Hakorośl rozesłana (diabelski pazur, czarci pazur), korzeń: Harpagophytum procumbens i Harpagophytum zeyheri
Jak działa
Hakorośl rozesłana (Harpagophytum procumbens), nazywana też diabelskim pazurem lub czarcim pazurem, to roślina z rodziny Pedaliaceae pochodząca z południowej Afryki. Surowcem są pocięte i wysuszone bulwiaste korzenie boczne hakorośli rozesłanej lub pokrewnego gatunku Harpagophytum zeyheri. Według Farmakopei Europejskiej surowiec zawiera co najmniej 1,2% harpagozydu. Charakterystycznymi składnikami korzenia są glikozydy irydoidowe, głównie bardzo gorzki harpagozyd. Korzeń zawiera też glikozydy fenolowe, w tym akteozyd, oraz około 51% cukrów, głównie stachiozy.
Europejska Agencja Leków opublikowała monografię ziołową Unii Europejskiej poświęconą korzeniowi hakorośli. Towarzyszy jej raport oceniający, w którym Agencja zebrała dane źródłowe. Monografia obejmuje wyłącznie stosowanie tradycyjne. Przy takim stosowaniu nie wymaga się badań nad tym, jak składniki działają w organizmie i co się z nimi w nim dzieje, monografia nie opisuje więc mechanizmu działania. Według raportu oceniającego dane o wchłanianiu, przemianach i wydalaniu składników korzenia są skąpe. Raport podaje też, że surowiec bywa zafałszowany korzeniami głównymi ubogimi w harpagozyd albo innymi gorzkimi roślinami.
W unijnym katalogu nowej żywności korzeń hakorośli rozesłanej ma status surowca, który w suplementach diety nie jest nową żywnością. Status ten dotyczy wyłącznie korzenia i wyłącznie suplementów diety. Wpisu dla Harpagophytum zeyheri katalog nie zawiera. Brak wpisu nie rozstrzyga o statusie tego gatunku.
W unijnym rejestrze oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego dotyczącego hakorośli.
Źródła w diecie i niedobór
Hakorośl nie należy do zwykłej diety.
Dawkowanie
Prawo Unii Europejskiej nie określa ani zalecanego spożycia, ani najwyższej dopuszczalnej ilości korzenia hakorośli w suplementach diety. Według unijnego katalogu nowej żywności w Belgii ilość harpagozydu w suplementach diety nie powinna przekraczać 40 mg na dobę. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla tradycyjnych produktów leczniczych. Tych dawek się tu nie podaje. Monografia kanadyjskiego urzędu zdrowia (Health Canada) z 2026 r. dotyczy dorosłych od 18 lat i produktów w postaci dawkowanej, a nie żywności. Ilości korzenia podaje wyłącznie przy określonych zastosowaniach. Ich również się tu nie podaje.
Etykieta podająca wyłącznie masę wyciągu, bez informacji, z ilu gramów korzenia otrzymano jeden gram wyciągu, nie pozwala ustalić, jakiej ilości korzenia odpowiada porcja. Zawartość harpagozydu w wyciągach jest różna. Farmakopea Europejska wymaga w suchym wyciągu co najmniej 1,5% harpagozydu, a w badaniach opisanych w raporcie oceniającym Europejskiej Agencji Leków stosowano też wyciągi zawierające 9% i 25% harpagozydu.
Przeciwwskazania
Hakorośli nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Nie stosuje się jej przy chorobie wrzodowej żołądka lub dwunastnicy. Monografia ziołowa Unii Europejskiej wymienia czynną chorobę wrzodową, a raport oceniający tej samej Agencji podaje przeciwwskazanie bez zawężenia do postaci czynnej. Osoby z kamicą żółciową przed zastosowaniem powinny skonsultować się z lekarzem. Nie zaleca się stosowania hakorośli u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. Brakuje odpowiednich danych o bezpieczeństwie jej stosowania w tej grupie.
Ciąża i karmienie piersią
Bezpieczeństwa stosowania hakorośli w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono. Monografia ziołowa Unii Europejskiej z powodu braku wystarczających danych nie zaleca jej stosowania w tym czasie. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków stwierdza, że zgodnie z ogólną praktyką medyczną nie należy jej stosować w ciąży ani w okresie karmienia piersią. W badaniu laboratoryjnym wodny wyciąg z korzenia wywoływał silne skurcze wyizolowanych mięśni macicy szczurzyc, także ciężarnych. Badań na żywych samicach nie ma. Danych o wpływie na płodność również nie ma. Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować preparatów z hakoroślą.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według monografii ziołowej Unii Europejskiej po stosowaniu korzenia hakorośli zgłaszano dolegliwości żołądkowo-jelitowe: biegunkę, nudności, wymioty i ból brzucha. Zgłaszano też ból i zawroty głowy oraz reakcje nadwrażliwości, takie jak wysypka, pokrzywka i obrzęk twarzy. Częstość tych działań nie jest znana. Raport oceniający Europejskiej Agencji Leków wymienia ponadto wzdęcia oraz uczuleniowe reakcje skórne ze świądem. Według raportu niemiecki Federalny Instytut Leków i Wyrobów Medycznych wymienia wśród bardzo rzadkich reakcji nadwrażliwości wstrząs anafilaktyczny. Jako bardzo rzadki wymienia też wzrost stężenia cukru we krwi. W bazie zgłoszeń działań niepożądanych Światowej Organizacji Zdrowia odnotowano jeden przypadek hiperglikemii. Odnotowano tam także jeden przypadek przyspieszenia czynności serca i niewydolności serca, powiązany ze stosowaniem samej hakorośli, bez innych leków. Przyspieszenie czynności serca wystąpiło też u jednego uczestnika badania klinicznego. W razie wystąpienia działań niepożądanych należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
W badaniach na zwierzętach wyciągi z korzenia zwalniały czynność serca, osłabiały siłę jego skurczu i obniżały ciśnienie tętnicze. Wodny wyciąg obniżał ciśnienie u szczurów już w małych i umiarkowanych dawkach. Raport przytacza przypuszczenie, że hakorośl może wydłużać odstęp QT w zapisie EKG i wywoływać zaburzenia rytmu serca. Według raportu nie wiadomo, czy działania obserwowane u zwierząt mają znaczenie u ludzi. Raport przytacza też przypadek zdrowej kobiety po menopauzie, u której po ponad dwóch tygodniach przyjmowania preparatu z hakoroślą wystąpiło umiarkowane nadciśnienie tętnicze. Według raportu wiedza o wpływie hakorośli na ciśnienie tętnicze i o jej interakcjach z lekami obniżającymi ciśnienie jest zbyt mała, by sformułować zalecenia. Osoby z chorobami serca, z zaburzeniami rytmu serca lub z nadciśnieniem tętniczym przed zastosowaniem powinny skonsultować się z lekarzem.
W badaniach na zwierzętach wodny wyciąg z korzenia obniżał stężenie cukru we krwi, a w zgłoszeniach u ludzi odnotowano jego wzrost. Osoby z cukrzycą przed zastosowaniem powinny skonsultować się z lekarzem.
Monografia nie odnotowuje interakcji z lekami. Według raportu dane o interakcjach są ograniczone. W badaniach laboratoryjnych wyciąg metanolowy z korzenia, którego monografia nie obejmuje, hamował aktywność enzymów CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19 i CYP3A4. Wyciągi etanolowe hamowały aktywność enzymu CYP2C19, a aktywność enzymu CYP2E1 zwiększały. W innym badaniu wyciąg etanolowy nie hamował enzymu CYP3A4. Enzymy te uczestniczą w przemianach wielu leków. Wyciągi wpływały też na P-glikoproteinę, białko transportowe uczestniczące we wchłanianiu i wydalaniu leków. Raport przytacza opis plamicy u pacjenta przyjmującego hakorośl razem z warfaryną. Związek oceniono jako możliwy. Według przytoczonej w raporcie pracy hakorośl mogła hamować zlepianie się płytek krwi i nasilać działanie warfaryny. Mogło to prowadzić do nieprawidłowych krwawień. Według raportu dowody kliniczne są ograniczone i interakcji tej jednoznacznie nie wykazano. Brak zgłoszeń innych interakcji nie oznacza, że nie występują. Osoby przyjmujące warfarynę lub inne leki przeciwzakrzepowe, a także osoby przyjmujące jakiekolwiek leki na stałe, przed zastosowaniem powinny skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Monografia opisuje dwa przetwory płynne: wyciąg płynny i nalewkę. Oba zawierają alkohol etylowy. Przed zastosowaniem preparatu w postaci płynnej należy sprawdzić na etykiecie, czy zawiera alkohol. Ostrzeżenie to nie dotyczy suchego wyciągu ani sproszkowanego korzenia.
Przypadków przedawkowania nie zgłoszono, co nie wyklucza, że do niego dochodzi. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków dane toksykologiczne dotyczące korzenia hakorośli są bardzo ograniczone. U myszy, którym podano jednorazowo doustnie 1 lub 3 g sproszkowanego korzenia na kilogram masy ciała, obserwowano niewielkie zmniejszenie aktywności ruchowej. W 90-dniowym badaniu na myszach preparat z hakoroślą, którego skład nie został w pełni opisany, obniżał stężenie cukru i kwasu moczowego we krwi oraz nieznacznie zwiększał aktywność aminotransferazy asparaginianowej. Zmian w narządach w badaniu mikroskopowym nie stwierdzono. U szczurów 21-dniowe podawanie doustne wyciągu w dawce 7,5 g na kilogram masy ciała nie wywołało istotnych zmian we krwi ani w narządach. Nie przeprowadzono odpowiednich badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności ani rakotwórczości. Z powodu braku tych danych Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków nie zalecił wpisania korzenia hakorośli do unijnego wykazu substancji roślinnych.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Harpagophytum procumbens DC. i/lub Harpagophytum zeyheri Decne., radix, EMA/HMPC/627057/2015, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 12 lipca 2016 r. Raport oceniający dotyczący Harpagophytum procumbens DC. i/lub Harpagophytum zeyheri Decne., radix, EMA/HMPC/627058/2015. Health Canada, Natural Health Product Monograph: Devil's Claw – Harpagophytum, 27 marca 2026 r. Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpis POL-NF-00393 Harpagophytum procumbens (status: w suplementach diety nie jest nową żywnością). Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych Unii Europejskiej.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.