Kozieradka — status oświadczeń, dawki z monografii EMA i ostrzeżenia
Monografia składnika: Kozieradka (fenugreek) — mechanizm i przeciwwskazania
Kozieradka — czym jest
Surowcem jest nasienie kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum L.), rośliny z rodziny bobowatych. Nasiona stosuje się w kuchni i w ziołolecznictwie, a w suplementach diety kojarzy się je ze sportem i gospodarką hormonalną. Preparaty standaryzuje się zwykle na zawartość saponin.
Co jest, a czego nie ma w dokumentach regulacyjnych
W unijnym wykazie dozwolonych oświadczeń zdrowotnych kozieradka nie ma żadnego wpisu. Nie ma tam także oświadczenia o wpływie na poziom testosteronu. Nie wolno więc przypisywać jej w tym zakresie potwierdzonego działania.
Odrębnie Europejska Agencja Leków opublikowała dla nasienia kozieradki monografię ziołową Unii Europejskiej (EMA/HMPC/179591/2018, rewizja 1 z 24 listopada 2021). Monografia opisuje produkt leczniczy, a nie suplement diety, a jej treść oparto wyłącznie na długim okresie stosowania, nie na badaniach skuteczności. Wymienia dwa zastosowania: doustne, przy przejściowej utracie apetytu, oraz zewnętrzne, w objawowym postępowaniu przy drobnych stanach zapalnych skóry. Zastosowania sportowego, hormonalnego ani związanego z laktacją monografia nie wymienia. Podane niżej dawki nie są zaleceniem dla suplementu diety — opisują produkt leczniczy i przytaczamy je po to, żeby było z czym porównać zawartość preparatu.
Dawkowanie według monografii EMA
Dawka zależy od postaci preparatu i nie przenosi się z jednej postaci na drugą. Poniższe wartości dotyczą tradycyjnego stosowania doustnego przy przejściowej utracie apetytu, u osób dorosłych i w podeszłym wieku.
- Napar z nasienia: 1–6 g surowca dziennie w 250 ml wrzącej wody, przed posiłkami.
- Surowiec rozdrobniony: 1–2 g, popijać płynem, 3 razy dziennie, przed posiłkami.
- Macerat: 0,5 g surowca rozdrobnionego na 150 ml zimnej wody; macerować 3 godziny, odcedzić i pić 3 razy dziennie.
- Surowiec sproszkowany: 380–1100 mg jednorazowo, 3 razy dziennie; dawka dobowa 1140–3300 mg.
- Ekstrakt suchy (stosunek surowca do wyciągu 4:1, rozpuszczalnik: etanol 20% V/V): 295 mg jednorazowo, 2 razy dziennie; dawka dobowa 590 mg.
- Ekstrakt gęsty (stosunek surowca do wyciągu 5–6:1, rozpuszczalnik: etanol 60% V/V): 500 mg jednorazowo, 2 razy dziennie; dawka dobowa 1000 mg.
Monografia nie zaleca stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. Przy stosowaniu doustnym: jeżeli dolegliwości utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą; przy stosowaniu zewnętrznym ten czas wynosi tydzień. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie ustalił dla kozieradki referencyjnej wartości spożycia.
Przeciwwskazania i ostrzeżenia
Alergia krzyżowa. Nie stosować przy nadwrażliwości na kozieradkę, a także na orzeszki ziemne, soję i inne rośliny z rodziny bobowatych.
Rozród, ciąża i karmienie piersią. Danych o stosowaniu w ciąży i podczas karmienia piersią jest niewiele albo nie ma ich wcale. W badaniach na zwierzętach opisano toksyczny wpływ na rozród, obejmujący płodność samców i samic. Przy wysokich dawkach nasienia kozieradki u szczurów i myszy opisano ponadto resorpcję zarodków, śmierć płodu, opóźnienie wzrostu, wady rozwojowe oraz zmienione zachowanie potomstwa. Monografia nie zaleca stosowania w ciąży, w okresie karmienia piersią ani u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują antykoncepcji.
Cukrzyca. Ze względu na możliwe działanie obniżające stężenie glukozy monografia zaleca, by osoby leczone z powodu cukrzycy ściślej kontrolowały glikemię. Nie łączyć z leczeniem przeciwcukrzycowym bez konsultacji z lekarzem.
Tarczyca — dane przedkliniczne. U gryzoni otrzymujących wyciągi wodno-etanolowe w dawce od 110 mg/kg masy ciała na dobę opisano obniżenie stężenia trójjodotyroniny (T3) (EMA/HMPC/179591/2018, sekcja 5.3). Nie ustalono dawki, przy której efekt nie występuje. Tej dawki nie da się wprost przeliczyć na dawkę dla człowieka: nie wiadomo, jakiego wyciągu użyto w badaniu, a skład wyciągu zależy od stosunku surowca do wyciągu i od użytego rozpuszczalnika. Brak ustalonej dawki bezpiecznej oznacza lukę w danych, nie dowód szkodliwości dawek stosowanych u ludzi. Osoby z chorobami tarczycy oraz przyjmujące leki stosowane w chorobach tarczycy powinny omówić stosowanie kozieradki z lekarzem.
Czego nie zbadano. Monografia odnotowuje, że nie przeprowadzono badań genotoksyczności ani rakotwórczości.
Działania niepożądane. Przy stosowaniu doustnym opisywano wzdęcia, biegunkę i zawroty głowy; częstość nie jest znana. Reakcje alergiczne opisywano w dwóch postaciach: po zastosowaniu na skórę — obrzęk naczynioruchowy twarzy i świszczący oddech, po spożyciu — astmę i alergiczny nieżyt nosa (monografia EMA/HMPC/179591/2018, sekcja 4.8). Wysokie dawki sproszkowanych nasion, od 25 do 100 g na dobę w dwóch równych porcjach, wywoływały łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe — biegunkę i wzdęcia — w 4 z 10 opisanych przypadków (raport oceniający EMA/HMPC/179590/2018, sekcja 5.5.6).
Suplement diety nie jest lekiem i nie zastępuje zróżnicowanej diety.
Informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowią porady medycznej ani farmaceutycznej. Nie zastępują konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Przed zmianą suplementacji skonsultuj się ze specjalistą.