Mięta pieprzowa (liść i olejek)
Jak działa
Mięta pieprzowa (Mentha x piperita) to wieloletnia, silnie aromatyczna roślina z rodziny jasnotowatych, uważana za mieszańca mięty zielonej i mięty nadwodnej. Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych Europejskiej Agencji Leków ocenia osobno dwa surowce z tej rośliny. Pierwszym jest liść, czyli całe albo pocięte wysuszone liście. Drugim jest olejek eteryczny otrzymywany przez destylację z parą wodną ze świeżych nadziemnych części kwitnącej rośliny. Głównymi składnikami olejku są mentol w ilości od 30 do 55% i menton w ilości od 14 do 32%. Olejek zawiera też mentofuran w ilości od 1 do 8% oraz pulegon w ilości do 3%. Liść zawiera olejek eteryczny, flawonoidy i kwasy fenolowe. W Polsce liść, nalewka i olejek z mięty pieprzowej wchodzą w skład produktów leczniczych. Suplement diety z tymi surowcami należy do odrębnej kategorii produktów i nie podlega ocenie skuteczności, jaką prowadzi się dla leków.
Monografia liścia dotyczy wyłącznie stosowania tradycyjnego i obejmuje rozdrobniony liść do naparu oraz dwie nalewki sporządzane na etanolu. Wyciągi o innej charakterystyce, w tym suche wyciągi z liści, nie były przedmiotem tej oceny. Dla tradycyjnych ziołowych produktów leczniczych nie wymaga się danych o sposobie działania, dlatego monografia liścia mechanizmu działania nie opisuje. Monografia olejku obejmuje stosowanie tradycyjne oraz ugruntowane zastosowanie medyczne w produktach leczniczych. Monografia podaje opis działania wyłącznie dla ugruntowanego zastosowania medycznego. Nie przenosi się go na suplement diety. W marcu 2026 r. Komitet rozpoczął okresowy przegląd obu monografii. Monografie nie obejmują innych gatunków mięty ani mentolu jako substancji wyodrębnionej. Dla mięty pieprzowej nie dopuszczono w Unii Europejskiej żadnego oświadczenia zdrowotnego. Suplementowi diety z miętą pieprzową nie przypisuje się działania zdrowotnego.
Źródła w diecie i niedobór
Liść mięty pieprzowej spożywa się jako napar. Olejek miętowy i mentol stosuje się jako aromat w słodyczach, napojach i gumach do żucia, a także w kosmetykach. Raport oceniający przytacza dawne unijne limity zawartości pulegonu w żywności z dodatkiem aromatów. Według raportu przy regularnym spożywaniu dużych ilości napojów i słodyczy o smaku miętowym narażenie na pulegon może być wysokie, na przykład u dzieci.
Dawkowanie
Dla suplementów diety zawierających liść albo olejek z mięty pieprzowej nie ustalono w Unii Europejskiej ani zalecanego, ani górnego dopuszczalnego poziomu spożycia. Monografie ziołowe Unii Europejskiej podają dawkowanie wyłącznie dla produktów leczniczych i wiążą je ze wskazaniami leczniczymi, drogą podania i postacią. Wartości te dotyczą produktów leczniczych, czyli odrębnej kategorii, która podlega innym przepisom i innemu nadzorowi. Nie przenosi się ich na suplement diety. Porcję dzienną podaje producent na etykiecie.
Przeciwwskazania
Liścia mięty pieprzowej i jego przetworów nie stosuje się przy nadwrażliwości na liść mięty pieprzowej, na mentol ani na którykolwiek składnik preparatu. Olejku z mięty pieprzowej nie stosuje się przy nadwrażliwości na olejek albo na mentol. Nie stosuje się go także przy chorobach wątroby, przy zapaleniu dróg żółciowych, kamicy żółciowej i innych chorobach dróg żółciowych ani przy achlorhydrii. Achlorhydria to brak kwasu solnego w soku żołądkowym. Olejek jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 2 lat, ponieważ mentol może wywołać u nich odruchowy bezdech i skurcz krtani. Jest przeciwwskazany także u dzieci, które przebyły drgawki, w tym drgawki gorączkowe.
Osoby z refluksem żołądkowo-przełykowym, zgagą lub przepukliną rozworu przełykowego powinny unikać przetworów z liści, ponieważ zgaga może się nasilić. U osób, u których już występuje zgaga albo przepuklina rozworu przełykowego, olejek bywa przyczyną zaostrzenia tych dolegliwości i wtedy należy przerwać jego stosowanie. Według raportu oceniającego osoby z przewlekłą zgagą powinny unikać olejku. Osoby z kamicą żółciową, zapaleniem dróg żółciowych i innymi chorobami dróg żółciowych powinny zachować ostrożność przy stosowaniu przetworów z liści. Według raportu oceniającego w tych stanach przetworów z liści nie stosuje się bez nadzoru lekarza. Dla olejku te same stany są przeciwwskazaniem. Olejek należy stosować ostrożnie przy stanach zapalnych i owrzodzeniach przewodu pokarmowego. W ciąży i w okresie karmienia piersią stosowania nie zaleca się.
U dzieci poniżej 4 lat nie zaleca się stosowania przetworów z liści z powodu niewystarczających danych. U dzieci w wieku od 2 do 11 lat doustnego stosowania olejku i stosowania go w jamie ustnej nie uznano za ustalone z powodu niewystarczających danych. Takiego stosowania się nie zaleca. Gdy producent nie podaje, czy preparat zawiera liść, czy olejek, obowiązują przeciwwskazania i ograniczenia dla olejku. Preparatu nie stosuje się wtedy przy chorobach wątroby, przy zapaleniu dróg żółciowych, kamicy żółciowej i innych chorobach dróg żółciowych ani przy achlorhydrii. Nie stosuje się go też u dzieci poniżej 2 lat ani u dzieci po przebytych drgawkach, a poniżej 12 lat stosowania się nie zaleca.
Ciąża i karmienie piersią
Według monografii liścia i monografii olejku nie ustalono bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią. Z powodu niewystarczających danych nie zaleca się stosowania w tych okresach. Nie wiadomo, czy składniki olejku przenikają do mleka kobiecego. Według raportu oceniającego w części piśmiennictwa podaje się, że mięta może zmniejszać wydzielanie mleka. Brak danych o wpływie na płodność.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Według monografii liścia przetwory z liści mogą nasilać refluks żołądkowo-przełykowy i zgagę. Częstość tego działania nie jest znana. Według raportu oceniającego mięta zmniejsza napięcie dolnego zwieracza przełyku. Według monografii olejku po jego przyjęciu doustnym obserwowano mocz i stolec o zapachu mentolu, zgłaszano też bolesne oddawanie moczu i zapalenie żołędzi prącia. W badaniach klinicznych często występowały zgaga, pieczenie w okolicy odbytu, niewyraźne widzenie, suchość w ustach, nudności i wymioty. Opisano reakcje uczuleniowe na mentol przebiegające z bólem głowy, zwolnieniem czynności serca, drżeniem mięśni, zaburzeniami koordynacji ruchów, rumieniową wysypką i wstrząsem anafilaktycznym, a przy stosowaniu w jamie ustnej także uczulenie kontaktowe błony śluzowej. Raport opisuje osoby, u których uczulenie na mentol i olejek wiązało się z pieczeniem w jamie ustnej, nawracającymi owrzodzeniami i zmianami liszajowatymi błony śluzowej. U osób nadwrażliwych wdychanie olejku wywoływało bezdech oraz skurcz oskrzeli i krtani. Raport przytacza doniesienie o żółtaczce u niemowląt narażonych na mentol. Przytacza też zalecenie ostrożnego stosowania mentolu u osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej. W razie działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.
Według obu monografii przy stosowaniu tradycyjnym nie zgłoszono interakcji. Według raportu oceniającego olejek, a także zawarte w nim mentol i octan mentylu hamowały w badaniach laboratoryjnych enzym CYP3A4, który bierze udział w rozkładzie wielu leków. W badaniu u zdrowych ochotników olejek zwiększył stężenie felodypiny we krwi. Felodypina jest rozkładana przez ten enzym. Według raportu znaczenie tej interakcji wymaga dalszych badań. Na podstawie badań na zwierzętach i badań laboratoryjnych raport wskazuje też na możliwość interakcji z lekami blokującymi kanały wapniowe. Do tej grupy należy także felodypina. Raport opisuje ponadto dwa przypadki spadku INR, czyli osłabienia działania przeciwzakrzepowego warfaryny, u osób leczonych tym lekiem, które ssały pastylki z mentolem. Po odstawieniu pastylek INR ponownie wzrastał. Dawka mentolu nie jest znana, dlatego znaczenia tych przypadków dla preparatów z olejkiem nie oceniono. W badaniu u ludzi napar z liści mięty pieprzowej zmniejszył wchłanianie żelaza niehemowego z posiłku w podobnym stopniu jak napar z czarnej herbaty. Według monografii olejku przedwczesne uwolnienie olejku z kapsułki dojelitowej może spowodować posiłek albo lek zobojętniający kwas żołądkowy przyjęty razem z nią. Leków zmniejszających wydzielanie kwasu, takich jak antagoniści receptora H2 i inhibitory pompy protonowej, należy przy stosowaniu takich kapsułek unikać. Osoby przyjmujące leki na stałe powinny omówić stosowanie preparatów z miętą pieprzową z lekarzem lub farmaceutą.
Pulegon i mentofuran stanowią łącznie od 1 do 11% olejku z mięty pieprzowej. Według raportu oceniającego te dwa składniki budzą zastrzeżenia toksykologiczne. W badaniu na szczurach działały toksycznie na wątrobę i nerki, a mentofuran uznaje się za metabolit pulegonu bezpośrednio odpowiedzialny za jego toksyczne działanie na wątrobę. Według monografii olejku pulegon i jego metabolity wywoływały u szczurów i myszy nowotwory wątroby i dróg moczowych. Powstawania tych nowotworów nie wiąże się z uszkodzeniem materiału genetycznego, lecz z długotrwałym niszczeniem komórek przez duże dawki. Dla produktów leczniczych Komitet wymaga podania zawartości obu związków. Według monografii olejku łączne narażenie na pulegon i mentofuran musi być mniejsze niż 37,5 mg na osobę na dobę, a u dzieci mniejsze niż 0,75 mg na kilogram masy ciała na dobę. Według raportu oceniającego brak danych o zawartości tych związków w wyciągach z liści.
Według monografii liścia nie zgłoszono przypadków przedawkowania, co nie jest równoznaczne z brakiem takich przypadków. Raport oceniający przytacza w części o liściu zatrucie 9-letniego chłopca naparem z 30 liści mięty. Wystąpiły przyspieszenie czynności serca i pobudzenie, które ustąpiły po dobie. Opis nie wskazuje jednoznacznie gatunku mięty. Według monografii olejku jego przedawkowanie doustne może wywołać ciężkie objawy żołądkowo-jelitowe, biegunkę, owrzodzenie odbytnicy, drgawki padaczkowe, utratę przytomności, bezdech, nudności, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia koordynacji ruchów i inne objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Objawy te przypisuje się prawdopodobnie mentolowi. Wdychanie dużych ilości mentolu może wywołać zawroty głowy, splątanie, osłabienie mięśni, nudności i podwójne widzenie. Według monografii olejku w czasie jego stosowania należy unikać innych produktów leczniczych z olejkiem z mięty pieprzowej. Według raportu należy unikać także napojów, słodyczy i gum do żucia z tym olejkiem. Kapsułek dojelitowych z olejkiem nie wolno rozgryzać ani przełamywać, ponieważ przedwcześnie uwolniony olejek może podrażniać jamę ustną i przełyk. Wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie badano.
Nalewki i inne płynne przetwory z liści sporządzane na etanolu zawierają alkohol. Osoby, które nie powinny spożywać alkoholu, muszą sprawdzić jego zawartość na etykiecie. Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Toksyczność u psów i kotów
U szczurów pojonych przez 30 dni naparem z liści mięty pieprzowej obniżało się stężenie żelaza i ferrytyny w surowicy. W tych samych warunkach opisano minimalne zwyrodnienie komórek wątroby oraz niewielkie zmiany w obrazie mikroskopowym nerek bez cech toksycznego uszkodzenia tego narządu. U samców pojonych naparem o tym samym stężeniu wzrastało stężenie hormonów folikulotropowego i luteinizującego, a stężenie testosteronu spadało. Według publikacji źródłowej w jądrach tych zwierząt opisano też odcinkowe zahamowanie dojrzewania komórek płciowych w kanalikach nasiennych. Duża pojedyncza dawka suchego wodnego wyciągu z liści nie wywołała u myszy objawów zatrucia. Dla przetworów z liści nie przeprowadzono wystarczających badań toksyczności reprodukcyjnej, genotoksyczności ani rakotwórczości.
Olejek dał wynik ujemny w dwóch laboratoryjnych testach genotoksyczności i w teście mikrojądrowym połączonym z testem kometowym u samic szczura. W innych niewalidowanych testach uzyskano słabe i niespójne wyniki dodatnie, które raport oceniający uznaje za prawdopodobnie bez znaczenia toksykologicznego. Dla mentolu i mentonu zebrano więcej przesłanek genotoksyczności niż dla samego olejku. Badań toksyczności reprodukcyjnej i rakotwórczości olejku nie przeprowadzono. Pulegon wywoływał nowotwory u samic szczura i u myszy obu płci, u myszy już przy najmniejszej badanej dawce. Raport wiąże ten skutek z długotrwałym narażeniem na dawki, których nie uznaje za odpowiadające narażeniu człowieka. Mentol nie działał teratogennie u myszy, szczurów, chomików i królików, a w dwuletnim badaniu u szczurów i myszy nie wykazano jego rakotwórczości. W tym badaniu u samic myszy obserwowano zależny od dawki wzrost śmiertelności. Menton podawany szczurom przez 28 dni zwiększał względną masę wątroby i śledziony, a przy dwóch największych dawkach wywoływał zmiany torbielowate w istocie białej móżdżku.
To nie jest porada weterynaryjna. Jeżeli zwierzę połknęło tę substancję, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem weterynarii.
Źródła
Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Mentha x piperita L., folium, EMA/HMPC/572705/2014 Rev. 1, Komitet do spraw Roślinnych Produktów Leczniczych, przyjęta 15 stycznia 2020 r. Monografia ziołowa Unii Europejskiej dotycząca Mentha x piperita L., aetheroleum, EMA/HMPC/522410/2013 Rev. 1, przyjęta 15 stycznia 2020 r. Raport oceniający dotyczący Mentha x piperita L., folium i aetheroleum, EMA/HMPC/522409/2013 Rev. 1, przyjęty 15 stycznia 2020 r. Wezwania do przekazania danych do okresowego przeglądu obu monografii EMA/HMPC/57660/2026 i EMA/HMPC/57283/2026 z 4 marca 2026 r. Olejek a felodypina: PMID:12235445. Mentol a warfaryna: PMID:15644472, PMID:20030479. Napar a wchłanianie żelaza: PMID:10999016. Napar a układ rozrodczy samców szczura: PMID:15302514. Rejestr oświadczeń zdrowotnych Unii Europejskiej obejmujący oświadczenia dopuszczone i odrzucone. Mięta pieprzowa nie ma w nim wpisu.
https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/european-union-herbal-monograph-mentha-x-piperita-l-aetheroleum-revision-1_en.pdf · https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/assessment-report-mentha-x-piperita-l-folium-and-aetheroleum-revision-1_en.pdf · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12235445/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15644472/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20030479/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10999016/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15302514/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.