Rumianek pospolity, kwiat (Matricaria recutita)
Jak działa
Rumianek pospolity (Matricaria recutita) to roślina z rodziny astrowatych. W piśmiennictwie występuje też pod nazwami Matricaria chamomilla i Chamomilla recutita. Surowcem opisanym w monografii ziołowej Unii Europejskiej są wysuszone koszyczki kwiatowe, czyli kwiat rumianku. Kwiat zawiera od 0,3 do 1,9% olejku eterycznego oraz flawonoidy w ilości do 6%, wśród nich glukozyd apigeniny, apigeninę i luteolinę. Zawiera też kumaryny, śluzy, polisacharydy oraz laktony seskwiterpenowe, wśród nich matrycynę. Matrycyna podczas destylacji z parą wodną przechodzi częściowo w chamazulen. Napar zawiera głównie flawonoidy i śluzy, a składników olejku eterycznego przechodzi do niego niewiele. Skład kwiatu różni się znacznie w zależności od odmiany i pochodzenia surowca.
Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków ocenił kwiat rumianku wyłącznie w ramach stosowania tradycyjnego. Monografia obejmuje rozdrobniony kwiat do naparu oraz kilkanaście wyciągów, w większości płynnych i sporządzanych na etanolu. Do przyjmowania doustnego przewiduje wyłącznie napar i wyciągi płynne. Suche wyciągi opisuje tylko do stosowania na skórę. Ocena nie objęła suchych wyciągów przyjmowanych doustnie, na przykład w kapsułkach. Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych o sposobie działania, dlatego monografia mechanizmu działania nie opisuje. W 2022 r. Komitet rozpoczął okresowy przegląd monografii, a jego wynik nie został dotąd opublikowany. W Polsce kwiat rumianku do zaparzania jest zarejestrowany także jako produkt leczniczy, pod nazwą koszyczek rumianku. Suplement diety z rumiankiem należy do odrębnej kategorii produktów i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.
Informacje o rumianku na tej stronie nie dotyczą rumianku rzymskiego (Chamaemelum nobile), który jest innym gatunkiem. Nie dotyczą też produktów z samym olejkiem eterycznym z rumianku. Komitet ocenił olejek w osobnej monografii. W unijnym katalogu nowej żywności nadziemne części rumianku pospolitego wpisano jako składnik, który nie jest nową żywnością. Wpis obejmuje także kwiaty. Apigenina o czystości co najmniej 98% wyodrębniona z rumianku ma w tym samym katalogu status nowej żywności, która nie została dopuszczona. Katalog ma charakter informacyjny i nie jest prawnie wiążący. Dla rumianku nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Suplementowi diety z rumiankiem nie przypisuje się działania zdrowotnego.
Źródła w diecie i niedobór
Z kwiatu rumianku przygotowuje się napar, samodzielnie albo w mieszankach ziołowych.
Dawkowanie
Dla suplementów diety z kwiatem rumianku nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Uchwały Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym rumianku nie obejmują. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiąże je ze wskazaniami, drogą podania i postacią. Wartości te dotyczą odrębnej kategorii produktów, która podlega innym przepisom i innemu nadzorowi. Nie przenosi się ich na suplement diety. Dawkowania suchych wyciągów przyjmowanych doustnie monografia nie podaje. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Rumianku nie stosuje się przy nadwrażliwości na kwiat rumianku ani na inne rośliny z rodziny astrowatych, a także przy nadwrażliwości na którykolwiek składnik preparatu. Przeciwwskazanie obejmuje także uczulenie na pyłek bylicy albo ambrozji, na przykład u osób z alergicznym nieżytem nosa wywołanym tymi pyłkami. Do astrowatych należą między innymi bylica, ambrozja, arnika, krwawnik, wrotycz, złocień maruna, chryzantemy, jeżówka i ostropest plamisty.
Według monografii doustnego stosowania naparu u niemowląt poniżej 6 miesięcy nie ustalono. Powodem są ogólne zasady żywienia i podawania płynów w tym wieku. Dla części wyciągów płynnych stosowania doustnego nie ustalono u dzieci poniżej 12 lat, dla pozostałych u dzieci poniżej 6 lat. Powodem są niewystarczające dane. Monografia nie zaleca stosowania w żadnej z tych grup wieku. Suchych wyciągów przyjmowanych doustnie monografia nie opisuje w żadnej grupie wieku. Gdy preparat nie jest naparem z kwiatu rumianku albo producent nie podaje, jaki to przetwór, nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat.
Ciąża i karmienie piersią
Według monografii ziołowej Unii Europejskiej bezpieczeństwo stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią ustalono wyłącznie dla produktu leczniczego z rozdrobnionym kwiatem rumianku do sporządzania naparu, stosowanego zgodnie z dawkowaniem podanym dla tego produktu. To ustalenie nie dotyczy innych postaci, takich jak kapsułki, tabletki, pastylki, żelki, proszki, saszetki z proszkiem i maceraty olejowe. Nie dotyczy też mieszanek ziołowych ani płynów, w których rumianek jest jednym ze składników. Monografia tych postaci nie opisuje, a ich bezpieczeństwa w ciąży i w okresie karmienia piersią nie oceniono. Stosowania tych postaci w ciąży i w okresie karmienia piersią również się nie zaleca. Dla wyciągów opisanych w monografii bezpieczeństwa w tych okresach nie ustalono. Z powodu niewystarczających danych nie zaleca się stosowania tych wyciągów w ciąży i w okresie karmienia piersią. Brak danych o wpływie na płodność. Baza LactMed podaje, że brak danych o bezpieczeństwie rumianku u matek karmiących piersią i u karmionych niemowląt, choć rzadko może dojść do uczulenia. Według NCCIH niewiele wiadomo o bezpieczeństwie stosowania rumianku w ciąży i w okresie karmienia piersią. Przed zastosowaniem w tych okresach należy zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według monografii ziołowej Unii Europejskiej po zetknięciu się błony śluzowej z płynnymi przetworami z rumianku zgłaszano reakcje nadwrażliwości, w tym ciężkie reakcje uczuleniowe przebiegające z dusznością, obrzękiem naczynioruchowym, zapaścią krążeniową i wstrząsem anafilaktycznym. Częstość tych reakcji nie jest znana. Raport oceniający opisuje wstrząs anafilaktyczny z utratą przytomności u ośmioletniego chłopca z astmą i uczuleniem na pyłki, któremu podano filiżankę naparu z rumianku. Jako przyczynę raport wskazuje reakcję alergiczną, możliwie krzyżową z uczuleniem chłopca na pyłek bylicy. Opisuje też kurczowe bóle brzucha, uczucie ściskania w gardle oraz obrzęk warg i okolic oczu u kobiety z alergicznym nieżytem nosa na pyłek ambrozji po kilku łykach naparu. Uczulenie na rumianek częściej dotyczy osób uczulonych na inne rośliny astrowate. Raport oceniający opisuje badanie 24 osób uczulonych na pyłek bylicy. U 21 z nich test skórny z rumiankiem był dodatni, a 13 zareagowało na napar z rumianku w próbie doustnej objawami uczulenia wokół ust: świądem i obrzękiem warg. W próbie oskrzelowej z wyciągiem z rumianku zareagowało 16 z nich. W innym badaniu spośród 14 osób uczulonych na rumianek 11 było uczulonych także na pyłek bylicy, a 8 na pyłek brzozy. Autorzy tego badania uznają, że częstość i ryzyko natychmiastowego uczulenia na rumianek mogą być niedoszacowane. Baza LactMed, prowadzona przez amerykańską Narodową Bibliotekę Medyczną, opisuje łącznie rumianek pospolity i rumianek rzymski. Podaje, że picie naparu z rumianku może nasilić istniejącą wysypkę skórną. W razie wysypki, świądu, obrzęku albo duszności należy przerwać stosowanie i niezwłocznie zasięgnąć pomocy lekarskiej. Według NCCIH, amerykańskiego ośrodka badań nad medycyną komplementarną, działania niepożądane są niezbyt częste i obejmują nudności, zawroty głowy oraz reakcje uczuleniowe, w tym ciężkie reakcje nadwrażliwości i wstrząs anafilaktyczny. Według NCCIH rumianek stosowany w okolicy oczu może powodować ich podrażnienie. W razie innych działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Według monografii u pacjentów po przeszczepieniu nerki, którzy przez około dwa miesiące przyjmowali duże ilości przetworów z rumianku, zgłaszano interakcje związane z wpływem na enzymy cytochromu P450. Raport oceniający opisuje zmiany stężenia cyklosporyny we krwi u dwóch osób po przeszczepieniu nerki. Jedna z nich piła do 2 litrów mieszanki ziołowej z rumiankiem, druga co najmniej 1,5 litra naparu z rumianku dziennie. Raport uznaje te opisy za niespójne, ale stwierdza, że interakcja z cyklosporyną jest możliwa. W badaniach laboratoryjnych wyciąg etanolowy z rumianku hamował enzym CYP3A4. Olejek eteryczny, który jest jednym ze składników kwiatu, hamował w badaniu laboratoryjnym przede wszystkim enzym CYP1A2. Według raportu oceniającego wyniki badań laboratoryjnych i badań na szczurach wskazują, że wpływ na CYP1A2 jest co najmniej możliwy. Oba enzymy biorą udział w metabolizmie wielu leków. U szczurów pojonych naparem z rumianku aktywność CYP1A2 w wątrobie spadła do 39% wartości w grupie kontrolnej. Według raportu do oceny znaczenia wyników badań laboratoryjnych i badań na szczurach dla ludzi potrzebna jest dalsza obserwacja. Opisano też przypadek 70-letniej kobiety leczonej warfaryną, którą przyjęto do szpitala z licznymi krwawieniami wewnętrznymi po piciu naparu z rumianku i stosowaniu balsamu z rumiankiem. Autorzy opisu zalecają informowanie osób leczonych warfaryną o możliwym ryzyku. Raport oceniający nie uznał tego przypadku za dowód interakcji, ponieważ napar przygotowano z liści, a nie z kwiatów. Według NCCIH zgłaszano interakcje rumianku z warfaryną i z niektórymi lekami metabolizowanymi w wątrobie, a teoretycznie możliwe są interakcje z innymi lekami, na przykład z lekami uspokajającymi. Według NCCIH wstępne badania sugerują, że rumianek przyjmowany razem z tabletkami antykoncepcyjnymi może osłabiać ich działanie. Według NCCIH rumianek może też działać podobnie do estrogenów i pogarszać przebieg chorób wrażliwych na działanie estrogenów, na przykład raka piersi albo raka trzonu macicy. Osoby przyjmujące jakiekolwiek leki, zwłaszcza warfarynę, cyklosporynę albo inne leki immunosupresyjne stosowane po przeszczepieniu narządu, osoby stosujące antykoncepcję hormonalną oraz osoby z obecną lub przebytą chorobą wrażliwą na działanie estrogenów powinny omówić stosowanie preparatów z rumiankiem z lekarzem lub farmaceutą.
W badaniu obejmującym 200 próbek rumianku w 7,5% wykryto przetrwalniki bakterii Clostridium botulinum, które wywołują botulizm. Częściej skażony był rumianek sprzedawany luzem niż w torebkach. Autorzy uznają napar z rumianku za możliwe źródło botulizmu niemowlęcego, czyli postaci tej choroby u dzieci w pierwszym roku życia. Baza LactMed również odnotowuje przetrwalniki tych bakterii w części rumianku do zaparzania sprzedawanego luzem. Niemowlętom nie należy podawać naparu ani innych preparatów z rumiankiem bez porady lekarza.
Według monografii nie zgłoszono przypadków przedawkowania, co nie jest równoznaczne z brakiem takich przypadków. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Wyciągi płynne do przyjmowania doustnego opisane w monografii sporządza się na etanolu, dlatego zawierają alkohol. Osoby, które nie powinny spożywać alkoholu, muszą sprawdzić jego zawartość na etykiecie. Część preparatów łączy rumianek z innymi składnikami. Przestrogi dotyczące pozostałych składników opisują ich własne monografie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Toksyczność w badaniach na zwierzętach
Według raportu oceniającego dane przedkliniczne o bezpieczeństwie przetworów z rumianku są skąpe. Brak danych o toksyczności po podaniu jednorazowym i wielokrotnym, o rakotwórczości oraz o wpływie na rozrodczość i rozwój potomstwa. Według monografii nie przeprowadzono wystarczających badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności ani rakotwórczości. W teście mikrojądrowym u myszy przetwór z rumianku o nieopisanym składzie zwiększył liczbę mikrojąder z 2 do 4,5 na 2000 ocenionych retikulocytów. Autorzy uznali wynik za niejednoznaczny. Test nie spełniał wytycznych, ponieważ zabrakło drugiego punktu pomiaru. Napar z rumianku nie wykazał istotnej genotoksyczności w teście na muszce owocowej. Raport uznaje opublikowane badania genotoksyczności za nieprzydatne do oceny przetworów objętych monografią. Rumianku nie wpisano na unijną listę substancji roślinnych do stosowania w tradycyjnych ziołowych produktach leczniczych. Powodem jest brak wystarczających danych o genotoksyczności.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Matricaria recutita L., flos, EMA/HMPC/55843/2011, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 7 lipca 2015 r. Raport oceniający dotyczący Matricaria recutita L., flos i Matricaria recutita L., aetheroleum, EMA/HMPC/55837/2011, przyjęty 7 lipca 2015 r. Wezwanie do przekazania danych do okresowego przeglądu monografii EMA/HMPC/72301/2022. LactMed, Chamomile, aktualizacja z 15 lutego 2021 r., NBK501808, PMID:30000867. NCCIH, Chamomile, aktualizacja z listopada 2024 r. Cyklosporyna: PMID:16046518. Warfaryna: PMID:16636327. Reakcje anafilaktyczne po naparze: PMID:2674263, PMID:4746793. Uczulenie krzyżowe: PMID:10998021. Hamowanie enzymów cytochromu P450: PMID:10969720, PMID:16137701, PMID:11697539. Przetrwalniki Clostridium botulinum: PMID:18068252. Komisja Europejska, katalog nowej żywności, wpisy POL-NF-15346 i POL-NF-15347. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Rumianek nie ma w nim wpisu.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30000867/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16046518/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16636327/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2674263/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4746793/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10998021/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10969720/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16137701/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11697539/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18068252/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.