Laktoferyna
Zobacz preparaty z tym składnikiem
Przewodnik praktyczny: Laktoferyna — działanie, dawkowanie i bezpieczeństwo
Jak działa
Laktoferyna jest wielofunkcyjną glikoproteiną obecną w mleku większości ssaków, a jej dobrze znaną właściwością pozostaje wiązanie żelaza (PMID:28425960). Dla laktoferyny nie autoryzowano oświadczenia zdrowotnego w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012.
Nie jest to brak wniosków, lecz ich odrzucenie. Unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych zawiera dla laktoferyny cztery pozycje i wszystkie mają status „nieautoryzowane": udział w naturalnych mechanizmach obronnych (POL-HC-6800) oraz wpływ na stan skóry (POL-HC-7494) — obie oceniane w opinii EFSA 2011;9(6):2228; obrona przed zakażeniami w połączeniu ze szczepami probiotycznymi (POL-HC-8278, opinie EFSA 2010;8(2):1470 i 2012;10(8):2854); a także wniosek złożony w trybie artykułu 14 ustęp 1 litera a rozporządzenia (WE) nr 1924/2006 dla laktoferyny w połączeniu z frakcją ProteQuine, odrzucony rozporządzeniem Komisji (UE) nr 378/2012 (POL-HC-6208, pytanie EFSA Q-2008-398).
Wiązanie żelaza jest właściwością fizykochemiczną cząsteczki i nie jest tu przedstawiane jako działanie odżywcze ani zdrowotne.
Unijny wykaz nowej żywności opisuje laktoferynę bydlęcą jako białko o masie cząsteczkowej około 77 kDa, zbudowane z pojedynczego łańcucha polipeptydowego liczącego 689 aminokwasów. Otrzymuje się ją z odtłuszczonego mleka lub serwatki serowej w drodze wymiany jonów i kolejnych etapów ultrafiltracji, a następnie suszy przez liofilizację lub rozpylanie; wykaz opisuje surowiec jako praktycznie bezwonny, lekko różowawy proszek. Wśród określonych tam właściwości fizykochemicznych są między innymi zawartość białka powyżej 93%, w tym samej laktoferyny bydlęcej powyżej 95%, oraz limity wilgotności, popiołu, arsenu i żelaza (rozporządzenie wykonawcze (UE) 2017/2470, wersja skonsolidowana z 14 lipca 2026 r.).
Kategorie żywności i maksymalne poziomy zastosowania omówiono w części o ostrzeżeniach.
Przeciwwskazania
Laktoferyna bydlęca jest białkiem naturalnie występującym w mleku krowim; wyizolowuje się ją z odtłuszczonego mleka. Z tego względu nie należy jej stosować u osób z rozpoznaną alergią na białka mleka krowiego. Zastosowanie w preparatach do żywienia niemowląt oraz w żywności przeznaczonej dla małych dzieci jest dopuszczone wyłącznie w kategoriach żywności i do maksymalnych poziomów zastosowania określonych w decyzji wykonawczej Komisji z dnia 22 listopada 2012 r.; poziomów wyższych niż podane dla tych kategorii nie stosuje się. Decyzja nie ustanawia odrębnych maksymalnych poziomów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią — także w tych grupach obowiązują poziomy ustalone dla poszczególnych kategorii żywności.
Ciąża i karmienie piersią
Laktoferynę podawano kobietom w ciąży, a badania te zebrał przegląd narracyjny. Objął osiem prac klinicznych u kobiet z ryzykiem porodu przedwczesnego, w których preparat stosowano doustnie, dopochwowo albo obiema drogami naraz, przy różnych dawkach i różnym czasie podawania (PMID 41097241). Wyników dotyczących skuteczności tutaj nie podajemy: preparatowi będącemu suplementem diety nie wolno przypisywać działania wobec choroby. Autorzy przeglądu zastrzegają przy tym, że zebrane dowody są ograniczone i niejednorodne, a rozstrzygnięcie wymaga dużych badań z losowym doborem. Twierdzenie, że danych o przyjmowaniu laktoferyny w ciąży nie ma, byłoby zatem nieścisłe, lecz dostępne prace nie odpowiadają na pytanie o bezpieczeństwo preparatu u zdrowej kobiety w ciąży.
Osobno należy odnotować pracę, na którą czytelniczka może trafić w wyszukiwarce. Badanie z losowym doborem u 220 kobiet w ciąży, dotyczące nawrotów zakażenia dróg moczowych, zostało po publikacji WYCOFANE przez czasopismo. Powodem były wątpliwości co do wykonalności badania i przedstawionych danych: liczby rozpoznań bezobjawowej bakteriurii i ostrego zapalenia pęcherza w obu grupach, braku wartości brakujących oraz przytoczonych wyników statystycznych, których autorzy nie wyjaśnili (praca wycofana: PMID 40264102; nota o wycofaniu: PMID 40954463). Wyniki tej pracy nie są podstawą do żadnych wniosków.
Dla kobiet niebędących w ciąży dostępne jest badanie, którego wynik ma znaczenie praktyczne. W próbie z podwójnie ślepym doborem losowym u 555 kobiet w wieku od 18 do 49 lat z niedokrwistością z niedoboru żelaza porównano laktoferynę bydlęcą w dawce 200 mg i 400 mg na dobę z siarczanem żelaza dostarczającym 60 mg żelaza. Po dwunastu tygodniach obie dawki laktoferyny wypadły gorzej od siarczanu żelaza pod względem przyrostu stężenia hemoglobiny, a autorzy stwierdzają, że wyniki nie uzasadniają zastępowania siarczanu żelaza laktoferyną. Zdarzenia niepożądane były w grupach porównywalne (PMID 42302886). Badanie nie obejmowało kobiet w ciąży, ma jednak znaczenie praktyczne: rozpoznanie niedokrwistości w ciąży i dobór postępowania należą do lekarza, a preparat z laktoferyną nie zastępuje tego, co zalecił.
Dla okresu karmienia piersią badań nad przyjmowaniem preparatu przez matkę nie znaleziono. Laktoferyna jest przy tym naturalnym składnikiem mleka kobiecego, co opisano w części o mechanizmie. Obecność w mleku nie mówi jednak nic o skutkach przyjmowania preparatu przez matkę.
Osobne znaczenie ma pochodzenie surowca, opisane w części o przeciwwskazaniach. Laktoferynę bydlęcą wyodrębnia się z mleka krowiego, więc preparatu nie stosuje się przy alergii na białka mleka krowiego. Zastrzeżenie to obowiązuje niezależnie od ciąży i karmienia piersią i dotyczy kobiety przyjmującej preparat, nie karmionego dziecka.
Warunki dopuszczenia laktoferyny bydlęcej w Unii Europejskiej, opisane w części o ostrzeżeniach, nie ustanawiają odrębnych poziomów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią; obowiązują je poziomy ustalone dla poszczególnych kategorii żywności. Nie jest to jednak ocena bezpieczeństwa w tych okresach, lecz warunek zezwolenia.
Decyzję o przyjmowaniu preparatu z laktoferyną w ciąży i podczas karmienia piersią podejmuje się z lekarzem.
Ostrzeżenia i interakcje z lekami
Laktoferyna bydlęca jest w Unii Europejskiej nowym składnikiem żywności dopuszczonym do obrotu decyzją wykonawczą Komisji z dnia 22 listopada 2012 r., wydaną na wniosek Morinaga; zezwolenie obejmuje wyłącznie wymienione w tej decyzji kategorie żywności oraz maksymalne poziomy zastosowania. Decyzja wymienia czternaście kategorii: preparaty do początkowego żywienia niemowląt i preparaty do dalszego żywienia niemowląt (gotowe do spożycia) — 100 mg/100 ml; żywność na bazie nabiału przeznaczona dla małych dzieci (gotowa do spożycia) — 200 mg/100 g; przetworzone produkty zbożowe (o konsystencji stałej) — 670 mg/100 g; środki spożywcze specjalnego przeznaczenia medycznego — w zależności od potrzeb danej osoby do 3 g dziennie; napoje na bazie mleka — 200 mg/100 g; mieszanki w proszku do sporządzania napojów na bazie mleka (gotowe do spożycia) — 330 mg/100 g; napoje na bazie sfermentowanego mleka (w tym napoje jogurtowe) — 50 mg/100 g; napoje bezalkoholowe — 120 mg/100 g; produkty na bazie jogurtu — 80 mg/100 g; produkty na bazie sera — 2000 mg/100 g; lody — 130 mg/100 g; ciastka i pieczywo słodkie — 1000 mg/100 g; cukierki — 750 mg/100 g; guma do żucia — 3000 mg/100 g. W skonsolidowanym unijnym wykazie nowej żywności (rozporządzenie wykonawcze (UE) 2017/2470, wersja z 14 lipca 2026 r.) pozycja laktoferyny bydlęcej nie obejmuje kategorii „Suplementy żywnościowe w rozumieniu dyrektywy 2002/46/WE”. Zgodnie z art. 6 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2015/2283 nowa żywność może być wprowadzana na rynek w Unii wyłącznie zgodnie z warunkami stosowania i wymogami w zakresie etykietowania określonymi w tym wykazie. W polskim rejestrze powiadomień Głównego Inspektora Sanitarnego widnieją natomiast produkty z laktoferyną zgłoszone w kategorii „suplement diety” (odczyt 2 września 2026 r.); powiadomienie jest zgłoszeniem przedsiębiorcy, nie zezwoleniem. Rozporządzenie przewiduje środki przejściowe (art. 35), a ocena statusu konkretnego produktu wykracza poza zakres tej monografii. Poziomy wyrażone w mg/100 ml i mg/100 g odnoszą się do zawartości w danej kategorii żywności, natomiast warunek dla środków spożywczych specjalnego przeznaczenia medycznego decyzja wyraża jako ilość na osobę na dobę; wszystkie te wartości są warunkiem zezwolenia, a nie zaleceniem dotyczącym podaży, i nie należy ich przekraczać. Zgodnie z tą decyzją laktoferyna bydlęca jest oznaczana na etykiecie zawierających ją środków spożywczych jako „laktoferyna z mleka krowiego”. Wobec braku wpisu w rozporządzeniu (UE) nr 432/2012 właściwości laktoferyny nie przedstawia się w postaci oświadczenia zdrowotnego.
Źródła
PMID:28425960; Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2017/2470 — unijny wykaz nowej żywności, wersja skonsolidowana CELEX 02017R2470-20260714 (opis, proces produkcji i właściwości fizykochemiczne laktoferyny bydlęcej, kategorie żywności i maksymalne poziomy); unijny rejestr oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych, pozycje POL-HC-6800, POL-HC-7494, POL-HC-8278 i POL-HC-6208 (wszystkie ze statusem nieautoryzowane); opinie EFSA 2011;9(6):2228, 2010;8(2):1470 i 2012;10(8):2854; Rozporządzenie Komisji (UE) nr 378/2012; Rozporządzenie (UE) 2015/2283 w sprawie nowej żywności, art. 6 ust. 2 i art. 35, wersja skonsolidowana CELEX 02015R2283-20210327; rejestr powiadomień Głównego Inspektora Sanitarnego (odczyt 2026-09-02)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28425960/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41097241/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40264102/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40954463/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42302886/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20260714/ · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20210327/
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Stosowanie skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą.