt małego było w nim większe (RR 1,58; 95% CI 1,03–2,41; 505 kobiet w tej analizie spośród 1051 w badaniu). Autorzy przeglądu stwierdzają, że suplementacja wysokobiałkowa nie wydaje się korzystna i może być szkodliwa dla płodu (PMID 26031211). Przegląd nie znalazł badania takiej suplementacji u kobiet dobrze odżywionych.
Przed zastosowaniem preparatu białkowego w ciąży i w okresie karmienia piersią należy skonsultować się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Przy chorobach nerek lub wątroby dobową podaż białka ustala się z lekarzem.
W ciąży i w okresie karmienia piersią podaż białka wymaga konsultacji z lekarzem.
Preparatu białkowego nie należy przyjmować równocześnie z dawką lewodopy; osoba z chorobą Parkinsona powinna uzgodnić stosowanie z lekarzem prowadzącym.
Preparaty różnią się składem, dlatego rozstrzygający jest skład podany na etykiecie, a nie samo określenie „białko”. Osoby z nietolerancją laktozy, uczuleniem na białka mleka, soję lub inne źródło powinny ustalić, z jakiego surowca preparat został wytworzony; jeżeli etykieta tego nie podaje, informacji należy szukać u producenta, a do czasu jej uzyskania preparatu nie stosować.
Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Źródła
Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 — autoryzowane oświadczenia zdrowotne dla białka wraz z warunkiem stosowania (żywność będąca przynajmniej źródłem białka wg załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006). Treść stanowi część wspólną podpisanych monografii: białko serwatkowe, białko roślinne, białko sojowe, białko jaja, kazeina. Ostrzeżenie o lewodopie za podpisaną interakcją nr 307. Wartości referencyjne spożycia białka za: Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności, Summary of Dietary Reference Values, wersja 4, wrzesień 2017, tabela 2 — średnie zapotrzebowanie 0,66 g/kg m.c./dobę, referencyjne spożycie dla populacji 0,83 g/kg u dorosłych i 0,83–0,91 g/kg u młodzieży w wieku 11–17 lat, wraz z dodatkami dla ciąży i okresu karmienia. Zastrzeżenie dotyczące fenyloketonurii za wytycznymi europejskimi: van Wegberg AMJ, MacDonald A, Ahring K i wsp. The complete European guidelines on phenylketonuria: diagnosis and treatment. Orphanet J Rare Dis. 2017;12:162. DOI 10.1186/s13023-017-0685-2, PMID 29025426.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2012.2557 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26031211/ · https://doi.org/10.1186/s13023-017-0685-2 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29025426/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.