Probiotyki
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Probiotyki - jak czytac sklad preparatu
Jak działa
Zgodnie z definicją Międzynarodowego Towarzystwa Naukowego do spraw Probiotyków i Prebiotyków (ISAPP) probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na organizm gospodarza. Są to głównie bakterie, ale również drożdże; występują w niektórych produktach fermentowanych, bywają dodawane do żywności i są dostępne jako suplementy diety. Preparaty probiotyczne zawierają najczęściej mikroorganizmy z rodzajów Bifidobacterium, Saccharomyces, Streptococcus, Enterococcus, Escherichia i Bacillus oraz z rodziny Lactobacillaceae. Probiotyk identyfikuje się przez podanie rodzaju, gatunku i oznaczenia szczepu, ponieważ właściwości ustalone dla jednego szczepu nie przenoszą się automatycznie na inne. Probiotyków nie należy mylić z prebiotykami, czyli węglowodanami złożonymi wykorzystywanymi przez mikroorganizmy przewodu pokarmowego jako źródło energii, ani z postbiotykami, czyli preparatami z mikroorganizmów nieżywych. - Rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych UE (Rozporządzenie (WE) nr 1924/2006) — brak autoryzowanych oświadczeń zdrowotnych dla probiotyków.
Dawkowanie
Nie ustalono dawki referencyjnej ani górnego tolerowanego poziomu spożycia. Liczebność mikroorganizmów podaje się w jednostkach tworzących kolonie (CFU), czyli w liczbie żywych komórek zdolnych do namnożenia, a stosowane dawki różnią się w zależności od szczepu i preparatu. Nie wszystkie produkty spożywcze i suplementy oznaczone jako probiotyczne zawierają szczepy o udokumentowanym działaniu.
Przeciwwskazania
Nadwrażliwość na składnik preparatu. Ciężkie upośledzenie odporności — leczenie po przeszczepieniu narządu, chemioterapia z głęboką neutropenią, pierwotne niedobory odporności — wyłącznie za zgodą lekarza prowadzącego. Stan krytyczny oraz utrzymywanie cewnika centralnego — wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Żywienie pozajelitowe lub dojelitowe — wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Wcześniactwo i bardzo mała masa urodzeniowa — wyłącznie pod nadzorem oddziału neonatologicznego. Zespół krótkiego jelita i uszkodzenie bariery jelitowej — wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Ciąża i karmienie piersią
Bezpieczeństwu probiotyków w ciąży poświęcono przegląd systematyczny obejmujący zbiorczą analizę badań z randomizacją. Objął jedenaście badań nad bakteriami z rodzajów Lactobacillus oraz Bifidobacterium, a łącznie 1505 uczestniczek — zarówno przyjmujących preparat, jak i z grup porównawczych. Nie stwierdzono różnic w odsetku cięć cesarskich, w masie urodzeniowej dziecka ani w czasie trwania ciąży. W grupach przyjmujących probiotyk nie zgłoszono wad rozwojowych. Żadne z badań nie podawało danych o poronieniach.
Ustalenie to nie obejmuje drożdży z rodzaju Saccharomyces. Badań z randomizacją nad ich stosowaniem w ciąży nie ma, a bezpieczeństwo pozostaje nieznane. Jest to ten sam rodzaj, którego dotyczą opisane w części o ostrzeżeniach przypadki zakażeń krwi.
Zastrzeżenia dotyczące osób z upośledzeniem odporności, w stanie krytycznym oraz z utrzymywanym cewnikiem centralnym obowiązują niezależnie od ciąży i karmienia. Osobno należy czytać część o wcześniakach: dotyczy ona podawania preparatu noworodkowi, nie matce.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
U osób zdrowych probiotyki są zwykle dobrze tolerowane, a działania niepożądane mają łagodny charakter. Opisano jednak zakażenia o ciężkim przebiegu — bakteriemię, czyli obecność bakterii we krwi, oraz fungemię, czyli obecność grzybów. Przegląd systematyczny fungemii wywołanej przez drożdże z rodzaju Saccharomyces zebrał ponad sto takich przypadków; śmiertelność całkowita w tej grupie wyniosła 36%, a do czynników ryzyka należały przedłużony pobyt na oddziale intensywnej terapii, żywienie pozajelitowe lub dojelitowe, biegunka i cukrzyca. Opisywane drogi to przedostanie się żywych mikroorganizmów przez uszkodzoną barierę jelitową do krwiobiegu oraz zanieczyszczenie cewnika naczyniowego przy otwieraniu kapsułki. Z tego powodu u osób z ciężkim upośledzeniem odporności, w stanie krytycznym oraz z utrzymywanym cewnikiem centralnym nie należy stosować preparatów z żywymi mikroorganizmami bez zgody lekarza prowadzącego. Amerykańska Agencja Żywności i Leków zgłosiła zastrzeżenia wobec podawania probiotyków wcześniakom, wskazując na możliwe działania niepożądane; u noworodków urodzonych przedwcześnie preparaty takie stosuje się wyłącznie pod nadzorem oddziału neonatologicznego. Antybiotyk podany doustnie inaktywuje szczep probiotyczny w świetle przewodu pokarmowego, dlatego preparat przyjmuje się co najmniej 2 godziny po jego podaniu. Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią omawia osobna część monografii. Dla dzieci i młodzieży danych brak. Osoby przyjmujące leki na stałe oraz osoby z chorobami nerek lub wątroby powinny skonsultować stosowanie z lekarzem lub farmaceutą.
Źródła
36806741 23426446 | NIH ODS, Probiotics — Health Professional Fact Sheet, aktualizacja 2025-03-25, dostęp 2026-07-26; PMID 19646321 (przegląd systematyczny z metaanalizą bezpieczeństwa Lactobacillus, Bifidobacterium i Saccharomyces w ciąży)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19646321/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36806741/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23426446/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.