Piperyna (z pieprzu czarnego)
Przewodnik praktyczny: Piperyna — działanie, dawkowanie i bezpieczeństwo
Wzór sumaryczny: C17H19NO3 · PubChem CID 638024
Jak działa
Piperyna to alkaloid owoców pieprzu czarnego (Piper nigrum) i pieprzu długiego (Piper longum). W suplementach diety nie pełni roli składnika odżywczego — dodaje się ją po to, aby zwiększyć wchłanianie innych składników, najczęściej kurkuminy. Piperyna nie figuruje w załączniku do rozporządzenia 432/2012, nie ma więc w Unii Europejskiej autoryzowanego oświadczenia zdrowotnego i nie wolno przypisywać jej wpływu na zdrowie. Udokumentowany jest natomiast jej wpływ na losy innych substancji w organizmie. Piperyna hamuje glikoproteinę P oraz izoenzym CYP3A4 cytochromu P450. Glikoproteina P wypompowuje wchłonięte substancje z komórek jelita z powrotem do światła przewodu pokarmowego. CYP3A4 jest głównym enzymem rozkładającym leki w ścianie jelita i w wątrobie. W badaniu na linii komórek jelitowych Caco-2 piperyna hamowała transport digoksyny i cyklosporyny A, z wartościami IC50 wynoszącymi odpowiednio 15,5 i 74,1 µM (J Pharmacol Exp Ther 2002, PMID 12130727); jest to wynik z hodowli komórkowej, a nie z badania u ludzi. U ochotników piperyna zwiększała biodostępność kurkuminy (Planta Med 1998, PMID 9619120). Ten sam mechanizm dotyczy leków przyjmowanych doustnie.
Dawkowanie
Nie ustalono dla piperyny zalecanego spożycia ani unijnego górnego bezpiecznego poziomu — EFSA nie opublikowała dla niej wartości referencyjnej. W suplementach obecnych w bazie SuplerMed piperyna występuje jako dodatek do innych składników, w ilości od około 1 mg do 10 mg na porcję, najczęściej 2–3 mg (przegląd 63 składów produktów, lipiec 2026). W badaniach nad wpływem piperyny na stężenia leków stosowano dawkę 20 mg: jednorazowo w badaniach z karbamazepiną i fenytoiną (PMID 19283724, PMID 16767797) oraz raz na dobę przez 10 dni w badaniu z feksofenadyną (PMID 27981349). Jest to od dwóch do dwudziestu razy więcej niż zawartość spotykana w suplementach. Nie oznacza to, że mniejsze ilości pozostają obojętne. Oznacza jedynie, że ich wpływu w tych badaniach nie oceniano. Przy jednoczesnym stosowaniu kilku preparatów z piperyną jej ilości sumują się. W Polsce maksymalną zawartość piperyny w suplemencie diety ustalono na 2 mg w zalecanej do spożycia dziennej porcji (uchwała nr 1/2022 Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym). Wartość dotyczy sumy piperyny w całym produkcie, także wtedy, gdy stanowi ona dodatek do innego składnika. Zgodnie z przytoczonym wyżej przeglądem składów część produktów w bazie tę wartość przekracza. Zespół rekomenduje oznakowanie: nie stosować u dzieci, kobiet w ciąży i w trakcie laktacji. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety są stanowiskiem organu doradczego, nie rozporządzeniem; to na nich opiera się jednak nadzór sanitarny wobec produktów zgłaszanych do obrotu w Polsce.
Przeciwwskazania
Nie stosować u osób leczonych karbamazepiną lub fenytoiną bez konsultacji z lekarzem. To samo dotyczy innych leków o wąskim oknie terapeutycznym, rozkładanych przez izoenzym CYP3A4 lub transportowanych przez glikoproteinę P. Zachować ostrożność u osób z chorobami wątroby — metabolizm leków może być u nich zmieniony. Brak danych wystarczających do oceny bezpieczeństwa dawek suplementacyjnych w ciąży i w okresie karmienia piersią — nie stosować. Zgodnie z rekomendacją Zespołu do spraw Suplementów Diety produktów z piperyną nie stosuje się u dzieci.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Piperyna może zwiększać stężenie leków przyjmowanych doustnie przy niezmienionej dawce. U chorych na padaczkę leczonych karbamazepiną pojedyncza dawka 20 mg piperyny istotnie zwiększyła pole pod krzywą stężenia leku i jego średnie stężenie w stanie stacjonarnym (Phytother Res 2009, PMID 19283724). W badaniu o analogicznej budowie, z udziałem chorych leczonych fenytoiną, odnotowano istotny wzrost pola pod krzywą i stężenia maksymalnego (Phytother Res 2006, PMID 16767797). U 12 zdrowych ochotników przyjmowanie 20 mg piperyny na dobę przez 10 dni zwiększyło stężenie maksymalne feksofenadyny z 406,9 do 767 ng/mL, a pole pod krzywą z 3403,7 do 5724,7 ng·h/mL (Eur J Clin Pharmacol 2017, PMID 27981349). Osoba przyjmująca leki na stałe powinna skonsultować z lekarzem lub farmaceutą stosowanie suplementu zawierającego piperynę — również wtedy, gdy piperyna jest wyłącznie dodatkiem do innego składnika i nie stanowi głównej pozycji na etykiecie.
Źródła
Pattanaik S i wsp. Pharmacokinetic interaction of single dose of piperine with steady-state carbamazepine in epilepsy patients. Phytother Res. 2009 (PMID 19283724) | Pattanaik S i wsp. Effect of piperine on the steady-state pharmacokinetics of phenytoin in patients with epilepsy. Phytother Res. 2006 (PMID 16767797) | Bedada SK, Boga PK. The influence of piperine on the pharmacokinetics of fexofenadine, a P-glycoprotein substrate, in healthy volunteers. Eur J Clin Pharmacol. 2017 Mar (PMID 27981349) | Bhardwaj RK i wsp. Piperine, a major constituent of black pepper, inhibits human P-glycoprotein and CYP3A4. J Pharmacol Exp Ther. 2002 Aug (PMID 12130727) — badanie in vitro | Shoba G i wsp. Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin in animals and human volunteers. Planta Med. 1998 May (PMID 9619120) | Wykaz oświadczeń autoryzowanych: rozporządzenie 432/2012, wersja skonsolidowana (config/efsa-wykaz-432-2012.json, 237 wpisów) — brak wpisu dla piperyny i pieprzu | Pomiar własny: składy 63 pozycji z piperyną w bazie produkcyjnej SuplerMed, odczyt 2026-07-28
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12130727/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9619120/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19283724/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16767797/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27981349/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.