Borówka amerykańska
Jak działa
Borówka amerykańska, nazywana też borówką wysoką (Vaccinium corymbosum), to krzew z rodziny wrzosowatych uprawiany ze względu na jadalne owoce. Jest gatunkiem odrębnym od borówki czernicy (Vaccinium myrtillus), czyli leśnej czarnej jagody. Wyników badań nad czernicą nie przenosi się na borówkę amerykańską. W suplementach diety występuje jako sproszkowany owoc albo wyciąg z owoców, czasem standaryzowany na zawartość antocyjanów, czyli barwników roślinnych nadających owocom ciemny kolor.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie figuruje żadne dopuszczone oświadczenie zdrowotne dotyczące borówki amerykańskiej. Odrzucono oświadczenia zgłoszone dla wyciągów z borówki bez wskazania gatunku. Dotyczyły prawidłowego widzenia w nocy oraz ochrony DNA, białek i lipidów przed uszkodzeniem oksydacyjnym.
W badaniach z udziałem ludzi podawano proszek z owoców, wyciąg, owoce świeże lub mrożone albo sok. Metaanaliza z 2020 r., obejmująca 11 badań z randomizacją, nie wykazała wpływu borówek na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a autorzy uznali dostępne dane za niewystarczające. Druga metaanaliza, z 2021 r., objęła 12 badań nad czynnikami ryzyka zespołu metabolicznego. Opisała niższe stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL oraz niższe rozkurczowe ciśnienie tętnicze w grupach otrzymujących borówki. Wyniki obu prac są rozbieżne. Badania włączone do metaanalizy z 2021 r. różniły się dawką, postacią preparatu, uczestnikami i czasem trwania. Nie ustalono, jaka część włączonych badań dotyczyła borówki amerykańskiej. W Unii Europejskiej nie dopuszczono żadnego oświadczenia o wpływie borówek na stężenie cholesterolu ani na ciśnienie krwi.
Źródła w diecie i niedobór
Borówka amerykańska jest owocem jadalnym spożywanym na świeżo, po zamrożeniu lub wysuszeniu, a także w sokach i przetworach. Według bazy składu żywności Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych 100 g surowych borówek zawiera 84 g wody, dostarcza 57 kcal, 2,4 g błonnika pokarmowego, 9,7 mg witaminy C i 19,3 µg witaminy K w postaci filochinonu. Baza nie podaje, którego gatunku borówki dotyczą te dane. W 24 produktach spożywczych zawierających antocyjany, zbadanych w Stanach Zjednoczonych, występowały pochodne sześciu związków podstawowych: delfinidyny, cyjanidyny, petunidyny, pelargonidyny, peonidyny i malwidyny.
Dawkowanie
W Unii Europejskiej nie określono zalecanej ani górnej dopuszczalnej dawki borówki amerykańskiej w suplementach diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Kanadyjskie Ministerstwo Zdrowia (Health Canada) w monografii z 2025 r. dopuszcza w produktach dla dorosłych od 18 lat nie więcej niż 20 g suszonych owoców albo 150 g świeżych owoców na dobę. Limit dotyczy łącznej ilości owoców borówki amerykańskiej, borówki niskiej (Vaccinium angustifolium) i Vaccinium pallidum w produkcie. Dla wyciągów zawierających do 40% antocyjanów górna granica wynosi 195 mg antocyjanów na dobę. Porcja wyciągu nie może przy tym odpowiadać ilości większej niż 20 g suszonych lub 150 g świeżych owoców. Limity dotyczą preparatów, takich jak tabletki, kapsułki i proszki. Nie obejmują owoców ani produktów spożywanych jako żywność.
Etykieta podająca wyłącznie masę wyciągu bez stopnia standaryzacji i bez przeliczenia na owoc nie pozwala ustalić, jakiej masie owoców ani jakiej ilości antocyjanów odpowiada porcja.
Przeciwwskazania
Borówki amerykańskiej nie stosuje się przy nadwrażliwości na jej owoce ani na którykolwiek składnik preparatu. Monografia Health Canada obejmuje wyłącznie osoby dorosłe od 18 lat. Danych o stosowaniu preparatów u dzieci i młodzieży nie odnaleziono. Preparatów nie należy podawać dzieciom i młodzieży bez porady lekarza.
Ciąża i karmienie piersią
Danych o stosowaniu suplementów z borówką amerykańską w ciąży i w okresie karmienia piersią nie odnaleziono. Monografia Health Canada dotyczy wyłącznie osób dorosłych i nie omawia ciąży ani karmienia piersią. Uwaga dotyczy preparatów, w których ilość owoców odpowiadająca porcji bywa trudna do ustalenia, a nie owoców spożywanych w zwykłej diecie. Stosowanie preparatów w ciąży i w okresie karmienia piersią należy omówić z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Monografia Health Canada zaleca, by osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe przed zastosowaniem produktu zasięgnęły porady lekarza lub farmaceuty. Ostrzeżenie dotyczy produktów dostarczających co najmniej 5 g suszonych owoców albo co najmniej 37,5 g świeżych owoców na dobę. Gdy z etykiety nie da się ustalić, jakiej ilości owoców odpowiada porcja, należy postąpić tak, jakby ostrzeżenie dotyczyło preparatu. Mechanizmu tego ostrzeżenia monografia nie podaje. Rozpoczęcie, przerwanie albo zmianę dawki preparatu należy zgłosić osobie prowadzącej leczenie przeciwzakrzepowe.
W badaniu z udziałem zdrowych ochotników sok z mieszaniny borówki niskiej i borówki amerykańskiej hamował w warunkach laboratoryjnych enzymy CYP3A i CYP2C9. U ludzi pole pod krzywą stężenia buspironu w osoczu wzrosło średnio o około 39%, ale różnica nie była istotna statystycznie i według autorów mogła być przypadkowa. Stężenia flurbiprofenu sok nie zmienił. Autorzy nie znaleźli podstaw do obaw o klinicznie istotne interakcje farmakokinetyczne, czyli wpływ na stężenie leku, z lekami rozkładanymi przez enzymy CYP3A i CYP2C9. Badanie nie oceniało krzepliwości krwi i nie dotyczy ostrzeżenia Health Canada o lekach przeciwzakrzepowych. Badanie dotyczyło soku i dwóch leków, a nie wyciągów, więc jego wyników nie przenosi się na inne leki ani na inne postacie. Badań interakcji wyciągów z borówki amerykańskiej z lekami u ludzi nie odnaleziono, także z lekami przeciwzakrzepowymi. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatu z lekarzem lub farmaceutą.
Część suplementów łączy borówkę amerykańską z borówką czernicą, luteiną albo innymi składnikami. Ostrzeżenia dotyczące tych składników opisują ich własne monografie, w tym monografia borówki czernicy. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje ani leczenia zaleconego przez lekarza, ani zróżnicowanej diety.
Toksyczność u psów i kotów
W 90-dniowym badaniu szczury po usunięciu jajników otrzymywały przez zgłębnik dożołądkowy oczyszczone polifenole z borówek w dawkach do 1000 mg na kilogram masy ciała na dobę. Nie stwierdzono różnic w zachowaniu, masie ciała ani spożyciu pokarmu, a badanie histopatologiczne narządów nie wykazało zmian. Przy największej dawce zwiększyła się przepuszczalność jelit, bez zmian w budowie przewodu pokarmowego. Kilka różnic w badaniach moczu i krwi mieściło się w zakresie normy. Mimo zmiany przepuszczalności jelit autorzy przyjęli, że dawka bez obserwowanego działania szkodliwego wynosi co najmniej 1000 mg polifenoli na kilogram masy ciała na dobę. Większych dawek nie badano. Nie ustalono, którego gatunku borówki dotyczyło badanie. Znaczenie tych wyników dla człowieka jest ograniczone.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Health Canada, Natural and Non-prescription Health Products Directorate. Natural Health Product Monograph: Blueberry (Vaccinium angustifolium, Vaccinium corymbosum, Vaccinium pallidum), 29 sierpnia 2025 r., https://webprod.hc-sc.gc.ca/nhpid-bdipsn/dbImages/mono_blueberry_english.pdf. Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Unii Europejskiej, wpisy POL-HC-8226 i POL-HC-8227 („blueberry extracts”) oraz POL-HC-6680 („Berries (lingonberry, cloudberry, blueberry, currants, raspberry and strawberry)”), status: oświadczenie odrzucone, art. 13 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. U.S. Department of Agriculture, Agricultural Research Service. FoodData Central, SR Legacy, „Blueberries, raw”, FDC ID 171711, publikacja 1 kwietnia 2019 r. Miraghajani M, Momenyan S, Arab A i wsp. Blueberry and cardiovascular disease risk factors: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary Therapies in Medicine 2020, tom 53, 102389, doi:10.1016/j.ctim.2020.102389, PMID 33066847. Carvalho MF, Lucca ABA, Ribeiro e Silva VR i wsp. Blueberry intervention improves metabolic syndrome risk factors: systematic review and meta-analysis. Nutrition Research 2021, tom 91, s. 67–80, doi:10.1016/j.nutres.2021.04.006, PMID 34139510. Cladis DP, Li S, Reddivari L i wsp. A 90 day oral toxicity study of blueberry polyphenols in ovariectomized sprague-dawley rats. Food and Chemical Toxicology 2020, tom 139, 111254, doi:10.1016/j.fct.2020.111254, PMID 32165232. Hanley MJ, Masse G, Harmatz JS i wsp. Effect of blueberry juice on clearance of buspirone and flurbiprofen in human volunteers. British Journal of Clinical Pharmacology 2013, tom 75, nr 4, s. 1041–1052, doi:10.1111/j.1365-2125.2012.04450.x, PMID 22943633. Wu X, Beecher GR, Holden JM i wsp. Concentrations of anthocyanins in common foods in the United States and estimation of normal consumption. Journal of Agricultural and Food Chemistry 2006, tom 54, nr 11, s. 4069–4075, doi:10.1021/jf060300l, PMID 16719536.
https://doi.org/10.1016/j.ctim.2020.102389 · https://doi.org/10.1016/j.nutres.2021.04.006 · https://doi.org/10.1016/j.fct.2020.111254 · https://doi.org/10.1111/j.1365-2125.2012.04450.x · https://doi.org/10.1021/jf060300l · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33066847/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34139510/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32165232/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22943633/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16719536/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.