Skrzyp polny (ziele)
Jak działa
Skrzyp polny (Equisetum arvense) to roślina, której płonne pędy nadziemne, czyli pędy niewytwarzające zarodników, suszone w całości lub rozdrobnione, stanowią surowiec zielarski nazywany zielem skrzypu. W Polsce ziele skrzypu wchodzi w skład ziołowych produktów leczniczych, a suplement diety z tym samym surowcem pozostaje odrębną kategorią produktu i nie podlega ocenie skuteczności prowadzonej dla leków. Europejska Agencja Leków opublikowała monografię ziołową Unii Europejskiej poświęconą zielu skrzypu. Dokument ten obejmuje wyłącznie stosowanie tradycyjne. Dla takich produktów nie wymaga się danych farmakodynamicznych i monografia mechanizmu działania nie opisuje. Monografia dotyczy wyłącznie ziela skrzypu i nie obejmuje krzemu podawanego w postaci mineralnej, na przykład kwasu ortokrzemowego, który jest odrębnym składnikiem. Dla skrzypu nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Nie dopuszczono też żadnego z oświadczeń zgłoszonych dla krzemu i krzemionki, w tym dla stabilizowanego kwasu ortokrzemowego. Roślinie tej nie przypisuje się potwierdzonego działania zdrowotnego.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających ziele skrzypu nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego spożycia, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografia ziołowa Unii Europejskiej podaje dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiąże je ze wskazaniami leczniczymi oraz z przetworami o ściśle opisanej charakterystyce. Wartości tych nie przenosi się na suplement diety, ponieważ dotyczą odrębnej kategorii produktu, podlegającej innym przepisom i innemu nadzorowi. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Ziela skrzypu nie stosuje się przy nadwrażliwości na ten surowiec ani na którykolwiek składnik preparatu. Przeciwwskazaniem są także stany, w których zaleca się ograniczenie ilości przyjmowanych płynów, na przykład ciężkie choroby serca lub nerek. Bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią nie ustalono, dlatego w tych okresach ziela skrzypu się nie zaleca. Danych o wpływie na płodność nie ma. U dzieci poniżej 12 lat stosowania ziela skrzypu się nie zaleca. Z powodu braku odpowiednich danych nie ustalono bezpieczeństwa jego stosowania w tej grupie.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według monografii ziołowej Unii Europejskiej po doustnym stosowaniu przetworów z ziela skrzypu zgłaszano łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz reakcje alergiczne, takie jak wysypka i obrzęk twarzy. Częstość tych działań nie jest znana. W razie wystąpienia działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Objawy takie jak gorączka, bolesne oddawanie moczu, skurcze lub kurczowe bóle albo krew w moczu wymagają konsultacji z lekarzem, niezależnie od stosowania suplementu. Przy postaciach innych niż herbata ziołowa, czyli napar lub odwar, monografia zaleca przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów. Monografia podaje, że interakcji z lekami ani innych interakcji nie zgłoszono. Według raportu oceniającego Europejskiej Agencji Leków badań klinicznych interakcji z preparatami ze skrzypu nie przeprowadzono. Brakuje też danych o bezpiecznym dawkowaniu u osób z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek oraz u osób starszych. Przypadków przedawkowania dotąd nie zgłoszono, co nie jest równoznaczne z ich brakiem. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano. Nie przeprowadzono odpowiednich badań genotoksyczności ani żadnych badań toksyczności reprodukcyjnej i rakotwórczości. Wyciągi płynne sporządzane na etanolu lub na winie zawierają alkohol. Ziele skrzypu zawiera tiaminazę, czyli enzym rozkładający witaminę B1. Według raportu oceniającego enzym ten ulega inaktywacji w wysokiej temperaturze, całkowicie w 80°C, oraz przy sporządzaniu wyciągów etanolowych. W przemysłowych wodnych wyciągach suchych i w wyciągu płynnym na 30-procentowym etanolu jego aktywności nie stwierdzono. Przy ilościach stosowanych tradycyjnie działania toksycznego się nie oczekuje, jednak dla sproszkowanego ziela, które nie było ogrzewane ani ekstrahowane etanolem, nie można go wykluczyć. Kanadyjski urząd do spraw zdrowia, przywołany w raporcie, zdecydował, że producenci muszą wykazać brak aktywności tiaminazy w swoich produktach ze skrzypu. Uzasadnił to ryzykiem trwałego uszkodzenia mózgu u osób z niedoborem witaminy B1. Raport oceniający podaje też, że spokrewniony skrzyp błotny zawiera toksyczną palustrynę. Farmakopea Europejska opisuje badanie wykrywające domieszkę skrzypu błotnego. Jej wymagania obowiązują surowiec do produktów leczniczych. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanego sposobu żywienia.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Equisetum arvense L., herba, EMA/HMPC/278091/2015, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 2 lutego 2016 r. Raport oceniający dotyczący Equisetum arvense L., herba, EMA/HMPC/278089/2015, przyjęty 2 lutego 2016 r. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone, w którym nie ma wpisu dla skrzypu, a wszystkie oświadczenia zgłoszone dla krzemu, krzemionki i kwasu ortokrzemowego zostały odrzucone.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.